Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 15strona oryginału ↗

Tekst uszkodzony przy rozpoznawaniu — przeczytaj stronę oryginału

Dusza wielkiego rodu-narodu

Слово Просвіти, №31 за 2012 рік

Mykoła CYMBALUK. Wielbicieli jego twórczości: zarówno przyjaciół, jak i zazdrośników (cóż począć, tacy też się zdarzają!), zadziwia niewyczerpalność jego życiowej i twórczej energii. Oto i teraz, nie zdążył jeszcze zakończyć kolejnej, 143. wystawy malarstwa, grafiki i rzeźby w drewnie w Narodowym Muzeum Literatury Ukrainy (nawiasem mówiąc, razem z córką Mariją, absolwentką Dziecięcej Akademii Sztuk), a już zaczął przygotowywać swoje prace do wysyłki na Lwowszczyznę, aż do Sambora. — Dyrektor tamtejszego Muzeum Bojkowszczyzny Oksana Dańczyn, — jakby usprawiedliwiając się, opowiada artysta, — jakoś zobaczyła lub usłyszała o mojej rzeźbie w drewnie. Dzwoni, prosi: zróbmy wystawę i u nas! Zgodziłem się, tym bardziej, że wszystkie koszty transportu (a to prawie 700 kilometrów) biorą na siebie organizatorzy. Dla naszych artystów kłopoty z organizacją wystaw indywidualnych, z reguły, nie są byle jakim problemem. Nie wystarczy mieć nazwisko w świecie sztuki — trzeba mieć taki „drobiazg”, jak środki, znaleźć przyzwoite sale, wydrukować afisze, przewieźć i powiesić prace, zatroszczyć się o choćby najmniejszą informację w prasie, w radiu… O telewizji nie ma co marzyć, bo prywatne kanały surkisów-achmetowów i podobnych do nich ukraińska sztuka nie interesuje. To przecież nie „nekrofilstwo”, jak trafnie scharakteryzował jeden z krytyków sztuki współczesną sztukę nowoczesną, która wystawiana jest w „Mysteckim Arsenale” i za którą nasi oligarchowie wykładają dziesiątki, setki tysięcy dolarów. Bo narodowe, ukraińskie — to nie ich. Dlatego też muszą artyści, którzy nie zapominają, cząstką jakiego rodu-narodu są, samodzielnie dbać o drogę swoich dzieł do widza. Tak było i w przededniu Euro-2012. Władza dławiła się od cielęcego zachwytu i sztucznie podsycanego optymizmu co do tempa i zakresu przygotowań obiektów sportowych, hotelowych do doprawdy nieprzeciętnego wydarzenia w życiu Ukrainy. Ale każdy obywatel, daleki od futbolu, rozumiał, że tutaj głównym motywem było nie tyle utwierdzenie wizerunku Ukrainy jako państwa z własną dawną historią i oryginalną kulturą, co finansowe interesy urzędnictwa i małej garstki pro-władzowych oligarchów. Na tym ciemnym tle gromady cynicznych pragmatyków ostro wyróżniała się postać jednego z niewielu naszych artystów — Wałerija Franczuka. Własnymi siłami, własnym kosztem w przededniu Euro-2012 zorganizował dwie wystawy artystyczne: jedną — w Muzeum Literatury, drugą — w Muzeum Mychajła Hruszewskiego. Przedstawiwszy na pierwszej obok prac malarskich grafikę i rzeźbę w drewnie w stylu konstruktywizmu. Na drugiej — ponad pół setki olejnych pejzaży, namalowanych przeważnie w ostatnim czasie. Są to prace z reguły niewielkiego formatu, które otrzymały pozytywne recenzje i opinie prasy oraz zwiedzających. Artysta jest przekonany: najkrótsza droga do poznania przez świat Ukrainy, ukraińskiej duszy — to sztuka narodowa. Czy nie najulubieńszy gatunek Wałerija Franczuka — pejzaż. Przyroda jest dominującym tematem przeważającej większości jego płócien. Ale jakich płócien! Każde z nich jest niepowtarzalne w oddaniu wewnętrznej istoty, żywej duszy na pierwszy rzut oka zwyczajnych, do których tak przywykliśmy, parków, gajów, sadów, małych strumyków i swobodnych wód rzeczek, oczu ziemi — jezior. Każde drzewo pod czułą szpachlą (ulubione narzędzie twórcy) staje się uduchowioną istotą, która żyje własnym życiem. Ono organicznie wpisuje się w barwy niebiańskiego świecenia i ziemskiej twardzi, która oddycha. Dla Franczuka, jak i dla Leśnej Mawki, drzewo doprawdy jest żywe, czuciowe i wrażliwe, z nim można rozmawiać, jego trzeba słuchać, ono jest aktywnym uczestnikiem ludzkich emocji, myśli i w ogóle życia. Nawet korony drzew nie rzadko u artysty powtarzają ulubione przez niego odwrócono-kroplopodobne zarysy ludzkich głów. Nawiasem mówiąc, jakoś zapytałem go, dlaczego on ludzkie oblicza maluje właśnie w takiej formie. „Bo z wczesnego dzieciństwa zapadły mi w duszę oblicza świętych z ikon naszej wiejskiej cerkwi, którą budował jeszcze mój dziadek i którą zburzyli w latach 1980.”, — odpowiedział Franczuk. Uduchowienie otaczającej przyrody przeszło nie tylko na płótna artysty. Po raz kolejny zwiedzający jego wystawę w muzeum literatury zachwycali się i podziwiali dość niezwykłą dla przeważającej większości widzów rzeźbą — kompozycjami z klejonego drewna. W natchnionych rękach mistrza zwyczajne sosnowe odpady listew, belek, szyn, bagiet itp. dzięki twórczo przemyślanej wyobraźni ożywają, przybierając wyraźne ludzkopodobne zarysy. I ożywają jego „Śpiewacy zwycięstw” (kobzarze), „Na bazarze”, „Każdy o swoim”… Sama tekstura sosny jakby odtwarza linie wprawnego rylca grafika, wzmacniając lub przytłumiając zamysł autora idei. Więc patrząc na tę czy inną kompozycyjną grupę (a podobnych prac u autora jest nie jeden dziesiątek), widz bezbłędnie odczytuje zamysł artysty. Zapewne, dusza każdego twórczego człowieka, — nie, nawet po prostu człowieka czułego, szczerego, ludzkiego, — która nie zaskorupiała pod grubą, zamszowo-zgarbioną warstwą czarnej juchty przyziemnie-pragmatycznych interesów, pozostaje obnażonym, wibrującym nerwem w postrzeganiu wszystkiego tego, co dzieje się w naszym szybkim i dalekim od pastelowych tonów dzisiejszym dniu. Wałerij FRANCZUK, znany ukraiński artysta, laureat Narodowej Nagrody Ukrainy im. Tarasa Szewczenki, tutaj nie jest wyjątkiem, a raczej jaskrawym przykładem. I kluczem do zrozumienia fenomenu narodowego ducha i wielkiego talentu.

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn