Strona · s. 13strona oryginału ↗
Stonki języka państwowego
Слово Просвіти, №31 за 2011 рік
Ołeksij Połosin
Państwo istnieje tak długo, jak długo ma granice, władzę i język. Utrata granic lub władzy, a jeszcze gorzej utrata obu tych czynników, czyni państwo wirtualnym, nieistniejącym. Język rdzennych mieszkańców państwa istnieje tak długo, jak długo zna go i używa choćby jeden człowiek na ziemi. Co tydzień na świecie na zawsze znikają dwa języki. Tak kiedyś zniknęły aramejski i starogrecki, języki oryginału Pisma Świętego (Biblii). Nawet sztuczne podtrzymywanie istnienia języka (jak dzieje się z łaciną) go nie ratuje. Pracownicy medyczni, którzy uczyli się tego języka, nie posługują się nim w codziennym życiu. Czy Pan, czytelniku, słyszał melodię łaciny? Przypuszczam, że nie. A dlaczego? Ponieważ jest to jeden z martwych języków. Język to nie bryndza, która łatwo by się psuła, gdyby nie zawierała soli, naturalnego konserwantu. Język to żywy organizm, dlatego przechodzi wszystkie etapy: narodziny, rozwój, czas rozkwitu, czas upadku z powodu określonych warunków:
— ograniczenia używania języka w środkach masowego przekazu z powodu napływu innego języka;
— napływu w nim zapożyczeń z innych języków;
— zanieczyszczenia surżykami i kalkami z odpowiedników w innych językach.
Przykładem zapożyczenia może być to, że zamiast „Dobrze” słyszymy „Okej!”, zamiast „Dziękuję!” słyszymy „Sankju!” albo „Danke szon!”, zamiast „Przepraszam!” słyszymy „Ajm sorry!”, zamiast „Dzień dobry” albo „Do widzenia!” słyszymy „Salut!”. A „Szerche la fam!” (dosłownie — szukajcie kobiety) stało się naszym swojskim zwrotem, podobnie jak bezwstydne (demonstracyjnie pokazowe) całowanie się gdziekolwiek. A te zapożyczenia powstają z powodu braku kultury używania każdego z języków, którymi włada człowiek. Z lenistwa, by znaleźć odpowiednik w tym
Swietłana Orel, Kirowohrad
…Olena urodziła się na Zakaukaziu, kiedy jej ojciec, Mykoła Skorobruch, w połowie lat 70. pracował tam jako inżynier-technik w składzie załogi lotniczej. Ale dorastała i uczyła się już w Kirowohradzie. Tutaj wróciła z mężem Azerbejdżaninem. Tu urodziła się im córeczka Nastunia, ale życie rodzinne się nie ułożyło i po trzech latach małżeństwo się rozwiodło. Oprócz córki Olena zachowała także dość nietypowe dla Ukraińców nazwisko — Sulejmenowa. Były mąż gdzieś zniknął, więc Olena nie otrzymywała żadnego wsparcia finansowego na dziecko. Sytuacja z pracą na Ukrainie i wtedy, i teraz nie była najlepsza, więc kobieta była zmuszona wyjechać na zarobki do Moskwy. Najpierw interesy szły nieźle. Zatrudniła się jako przedstawiciel handlowy, z czasem została właścicielką dwóch punktów sprzedaży galanterii drobnej. Oczywiście o kupnie mieszkania w Moskwie nie było mowy, ale na utrzymanie wystarczało zarobionych pieniędzy. Jej „biznes” bardzo ucierpiał na zamknięciu targu Czerkizowskiego, na którym pracowała. Straciła znaczną część majątku. A do tego jeszcze kolejny kryzys,
języku, którym ona się posługuje, słowo z innego języka, za pomocą którego chce dokładniej wyrazić myśl. Młodzież z obcojęzycznych słów tworzy swój slang, żeby wydawać się bardziej oczytana i „fajniejsza”. Na kogo kładziemy nadzieję na rozkwit języka? Na dzieci, uczniów, studentów. Winni jesteśmy my, dorośli, że miłość do matczynej pieszczoty, do rodu ojca, do rodzinnego domu i rodzinnej pieśni nie stopiła się w jedność z ojczystym słowem. Krajowymi produktami człowiek nie tylko się żywi, ale też leczy. Podobnie i język matki jest Ukraińcowi wielce potrzebny w radości i w smutku. Co trzyma Ukraińców, którzy muszą dożywać swoich dni na obczyźnie? Ojczysta mowa. Na koncertach Kwitki Cisyk i podczas występów artystów śpiewających po ukraińsku ludzie starszego wieku płakali, czując energię ojczystego języka. Zastanówcie się, Ukraińcy: mamy przecież szczęście żyć na Ukrainie, kąpać się i kochać się w melodyce ojczystego języka! Surżyk i kalka to „stonka ziemniaczana” języka. Są równie niebezpieczne dla języka, jak prawdziwe szkodniki dla wzrostu zwykłych ziemniaków. Surżyk to sztuczne mieszanie leksyki różnych języków w mowie pisanej i ustnej. Kalka to tworzenie słów bez uwzględnienia praw języka, na który dokonuje się tłumaczenia. Jak wam podobają się takie wyrażenia: — Zadzwonię do ciebie nascot spotkania. — Pomóżcie ради Chrysta! — A o tym, żeby korespondować… — Dziwisz się. — Rośnie nie z dnia na dzień, a z godziny na godzinę. Poprawnie: — Zadzwonię do ciebie w sprawie naszego przyszłego spotkania. — Pomóżcie mi zaradi Chrystusa! — A o tym, żeby korespondować…
— Cud i tyle! — Rośnie jak z wody. Rośnie jak kaczka na wodzie. Kiedyś jechałem elektryczką. Obok mnie siedziały studentka i jej babcia, rozmawiając ze sobą. Przepraszając, zwróciłem się do dziewczyny po ukraińsku i byłem zdziwiony jej władaniem językiem. Była to mowa przyszłej ukraińskiej filolog: wyszukana i melodyjna. Na moje pytanie: Dlaczego Pani rozmawiała gwarą? Odpowiedziała: — W naszej wsi literackiego, jak Pan mówi — wyszukanego języka po prostu nie rozumieją. — To czemu Pani nie da przykładu? — A czy warto? Przecież nie zmienię języka całej wsi… Na szczęście dziewczyna przyjęła moją myśl o tym, że powinna trzymać się pewnego standardu i mówić wybraną literacką mową. Na grządkach z ziemniakami mojej mamy nie było ani jednego chwastu: nie leniła się codziennie przed wschodem słońca wyrywać trawy, która tylko starała się rosnąć. Tak samo jest z językiem. Pilnujcie swojego języka. Pomagajcie innym odnajdywać właściwe odpowiedniki z ukraińskiego, ale róbcie to z miłością. Jestem obywatelem Ukrainy, mój tata jest Rosjaninem z pochodzenia etnicznego, a mama — Ukrainką. Apeluję do wszystkich, przede wszystkim do Ukraińców z pochodzenia etnicznego, aby kochali i chronili ojczysty język, posługiwali się nim zawsze. Kiedy ktoś zwraca się do mnie po ukraińsku, staram się kontrolować swoją wymowę, aby samemu nie stać się siewcą „koloradowych chrząszczy”. Kiedy każdy z nas, obywateli Ukrainy, niezależnie od pochodzenia etnicznego, będzie czuł się częścią utalentowanego i miłosiernego ukraińskiego narodu, częścią ukraińskiej kultury, to sam stanie się nosicielem języka ukraińskiego.
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
