Strona · s. 13strona oryginału ↗
Mychajłyna Kociubynśka: Mądrość z odwagą, serce z dobrem…
Слово Просвіти, №31 за 2012 рік
Ołeksij NEŻYWYJ, m. Ługańsk Od połowy lat 90. ubiegłego wieku rozpoczęła się moja znajomość ze sławną szistdesiatnycią Nadią Switłyczną. Podczas każdego spotkania z wyjątkowym pietyzmem opowiadała o Mychajłynie Kociubynśkiej. Na początku października 2004 roku Nadia Switłyczna wraz z byłym więźniem politycznym Mykołą Horbalem przyjechali do Ługańska, aby zaprezentować książkę wspomnień o Iwanie Switłycznym „Dobrooki”. Kiedy zaś mowa zeszła na M. Kociubynśką, zaproponowałem, aby podczas tego wydarzenia literackiego podjąć decyzję o wysunięciu kandydatury Mychajłyny Chomivny do zdobycia Nagrody Szewczenkowskiej. Szczególnie serdecznie przyjęła tę propozycję Nadia Switłyczna, która kilka dni później w Kijowie zorganizowała kilka oficjalnych zebrań. Na początku marca 2005 roku wszyscy byli uradowani wiadomością o uhonorowaniu Mychajłyny Kociubynśkiej Narodową Nagrodą Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki. W tamtych latach przyszło mi sporo pracować nad przygotowaniem do druku listów, a potem dzienników i notatników Hryhora Tiutiunnyka. Wśród głównych źródeł literaturoznawczych, które wtedy studiowałem, były prace Mychajłyny Kociubynśkiej, zwłaszcza z zakresu epistolografii. Opracowane przeze mnie książki zawsze wysyłałem Mychajłynie Chomivnie, otrzymując w odpowiedzi nie tylko kartki ze słowami wdzięczności, ale i jej własne książki, na przykład dwutomnik „Moje horyzonty”. W 2006 roku, w bardzo skromnym nakładzie, udało się jednak wydać w Ługańsku pierwszą książkę wybranych utworów publicystycznych Nadii Ołena Szułha Wiadomo, że postęp dokonuje się dzięki wybitnym osobistościom. To właśnie lot ich myśli sprawił, że ludzkość nauczyła się latać, przekraczać ocean, zajrzała w głąb samej planety. Nie znamy imion tych, którzy po raz pierwszy upiekli chleb, wynaleźli koło, wsiedli do łodzi. Ale imiona bliższych nam w czasie wynalazców i naukowców musimy znać, gdyż dzięki nim nasze istnienie jest komfortowe i wygodne. Tym ważniejsze jest dla nas, Ukraińców, znać imiona naszych rodaków, którzy wznieśli się na poziom światowej nauki. Przez wiele lat próbowano nas przekonać, że cała potęga ludzkiej myśli skupiona jest w Moskwie, a wszyscy wybitni ludzie z ukraińskimi nazwiskami to rdzenni Rosjanie. Lecz, na szczęście, my w to nie wierzyliśmy. Idea dotarcia do szerokiego ogółu Switłycznej. Kilka dni później przez telefon Mychajłyna Kociubynśka zaproponowała, bym został współredaktorem wydania Iwana i Nadii Switłycznych w „Bibliotece Komitetu Szewczenkowskiego”. Teraz mogę z pewnością powiedzieć, że wraz z pierwodrukami Hryhora Tiutiunnyka książka ta „Z żywotnego plemienia Don Kichotów” (2008 r.) jest dla mnie najdroższą. A szkoła tekstologiczna Mychajłyny Kociubynśkiej pozostanie na całe życie, tak jak jej serdeczny odzew: „Tego dnia przyszedł do mnie pocztą pakunek z Ługańska. W nim — mała skromna książeczka „Nadia Switłyczna. Utwory”. Podpis — Ołeksij Neżywyj, docent Uniwersytetu Ługańskiego. „Wiedziałam, że on pracuje, ale że on tyle zebrał… Wydawało mi się, że zebrałam wszystko, co można. Nic podobnego. Tam połowa tych rzeczy, o których nie wiedziałam, zwłaszcza bardzo ciekawa bibliografia. Od razu rzuciłam się do telefonu, bo wiem, że dobre słowo trzeba mówić natychmiast, póki człowiek jeszcze żyje. I powiedziałam dobre słowo tak, że on, zdaje się, rozpłakał się”. (Cytuję za źródłem: Mychajłyna Kociubynśka „Bez niej nie byłoby żadnego szistdesiatnyctwa…” // Mołoda nacija. — 2006. — №2. — S.10.) Poruszające były spotkania w mieście Kijowie, rozświetlone jasną pamięcią Switłycznych: na poświęceniu krzyża na miejscu pochówku Nadii Switłycznej, jubileuszowym wieczorze literackim z okazji 80-lecia Iwana Switłycznego. Potem — współpraca nad zbiorem naukowym, do którego weszły materiały Ogólnoukraińskiej konferencji naukowo-praktycznej z okazji 80. rocznicy urodzin Iwana Switłycznego „Literackie, publicystyczne, naukowe dziedzictwo Iwana i Nadii Switłycznych w rozwoju kultury narodowej drugiej połowy XX wieku”, która odbyła się 25—26 września 2009 roku w Ługańskim Narodowym Uniwersytecie imienia Tarasa Szewczenki. W przedmowie „Niezłym cichym słowem…” Mychajłyna Kociubynśka pisała: „I wszystko to, na szczęście, dalekie od oficjałki, szczere i treściwe, zbliżone do prawdziwych, autentycznych charakterystyk tego światłonośnego rodzinnego tandemu. Jakby odblaski tego „światła Switłycznych”, odczuwalnego dla wszystkich, którzy mieli szczęście z nimi obcować. Szczera i ciepła była też atmosfera jubileuszowej konferencji naukowej w ojczyźnie Switłycznego. Budujące jest to, że pamięć o małżeństwie żyje w świadomości rodaków, i nie tylko rodaków. Składowa pamiętnikarska nadaje zbiorowi prac konferencyjnych bezpośredniości i autentyczności. Wszak ci ludzie jeszcze całkiem niedawno żyli i pracowali wśród nas. Ciekawe są też prace o charakterze krajoznawczym i biograficznym. Dobrze, że nie pominięto spuścizny epistolarnej Switłycznego, gdyż jest to nie tylko niezwykle cenne źródło informacji, jego epistolarium ma niebagatelne znaczenie estetyczne i egzystencjalne jako głos epoki. Poświęcono uwagę najbliższemu otoczeniu Iwana i Nadii, które wraz z nimi tworzyło szistdesiatnycki Renesans, kwestiom stylistyki i poetyki Switłycznego — krytyka i poety-tłumacza oraz, co bardzo istotne, jego dorobkowi językoznawczemu. Zaproponowano konkretne opracowania dotyczące badania spuścizny Switłycznego w szkole. Dzieci muszą znać swoich sławnych rodaków, bez takiej wiedzy przyszłość jawi się jako niewyraźna i bezosobowa. Zaproponowane w zbiorze publikacje dodadzą ciekawych szczegółów i nastrojowych niuansów do obrazu tych ludzi „Z żywotnego plemienia Don Kichotów”. Głównym jest ten ładunek powołania, który wynosił ich ponad przeciętny ogół i wyznaczył ich drogę oraz wieczną aktualność w warunkach „rodzimej obczyzny” — Ukrainy. Oni walczyli nie z wiatrakami, stawiali przed sobą świadome, choć trudne do osiągnięcia cele i jednak zrealizowali je w miarę sił i możliwości — dzisiaj, w retrospektywie czasu, staje się to oczywiste”. Taką samą odważną i serdeczną pozostanie w naszej pamięci Mychajłyna Kociubynśka, wielki pracownik w imię „rodzimej obczyzny” — Ukrainy. Kartki Mychajłyny Kociubynśkiej do Ołeksija Neżywego Kartka № 1 Koniec grudnia 2004 roku Wielce Szanowny Panie Ołeksiju! Pozdrawiam Pana z Nowym, pomarańczowym rokiem i życzę sił oraz natchnienia, aby wychodzić zwycięsko ze wszystkich tych trudnych prób, które, bez wątpienia, na nas czekają. Bądźmy! Bardzo dziękuję za książkę. Listy w ogóle — to ciekawe, a listy Hryhora Tiutiunnyka1 — tym bardziej. Będę czytać po trochu, rozciągając przyjemność na dłużej. Niech Panu sprzyja wszystko, co dobre! Kartka № 2 9.07. 2005 Wielce Szanowny Panie Ołeksiju! Bardzo wdzięczna za przesłaną przez Pana książkę z zapisami dziennikowymi Tiutiunnyka2. Takie książki należą do mojej ulubionej lektury. Przedsmakuję przyjemność. Przy okazji, czy czytał Pan moje „Nad dziennikami mamy” („Kurier Krywbasa”. — 2005. — 184, 185)? Jeszcze raz dziękuję. Pana M. Kociubynśka. Kartka № 3 1.09. 2006 Szanowny Panie Ołeksiju! Bardzo wdzięczna Panu za zbiór3. Jest tu wiele ciekawego. Szkoda, że nie ma go w bibliotece naszego instytutu. Powodzenia. Pana M. Kociubynśka
Pocztówka nr 4 30.12.2007 Wielce Szanowny Aleksieju Iwanowiczu! Pozdrawiam Pana z okazji świąt noworocznych i życzę zdrowia oraz wszelkiej pomyślności Panu i wszystkim, którzy są przy Panu! Dziękuję za dobre słowa o moich pismach. Niedawno wraz z kolegami przygotowałam do druku bardzo piękną książkę — R. Korohodski. Brama światła. Szistdesiatnyky (Pokolenie lat sześćdziesiątych). Na szczęście mamy wydawcę — Ukraiński Uniwersytet Katolicki. Kończę przedmowę do przygotowanej przez Lole, już zredagowanej przeze mnie książki listów Switłycznego (przed aresztowaniem i z zesłania). Sofia Hewryk przywiozła ją z Ameryki od Nadijki, zebrała potrzebne środki i mam nadzieję, że wkrótce książka ujrzy światło dzienne. Z „Biblioteką laureatów nagrody im. Szewczenki”4, niestety, wszystko stoi w miejscu… Ale wydaje się, że w przygotowaniu jest zamówiona u mnie około rok temu książeczka (1,5 ark. wyd.) o I. Switłycznym „Rycerz ducha” z serii „O wybitnych ludziach”, zaplanowanej przez fundację charytatywną „Ukr. Rodyna” (daj im, Boże…). Koniecznie prześlę Panu kilka egzemplarzy. Wszystkiego dobrego! Proszę się odzywać! M. Kociubynśka 1 „Żeby było słowo i światło”: Korespondencja Hryhora Tiutiunnyka / przedm., oprac., przyp., przygot. tekstów O. I. Neżywoho. — Ługańsk: Alma-mater, 2004. — 232 s. 2 Tiutiunnyk H. „…obraz Ukrainy — od dawna i do dziś”: Dzienniki, notatniki / H. Tiutiunnyk; przedm., oprac., przyp., przygot. tekstów, red. O. I. Neżywoho. — Ługańsk: Znannia, 2005. — 262 s., il. 6 s. 3 Głód 1933 roku na Ługańszczyźnie. Materiały z praktyk folklorystycznych studentów Ługańskiego Narodowego Uniwersytetu imienia Tarasa Szewczenki / Oprac., przedm. O. I. Neżywoho. — Ługańsk: Znannia, 2006. — 92 s. 4 Tutaj mowa o książce, która wtedy była przygotowywana do druku: Switłycznyj I. O., Switłyczna N. O. Z żywotnego plemienia Don Kichotów / Oprac. M. Ch. Kociubynśkiej oraz O. I. Neżywoho. Przedm. i przyp. M. Ch. Kociubynśkiej. — K.: Hramota, 2008. — 816 s., il. (Seria „Biblioteka Komitetu im. Szewczenki”). Towarzystwa im. T. Szewczenki I. Werchratskiego, M. Melnyka, O. Wołoszaka, I. Puluja, I. Horbaczewskiego, O. Mryć, O. Konyskiego, mało znanych szerokiemu ogółowi wybitnych uczonych w dziedzinie nauk przyrodniczych i humanistycznych Z. Bołtarowycz, O. Nepryćkiego-Hranowśkiego, I. Horbaczewskiego i innych. Do pracy dołączyła Mała Akademia Nauk, inne szkoły Kijowa, Instytut Edukacji Przyrodniczo-Geograficznej i Ekologii Narodowego Uniwersytetu Pedagogicznego im. M. Drahomanowa. Młodzi naukowcy pracowali nad odkryciem znaczenia wybitnych osobistości w rozwoju ukraińskiej nauki i sztuki w różnych okresach. Poszukiwania naukowe trwają. Ich niezmienna inspiratorka Natalia Wadzuk, która w tym roku obchodziła 80-lecie, nie męczy się w zachęcaniu do pracy. Biolog z zawodu, wychowanka Krzemienieckiego Instytutu Pedagogicznego, córka profesora sztuk pięknych Uniwersytetu Krakowskiego, była nauczycielka i wykładowczyni uniwersytetu pedagogicznego nie z cudzych słów zna problemy nauczycielstwa, luki w edukacji nauczycieli. Ona sama odkrywała historię swojej rodziny już jako dorosła osoba. Tak, wyjaśniła, że tata swatali mamę razem ze Stepanem Skrypnykiem, później znanym jako metropolita Mstysław, a mama uczyła się w Krzemienieckim gimnazjum w tym samym czasie co Ułas Samczuk i razem z nim śpiewała w chórze. Zachowały się fotografie, dokumenty archiwalne. Dlatego Natalia Wasyliwna zdecydowała się włączać młode pokolenie w historię, ponieważ uświadamia sobie, że środowisko wychowuje i tworzy osobowość. Ważne jest, jej zdaniem, aby uczniowie rozumieli, kim są ich przodkowie i jakich szczytów sięgnęli w nauce i kulturze, a praca jest jedyną drogą do szczęścia.
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
