Strona · s. 12strona oryginału ↗
Derenkiwski poczęstunek
Слово Просвіти, №31 за 2017 рік
Walentyna ANTONIUK, pisarka, Narodowa Artystka Ukrainy
...Każdej soboty o świcie babcia z mamą zagniatały ciasto w dzieży i piekły chleb. W tym celu rozpalało się piec drewnem grabowym. Ostrożnie przesuwano w piecu na rogaczach duże gliniane garnki z barszczem lub kapustą, żeliwne kotły z kaszą lub gołąbkami. Wstrzymując oddech, przystawiano na przypiecku, na wygrzebanym żarze, wysokie dzbanki z mlekiem. Potem, wsypawszy w rozpaloną paszczę pieca dwie garści mąki, wsadzano na pode knysze, paniaczki, bałabuszki, korżyki i pierożki, zręcznie przesuwając tu i tam płaską drewnianą łopatą, przykrytą liśćmi kapusty. Stosunek do jedzenia w rodzinie miał charakter kultowy: dawały o sobie znać przeżyte głody. Gości zawsze częstowano wszystkim najlepszym, a nawet dawano im prowiant na drogę. Te potrawy przygotowywano najczęściej.
Zupa z szczawiu. We wsi mojej mamy, Derenkiwcu na Czerkaszczyźnie, soczysty, delikatnie zielony i okrągłolistny szczaw nieświadomie rośnie na pasiece w Ґenywomu lesie. Taką zupę gotuje się w żeliwnym garnku, postawionym z boku palącego się pieca. Sypie się garść dobrze wypłukanej kaszy jaglanej (jak na kandior), drobno kroi się ziemniaki, wlewa świeżą wodę ze studni. Zaprawia się podsmażoną marchewką i cebulą, na koniec soli się i dodaje szczaw. Je się tylko świeżą, a to, czego nie zjedzono, wysypuje się prosiakowi.
Zatiruha. Najważniejsze w zatiruše to ciasto zagniecione na wodzie na gęsto, które należy starannie i długo ucierać między dłońmi, aż pojawią się drobne kuleczki, które następnie się suszy i przechowuje w płóciennym woreczku z boku pieca. Zatiruhę dodaje się do chudej zupy.
Barszcz. Derenkiwski barszcz bywa zielony i czerwony, chudy i tłusty. Najpierw gotuje się w większym...
w żeliwnym kotle wymoczone przez całą noc fasolę i ziemniaki, dodaje się podsmażone na mące marchew, cebulę i białe (cukrowe) buraczki; pod koniec – młodą pokrzywę, szczaw, buraczyny lub szczawiowe liście (do czerwonego barszczu – świeżą lub kiszoną kapustę), a obowiązkowo osobno zasmażkę z pomidora i czerwonych buraczków, do której rozgniata się jeszcze ze dwa ugotowane ziemniaki. Wrzuca się po pół garści suszonych węgierek i grzybów, a pod koniec dolewa się kubek serwatki i wlewa pół szklanki świeżej śmietany, solą, doprawiają do smaku przyprawami i zostawiają w piecu, żeby „przeszedł”. Podając na stół, zielony barszcz ozdabia się ćwiartkami twardo ugotowanych jaj i posypuje świeżą lub suszoną pietruszką. Do miski z czerwonym barszczem koniecznie wkłada się gorącą papryczkę. W warunkach miejskich taki barszcz należy gotować w grubościennym naczyniu żeliwnym.
Gotowana kapusta
To czysto lokalne danie, bez którego nie obędzie się żadna wiejska uroczystość. Późną kapustę (bez marchwi!) zakłada się na zimę w drewnianej beczce, nie siekając jej, jak zwykle, lecz rozdrabniając na małe kwadraciki specjalnym krajalnicą. Zatem bierze się pół miski takiej kapusty i tyle samo wody, ze dwa duże ziemniaki i gotuje na małym ogniu. Tymczasem trzeba utłuc pół szklanki dobrze wypłukanej kaszy jaglanej ze skrawkiem starego słoniny, rozgnieść ugotowane ziemniaki i dodać do kapusty razem z dwiema garściami drobno posiekanej cebuli, podsmażonej na mące i pomidorze. Cukier, sól i przyprawy – według smaku. Zdarza się, że w gotowej kapuście wszystko jest osobno: wtedy potrawa się nie udała. Podobną potrawę można przyrządzić, zastępując kapustę świeżymi cukiniami, startymi na tarce, a i tak będzie się nazywać kapustą.
Kwas
Do przygotowania kwasu bierze się trzylitrowy gliniany dzban
ka i dwijko burjaczkiw: biały cukrowy ta czerwony stołowy, które kruszą w kółeczka i zalewają domową wodą na jakieś trzy dni. Kiedy kwas się sfermentuje, delikatnie go odcedza się i pije jako napój, schłodzony.
Kisz
O kiszu nie udało mi się usłyszeć nigdzie poza moją rodzinną wsią. Ciasto na nie przygotowuje się na zaczynie, jak na paniczki. Długo się je miesza. Kisz formuje się w kształcie pąka: rozpłaszcza się gruby, spory placek i nacina od brzegów ku środkowi. Smaruje się go ubitym jajkiem, zwija płatki do środka i układa w głębokim okrągłym naczyniu. Upieczonego w piecu kisza łamie się na lśniące „cyhłyszki”, którymi chętnie zajadają się dzieci, nacierając skórkę czosnkiem i solą.
Bałabuszki
Tak właśnie u nas nazywa się pampuszki z czosnkiem. Przygotowuje się bałabuszki z ciasta drożdżowego, uformowanego w kształt bochenków z charakterystycznymi głębokimi nacięciami. Piecze się je, a kiedy bałabuszki ostygną, rozrywa się je i smaruje polewą z czosnku, roztartego z solą z dodatkiem
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
