Strona · s. 6strona oryginału ↗
DOKUMENTY DOTYCZĄCE ZAKAZU JĘZYKA UKRAIŃSKIEGO (XVII—XX w.)
Слово Просвіти, №31 за 2011 рік
Zdjęcie Jewhena Buketa. Nina WIRCZENKO, doktor nauk fizyczno-matematycznych, profesor Narodowego Technicznego Uniwersytetu Ukrainy „Politechnika Kijowska”, akademik Akademii Nauk Wyższej Szkoły Ukrainy, zasłużony pracownik oświaty Ukrainy. Zakończenie. Początek w nr 7, 28, 29 za 2011 r. 1960—1980 lata. Masowe zamykanie ukraińskich szkół w Polsce i Rumunii. 1960 r. Kolonialna administracja pod nazwą „KC Komunistycznej Partii Ukrainy” wymaga od komunistów wychowywania Ukraińców „w duchu miłości i głębokiego szacunku do wielkiego narodu rosyjskiego” oraz w nienawiści do swojego, ukraińskiego — „prowadzić nieprzejednaną walkę przeciwko nacjonalizmowi, zwłaszcza ukraińskiemu nacjonalizmowi burżuazyjnemu”. 1961 r. XXII zjazd KPZR ogłosił politykę „zlania się narodów”, co w istocie oznaczało totalną rusyfikację narodów ZSRR. („Należy z całą bolszewicką nieprzejednanością wykorzeniać nawet najmniejsze przejawy nacjonalistycznych przeżytków”, czyli zwyczaje, język, kulturę zniewolonych narodów). 1962 r. Represje przeciwko obrońcom języka ukraińskiego. KC Komunistycznej Partii Ukrainy zobowiązuje komunistów oraz lokalną administrację do „decydowanego występowania przeciwko konserwatywnym tradycjom i zwyczajom, przeciwko wszelkim przeżytkom burżuazyjnego nacjonalizmu”, za których najbardziej szkodliwe, zdaniem władz, uważano znajomość języka ojczystego, dążenie do poznawania swojej historii i kultury. 1964 r. Agent KGB obsypuje fosforem i podpala część pomieszczeń Centralnej Biblioteki Naukowej w Kijowie. Na przyległym terenie zawczasu odcięto wodę, a strażacy przyjechali dopiero po 4 godzinach od podpalenia. Ogień zniszczył ponad 600 tys. tomów cennych ukraińskich dokumentów archiwalnych. 1965 r. Fala procesów politycznych przeciwko „ukraińskim dysydentom” (Bohdan i Mychajło Horyni, O. Załywacha, W. Moroz, M. Osadczy, A. Szewczuk i in.). W Charkowie za protesty przeciwko zamykaniu ukraińskich szkół aresztowano A. Zdorowego. 1969—1979 lata. Seria zagadkowych pożarów w działach ukrainistyki w bibliotekach Akademii Nauk, muzeum „Sofia Kijowska”, w składzie książek Monasteru Wydubickiego w Kijowie, instytutu medycznego w Tarnopolu, Cerkwi Uspieńskiej oraz Muzeum Sztuki Ukraińskiej we Lwowie. Analogiczne „zagadkowe” pożary miały miejsce w bibliotekach narodowych innych republik ZSRR (Tartu, Samarkanda, Aszchabad), ale nie w Rosji. 1970 r. Sąd nad autorami „Listu twórczej młodzieży Dniepropetrowska” z protestem przeciwko rusyfikacji kultury ukraińskiej. Rozkaz Ministerstwa Oświaty ZSRR dotyczący pisania i obrony dysertacji wyłącznie w języku rosyjskim. Zatwierdzanie tylko w Moskwie. Sytuacja nierzadko dochodziła do absurdu: w języku rosyjskim musiano wykonywać i bronić nawet dysertacje z zakresu języka i literatury ukraińskiej. 1972 r. Zakaz przez organy partyjne obchodzenia jubileuszu muzeum I. Kotlarewskiego w Połtawie. „Za niedostateczną walkę z przejawami nacjonalistycznymi” usunięto z kierownictwa partyjnego pierwszego sekretarza KC KPU P. Szełesta (krytyka przez cenzorów partyjnych jego książki pod tytułem „Ukraina nasza radziecka”, w której sławiono kozactwo zaporoskie), zwolniono z Wyższej Szkoły Partyjnej przy KC KPU 34 wykładowców wraz z dyrektorem, zakazano książek prawie stu autorów, zwolniono jedną czwartą sekretarzy ds. ideologicznych na wszystkich szczeblach partyjnych, poddano czystce szereg instytucji naukowych, a także Uniwersytet Kijowski i Lwowski. W Charkowie zburzono dom, w którym mieszkał wybitny ukraiński filozof i oświeceniowiec H. Skoworoda, oraz rozpoczęto niszczenie cmentarza, gdzie pochowano wielu wybitnych działaczy ukraińskiej nauki i kultury. 1972—1974 lata. Polityczne procesy represyjne przeciwko ukraińskim dysydentom, w szczególności przeciwko grupie czortkowskiej W. Marmusa i S. Sapelaka (siedem osób skazano), grupie charkowskiej (skazano dziewięć osób, z nich A. Zdorowego — na siedem lat, I. Krawciwa — na pięć lat). Ogółem w ciągu dwóch lat aresztowano kilka tysięcy osób. Aresztowani, których nie skazano, zostali zwolnieni z pracy lub zdegradowani na stanowiskach. W tych latach skazano: J. Swerstjuka, I. Switłycznego, I. Dziubę, W. Stusa, Ihora i Irynę Kałynciów, N. Switłyczną, W. Czornowoła, S. Szabaturę, O. Meszko, O. Popowycz, I. Kandybę, L. Łukjanenkę, W. Romaniuka, I. Hela, ponownie J. Szuchewycza itd. 1973 r. Zakaz obchodzenia jubileuszu utworu I. Kotlarewskiego „Eneida”. 1974 r. Uchwała KC KPZR „O przygotowaniach do 50-lecia utworzenia ZSRR”, gdzie po raz pierwszy ogłoszono stworzenie „nowej wspólnoty historycznej — narodu radzieckiego”, oficjalny kurs na denacjonalizację. 1975 r. Nowa cenzura „Kobziarza” Tarasa Szewczenki. 1978 r. Uchwała KC KPZR i Rady Ministrów ZSRR „O środkach dotyczących dalszego doskonalenia nauki i nauczania języka rosyjskiego w republikach związkowych” (tzw. „okólnik Breżniewa”). 1978 r., styczeń. Na Górze Czernieczej (Tarasowej) w Kaniowie spalił się Ołeksa Hirnyk (z Kałusza) na znak protestu przeciwko rusyfikacji Ukrainy. 1979 r. Taszkencka konferencja „Język rosyjski — język przyjaźni i współpracy narodów ZSRR” nakreśliła nowe środki dotyczące rusyfikacji narodów nierosyjskich. W szczególności „zalecano” szersze wprowadzanie języka rosyjskiego do placówek przedszkolnych (w konsekwencji — ukraińskie przedszkola praktycznie zniknęły), w języku rosyjskim prowadzić pracę pozalekcyjną i pozaszkolną, „sprzyjać” temu, aby studenci pisali po rosyjsku swoje referaty, doniesienia, prace semestralne i dyplomowe, a także sprawozdania z praktyk produkcyjnych i pedagogicznych. Tak samo „zalecano”, aby w tych uczelniach,
tam, gdzie język narodowy jeszcze jakoś funkcjonował (na przykład w Zachodniej Ukrainie), po rosyjsku, począwszy od 2–3 roku studiów, wykładano dyscypliny społeczne, ogólnokształcące i specjalistyczne. Znamienne, że w celu kontroli wykonania tej „rekomendacji” Ministerstwo Szkolnictwa Wyższego i Średniego Specjalnego Ukraińskiej SRR wprowadziło nawet specjalny formularz sprawozdawczy, który zobowiązywał rektorów do regularnego przedkładania Ministerstwu „wykazu dyscyplin specjalistycznych, które są wykładane w języku rosyjskim” na każdym z wydziałów kierowanej przez nich uczelni. 1979 r. Pod Lwowem zamordowano kompozytora i piosenkarza Wołodymyra Iwasjuka, którego pieśni miały wyrazisty ukraiński koloryt narodowy. Do dziś ta zbrodnia nie została wyjaśniona. 1983 r. Uchwała KC KPZR i Rady Ministrów ZSRR „O dodatkowych środkach poprawy nauczania języka rosyjskiego w szkołach ogólnokształcących i innych placówkach oświatowych republik związkowych” (tak zwany „ukaz Andropowa”). 1984 r. Rozkaz Ministerstwa Kultury ZSRR o przejściu na język rosyjski w kancelariach wszystkich muzeów Związku Radzieckiego. Początek wypłat w Ukraińskiej SRR podwyższonych o 15% pensji dla nauczycieli języka rosyjskiego (w porównaniu z nauczycielami języka ukraińskiego). 1984—1985 r. W łagrach zostali zamordowani Jurij Łytwyn, Wałerij Marczenko, Wasyl Stus, Ołeksij Tychyj. 1989 r. Uchwała KC KPZR o „ustawodawczym utrwaleniu języka rosyjskiego jako ogólnopaństwowego”. 1990 r. Przyjęcie przez Radę Najwyższą ZSRR Ustawy o językach narodów ZSRR, w której językowi rosyjskiemu nadano status oficjalnego. 1993—1995 r. Nasilenie antyukraińskiego terroru w edukacji, kulturze i środkach masowego przekazu. Zamordowano kilkudziesięciu aktywistów narodowych partii i organizacji ukraińskich w różnych miastach Ukrainy, w szczególności przewodniczącego sekretariatu Ruchu Mychajła Bojczyszyna, spalono dom-muzeum Tarasa Szewczenki. Żaden przestępca w tych sprawach nie został skazany ani nawet aresztowany. 1994 r. Próby nadania językowi rosyjskiemu statusu oficjalnego w niepodległej, wolnej, suwerennej, samodzielnej Ukrainie. Oświadczenie Prezydenta Ukrainy Ł. Kuczmy o jego zamiarze wniesienia poprawek do obowiązującego ustawodawstwa w celu nadania językowi rosyjskiemu statusu państwowego. W konsekwencji — wstrzymanie odtwarzania szkół ukraińskich, przeniesienie części ukraińskich klas i szkół na rosyjski język nauczania. 1995 r. Ministerstwo ds. Narodowości Ukrainy opracowało półtajny „Projekt programu państwowego… rozwoju kultury rosyjskiej na Ukrainie do 2000 roku”, w którym jedna z „mniejszości narodowych” otrzymywała większe prawa niż Ukraińcy. Ałmaty (Kazachstan) — wspólna przestrzeń naukowa (czyli rosyjska) dla WNP. 1995 r., maj. W Charkowie kierowane przez Je. Kusznariowa władze lokalne odsłoniły pomnik ukrainożercy — marszałka G. Żukowa, który pod koniec wojny podpisał rozkaz o wysiedleniu z Ukrainy wszystkich Ukraińców. 18 lipca 1995 r. Niesprowokowane, bestialskie pobicie Ukraińców w Kijowie (kilka osób zginęło, dziesiątki zostało okaleczonych) podczas procesji pogrzebowej świętobliwego Patriarchy Kijowskiego i całej Ukrainy Wołodymyra (Romaniuka). Uzbrojeni funkcjonariusze OMON-u rzucali się na bezbronnych ludzi z krzykami „biej chochłow!”, deptali i szarpali flagi państwowe. Do odpowiedzialności nikogo nie pociągnięto. 12 września 1995 r. Zakaz działalności ukraińskiej organizacji UNA-UNSO bez wyroku sądu. Uzbrojeni przez Moskwę kozacy oraz organizacje antyukraińskie, które otwarcie domagają się likwidacji Państwowej Niepodległości Rusi-Ukrainy, nie są przez władze zakazywane. Rozpoczęto wydawanie paszportów napisanych w językach ukraińskim i rosyjskim. W celu demoralizacji i duchowej degeneracji ludności, zwłaszcza młodzieży, władze zezwalają na rozpowszechnianie tysięcy książek, demonstrowanie setek filmów, które głoszą i krzewią pornografię, nienawiść, przemoc. Jakby wypełniając zalecenia gubernatora połtawskiego von Bagowuta, Rosja zalewa Ukrainę szowinistycznymi gazetami, które sprzedawane są za bezcen; bezpośrednio lub przez podstawione osoby finansowane są rosyjskojęzyczne gazety, radio i telewizja na Ukrainie, które nie ukrywają swojej antyukraińskiej orientacji przy przyzwoleniu wszystkich rządów i prezydentów „niepodległej” Ukrainy. 1996 r., styczeń. „Wielkie bezprawie dzieje się w Charkowie… Potajemnie zbierają podpisy pod „referendum” o nowym Związku Radzieckim i o tym, żeby Ukrainę tam zaciągnąć. Ta „działalność” prowadzona jest przez starych komunistów-marazmatyków… Kto odmawia złożenia podpisu, temu grożą i go wyzywają, mówią: „Wsio rawno Rossija zawojujet Ukrainu, i my pieriebjom chochłow po odnomu”. 1996 r. Dalsza kryminalizacja organów ścigania. 1998—2001 r. W związku z rewolucją informacyjną lat 90. rusyfikacja Ukrainy odbywa się jeszcze bardziej intensywnymi metodami niż za czasów wałujewszczyzny. Przestrzeń informacyjna Ukrainy została niemal całkowicie zrusyfikowana. Nieukraińska, a momentami antyukraińska polityka rządów Ukrainy doprowadziła do tego, że język państwowy w ukraińskiej prasie wyparł język sąsiedniego kraju, a stosunek między prasą ukraińskojęzyczną a rosyjskojęzyczną wynosi 1:10. Mimo to Ukraina zajmuje pierwsze miejsce (!) na świecie pod względem poziomu opodatkowania własnej książki — 28%. Unikalne w swoim cynizmie zjawisko na skalę światową — niszczenie języka ukraińskiego! Tymczasem postępowy świat zupełnie inaczej patrzy na to. Tak, we Francji za pomocą komputeryzacji ustalono, że język ukraiński jest jednym z najstarszych języków słowiańskich i jednym z najlepszych języków świata. Mądra Japonia, pokonana po II wojnie światowej, wszystkie wysiłki i fundusze przeznaczyła na edukację i w ciągu kilku dziesięcioleci stała się jednym z najbardziej rozwiniętych państw. Dowiedziawszy się o tak wielkim znaczeniu języka ukraińskiego dla rozwoju światowej kultury, Japonia wprowadziła jego naukę na Uniwersytecie Tokijskim.
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
