Strona · s. 11strona oryginału ↗
KINO I TELEWIZJA CZY KOŃ TROJAŃSKI?
Слово Просвіти, №31 за 2011 рік
Skandaliczne telewizyjne konfrontacje między ukraińskimi politykami w piątki i poniedziałki od dawna nie dają Ukraińcom spać. Naród śledzi główne ukraińskie telewojny, jakby bojąc się przegapić historyczny moment ostatecznego rozłamu Ukrainy. Wielu nie rozumie, że „widowisko” na ekranach to prowokacyjne modelowanie konfliktowej tematyki, która w kijowskim studiu zderza czołami naszych nieudolnych polityków. Ale po co do telewizyjnej korridy angażować naród? Najczęściej — ze Lwowa i Doniecka. Na biegunach narodowej konfrontacji kipią majdanowe tłumy. Komunikując się przez łącza satelitarne, agresywnie idą w narzuconej im wojnie informacyjnej, jak to mówią, ściana na ścianę, rozpalając nie tylko między sobą wyniszczającą wrogość, ale też stymulują ją między tymi częściami Ukrainy, które prowokatorzy podzielili na „Wschód” i „Zachód”. Leonid MUŻUK GRY MEFISTOFELESA Myślicie, że to specyficznie „po ukraińsku” wytyczają ciernistą drogę do społeczeństwa obywatelskiego? Tym osiąga się jeden efekt: Ukraińcy sami szydzą z samych siebie, z narodowej prawdy, sami negują cechę językową jako gwarancję swojego przejrzenia i podstawę narodowej identyfikacji. My sami zadeptujemy narodowe ideały, pragnąc przewartościować niedaleką sowiecką przeszłość według kryteriów, które „podrzuca” nam Rosja. Antyukraińskie technologie są publicznie szlifowane przez kanały telewizyjne w ich codziennej działalności programowej, skierowanej na informacyjne przytępienie świadomości społecznej. Wojna informacyjna od dawna trwa na Ukrainie, którą obecnie coraz intensywniej zachęcają właściciele kanałów telewizyjnych, a co więcej — nawet reklamują jako rzekomo obowiązkową bazę cywilizacyjną dla kształtowania pozytywnego wizerunku naszej telewizji. I wszystko to bezczelnie podają jako biznesową podstawę dla nabycia przez nas europejskiego stylu informacyjnego. Mówiąc, że bez takiej „wolności słowa” nie ma dla Ukraińców żadnej drogi do Europy. W istocie, za pomocą kaskadowych metod manipulacyjnych telemagnaci pragną za wszelką cenę osiągnąć stary sowiecki efekt — zapewnić ogólną obojętność narodu na swoje prawdziwe interesy. TRZECI POZIOM ROSYJSKO-UKRAIŃSKIEJ TELEEKSPANSJI Choć to gorzkie, ale przyznajmy: jest on zapewniany za pomocą samych Ukraińców. Dokładniej, tych krajowych tworów kinematograficznych, które teraz intensywnie kręcą dla rzekomo wolnego rynku filmowego i rzekomo narodowe (ukraińskie?) kino. Chodzi o tak zwaną lokalną produkcję filmową na zamówienie Rosji. Nasz potencjał kinematograficzny, choć skrajnie zrujnowany, jego niedobitki są intensywnie wykorzystywane przez moskiewskich producentów, realizujących na Ukrainie moskiewskie zamysły polityczne. Tematyka jest różnorodna — od historycznej, obyczajowej po tak zwaną „mydlaną”. Często bardzo prymitywna. Ale zawsze wątpliwa z punktu widzenia imperialnej przeszłości, zarówno dalekiej, jak i bliskiej. Cała obsługa projektu jest ukraińska. Niektórzy nazywają taki produkt kolonialnym. Tworzą go według rosyjskiego scenariusza i, z reguły, przez rosyjskiego reżysera oraz z rosyjskimi aktorami w rolach głównych. Ukraińcy, z reguły, są do statystowania. Oczywiście, język jest rosyjski. Czasami w tych dziełach brzmi haniebny surżyk, którym zmuszają posługiwać się ukraińskich aktorów, zaangażowanych do scen masowych. To dla „większego wyśmiania chachłów”. Te filmy, rzecz jasna, pokazują na Ukrainie. Jaki jest ich status? Nikogo to nie interesuje. Według formalnych cech — „wyprodukowano na Ukrainie”. Niektórzy nawet domagają się, aby zaliczono je do ukraińskich. Ponieważ niczego ukraińskiego tam nie znajdują, to szlachetnie nazywają je narodowymi. Zagadkowa narodowa cecha takich filmów jest rozszyfrowywana na narodowej antenie napisami na dole kadru: komputerowe tłumaczenie dialogów na język ukraiński towarzyszy ich emisji. Bo tak wymaga Narodowa Rada Ukrainy do spraw telewizji i radiofonii. Mówiąc, że chroni ona na szczeblu państwowym narodową godność Ukraińców. Prawda, napisy na serio irytują ukraińskich widzów. Nie ma na Ukrainie, myślę, ani jednej duszy, której podobałoby się „mechaniczne” tłumaczenie dialogów, gdzie zamętu znaczeniowego jest więcej niż krótkiej myśli. Dlatego rzadko kto w ten słowny zamęt kiedykolwiek się wczytuje. W ten sposób rzekomo nieubłaganie wykonują wymóg dotyczący tak zwanej adaptacji obcojęzycznego produktu na język ukraiński. Ten szyderstwo jest bardzo „pożyteczne”. Przede wszystkim finansowo. Ono legalnie eliminuje potrzebę wytwarzania produktu w języku ukraińskim. To nie ironia. To ukraińskie zaklęte koło. I wyjść z niego nikt nie chce, a teraz już i nie może. JĘZYK NA SZCZUDŁACH Nasi aktorzy w większości nie mają żywej praktyki języka ukraińskiego. Dlatego aktorzy, którzy mogliby grać w ukraińskich filmach, nie są zdolni brać udziału w zdjęciach synchronicznych, które teraz stały się obowiązkowe. A i dubbingowanie filmów — to wielkie dodatkowe koszty. (Dubbingowaniem nazywa się proces technologiczny czystego udźwiękowienia dialogów, wykonywany przez aktorów w specjalnym atelier dźwiękowym pod zmontowany obraz filmu). Taki proces podraża produkcję filmu mniej więcej o jedną czwartą jego kosztów własnych. Ale głównym problemem nie jest tylko brak środków. Zabójczym dla narodowego kina jest niezaprzeczalny fakt: potencjał aktorski Ukrainy obecnie nie jest w stanie zapewnić w ojczystym języku nie tylko zdjęć synchronicznych seriali, ale i profesjonalnie (bezbłędnie) wykonać dubbingowanie osobnego filmu. W to trudno uwierzyć, ale tak właśnie jest! Profesjonalnie — to znaczy nie tylko mistrzowsko tworzyć charakter postaci za pomocą komponentu językowego, ale i lekko, bez żadnego wysiłku wymawiać ukraińskie słowa. Wymawiać tak, aby każdy dźwięk odpowiadał ukraińskiej normie fonetycznej. Tylko z takim profesjonalnym wymogiem co do brzmienia języka film może stać się wzorem sztuki, w danym przypadku — ukraińskiej. A gdzie młodzież może usłyszeć żywe ukraińskie słowo? Na jakim kanale telewizyjnym czy radiowym teraz można natknąć się na naturalną, pradziadowską mowę? Za niewielkim wyjątkiem (jeszcze nie wszystkich doświadczonych dziennikarzy wygnano z anteny), ogólna liczba tak zwanych narodowych nadawców w ogóle nigdy nad tym się nie zastanawiała. Bo nie tylko w życiu codziennym, ale i w pracy posługują się wyłącznie rosyjskim. W istocie, językiem państwowym w należyty sposób nie opiekują się na żadnym kanale. Zgodnie z ustawą o reklamie cała ukraińska reklama powinna być ukraińskojęzyczna. I jako straszna zemsta za tak wymagającą ustawę każda świadoma ukraińska dusza obecnie doznaje antenowej tortury! Żadnego bloku reklamowego ani w telewizji, ani w radiu nie można teraz odbierać bez irytacji: jaki potwór tę reklamę udźwiękawia? Gdzie szukają takich gaduł, które żadnego ukraińskiego dźwięku nie potrafią wymówić? Czemu się dziwić: większość telewizyjnych sterników sama nie zna ukraińskiego i jest przekonana, że wcale nie muszą go znać. Czy nie dlatego dzień po dniu, wszędzie, ze wszystkich częstotliwości, ze wszystkich kanałów quasi-ukraiński język agresywnie bombarduje nasz słuch, niszczy u niedoświadczonych mówców wyobrażenie o poprawnej wymowie. Właśnie w tak niewybredny sposób systemowo wprowadzają do narodowego środowiska językowego obce, niewłaściwe dla Ukraińców fonemy. Co słowo, to językowy potwór, i to tak fonetycznie zniekształcony, że nawet trudno zrozumieć, jakie jest znaczenie tego czy innego słowa.
Właśnie teraz, w epoce społeczeństwa informacyjnego, kiedy ukraińska sfera informacyjno-kulturowa jest niemal całkowicie podbita przez agresywnego obcojęzycznego interwenta i znajduje się pod jego totalnym wpływem, zachodzi przyspieszona transformacja ukraińskich fonemów, czyli niszczona jest podstawa struktury językowej — natura ukraińskich dźwięków. Systemowy proces niszczenia ukraińskiego środowiska językowego trwa od wielu wieków, ale obecny okres jest dla języka ukraińskiego najbardziej niebezpieczny. Agresywnej eterycznej obcojęzycznej interwencji nie stawiają godnego oporu ukraińskojęzyczne środki kulturalno-informacyjne. Na Ukrainie do dziś nie ma pełnowartościowej ukraińskiej telewizji, która wypełniałaby swoje podstawowe funkcje narodowe: zarówno informacyjno-poznawcze, jak i estetyczne. A co najważniejsze, aby z ukraińskiego ekranu telewizyjnego brzmiał język ukraiński, aby wszystkie pokolenia narodu miały możliwość go słyszeć, aby przyswajały literacką ukraińską wymowę. Możliwości ukraińskiego radia przez tendencyjne licencjonowanie zasobów częstotliwości nie są na korzyść Ukraińców. Są one na korzyść magnatów informacyjnych zawężone tak bardzo, że programy narodowe rzekomo z przyczyn technicznych, a w rzeczywistości z politycznych, są dla nikogo niemal niedostępne. I to w czasie, gdy efektywne częstotliwości eksploatuje się do prowadzenia antyukraińskich ataków informacyjnych na ukraińską świadomość społeczną oraz do rozpowszechniania wzorców piosenek obcej, w większości prymitywnej kultury. Z ukraińskiej przestrzeni informacyjno-kulturowej całkowicie wyparto ukraińskie kino i nikt nawet palcem nie kiwnie, aby naprawić krajową produkcję filmów. Tych obrazów, w których utwierdzana byłaby ukraińska idea narodowa. Zamiast tego najaktywniej rozpowszechnia się na naszych terenach zagraniczny (często antyukraiński) produkt informacyjno-kulturowy z dominacją obcego, rosyjskiego języka. Dla każdego cywilizowanego państwa europejskiego wystarczyłby nawet jeden z wymienionych czynników, aby przerazić się świadomością niebezpieczeństwa, które prześladuje naród i ekonomicznie uniemożliwia jego naturalny rozwój kulturalny. Złożoność zaś naszego obecnego położenia pogłębiają jeszcze niewidoczne dla ukraińskiego ogółu zadawnione procesy łańcuchowe. Pod względem niszczycielskiej siły są one podobne do wszechprzenikającego promieniowania, które niewidocznie doszczętnie niszczy układ odpornościowy człowieka. Właściwie rosyjskojęzyczne formowanie ukraińskiego społeczeństwa zaczyna się, że tak powiem, od poziomu początkowego. I ten przykry fakt jest prawdopodobnie decydujący w destrukcyjnej polityce państwa ukraińskiego wobec statusu języka ukraińskiego. Zaczyna się od kołyski, nad którą „audio-nianie” w obcym języku opowiadają naszym dzieciom obce bajki. A dalej — od pierwszych świadomych seansów filmowych w domu, kiedy dziecięca dusza, przykuta do czarującego świata animacji, udźwiękowionej znowuż w języku rosyjskim, poddaje się estetycznemu wpływowi i na poziomie emocjonalnym przyswaja obcy język. A kończy się pełnym dobrowolno-przymusowym tworzeniem naszych mankurtów. Oprócz wieloodcinkowego filmu animowanego Wołodymyra Kmetyka „Lis Mykyta” na podstawie utworu Iwana Franki (zainicjowało i zapewniło jego ekranizację Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki), ukraińskim dzieciom nikt więcej nie zaproponował niczego znaczącego w języku ukraińskim przez dwadzieścia lat niepodległości! A niegdyś obowiązkowy dubbing w języku ukraińskim zagranicznych filmów animacyjnych zamarł od razu po tym, jak zostało pokazowo anulowane przez ukraińskich urzędników prawo Ukraińców do ukraińskojęzycznego wariantu filmu. POJĘCIE „UKRAIŃSKIE KINO” Dotyczy ono tylko okresu radzieckiego historii Ukrainy oraz pierwszych pięciu-siedmiu lat po ogłoszeniu ukraińskiej niepodległości. Obecnie prawdziwe ukraińskie kino, gdyby ktoś nawet nakręcił, to i tak w odpowiednim czasie go nie pokażą. Jak na przykład ostatni film Jurija Illenki „Modlitwa za hetmana Mazepę”. Kto stale śledzi formalny udział państwa w sferze kulturalno-informacyjnej, ten zgodzi się, że pod oficjalnym statusem Pierwszego Narodowego coraz mniej jest narodowej, czyli ukraińskiej, istoty. Absolutnie niezauważalna jest ona teraz także w kinie. Właściwie, czy istnieje jeszcze na Ukrainie taka branża? Formalny głośny status nie uratował przed twórczym bankructwem ani Narodowej Studia Filmowego im. O. Dowżenki, ani Narodowej Kinematyki Ukrainy. A Ukraińskie Studio Filmów Kronikalno-Dokumentalnych też dawno niczego nie kręci. Jeszcze trudniejsza jest obecnie sytuacja twórcza i ekonomiczna w Odeskiej Studii Filmowej. Bo tylko studyjna działka ziemi nad morzem stanowi główny interes dla jej nowych prywatnych właścicieli. Kręcić cokolwiek ukraińskiego nie są zainteresowani, zamiast tego szukają pretekstu, aby jak najszybciej zniszczyć pawilony zdjęciowe, aby na ich miejscu zbudować swoje wille. Reorientacja na biznes budowlany ogarnęła także studio „Ukrtelefilm”. Zamiast zniszczonych solidnych hal technicznych zbudowano tam kilka mieszkalnych wieżowców — i teraz próbują sprzedawać mieszkania. A niegdyś to studio z powodzeniem opracowywało tematykę ukraińską, wytrwale tworzyło ukraińskie filmy dla telewizji narodowej. Obecnie przekształciło się w prymitywną bazę wynajmu dla moskiewskich producentów, którzy okupowali jej niezniszczone powierzchnie produkcyjne i za pomocą sztucznie obniżonych kosztów ukraińskiego zasobu ludzkiego uzupełniają listy tradycyjnych dla Moskwy „kolonialnych” utworów. KOŃ TROJAŃSKI PÓŁNOCNEGO SĄSIADA Nie mamy głębokich analitycznych badań naukowych, w których badano by artystyczne cechy współczesnej ukraińskiej sztuki filmowej. Bo tej współczesnej ukraińskiej sztuki filmowej teraz nie ma na Ukrainie. Dlaczego naszą telewizję trudno nazwać naszą? Bo nie ma zapotrzebowania ze strony tej tak zwanej naszej telewizji na ważne dla ukraińskiego społeczeństwa tematy. A w konsekwencji Ukraińcom brakuje skonsolidowanego mentalnego wyobrażenia o tym, kim są jako naród. Nie wiedzą i nie mogą dokładnie wiedzieć Ukraińcy z obcą, nieukraińską sztuką ekranową o tym, jak moskiewska ideologia okaleczyła i kontynuuje wykorzenianie narodowego kodu ukraińskości. I rola jej, obecna rola w wszechogarniającym procesie degradacji narodu ukraińskiego jest przerażająca. Ale najbardziej przykre jest to, że kolonizacja informacyjna, choć kierowana z zewnątrz, dokonywana jest w większości naszymi rękami.
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
