Strona · s. 5strona oryginału ↗
«POZNAJCIE FAKTY, A ONE UWOLNIĄ WAS Z WIĘZÓW KŁAMSTWA…»
Слово Просвіти, №31 за 2008 рік
Olha STADNYCZENKO, kandydat nauk filologicznych, kierownik katedry ukrainoznawstwa Zaporoskiego Uniwersytetu Narodowego Wreszcie i Zaporoże dołączyło do przemyślenia i upublicznienia prawdy o tamtym strasznym nieszczęściu — Hołodomorze lat 1932—1933 w naszym kraju. Kiedy z inicjatywy naukowców Zaporoskiego Uniwersytetu Narodowego w listopadzie ubiegłego roku odbyła się konferencja naukowa „Tragedia Hołodomoru lat 1932—1933 na Zaporożu”, jej efektem stał się zbiór „Hołodomor lat 1932—1933: zaporoski wymiar” (Zaporoże: Proświta, 2008. — 320 s.). Właśnie on otwiera serię prac naukowych i publikacji dokumentalnych — Zaporoski tom obwodowy Narodowej księgi pamięci. „Poznać prawdę…” — w artykule wstępnym pod takim tytułem, a do tego z bardzo trafnym w obecnej sytuacji społeczno-politycznej epigrafem z objawień świętego Jana „…I poznacie prawdę, a prawda was wyzwoli!” — do czytelników zwraca się znany naukowiec, doktor nauk historycznych, przewodniczący kolegium redakcyjnego zbioru Fedir Hryhorowycz Turczenko. Prezentując materiały, analizuje on stan badań nad problemem Hołodomoru na terenach obwodu zaporoskiego, komentuje poruszające dokumenty tamtych czasów, świadectwa naocznych świadków, przytacza dodatkowe argumenty i fakty dla obalenia szeregu rozpowszechnionych wśród części ludności obwodu mitów ideologicznych dotyczących przyczyn głodu, jego charakteru, rozprzestrzenienia na Ukrainie i w innych regionach ZSRR, o liczbie ofiar w obwodzie zaporoskim, który do 1939 roku wchodził w skład obwodu dniepropetrowskiego, dlatego część archiwów się nie zachowała. Autor stawia akcenty, rozbrajając twórców współczesnych ideologicznych agitek-fałszywek, sprzyjając przemyśleniu stosunku do tej strasznej tragedii w historii Ukrainy, która w ostatnim czasie stała się jakby papierkiem lakmusowym w wrażliwym ukraińskim społeczeństwie. Zwracając uwagę na materiały zbioru, profesor Fedir Turczenko zauważa w szczególności, że do czasu pierestrojki temat Hołodomoru lat 1932—1933 w nauce historycznej, literaturze pięknej i sztukach plastycznych był zakazany, choć o tej ogólnonarodowej tragedii wiedziały miliony świadków, ale mówić o niej się obawiano. Sama wzmianka o tych wydarzeniach czy próba ich badania mogła kosztować człowieka wolność, a jeśli istniały „obciążające” z punktu widzenia ówczesnego systemu represyjnego okoliczności — to i życie. Dopiero pod koniec lat 80., kiedy system totalitarny osłabł, ludzie zaczęli wspominać o Hołodomorze lat 1932—1933, a historycy — publikować dokumenty i wspomnienia naocznych świadków... Pierwszą na terenach Zaporoża była książka „Nieogłoszona wojna. Wspomnienia świadków, dokumenty archiwalne i rozważania współczesnego o Hołodomorze lat 1932—1933” pracownika naukowego Melitopolskiego Miejskiego Muzeum Krajoznawczego Wałerija Tymofiejewa, w której mowa była o Hołodomorze na Melitopolszczyźnie. Następna książka — „Hołodomor lat 1932—1933: zaporoski wymiar” — pojawiła się dopiero po 15 latach. Teraz, zdaniem Fedira Turczenki, do głębokiego badania i przemyślenia tragedii Hołodomoru zwróciło się nowe pokolenie naukowców, uzbrojonych we współczesną metodologię badania ważnych dla społeczeństwa zjawisk. Na konferencji naukowej zaporoscy historycy zademonstrowali szerokie spektrum zainteresowań, które odzwierciedlają materiały. Kilka artykułów z rozdziału „Historia” poświęcono problemom ogólnoukraińskim, w szczególności zasługują na uwagę artykuły Witalija Kosminy i Inny Szuhałowej, w których ujawniono metodologiczne oraz historyczno-prawne aspekty badania Hołodomoru. Bez zbadania tych aspektów niemożliwe jest dojście do wspólnego mianownika w tak ważnych dla świadomości społecznej kwestiach jak stosunek kluczowych pojęć: głód, Hołodomor, ludobójstwo. U czytelników wzbudzi zainteresowanie także artykuł profesora Ołeksandra Ihnatuszy, w którym przeanalizowano położenie cerkwi podczas Hołodomoru lat 1932—1933. Młody badacz W. Moroko podejmuje próbę przeanalizowania czasów pierestrojki, pierwszych lat niepodległości Ukrainy, w których proble- Następnie z pełnymi szacunku żałobnymi patriotycznymi przemówieniami wystąpili honorowy przewodniczący Żytomierskiego Obwodowego Związku Weteranów, autor książki „Ostatnie strzały powstańców” Wołodymyr Płotnycki, przewodniczący obwodowego oddziału Ogólnoukraińskiego Związku Weteranów Arsenij Szewczuk, przewodniczący Korosteńskiego Stanicznego Bractwa Żołnierzy UPA Borys Czernysz, miejscowy sołtys Fedir Charczenko. Byli żołnierze UPA Karpo Szostak i Jewdokija Łychaczowa opowiedzieli o swoim udziale w zbrojnej walce o ukraińską niepodległość oraz o latach pobytu w więzieniach i łagrach GUŁAG-u. Wszyscy mówcy są zaniepokojeni, że większość sprawujących władzę do dziś wyznaje małorosyjską mentalność i dba jedynie o własne wzbogacenie, a nie o los ukraińskiego narodu.
ma Hołodomoru znajduje się na przecięciu interesów różnych partii politycznych, jest wykorzystywana w walce o wpływy na elektorat. A Iryna Żerdiewa bada osobliwości odzwierciedlenia Hołodomoru 1932—1933 lat w prasie różnych wyznań prawosławnych na Ukrainie. Ponieważ na konferencji w centrum uwagi była tragedia Hołodomoru w kraju zaporoskim, to w zbiorze ta tematyka dominuje. Historycy, studenci, nauczyciele-krajoznawcy, uczniowie starszych klas — członkowie MAN rozpatrują przyczyny Hołodomoru, związane z antynarodową polityką bolszewików, represje wobec chłopstwa, problemy związane z konfiskatą zapasów ziarna i produktów podczas ściągania zboża, rolę miejscowej nomenklatury partyjno-radzieckiej we wdrażaniu polityki stalinowskiego kierownictwa na ukraińskiej wsi, straszne epizody Hołodomoru w poszczególnych rejonach czy miejscowościach obwodu. W rozdziale „Źródła” po raz pierwszy przedstawiono unikalne dokumenty — świadectwa naocznych świadków Hołodomoru, ludzi, którzy przeżyli, ale stracili krewnych lub znajomych. Pracę nad zbieraniem wspomnień zaczęto prowadzić jeszcze pod koniec lat 80. i na początku 90. Walerij Tymofiejew w 1993 r. opublikował wspomnienia 51 mieszkańców regionu melitopolskiego, którzy pamiętali wydarzenia mające miejsce na wsiach w latach 1932—1933. Systematyczną pracę z osobami w podeszłym wieku rozpoczęto w obwodzie dopiero niedawno. W ciągu lat 2001—2008, realizując programy ekspedycyjne Towarzystwa Naukowego im. J. Nowyckiego, działalności Zaporoskiego Oddziału Instytutu Archeografii Ukraińskiej i Źródłoznawstwa im. M. Hruszewskiego oraz Laboratorium Badań Genealogicznych i Biograficznych Zaporoskiego Uniwersytetu Narodowego, nagrano wywiady z wieloma ludźmi, którzy pamiętają Hołodomor, i wydrukowano je w publikacjach przygotowanych przez Serhija Biliwłynenkę, Wołodymyra Milczewa i Jurija Iriohłu. „Aby nie urwała się nić pamięci” — pod takim tytułem profesor Wiktor Czabanenko podaje wspomnienia ojca, Antona Czabanenki, o tamtych ciężkich czasach. Nie pozostawią one nikogo obojętnym i zmuszą do zastanowienia się nad prawdziwą skalą narodowej tragedii. Do obecnego pokolenia obywateli Ukrainy zwraca się we wspomnieniach „Aby nasi potomkowie nie zapomnieli i pamiętali tragedię lat trzydziestych” nasz rodak, członek Narodowego Związku Artystów Ukrainy Iwan Wasyłenko. Pisze on: „Umierali ci, którzy od wieków, jeszcze od czasów Scytów-rolników, uprawiali zboże i karmili naród, doskonale znali swoje rolnicze rzemiosło, bezgranicznie kochali ziemię. I wtedy, w latach trzydziestych dwudziestego stulecia, obłożeni nie do zniesienia podatkami żywnościowymi, oddawali wszystko co do ziarenka, sami umierając z głodu. Śmierć tych ofiar była straszna i okrutna, gdyż ludzi nie chowano zgodnie z chrześcijańską tradycją. A kto pozostał przy życiu, uciekał na koniec świata przed pogardliwym piętnem — „kułak”, „podkułacznik”, „kułak”, ukrywał swoje pochodzenie, zapominał, że jest Ukraińcem, wyrzekał się ojczystego języka. Zmarli leżeli na wiejskich ulicach, pod płotami, w polu, na przystaniach Dniepru, na stacjach. Niektórzy chłopi, przeczuwając śmierć, zakładali odświętne ubrania, szli na cmentarz, kładli się obok grobów swoich rodziców i powoli umierali z modlitwą na spękanych ustach. I nie było komu chować zmarłych, bo silnych, zdrowych mężczyzn głodowa śmierć skosiła jako pierwszych. Kobiety — strażniczki rodu, te, na których barkach spoczywał ciężar ciężkiej pracy na wsi, te, które szły w bruździe, zaprzężone w pług obok wycieńczonego bydła, kto przeżył do pierwszych kłosów, — wychodziły w pole. Zapach młodego zboża budził nadzieję na życie. I zamiast pieśni, które śpiewali ludzie podczas żniw, słychać było jeden czy drugi głos lamentu, a potem zalało się płaczem całe pole strasznym bólem kobiecych głosów. Lamentowało zbożowe pole. Tylko nikt z krwawych dyrygentów na szczytach nie słyszał tego śmiertelnego jęku, głodnego płaczu. Ze stolic rozbrzmiewały brawurowe marsze, a o ofiarach nie wspominano. Często z bólem myślałem: „Czyżby ludzkość miała zapomnieć tę straszną tragedię 1933 roku? A przecież wśród milionów zmarłych, w których ustach umierało ojczyste słowo, niezrównana ukraińska pieśń, byli przyszli Senekowie, Beethovenowie, Szewczenkowie”. Strasznie jest to czytać, ale jeszcze straszniej — zapominać. Iwanowi Wasyłence w 1932 roku stuknęło 10 lat i dobrze zapamiętał, co działo się za kulisami wielkich budów pierwszej pięciolatki. Swoją drogą, na okładce książki „Hołodomor 1932—1933: zaporoski wymiar” znajduje się jego obraz „Ludobójstwo” (1995). Jak teraz wiadomo, jednym z największych przejawów okrucieństwa władzy radzieckiej w latach 1932—1933 wobec niepokornego chłopstwa było wpisywanie miejscowości lub kołchozu na tak zwane „czarne tablice”, a to oznaczało, że są one skazane na głodowe wymarcie. Dlatego w książce zamieszczono listę 58 kołchozów
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
