Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 8strona oryginału ↗

Portrety literackie

Слово Просвіти, №31 за 2017 рік

Stanisław BUSZAK, historyk sztuki Każdy dociekliwy człowiek chce widzieć obok utworów swojego ulubionego mistrza słowa także jego portret wizualny, wiarygodny i dokładny. A tym bardziej, jeśli został wykonany przez utalentowanego artystę, który przekształca zwykły, rozpoznawalny wizerunek wybitnej osoby w wysokiej klasy dzieło sztuki, w procesie czego portret staje się obrazem epoki historycznej, w której żył i tworzył mistrz słowa. Moim zdaniem, Wołodymyrowi się to udało, a pisarze mieli szczęście, że uwiecznił ich artysta-psycholog o tak wielkim talencie. Tworząc portrety wybitnych mistrzów słowa, Słepczenko stosował ulubiony przez siebie zabieg plastycznej symboliki — oryginalne i nieoczekiwane odkrycie obrazowe, metaforę, którą tak często, umiejętnie i chętnie operują utalentowani i głębocy poeci. Pawło Mowczan Obecnie wykonano już w materiale wspaniałe portrety Dmytra Pawłyczki (urodzonego w 1929 roku), Jurija Szczerbaka (ur. w 1934 r.), Borysa Olijnyka (ur. w 1935 r.), Iwana Dracza (ur. w 1936 r.), Pawła Mowczana (ur. w 1939 r.), Mychajła Słaboszpyckiego (ur. w 1946 r.). Każdego z nich artysta zna osobiście, z niektórymi utrzymuje wieloletnie przyjacielskie stosunki, od wielu lat interesuje się ich twórczością, uzupełnia ich nowymi książkami swoją domową bibliotekę. W istocie są to nasi współcześni, żywi klasycy literatury ukraińskiej, których źródła twórczości sięgają legendarnej już dziś epoki — pokolenia „szistdesiatnykiw” (szestdziesiątników). Wielu ich towarzyszy, wojowników ducha na niwie kultury ukraińskiej, dawno już nie żyje. Mimowolnie przypomina się i Hryhir Tiutiunnyk (1931—1980), i Wasyl Symonenko (1935—1963), i Wasyl Stus (1938—1985), których znali osobiście i z którymi razem kiedyś kroczyli przez życie, rozpoczynając swoje wznoszenie się ku szczytom rodzimej klasyki. Jedynym z nich, który, niestety, niedawno zmarł (30 kwietnia 2017 r. — w 82. roku życia) — jest niezapomniany Borys Olijnyk, z którym Wołodymyr Słepczenko był osobiście zaznajomiony jeszcze od 1988 roku, kiedy to zorganizował za pomocą poety w nowo założonym „Ukraińskim Funduszu Kultury” (przy ulicy Łypskiej w Kijowie) swoją pierwszą w stolicy Ukrainy obszerną i udaną wystawę indywidualną z okazji swoich 40. urodzin. Na portrecie z 2016 roku twarzy Olijnyka dotyka skrzydło bociana, który szybuje w górę, pozostawiając po sobie symboliczny ślad w postaci wyszywanego ręcznika losu. Poezja poety — śpiewna, głęboko ludowa, wielokrotnie umuzyczniana przez wielu kompozytorów, nierzadko odwoływała się również do tych utrwalonych w kulturze ukraińskiej symboli. W bibliotece Słepczenki przechowywana jest książka poezji „Osnowy” (Kijów: Dnipro, 2005) z cennym autografem-życzeniami poety: „Drogiego Wołodymyra Słepczenkę, — z głębokim szacunkiem i wdzięcznością, — na przejmujące twórcze długoletnie życie! Bądźmy!!! Kijów, 7-VI-2007 r. Borys Olijnyk”. W wizerunku zaś Dmytra Pawłyczki (2017) — energicznego, zadziornego i zawsze niezmordowanego — artysta wykorzystuje symbolikę czerni i czerwieni, na wieki utrwaloną przez poetę w jego nieśmiertelnym utworze „Dwa kolory”, który dawno już zna i śpiewa cała Ukraina. Pawłyczko bardzo kocha konie, dlatego obok poety Słepczenko przedstawił skrzydlatego Pegaza, który całkowicie oddaje się żywiołowi niepowstrzymanego biegu, skierowanego naprzeciw Słońcu, w nieznaną, ale jasną Przyszłość. Nad głową Iwana Dracza przedstawiona jest Bogurodzica z dzieciątkiem, przypominająca o jego słynnym poemacie „Czarnobylska madonna”. Od oblicza Matki Boskiej bije blask, w świetle którego wyłania się wizerunek słynnego poety-nowatora, autora poematu „Nóż w słońcu” (1961), zbioru „Protuberancje serca” (1965) oraz wielu innych utworów, naznaczonych śmiałym eksperymentowaniem ze słowem. Nowatorskie podejście Dracza do ustalonych norm wersyfikacji przypomniało Słepczence jego ulubionego Kazimierza Malewicza, którego suprematyczne figury wykorzystał w formie geometrycznych elementów koszuli poety. Tutaj zaszyfrowana jest głęboka myśl o tym, że „słowo jest swoistym atomem języka”, którego kombinacja tworzy nieskończoną różnorodność Wszechświata. Filozoficzna głębia myśli, zanurzenie w pra-głębiach kultury ukraińskiej, nowatorska obrazowość i szczera miłość do rodzinnej ziemi nadają wierszom Pawła Mowczana wszechogarniającą kosmiczną skalę, podczas gdy jego publicystyka poraża pasją płomiennego słowa i żarliwym temperamentem duchowego przewodnika-kaznodziei. Wielu ludziom rozpaliły serca jego głębokie i pełne pasji wystąpienia w Radiu Ukraińskim, opublikowane także w formie artykułów literacko-publicystycznych w książkach „Klucz zrozumienia” (1990) oraz „Język — zjawisko kosmiczne” (1994). W kolorowym portrecie Pawła Mowczana Słepczenko nadaje wizerunkowi poety cechy legendarnego tytana, którego ciało wyrasta z tajemniczych głębin rodzinnej ziemi, a głowa wznosi się ku niebiosom, które obdarzają niepokonanymi siłami jego potężną twórczą osobowość. Dwa ptaki-gołąbki: jeden — w locie nad głową poety, a Autoportret Wołodymyr Słepczenko drugi — delikatnie wpleciony w pasmo jego włosów, symbolizują najbliższe kobiety-opiekunki Pawła Mychajłowycza — żonę Lubow Hołotę oraz córkę Pawłynę. W zbiorze poetyckim „Sól” (Kijów: Rad. Pysmennyk, 2014) Pawło Mowczan zostawił szczery wpis-życzenia dla rodziny artysty: „Drodzy moi Słepczenkowie! Setki Wam lat życia (u) Boga prosimy!” Udały się artyście także wizerunki dwóch mędrców-intelektualistów literatury ukraińskiej — Jurija Szczerbaka i Mychajła Słaboszpyckiego. Łączy ich gruntowna znajomość historii światowej i krajowej, szacunek dla dziedzictwa duchowego minionych czasów oraz wysoka kultura myśli ich utworów prozatorskich i badań historyczno-analitycznych. Jurij Szczerbak Jurija Szczerbaka — wybitnego eksperta ds. międzynarodowych i dyplomatę (przez długi czas był on nadzwyczajnym i pełnomocnym ambasadorem Ukrainy w Izraelu, USA, Meksyku i Kanadzie) — Slepczenko przedstawił pośród wieżowców Nowego Jorku, w samym centrum najbardziej wpływowego państwa współczesnego świata i jednocześnie — w rodzinnym Kijowie, obok Soboru św. Michała Archanioła o Złotych Kopułach, w pobliżu którego znajduje się Ministerstwo Spraw Zagranicznych Ukrainy. Właśnie tutaj, w sercu starożytnego Kijowa, najwyraźniej rozbrzmiewają echem wydarzenia historyczne z życia Ukrainy, w jakimkolwiek zakątku świata by się nie rozgrywały. Właśnie tutaj, gdzie jeszcze w czasach książęcych wzniesiono majestatyczny sobór na cześć niebiańskiego patrona miasta — archanioła Michała, a obok, ze Wzgórza Włodzimierskiego, otwiera się wspaniały widok na bezkresne dnieprowe przestrzenie, dusza wznosi się aż do samego nieba od kontemplacji tych niewiarygodnych piękności, tutaj przychodzą do Jurija Mykołajowycza zamysły jego nowych utworów, rozmyślania o tysiącletniej historii rodzinnego narodu, wzniosłe olśnienia o europejskiej misji zmartwychwstałej Ukrainy. Energiczny obrót głowy podkreśla młodzieńczy charakter i niegasnącą twórczą potęgę Jurija Mykołajowycza, o czym świadczy jego ostatnia książka błyskotliwych esejów politologicznych „Ukraina w epicentrum światowego sztormu: oceny, prognozy, komentarze” (K.: Jarosławiw Wał, 2017). Zbiór jest pełen głębokich przemyśleń i świetlistych olśnień o losie Ukrainy w trzecim tysiącleciu historii powszechnej. Spojrzenie Szczerbaka, prześwietlone i czujne, skierowane jest ku niebiosom, ponad słynną amerykańską Statuą Wolności, gdzie widzi on przenikliwym wzrokiem wieszcza-proroka — potężną, odnowioną i szczęśliwą Ukrainę. Życie Mychajła Słaboszpyckiego jest nierozerwalnie związane z książkami — nośnikami wiedzy i strażnikami mądrości ludzkości. Jest on zarówno pisarzem, jak i wydawcą książek oraz mecenasem-popularyzatorem najlepszych utworów w języku ukraińskim. Jego, współprzewodniczącego rady koordynacyjnej „Międzynarodowego konkursu znawców języka ukraińskiego imienia Petra Jacyka”, dyrektora wykonawczego „Ligi ukraińskich mecenasów” oraz dyrektora wydawnictwa „Jarosławiw Wał”, Slepczenko przedstawił w otoczeniu antycznych kolumn, poważnego, skupionego, pogrążonego w rozmyślaniach o nieprzemijających wartościach duchowych, wśród których dla każdego narodu zaszczytne miejsce zajmuje język ojczysty. Surowy asce- Do bezspornych osiągnięć artystycznych Wołodymyra Slepczenki należy seria portretów wybitnych rodzimych pisarzy — „Literacka elita Ukrainy”. Koncepcyjnie jest ona częścią składową projektu artystycznego „Wybrani przez czas”, wykorzystuje plastyczne techniki stylu „Art-Line”, ale wykonana jest w tradycyjnych technikach graficznych, włącznie z mieszaną techniką autorską. Borys Olijnyk Iwan Dracz

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn