Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 10strona oryginału ↗

SZLAKAMI TARASA

Слово Просвіти, №31 за 2008 рік

Ołena Szułha Kaczaniwka wita lipową aleją, która prowadzi do pałacu, wysokimi postumentami, na których siedzą dumni lwy, opierając się przednimi łapami o tarcze. W parku, oprócz pałacu, cerkwi i innych budowli, znajdowały się rzeźby z białego marmuru, aleje i ścieżki, ręcznie usypane górki, egzotyczne drzewa, skwery i romantyczne polany. To, co się zachowało, świadczy o ludzkiej woli i locie fantazji jego twórców i inspiratorów, o ogromnej pracy włożonej w marzenie. Ulana Hlibczuk Zapewne zauważyliście, jak zmysłowo poruszają pozostałości dawnej urody… Kiedy dostrzegasz taką starszą kobietę i bezbłędnie odczytujesz z jej twarzy piękno, robi się i smutno, i radośnie, jakbyś przyłączał się do jakiejś skrytej tajemnicy. Mało prawdopodobne, by uchyliła się tajemnicza klapa tym, którzy pragną żyć szybko, a umrzeć młodo… Majestatyczne ruiny i dawne luksusy również prowokują sprzeczne odczucia. Tak właśnie jest z majątkiem Tarnowskich… Zwłaszcza gdy zanurzasz się w jego historię i zaczynasz tam żyć. Na własne uszy słyszysz, na własne oczy widzisz, jak zmienia się pokolenie jego właścicieli, trzech Tarnowskich: Hryhorija Stepanowycza, Wasyla Wasylowycza starszego i Wasyla Wasylowycza młodszego. Rodzinna sukcesja trwała nie tak znowu długo: jakieś dwa-trzy dziesięciolecia… Ten skrawek światowego czasu, nasycony wydarzeniami, przeplatany losami znanych i sławnych, stworzył efekt całej epoki i jakby umyślnie został wybrany dla historii… Ciekawe, że w rozgrabionej na początku XX wieku Kaczaniwce z ogromnej kolekcji białomarmurowej rzeźby parkowej pozostała tylko jedna jedyna, o alegorycznym tytule „Zima”. Obok niej w lepszych czasach szczyciły się metafizycznym bytem „Lato”, „Jesień” i „Wiosna”, symbolizując nie pory roku, a ludzkie życie – od dzieciństwa do starości. To, że w Kaczaniwce zachowała się tylko „Zima”, mimowolnie odbieram jako niepokojący znak. Samotna i zaniedbana starość zagląda w szczelinę 2008 roku. Zaczyna się ona od posiekanej wybojami drogi, po której dobre kwadrans „skakaliśmy” autem związkowym. I kończy się… Ot, właśnie go nie sposób znaleźć. Łańcuch problemów, które muszą rozwiązywać nieobojętni współcześni. Nie dla pysznego popisu, żeby w pałacu po pańsku wyprawić wesele drogiego dziecka, a dla szacunku do samego siebie… Kiedyś w Kaczaniwce panowała miłość. I nie przerażały jej ani zima, ani starość. O tym opowiada nasz przewodnik Taras Szewczenko, tyle że Mychajłowycz. Najpierwszy z Tarnowskich, Hryhorij Stepanowycz, z żoną Hanną przeżyli w zgodzie do głębokiej starości i na tamten świat odeszli. Nienaruszone zachowały się stawy – jest ich cały kaskada. Za gospodarowania Tarnowskich groblami przegrodzono rzekę Smoż – tak powstał staw Majorski, na który otwiera się widok z okna pałacu. Kiedyś na tym stawie był sztuczny pływający wyspa oraz dwie zwykłe wysepki, połączone mostkiem. Na jednej z nich znajdował się pawilon muzyczny. Wasyl Wasylowycz Tarnowski młodszy był niezwykłym panem. Szlachta uważała go za dziwaka, bo bardziej kochał chłopów niż towarzystwo swojego stanu.

s. 11 · strona oryginału ↗

Zdjęcie Ołeny Tunik Altana Glinki, gdzie została napisana opera „Rusłan i Ludmiła” kurort dla kołchoźników, sanatorium przeciwgruźlicze. Być może właśnie dzięki temu kompleks się zachował. Obecnie jest to rezerwat narodowy. Niestety, nawet status narodowego nie zapewnia finansowania, którego potrzebuje posiadłość, aby przywrócić dawną świetność i piękno. Swego czasu była to Mekka dla utalentowanych i myślących ludzi epoki, miejsce, gdzie napisano niejedno arcydzieło. Artystów inspirowała malownicza przyroda, cisza, życzliwe relacje sprzyjające twórczości, mądry gospodarz, który otaczał gości troską i zrozumieniem. Tego już nie da się przywrócić. Jednak wciąż można odnowić park krajobrazowy, okiełznać zdziczałe drzewa, odrestaurować zaniedbane budynki, oczyścić stawy. Wszystko to wymaga środków i dbałego gospodarza. podczas swojej ostatniej podróży, rysował Szewczenko. Oto jak wspomina o tym w powieści „Muzyka”: „...zabrałem się do rysowania pięknie oświetlonej wieczornym słońcem kamiennej cerkwi, dość niezdarnej, aczkolwiek oryginalnej architektury, zbudowanej przez pułkownika przyłuckiego Ihnata Gałagana, tego samego, który jako pierwszy odszedł od Mazepy i przeszedł na stronę cara Piotra, za co po śmierci pułkownika Nosa, został wprowadzony w stopień pułkownika przyłuckiego i obdarowany wielkimi posiadłościami w tymże pułku... Dopóki rysowałem ten pomnik... słońce zawisło nad horyzontem, a na ulicy pokazał się tłum uczniów, w pewnej odległości pojawiła się też chuda, pochylona postać, z parasolem zamiast laski w ręku. To był Wergiliusz i mało brakowało, a pobiegłbym mu naprzeciw”. Anatolij Hryhorowycz wskazał nam miejsce, gdzie stało niegdyś gimnazjum przyłuckie, w budynku którego i jemu przed wojną udało się uczyć. Nauczyciela powiatowego Taras Hryhorowycz nazywał swoim „Wergiliuszem” i nawet podał opis mieszkania swojego znajomego: „Izdebka, w której ja dwadzieścia lat temu przeżyłem kilka dni po włóczęgowsku, była ta sama, a jednak nie ta. Nędza ta sama, tylko nędza ta była umyta i uprzątnięta kobiecą ręką. Na czyściutkiej podłodze czyściutkie chodniczki, w oknach bielutkie firanki, na parapetach balsaminy i pelargonie w doniczkach. Stół, deskowa kanapa, taborety lipowe te same, a wygląd miały inny. Cóż to kobieca ręka w domowym bycie nawet schludnego mężczyzny”. Ziemia przyłucka w życiu i twórczości Tarasa Hryhorowycza Szewczenki zajmuje szczególne miejsce. Przebywając w tym malowniczym kraju, zobaczyliśmy tylko niewielką cząstkę miejsc związanych z Szewczenką, a jest ich tutaj niezwykle dużo. Anatolij Hryhorowycz Ryżenko – były nauczyciel historii w Przyłuckiej niepełnej szkole średniej nr 13, uczynił krajoznawstwo, a zwłaszcza badania nad tematyką szewczenkowską, sprawą swojego życia. „Słowo Proświty” niebawem z pewnością zapozna swoich czytelników z jego dorobkiem. Na koniec powiem: obecnie pamięci swoich przodków przyłuczanie poświęcili czasopismo krajoznawcze „Przyłuki. Twierdza”, które wydają z inicjatywy i za środki prywatnego biznesu, a wśród autorów czasopisma są nie tylko krajoznawcy i pisarze z tego regionu, ale także miejscowa młodzież. Pierwszy numer czasopisma z powodzeniem rozszedł się wśród mieszkańców Przyłuk, niektórzy brali po kilka egzemplarzy, aby przesłać krewnym i przyjaciołom, którzy mieszkają w innych miastach i krajach. Jak mówi Anatolij Ryżenko: „Bardzo ważne w naszych czasach, aby to czasopismo połączyło przyłuczan z całego świata”. obok majątku osiedlili się kozacy Kryworuczkowie i Żurawscy, mieszczanie Marczenkowie, Stecenkowie, Netrebowscy, Nefedowie, Drobotowie, Perepelyciowie, chłopi Koszowi i Kotelencowie. Ich potomkowie do dziś mieszkają na tych działkach. Za władzy radzieckiej w posiadłości Danczycza zorganizowano kołchoz Kustiwski, a budynek wykorzystywano na zarząd artelu. Już po wojnie jeden z dawnych pańskich budynków rozebrano i przewieziono do fabryki wyrobów gospodarczych. Opowiadają, że kiedy rozbierano piwnicę budynku, ktoś znalazł zamurowaną skrytkę, w której ukryte były butelki ze starodawnymi winami kolekcjonerskimi”. Kosiarzem w albumie Szewczenki mógł być sam Danczycz, wszak nie był zbyt wielkim panem, by nie brać do ręki kosy na własnej łące, twierdzili inni miejscowi krajoznawcy. Anatolij Hryhorowycz

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn