Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 10strona oryginału ↗

JURIJ PEROHANYCZ: „OD WIKIPEDII ZALEŻY PRZYSZŁOŚĆ JĘZYKA”

Слово Просвіти, №31 за 2011 рік

Jeśli potrzebujemy informacji o jakimś wydarzeniu lub osobie, a obok mamy dostęp do światowej sieci Internet, to zanim zaczniemy szukać informatora na półce z książkami, z przyzwyczajenia pytamy o obiekt, który nas interesuje, wyszukiwarkę Google. I jakaż to niewymowna radość, gdy jeden z pierwszych linków to Wikipedia! W ciągu ostatnich ośmiu lat, podczas których istnieje i jest wypełniany materiałami ukraiński dział Wikipedii, zasób ten zdobył niemały autorytet wśród użytkowników Internetu na Ukrainie. O otwartej wielojęzycznej wirtualnej encyklopedii Wikipedia oraz „Fundacji Wikimedia”, która się nią opiekuje, a także o „wirtualnej” Ukrainie opowiada Jurij PEROHANYCZ — dyrektor generalny Stowarzyszenia Przedsiębiorstw Technologii Informacyjnych Ukrainy i dyrektor wykonawczy Organizacji Społecznej „Wikimedia Ukraina”. ZIEDZA MUSI BYĆ WOLNA Wikipedię stworzono dziesięć lat temu — 15 stycznia 2001 roku. Założycielami Wikipedii są Larry Sanger i Jimmy Wales. Początkowo opracowali dwa projekty — Nupedię i Wikipedię. Nupedię mieli redagować naukowcy i wykwalifikowani specjaliści. Nupedię założono jeszcze 9 marca 2000 roku, więc Wikipedię stworzono jako projekt braterski dla Nupedii w celu omawiania i doskonalenia artykułów, które potem trafiałyby do Nupedii. Od samego początku do Wikipedii mogli pisać wszyscy chętni, przez co miała większą popularność i z czasem wyparła swoją poprzedniczkę z wirtualnej przestrzeni. Przed zamknięciem w 2003 roku w Nupedii było 24 ukończone artykuły i jeszcze 74 artykuły, które znajdowały się w procesie opracowywania i recenzowania. Jednocześnie w Wikipedii pojawiła się wielka liczba nowych artykułów. Główny cel obu projektów — uczynić wiedzę wolną. Aby ktokolwiek miał możliwość w dowolnym czasie otrzymać bezpłatny dostęp do informacji, którą zgromadziła ludzkość. A także, aby każdy człowiek mógł podzielić się swoją wiedzą. TWÓRCY UKRAIŃSKIEJ WIKIPEDII 26 stycznia 2004 roku była pierwsza próba stworzenia artykułu „Geografia” (użytkownik: 202.216.55.46). A pierwszy artykuł ukraińskiej Wikipedii — „Atom” stworzył 30 stycznia 2004 roku użytkownik: 61.125.212.32 z Japonii, korzystając z uniwersalnego słownika-encyklopedii. Ten dzień uważa się za dzień urodzin ukraińskiej Wikipedii. Więc niedawno świętowaliśmy siedem lat. Wśród ukraińskich wikipedystów są znani ludzie: działacze społeczni, kulturalni, naukowcy. Profesor Wołodymyr Stefanowycz Biłecki — ukraiński uczony w dziedzinie górnictwa, doktor nauk technicznych, profesor Donieckiego Narodowego Uniwersytetu Technicznego, działacz społeczno-polityczny. Ołeh Wasylowycz Budzej — ukraiński dziennikarz. Andrij Ihorowycz Bondarenko — ukraiński kompozytor i pianista, członek Narodowego Związku Kompozytorów Ukrainy. Wiktor Jurijowycz Miszałow — bandurzysta, badacz kobzarstwa, kompozytor, dyrygent oraz wielu innych. W ukraińskiej Wikipedii obecnie zarejestrowanych jest 107 498 użytkowników. Z nich ponad 1700 w ostatnim miesiącu wniosło choć jedną poprawkę. Znaczący wkład w swoim czasie wniósł wikipedysta Maksym Bystrycki. Umieścił on w Wikipedii wszystkie artykuły z „Encyklopedii ukrainoznawstwa” (pod redakcją Wołodymyra Kubijowycza). 5 lutego 2004 roku zarejestrował się Wołodymyr Wład — jeden z „weteranów” naszej Wikipedii, człowiek, który stał u jej początków. On też stworzył bardzo wiele artykułów. W rzeczywistości każdy człowiek, który zaczyna redagować Wikipedię, uczy się analizować informacje — odsiewać fakty od ocen, strukturyzować je. To proces niezwykle ciekawy. Nawet uczniowie, którzy redagują Wikipedię, przestają grać w gry komputerowe. Oprócz tego każdy użytkownik, który redaguje, zostawia ślad w historii ludzkości. To przeczytają i podziękują wam za pracę. Dla wielu ta praca to sens życia. Na przykład znam użytkowników-inwalidów. Dzięki Wikipedii mają możliwość komunikować się i otrzymywać ważne rezultaty ze swojej pracy. WŚRÓD NAJDYNAMICZNIEJSZYCH NA ŚWIECIE Dzisiaj pod względem liczby artykułów, tempem rozwoju i popularnością wśród 282 Wikipedii świata ukraińska zajmuje 15. miejsce. A wśród słowiańskich — trzecie (pierwsze miejsce ma polska, drugie — rosyjska Wikipedia). 7 lipca tego roku został napisany 300-tysięczny artykuł. Czy to dużo, czy mało — należy oceniać, biorąc pod uwagę liczbę mówiących, czyli ludzi, którzy władają językiem ukraińskim. Przecież popularność działu językowego zależy przede wszystkim od liczby użytkowników języka. A dopiero potem — od liczby użytkowników Internetu, użytkowników, którzy władają innymi językami itd. Ciekawy wskaźnik statystyki — liczba artykułów na 1000 użytkowników języka, według którego jesteśmy na 19. miejscu na świecie (7,5 artykułu), znacznie wyprzedzamy Rosjan (2,5 artykułu), ale odstajemy od Polaków (17 artykułów), którzy najwyraźniej mają większą pasjonarność — piszą i czytają tylko swoją Wikipedię i z żadnej innej nie korzystają. Tak się złożyło, że wielu Ukraińców dzisiaj swobodnie włada jeszcze językiem rosyjskim. Rosyjską Wikipedię na terytorium Ukrainy codziennie przeglądają trzy miliony użytkowników Internetu, a ukraińską — tylko milion. Jednak to bardzo dużo. Nasza Wikipedia jest najpopularniejszym ukraińskojęzycznym serwisem. 60% użytkowników Internetu na Ukrainie przynajmniej raz w miesiącu wchodzi do Wikipedii. W ogólnym rankingu odwiedzin serwisów na Ukrainie Wikipedia zajmuje zaszczytne szóste miejsce (wyprzedzają ją wyszukiwarka Google, sieć społecznościowa Vkontakte, poczta MailRu, rosyjska wyszukiwarka Yandex oraz serwis wideo Youtube). To jeden z najlepszych wskaźników na świecie. W Polsce pod tym względem Wikipedia zajmuje 8. miejsce, w Rosji — 16. Istnieje nieoficjalna rywalizacja — o miejsce w rankingu Wikipedii. Obecnie rywalizujemy z Norwegami, chcemy ich wyprzedzić. Temu sprzyja projekt „Wyścig”. Codziennie prowadzimy monitoring różnicy między ukraińską a norweską Wikipedią. Na początku lipca różnica wynosiła osiem tysięcy, obecnie — zmniejszyła się dwukrotnie. Wkrótce ich dogonimy, jak w swoim czasie dogoniliśmy Finów, ale przed nami będą Katalończycy. Jest ciekawa statystyka: pierwsze sto tysięcy artykułów ukraińskiej Wikipedii zostało napisanych w ciągu czterech lat, drugie — w dwa lata, trzecie — w 15 miesięcy. Mamy gwałtowną wykładniczą dynamikę rozwoju. Tak samo w kwestii liczby wyświetleń: granicę 30 milionów miesięcznie przekroczyliśmy w lutym tego roku. We wrześniu, prognozuję, przekroczymy 40-milionowy próg. Pod względem tempa wzrostu popularności ukraińska Wikipedia jest w trójce pierwszych na świecie! Już nawet są przysłowia: „Kiedy czegoś nie wiesz — zapytaj wujka Google i cioci Wikipedii”, „Wujek Google i ciocia Wikipedia — chrzestni rodzice studenta” itd. Międzynarodowa Fundacja „Wikimedia” jest organizacją non-profit, która funkcjonuje dzięki darowiznom. Wszystkie projekty wspierane przez fundację: Wikipedia, Wiktionary (słownik językowy), Wikiquote (zbiór wypowiedzi znanych ludzi), Wikibooks (biblioteka internetowa), Wikinews (portal informacyjny) i inne, są niezależne od reklam i nie nastawione na osiąganie zysku. Dwa lata temu zarejestrowano organizację społeczną „Wikimedia Ukraina”. Jej głównym celem jest popularyzacja projektów Fundacji Wikimedia, a także zbieranie darowizn. Jeśli Wikipedia tworzona jest według zasady językowej, to organizacja Wikimedia działa na terytorium określonych krajów. Dlatego organizacji społecznej „Wikimedia Ukraina” podlega nie tylko ukraińska Wikipedia, ale także krymskotatarska, gagauska, rusińska, a także częściowo rosyjska. Przecież ci odwiedzający, którzy podczas kampanii zbierania darowizn finansowo wspierają rosyjską Wikipedię na Ukrainie, wpłacają środki na konto ukraińskiego przedstawicielstwa fundacji. Jednak nasze wysiłki dzisiaj skupione są właśnie na rozwoju ukraińskiej Wikipedii. Wszyscy członkowie organizacji społecznej „Wikimedia Ukraina” pracują społecznie, chociaż w „Wikimedia Deutschland” oficjalnie jest 20 osób, a w centralnym biurze w USA – 50. Środki przeznaczane są głównie na zabezpieczenie techniczne, wykłady i literaturę, konkursy popularyzujące zasób, wynajem pomieszczeń itp. Pracujemy również nad udoskonaleniem ustawodawstwa, utrwaleniem na poziomie ustawodawczym na Ukrainie naszych licencji. Tylko w tym roku „Wikimedia Ukraina” samodzielnie zbiera środki na rozwój zasobu. W ubiegłym roku Międzynarodowa Fundacja „Wikimedia” zebrała na terytorium Ukrainy 25 tysięcy dolarów. A na świecie – 16 milionów. To znaczna suma. Chociaż główną darowizną jest czas i wysiłek, które człowiek poświęca na napisanie artykułu. Utrzymujemy kontakt z rosyjskim przedstawicielstwem „Wikimedia RU”, polskim „Wikimedia Polska”, niemieckim, francuskim. Polacy, nawiasem mówiąc, już dwukrotnie zapraszali nas na swoje coroczne konferencje do Warszawy i Wrocławia. Strony organizacji w Internecie: ua.wikimedia.org oraz wikimediaukraine.wordpress.com. Tam można dowiedzieć się więcej o „Wikimedia Ukraina”, zapoznać się z naszą działalnością, planami na przyszłość. CZYTELNICY „SŁOWA PROŚWITY” MUSZĄ BYĆ Z NAMI Jestem przekonany, że materiały ze „Słowa Proświty” należy wykorzystywać do redagowania artykułów Wikipedii. Przecież ta wirtualna encyklopedia dzisiaj w znacznej mierze przejmuje te funkcje, które pełniła „Proświta” sto lat temu. Obecnie właśnie Wikipedia jest główną platformą, na której kształtuje się wiedza. A wiedza kształtuje przyszłość świata. I od tego, jaką wiedzę będziemy rozpowszechniać wśród ludności, zależy przyszłość naszego narodu. Dzisiaj w znacznej mierze od istnienia Wikipedii zależy przyszłość języka. A będzie język – będzie państwo. Są różni ludzie, różne opinie. Co zatem jest kryterium prawdziwości? Wikipedia nie jest encyklopedią naukową. Dlatego tutaj prawdziwość określa się drogą konsensusu uczestników. Im więcej autorów Wikipedii będzie miało ukraiński patriotyczny światopogląd, tym bardziej patriotyczna będzie ona sama. Marzę, aby do Wikipedii pisali właśnie czytelnicy „Słowa Proświty”. Przecież wielu z was może stworzyć lub uzupełnić artykuł o rodzinnej wsi czy mieście. Także już dzisiaj Wikipedia jest najpełniejszym wolnym źródłem informacji dotyczących prośwician. ZWRÓĆCIE UWAGĘ! W Wikipedii istnieje pojęcie „błędnego koła”. Od ilości i jakości informacji encyklopedii zależy odwiedzalność zasobu. Od odwiedzalności zależy liczba redaktorów, czyli aktywnych użytkowników. Wprowadzanie poprawek do artykułów Wikipedii jest bardzo proste. Do tego nawet nie trzeba się rejestrować. De facto dzisiaj na świecie Wikipedia jest głównym źródłem pozyskiwania wiedzy encyklopedycznej. Warto zwrócić uwagę na to, że w Wikipedii nie wolno zamieszczać „oryginalnych informacji”, czyli takich, które wcześniej nigdzie nie były publikowane. Nie wolno naruszać praw autorskich, a także zasady weryfikowalności. Artykuły bez odnośników do źródeł (książek, gazet, zasobów elektronicznych), z reguły, długo się nie utrzymują. Każdy artykuł musi być napisany bezstronnie. Kiedy poważnie redaguje się artykuły, które odpowiadają wskazanym kryteriom, jest to uważane za wandalizm. Ale system posiada mechanizmy, które pozwalają łatwo z nim walczyć. Każda edycja zapisywana jest oddzielnie i w przypadku szkodliwych działań jakiegoś użytkownika można nie martwić się o utraconą pracę i przywrócić poprzedni wariant artykułu. O PRZYSZŁOŚCI Dzisiaj pokonaliśmy 300-tysięczny próg. Jesteśmy z tego dumni: „Ukraińska encyklopedia radziecka” miała tylko 50 tysięcy artykułów, „Wielka encyklopedia radziecka” – 100 tysięcy. Ponadto Wikipedia nie ma ograniczeń co do objętości artykułów. Mogą być tak duże, na ile jest informacji. Nie ma ograniczeń co do rozmiaru zdjęć i liczby grafik w artykule. Ponadto można je ilustrować plikami wideo i dźwiękowymi. Każdy użytkownik, który zamieszcza zasoby medialne w Wikipedii, na warunkach jej licencji, powinien rozumieć, że w przyszłości ktokolwiek może wykorzystać te pliki, nawet w celach komercyjnych. Ale przy wykorzystaniu materiałów z Wikipedii odnośnik do zasobu jest obowiązkowy. Istnieje opinia, że Wikipedia pozostanie nawet wtedy, gdy nie będzie Internetu. Znajdzie inne wcielenie. Przecież jednym z głównych mechanizmów Wikipedii jest zbiorowe tworzenie wiedzy. Jej logotypem jest puzzle. Każdy człowiek może dodać swoją informację. I obraz będzie bardziej spójny. Według najbardziej pesymistycznych prognoz ten projekt będzie istniał przynajmniej 500 lat! Zapisał Jewhen BUKET, zdjęcie autora

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn