Strona · s. 10strona oryginału ↗
Tekst uszkodzony przy rozpoznawaniu — przeczytaj stronę oryginału
Bojkowie, Huculi, Łemkowie, Poleszucy — na płótnach Mychajła BIŁASA. W 88. rocznicę urodzin Artysty
Слово Просвіти, №31 за 2012 рік
Ivan PASEMKO, laureat Funduszu Wolniaków-Szabińskich Fundacji Ukraińskiego Wolnego Uniwersytetu w Nowym Jorku. Niedawno odwiedziłem rodzinny dom narodowego artysty Ukrainy Mychajła Biłasa. Pan Mychajło mieszka na początku ulicy Bojkowskiej. Kto bywał w Truskawcu, wie: ta zaciszna prowincjonalna uliczka, która utonęła w zieleni ogródków, znienacka wyłania się z objęć swojej starszej siostry Pomierieckiej, w mowie starszego pokolenia — Pomiereckiej, ostatnia dalej prowadzi na znane w Truskawcu Pomirki czy Pomiarki. Ostatni toponim Pomiarki do dziś zachował się w użyciu truskawczan starszego wieku. Ludzka pamięć zaświadcza niemal 600-letnie panowanie Rzeczypospolitej na dawnych ukraińskich ziemiach książęcych Galicji, Wołynia, Bukowiny oraz Podola, co prawda, ostatnie po zakończeniu II wojny światowej przeważająca większość tych ziem książęcych powrócona do łona macierzy Ukrainy, za wyjątkiem chyba tylko Łemkowszczyzny, Nadsania, Podlasia oraz Chełmszczyzny, za co Ukraina i Ukraińcy mają dziękować wodzowi Stalinowi, czy nie najlepszemu znawcy historycznej geografii Ukrainy. Więc tamtej upalnej soboty my wracaliśmy z wnukiem też na Bojkowską, i „oszalaly pies taksa”, tak żartobliwie napisano na furtce obejścia pana Mychajła, piskliwie deklarował o sobie: kto właśnie tutaj najpoważniejszy i najważniejszy gospodarz, i kto stoi na straży całego mienia znanego w Truskawcu artysty. To już potem, kiedy p. Mychajło uspokoił i przekonał taksę, że to goście ze stolicy, on opowiedział, że kiedyś taksa, jak i jej poprzedniczka, nie zdołała prześledzić, jak jedna rodzina ze lwowskich bywalców posiadłości p. Mychajła, artystka Iryna Jelizarowa razem z mężem p. Jelizarowem stale odwiedzali jego artystyczny pałac, zapoznawali się z obrazami, gobelinami oraz panneau, a także z cenną biblioteką i, wszedłszy w zaufanie właściciela posiadłości, wynosili co najcenniejsze artystyczne, publicystyczne oraz naukowe prace wybitnych ukraińskich prozaików, poetów, publicystów, uczonych, które darowano M. Biłasowi przez dziesięciolecia. Nie stało w kiedyś bogatej księgozbiorni artysty unikalnych wydań Dmytra Pawłyczki, Romana Łubkiwskiego, Romana Horaka, Iwana Dracza, Maksyma Rylskiego oraz wielu innych, które obecnie mogłyby nie byle jak upiększyć niewielką biblioteczkę czy nie jedynego na Ukrainie muzeum, otwartego za życia artysty. Pan Mychajło z ledwo zauważalnym oburzeniem mówi, że ci artyści przez ponad trzydziestoletni okres przebywania wśród artystycznego, ukraińskiego bohemy Lwowa, tak i nie opanowali języka ukraińskich autochtonów, zresztą, doskonalszego od tego języka, który nam dzisiaj narzucają nieznani w świecie językoznawcy i ustawodawcy, czym chcą zasłynąć współcześni herostratesi. Odwiedziwszy artystyczną świątynię — Muzeum M. Biłasa w Truskawcu, my wykryliśmy w księdze wpisów nie jedno odkrycie odwiedzających, dla których ten Artysta dotąd był nieznanym, a odtąd oni, wypełnieni niezapomnianymi wrażeniami z przeglądu ekspozycji, — gorący zwolennicy jego twórczości. Mieszkanka m. Krzywy Róg Lubow Zawirucha-Baranowa, pierwszy raz pobywszy w Muzeum 4 października 2003 roku, wyraziła swój zachwyt wierszowanymi wersami, w których przeplotły się i wysokie uznanie artysty, i zachwyt huculskim, łemkowskim i bojkowskim artystycznym rozmaitością człowieka. Z niczym nieporównywalna rozkosz — wsłuchać się w słowa poetyckiej twórczości człowieka tego Naddnieprzańskiego kraju, która, być może, dotąd nie wiedziała o takiej wielkiej narodowej symfonii — twórczości tych ukraińskich subetnosów, które tak jaskrawo wyjawiają swoje umiejętności w różnych gałęziach ludzkiej działalności, właściwie sztuki, i nie słyszała nawet tych melodyjnych, często żartobliwych kołomyjek, które roznoszą sławę o sławnej Kołomyi: „Kołomyja — nie pomyje, // Kołomyja — miasto, // w Kołomyi fajne dziewki, // Jak pszeniczne ciasto”. Kołomyja — miasto, gdzie uczyli się w ukraińskim gimnazjum Dmytro Pawłyczko z Romanem Iwanyczukiem, i gdzie Dmytro kpił z tych Romanowych rajtuzów, uszytych przez wiejskiego krawca. O tej Kołomyi, gdzie pierwszy raz powstało Muzeum Huculszczyzny, Muzeum ukraińskiej pisanki, gdzie znany współczesny Iwana Franki Wołodymyr Szuchewycz (nie będę zatrzymywał się na rodzinnych związkach tego uczonego z szefem UPA Romanem Szuchewyczem) stworzył sześciotomową „Historię Huculszczyzny”, praktycznie pierwszą ukraińską encyklopedię o pięknych, śmiałych, dumnych i wolnomyślnych Hucułach oraz o ich kraju. A oto wrażenia dyrektora jednej z kijowskich szkół: „Szanowny wielki artysto! Z całej duszy przekazuję Panu pozdrowienia od uczniów, nauczycieli, rodziców Średniej Szkoły nr 197 im. Dmytra Łucenki m. Kijowa. Jak pisał Dmytro Łucenko, „wszystko w życiu miłością zmierzone do dna”, tak i Pańskie prace niosą dobro, wiarę, miłość. Niech Pan Bóg chroni Pana. Z miłością, dyrektor Średniej Szkoły nr 197 im. Dmytra Łucenki Switłana Wasyliwna Kuca”.
“Unikalny artysta, zdumiewający Mistrz. Doskonały, niepowtarzalny koloryt etnosu! Ileż dobroci, uroku, liryzmu. Jakaż dusza musi być u tego narodu! Prawdziwie przez Boga obdarowana jest ta ziemia i jej ludzie. Niski pokłon talentowi tego człowieka, samemu mu najjaśniejszego! 1 kwietnia 2004 r. Inna Pimienowna. Moskwa”. Tak właśnie chce się dopisać po tym wpisie: “Droga Pani Inno! Dziękujemy Pani za uznanie unikalności, zdumiewalności, niepowtarzalności kolorytu naszego etnosu. Za Pani dobroć, urok, liryzm, za wysoką ocenę duszy naszego narodu. Ale, ojej! Pojawili się, niestety, na tej świętej Ziemi, darowanej nam przez Boga, przybłędy, którzy pragną i tę ziemię, i naszą mowę, i kulturę, i naukę, i wszelkie osiągnięcia po prostu w biały dzień ograbić, przywłaszczyć wszystko sobie, jak było za czasów carskiej Rosji, a nam chyba tylko zostawić kolorowy siedmiopiętrowy mat! Tak bardzo chce się prosić! Pani Inno! Odwiedźcie znowu Truskawiec. Zmieńcie, proszę, datę z 1 kwietnia na 24 sierpnia. Wtedy sprawy pójdą u nas na lepsze. Z głębokim szacunkiem I. P.”. “Jaki piękny mistrz, jakie niepowtarzalne widzenie piękna życia rodzimego narodu! Jakie gorące serce i delikatne odczucie cudów otaczającego świata! Wszystko brzmi, dźwięczy jak natchniona muzyka… Niech przez wiele, wiele lat jeszcze raduje Artysta swój ukraiński naród, cały świat wypełnionymi pięknem i wewnętrznym żarem cudownymi swoimi kompozycjami. Mnoga lata Wielkiemu Mistrzowi. 12.V.2004 r. Ludowa artystka Ukrainy, laureatka Szewczenkowskiej nagrody kompozytor Łesia Dyczko”. Ale powróćmy do postaci M. Biłasa. I oto jestem w tym sławnym budynku — willi w centrum Truskawca, naprzeciwko Pałacu Kultury im. Tarasa Szewczenki. Ta budowla miała pewien związek z osobą Raymonda Jarosza, bo tablica pamiątkowa na budynku dzisiejszego Muzeum M. Biłasa stwierdza: “1875—1937. Raymond Jarosz — s. Krechowice rejonu dolińskiego na Stanisławowszczyźnie 1.08.1924 r., gdzie ojciec, rdzenny truskawczanin, był leśniczym. Już w 1927 r. rodzice Mychajła przeprowadzają się do wsi Medweża rejonu drohobyckiego na Lwowszczyźnie. W ciągu 1937—1943 lat Mychajło uczy się w Drohobyckim ukraińskim gimnazjum “Ridna szkoła” im. Iwana Franki. 1944—1949 lata — to lata i nauki, i pracy w Drohobyckim obwodowym teatrze dramatycznym. 1949—1950 lata Mychajło uczy się w szkole muzycznej na wydziale wokalu w m. Lwowie. 1950—1952 lata M. Biłas — student szkoły artystycznej im. I. Trusza we Lwowie; 1959—1967 lata on — starszy artysta oraz główny artysta Domu Modeli miast Lwowa i Charkowa. W ciągu 1968—1973 lat M. Biłas pracuje w Kijowie. Okoliczności rodzinne, wiek i choroba matki zmusiły p. Mychajła do powrotu do Truskawca do rodzicielskiego domu; w tym prawdziwie artystycznym pałacu mieszka i pracuje do dzisiaj. 1992 rok — ważny kamień milowy w życiu artysty. W tym roku otwarto jedyne za życia Muzeum ludowego artysty Mychajła Biłasa na ojczyźnie w rodzinnym Truskawcu. Dzieła artysty wystawiane są w 17 muzeach świata: 37 dzieł w Muzeum sztuki ludowej Huculszczyzny i Pokucia im. J. Kobrynskiego (m. Kołomyja), 21 prac — w Muzeum Drohobyczczyzny (m. Drohobycz), 4 dzieła w Muzeum Narodowym (m. Lwów), 5 prac — w Muzeum etnografii i przemysłu ludowego (m. Lwów), w Muzeum T. Szewczenki (m. Kaniów), Wystawie Osiągnięć Gospodarki Narodowej (m. Moskwa), 39 prac — u Luby i Myrosławy Kuców (m. Edmonton, Kanada). Oddzielne dzieła twórcy przechowywane są w Polsce, Niemczech, USA oraz u osób prywatnych na Ukrainie. Przyciąga uwagę zwiedzających Muzeum stoisko z Rządowym telegramem z Kijowa o następującej treści: “Truskawiec, ul. Bojkowska, 2. Biłasowi. Drogi Panie Mychajle! Gratuluję Panu wielkiego wydarzenia w Pana życiu i w życiu kulturalnym całej Ukrainy — otwarcia Muzeum twórczości Mychajła Biłasa. To wysokie uznanie, które Pan zasłużył swoją wieloletnią niestrudzoną utalentowaną twórczością. Muzeum dzieł Mychajła Biłasa ma stać się ośrodkiem kultury narodowej, tradycji oraz estetycznego wychowania. Żałuję, że nie mogę być osobiście obecny przy otwarciu Muzeum. Życzę Panu i nadal twórczych sukcesów, natchnienia oraz dobrego zdrowia. Minister kultury Ukrainy — Iwan Dziuba”. Podobne gratulacje pod adresem Mychajła Biłasa w dniu otwarcia Muzeum nadeszły także z Kołomyi: “Szczerze gratulujemy z okazji otwarcia Pana Muzeum. Bardzo żałujemy, że nie możemy być dzisiaj razem z Panem, ale szanujemy Pana znaczący dorobek. Z głębokim szacunkiem kolektyw Kołomyjskiego muzeum “Huculszczyzna”.
M. Biłas zwraca się, jak świadczy ekspozycja w różnych salach, do najrozmaitszych twórczych zamysłów. Odwiedzający nie przejdzie obojętnie obok gobelinu „Pieśń lasu”, wazy „Skrzydła ducha” (to kwiatowa kompozycja ręcznej roboty, filc, tkanina). W ogóle w pracach artysty niejednokrotnie figurują bajkowe folklorystyczne postacie Łesi Ukrainki, często u niego obecna jest malownicza, czarowna i tajemnicza bajka wołyńskiego lasu, tak poetycko wysławiana przez wielką poetkę Łesię Ukrainkę i z czułością przekazana przez tego artystycznego kronikarza bajkowego Podgórza Karpat M. Biłasa. Wpisuje się w poprzednią tematykę także waza „Kwiaty kochania”, gobelin „Nostalgia”. Tuż obok sala „Pobratymcy” — to o wiernych pobratymcach Ołeksy Dowbusza, wysławianych w kilku prozatorskich utworach czeskiego kronikarza karpackiej Ukrainy Iwana Olbrachta, w epickich utworach Hnata Chotkewycza, wychodźcy ze Słobożanszczyzny, który po rewolucyjnych wydarzeniach 1905 roku szukał przytułku właśnie na Huculszczyźnie, czyli w ówczesnym Austro-Węgierskim imperium, które wódz światowego proletariatu nazywał „więzieniem słowiańskich narodów”. Co prawda, to „więzienie”, którego problemy często porusza w swoich utworach Mychajło Jakymowycz Biłas, stało się dla wielu klasyków ukraińskiej kultury prawdziwym ucieleśnieniem wolności. I na zakończenie odzew przedstawicieli Krajów Bałtyckich. „Мы потрясены творчеством, выставкой, всем духом картин. Здоровья и дальнейших творческих успехов пану Михаилу Биласу! Alla Boborikina, Diana Krilova, Ludmila Levuk. Latvija — 13.06.2004 г.”. Zachowałem zapis łotewskich obywatelek. Może pani Ludmiła jest i ukraińskiego pochodzenia, to jej nazwisko, możliwe, brzmi Lewczuk, czyli LevŁuk, ale chce się zaznaczyć, że ten bałtycki etnos, jak i Litwini, skorzystał z osiągnięć Czechów, zwłaszcza Jana Husa, w zastosowaniu znaków diakrytycznych i już kilka stuleci korzysta z niegdyś najbardziej rozwiniętych osiągnięć czeskich językoznaw-
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
