Strona · s. 11strona oryginału ↗
W DRODZE Z ŁUBIEŃ DO NIEŻYNA
Слово Просвіти, №31 за 2008 рік
Jewhen BUKET W początkowych klasach szkoły wiedziałem o Pryłukach dzięki papierosom o tej samej nazwie, które palili wiejscy wujkowie. O sławnej przeszłości pułkowego miasteczka dowiedziałem się nieco później, podczas studiowania kursu historii Ukrainy, ale naprawdę zainteresowałem się nim już w trakcie studiów na uniwersytecie. Mój kolega z grupy, Serhij, pochodzący z Pryłuk, cały czas przekonywał nas, że jego miasteczko jest najlepsze na Ukrainie i wszyscy ludzie koniecznie muszą je odwiedzić. Obiecywał, że kiedyś wszyscy razem pojedziemy do niego w gości. Przez to, być może, tak go nazywano wśród studentów — Pryłuki... Ale pojechać do Pryłuk wtedy z jakiegoś powodu się nie udało. Pewnie gwiazdy jeszcze nie tak się układały... Być tam po raz pierwszy przyszło mi dopiero teraz. I prawdopodobnie dopiero teraz mogłem naprawdę docenić to miasteczko. Pryłuki są teraz centrum ukraińskiego wydobycia ropy, miastem z najlepszym na Ukrainie placem teatralnym i starodawnymi budynkami, znanym z bogatej historii i współczesnych osiągnięć gospodarczych. Wszak obecnie miasto zapewnia 64% wpływów do budżetu obwodu czernihowskiego i 1% — do budżetu Ukrainy. Uważa się, że miasto założono w 1085 roku, jest ono wspominane w „Pouczeniu” Włodzimierza Monomacha oraz w Latopisie Hipackim (1085—1092). Od 1590 roku Pryłukami władał magnat O. Wiśniowiecki. W latach 1648—1781 było centrum Pułku Pryłuckiego. Miasto położone jest tam, gdzie rzeka Udaj wykonuje ostry zakręt. Taki ostry zakręt na rzece nazywa się łuką. Nazwa miasta mogła powstać od jednego z dwóch bardzo podobnych słów. Słowo pryłuk oznacza „skraj zakrętu, kolano”; słowo pryłuka („przyłączać się”) słownik Hrinczenki tłumaczy jako „przyłączenie”. Jednak w tym słowniku jest też inne znaczenie słowa pryłuka — „polana wśród lasów”. Najbardziej prawdopodobne, że u podstaw nazwy leży łuka, pryłuka — „zakręt”. Z miastem związane są losy wielu znanych ludzi, ale światową sławę Pryłuki zdobyły przede wszystkim tym, że w drugiej ćwierci XIX wieku przebywał tu kilkakrotnie Taras Hryhorowycz Szewczenko. Czytamy w powieści „Muzyka”: „Jeśli wy, łaskawy czytelniku, lubicie starożytność, to radzę wam, kiedy będziecie przejeżdżać przez miasto Pryłuki guberni połtawskiej, zatrzymać się na dobę w tym mieście, a jeśli zdarzy się to nie jesienią i nie zimą, to można zostać i na dwie doby...”. Z krajoznawcą Anatolijem Ryżenkiem pojechaliśmy do domu Mychajła Danczycza – pryłuckiego urzędnika, kolekcjonera starodruków i folkloru. Właśnie tutaj, podróżując w 1845 roku po Ukrainie, przebywał T. H. Szewczenko. Album z 1845 roku otwiera się rysunkami wykonanymi przez Szewczenkę właśnie w Pryłukach. Na odwrocie pierwszej karty artysta szkicuje scenę rodzajową i postać wieśniaka z kosą, nad którą widnieje podpis – Danczycz. „Jego posiadłość — opowiada Anatolij Hryhorowycz — zajmowała ponad połowę kwartału, a nawet część sąsiedniego, w rejonie ulic Kustiwskiej i Szewczenki, dawnych Mychajłowskiej i Preobrażeńskiej, a ten plac, który obecnie jest obsadzony parkiem, był wcześniej „Danczyczową łęgą”. Od zachodniej strony łęgi znajdowały się budynki majątku: dwa pańskie domy, spichlerze, stodoły, stajnie, kuźnia. Jeszcze w drugiej połowie XIX wieku część łęgi oddano pod zabudowę. Tutaj opowiedział jeszcze jedną ciekawą historię o Szewczence. W lutym 1846 roku poeta jechał z Łubień do Nieżyna. W Pryłukach, kiedy na stacji pocztowej przeprzęgano konie, na sąsiedniej ulicy wybuchł pożar. Płonęła nędzna chałupa, ale płomienie gasili głównie Żydzi, bo tam mieszkał ich współwyznawca. Taras Hryhorowycz rzucił się do pomocy i na równi z innymi wynosił różny graty. Kiedy wszystko się skończyło, Szewczenko zwrócił się do obecnych Ukraińców-obserwatorów, wyrzucając im i dowodząc, że „człowiek w trudnościach i biedzie, jakiejkolwiek byłby narodowości, jakąkolwiek wyznawałby wiarę, staje się nam najbliższym bratem”. Potem skierowaliśmy się do cerkwi Przemienienia Pańskiego, którą w Pryłukach w 1859 roku, pod
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
