Strona · s. 10strona oryginału ↗
CO CZAS ZABIERZE,
Слово Просвіти, №31 за 2008 рік
Park w Kaczanówce był swego czasu zdumiewającym dziełem ludzkich rąk. Jednak proletariacki wojujący ateizm niszczył wszystko, co miało związek z wyższym stanem, co było nieosiągalne dla lumpenproletariackiego rozumu. Podczas wojny domowej Kaczanówkę rozgrabiono, parkowe rzeźby pobito. To, czego nie zniszczyli ludzie, zabrał czas. Dzisiejsza Kaczanówka to tylko blada zjawa w porównaniu z tym, co było jeszcze na początku XX wieku. Zdjęcie Jewhena Buketa. Marko Wowczok twierdziła, że w Petersburgu widziała go w wyszywance. Mówią, że Wasyl Wasylowycz planował nawet brać ślub w wyszywance, chciał narodowego ukraińskiego wesela, ale rodzice narzeczonej byli przeciwni, więc trzeba było ustąpić: młodzi pobrali się „po pańsku”. Na ludowe święta zapraszał do parku wiejską młodzież. Tutaj hucznie świętowano Iwana Kupałę, Makowija, Piotra i Pawła. Na świętego Mikołaja robił prezenty wiejskim dzieciom. Lubił strzelać z kozackich armat, które przywiózł z Siczy. Właśnie dlatego Dmytro Jawornycki, który razem z Mykołą Kostomarowem pomagał Tarnowskiemu dobierać starożytności, poradził Illi Repinowi pojechać do Kaczanówki, żeby zobaczył prawdziwe ukraińskie obrazy. Właśnie tutaj Repin napisał swój słynny obraz „Kozacy piszą list do tureckiego sułtana”, a w postaciach kozaków możemy widzieć samego gospodarza, jego woźnicę i koniuszego. W Kaczanówce artysta wykonał niemało szkiców, namalował obrazy „Pułkownik” (to portret samego Tarnowskiego), „Przy fortepianie” (żona Sofia Wasyliwna), „W parku”. Szkice przechowuje się obecnie w Kijowskim Muzeum Sztuki Rosyjskiej. Cerkiew świętego Jerzego Chozewity w stylu empire dobudowano w 1828 roku, kiedy właścicielem był Hryhorij Stepanowycz Tarnowski. Na naszych terenach czczą Jerzego Zwycięzcę, a kult Jerzego Chozewity jest bardziej rozpowszechniony na Bliskim Wschodzie — w Palestynie. Istnieje przypuszczenie, że Hryhorij Stepanowycz był masonem, dlatego wzniesiono cerkiew właśnie na cześć tego świętego. Cerkiew przeznaczona była dla wiernych pochodzenia szlacheckiego, dlatego chłopi jej nie odwiedzali. Po prawej stronie pod budowlą znajdowała się rodzinna krypta rodu Tarnowskich, gdzie pochowano Hryhorija Stepanowycza oraz żonę Hannę Dmytriwnę, Wasyla Wasylowycza starszego. Przez pewien czas chórem cerkiewnym kierował Mychajło Hlinka, a śpiewał w nim przyszły kompozytor Semen Hułak-Artemowski. Cerkiew dotrwała do naszych czasów w nieco zmienionym wyglądzie: utracono dwupiętrową dzwonnicę, południowy i północny przedsionek. W czasach radzieckich tylko powiązania z generał-gubernatorem Bibikowem zapobiegły nieszczęściu. Po raz trzeci i ostatni Taras Hryhorowycz odwiedza bliską jego sercu Kaczanówkę w 1859 roku. Tam było wszystko to samo: umiarkowany przepych i romantyczna melancholia. Oto tylko Szewczenko się zmienił. Poetę, zmęczonego nieszczęściami, te piękności smuciły, bo przypominały skradzioną młodość, skradzione szczęście… Tak i nie zobaczywszy kumaszy, w albumie dla honorowych gości zostawia takie wersy: „I ścieżka, gdzieś ty chodziła, ciernistym cierniem zarosła”. Kaczanówce też nie pozostało długo cieszyć się przepychem. I w koszmarze by się nie przyśniło, co się z nią stanie za jakichś 50 lat. Zrujnowany majątek zarośnie prawdziwym cierniem, a to, co pielęgnował ostatni Tarnowski, którego Szewczenko znał jeszcze jako dziecko, też rozwieje się w proch… O Wasylu Wasylowyczu młodszym, ojcu Kaczanowskiego parku, trafnie wspomina jego towarzysz, historyk Dmytro Jawornycki, że ten człowiek był „koneserem trzech rzeczy: kobiet, parku i kolekcjonowania”. W końcu wszyscy Tarnowscy dla współczesnych byli dziwakami. Każdy na swój sposób wyprzedzał własną epokę. Takim już on był, ten niespokojny gen Tarnowskich… Inaczej mało prawdopodobne, żeby Taras Hryhorowycz do nich, panów-właścicieli ziemskich, też przywiązałby się tak sercem… Obecnie w Kaczanówce panuje wystrojone ubóstwo. Dopiero w 2001 roku państwo, jakby z pańskiego ramienia, podarowało posiadłości status „Narodowego rezerwatu”. Tych pieniędzy wystarcza na taki-owaki remont oraz oszczędną renowację. O tym, żeby szukać na poważnych aukcjach unikatowych rzeczy, można tylko marzyć. Swoją drogą, aż tak daleko, na aukcje, można i nie chodzić. Taras Mychajłowycz mówi, że kiedyś kaczanowskie dobro można było napotkać niemal w każdej chacie okolicznych wsi. Gdzieś piesek mógł przy budzie jeść z unikatowej porcelany, gdzieś parkowa kuta ławeczka wyłaniała się z chłopskiego obejścia… W latach osiemdziesiątych ubiegłego stulecia ludzie nie znali tym rarytasom ceny i dość chętnie je zwracali muzealnikom. O czasy, o obyczaje… Teraz one znacząco się zmieniły. Znalezisko raczej powędruje do Kijowa, na „czarny” rynek, aniżeli do Kaczanowskiego majątku.
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
