Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 5strona oryginału ↗

Postulat Hryhorija Skoworody

Слово Просвіти, №31 за 2012 рік

Anatolij HAWRYLENKO, kandydat nauk technicznych, Charków ...W marcu 1947 roku mistrz naszej grupy stolarzy Charkowskiej 14. szkoły rzemieślniczej Borys Ołeksijowycz Ołeksijenko zamiast zwykłych zajęć poprowadził nas z Moskiewskiego prospektu, na odległość kilku kilometrów, na dzisiejszą ulicę akademika Pawłowa, do budynku, w którym robotnicy wstawiali drzwi i okna. Zademonstrowawszy ten proces technologiczny, Borys Ołeksijowycz poprowadził nas dalej, w stronę dzisiejszej „Barabaszki”. Tam ustawił nas po lewej, zachodniej stronie ulicy, pośród ogromnych odłamków betonowych bloków, i wygłosił 15-minutowy wykład o technologii produkcji budowlanej. Zakończył przemowę dość nieoczekiwanie – postulatem Hryhorija Skoworody: „Koniec jest jednocześnie początkiem”. Prawda, autora cytatu mistrz nie wymienił, ale czy coś skłoniło go, prostego, choć znakomitego stolarza, do przypomnienia sentencji ukraińskiego filozofa?.. A potem wygłosił kolejne przysłowie filozofa: „Nie jedząc – lżej, a najadłszy się – lepiej” – i zawołał: „Chodźmy, chłopcy, na obiad do szkoły…” Przypomniałem sobie ten epizod z młodości 31 maja 2008 roku, kiedy mecenas i sponsor mojej książki „Wałkowianie we wspomnieniach, dokumentach i innych” Jarosław Bunt wynajął dwa autobusy, aby zawieźć zainteresowanych charkowian do miasta Wałki, gdzie mieliśmy wziąć udział w nabożeństwie żałobnym i odsłonięciu tablicy pamiątkowej ku czci jego ojca Mychajły Fedorowycza Bunta, zamordowanego w 1937 roku. Dokumenty, które zachowały się w Charkowskim archiwum, opowiadają o tym bez wątpienia wybitnym człowieku następująco: Bunt M. F. w Wałkach od 1921 roku, przyjechał z Irkucka. Służył jako sekretarz i inspektor powiatowego wydziału oświaty (Narobraz). Towarzyski. Otaczał się wałkowianami – ukraińskimi nacjonalistami. Jego wypowiedzi o roku 1933 brzmiały tak: to wymordowanie Ukraińców było specjalnie zleconym zadaniem z góry. „Teraz mądrych ludzi – a zwłaszcza ukraińskich nacjonalistów – zaszczuwa się” – mówił Bunt… W związku z rozstrzelaniem pisarza Szewczenki ze wsi Mińkiwka Bunt mówił, że Szewczenko nie należał do żadnej organizacji, a trzeba zastraszyć naród – i dlatego rozstrzeliwują. W sprawie Michaiła Bunta na stronie 11 wydrukowano: Sprawę śledczą Bunta M. F. przekazać trójce… Bunt NIE PRZYZNAŁ SIĘ. NACJONALISTA. starszy lejtnant NKWD Barbarow, młodszy lejtnant NKWD Jankiewicz. My, niżej podpisani: komendant HDU NKWD — Zielony, prokurator — Diegin, naczelnik korpusu specjalnego — Kaszin, tego samego dnia o 21.44, na podstawie rozkazu zastępcy naczelnika UNKWD obwodu charkowskiego, majora bezpieczeństwa państwowego towarzysza Rejchmana z 16.XII.37, wykonaliśmy wyrok skazanego na rozstrzelanie Bunta M.F., o czym sporządzono niniejszy akt. (Państwowe Archiwum Obwodu Charkowskiego, f. R6452, op. 3, sprawa 940) Wróćmy jednak do wydarzeń 2008 roku. Zanim wyjechać z Charkowa, autobusy na prośbę przedstawicielki charkowskiego „Memoriału”, którą Jarosław Bunt zaprosił z nami, wykonały „hak”, wyjechały na ulicę Akademika Pawłowa, gdzie zatrzymały się nieopodal budynku nr 131. Sto metrów dalej zauważyliśmy skromny znak pamiątkowy i właśnie do niego poprowadziła nas przedstawicielka „Memoriału”, opowiadając o tym miejscu tak: „W 1989 roku charkowska gazeta „Krasnoje znamia” na podstawie dokumentalnych świadectw charkowskiego „Memoriału” poinformowała, że tutaj, na tej ulicy, w ciągu 1937 roku (aż do lutego 1938 r.) pochowano 6865 osób, ofiar represji. Opublikowano relację naocznego świadka — jednego z mieszkańców budynku nr 131, który przypomniał, że już w 1933 roku, jako sześcioletni chłopiec, widział, jak o zmierzchu w pobliżu ich domu zakopywano martwe dzieci. A w 1937 roku wcześniej wykopywano bardzo głęboki dół, a gdy zmierzchało, ciężarówkami przywożono zwłoki, wrzucano je tam i przysypywano niegaszonym wapnem. Grobu nie zasypywano ziemią — przecież nazajutrz miała przyjechać taka sama ciężarówka z ciałami, a pojutrze jeszcze jedna. Dopiero gdy dół całkowicie się zapełnił, zasypano go”. Przyglądając się znakowi pamiątkowemu, nagle rozpoznałem to miejsce — właśnie tu w 1947 roku prowadził nas świętej pamięci Boris Ołeksijowycz Ołeksijenko. Tutaj ustawił naszą grupę uczniów 14. szkoły rzemieślniczej, tutaj wygłosił swoją mowę, niespodziewanie kończąc ją cytatem ze Skoworody. Od tamtej pory minęło wiele czasu. Można ten zbieg okoliczności interpretować różnie. Sądzę, że Boris Ołeksijowycz w jedną z tych przerażających nocy stracił kogoś z bliskich i wiedział, że ten człowiek spoczywa gdzieś na terenie dawnego cmentarza żydowskiego — między budynkami 119 a 131 na ulicy Akademika Pawłowa. A w rocznicę tragedii nasz mistrz — prawdziwy Człowiek — udał wyjście grupy rzemieślniczej na „praktykę szkoleniową” i, ustawiwszy nas i wygłaszając banalne słowa o technologii produkcji budowlanej, sam w myślach modlił się za dusze niewinnie zamordowanych. Napis na znaku pamiątkowym datowany jest na 1990 rok i informuje, że w tym miejscu zostanie wzniesiony memoriał. Jak mówią, rzekł pan: „Kożuch dam”, a jego słowo jest ciepłe. Uważam, że dopiero gdy w Charkowie wreszcie przyjdzie ukraińska władza, na ulicy Akademika Pawłowa powstanie memoriał ku pamięci niewinnych ofiar komunistycznego terroru. I być może, wśród innych stosownych i pięknych słów, wyryte zostaną także słowa ukraińskiego filozofa Hryhorija Skoworody: „Koniec jest zarazem początkiem”. I ten sam postulat ukraińskiego mędrca, który wypowiedział nasz ukochany nauczyciel podczas zorganizowanej przez niego obywatelskiej panichidy przed honorową wartą — szeregiem dziecięcych dusz, „rzemieślniczków” — w odległości dwóch przystanków tramwajowych w kierunku zakładu traktorowego od znanej każdemu charkowianinowi „Barabaszki” — powiedziała też nieumierająca (podobnie jak dusze niewinnie zamordowanych) Mawka z „Leśnej pieśni”: „Stanie się początkiem wtedy mój koniec!”

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn