Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 5strona oryginału ↗

«Wspomnienia mojego życia»

Слово Просвіти, №31 за 2017 рік

U.N.R., którzy dzięki zbiegowi pewnych okoliczności w ostatnich latach musieli pogodzić się i pogodzić z obecnym ustrojem. Wielki wpływ na wszystkich nauczycieli i profesorów wywarł Mychajło Hruszewski swoim przyjazdem z zagranicy, przejściem na platformę władzy radzieckiej i przebudową swoich poglądów w socjalistycznym kierunku. Kiedy w rozmowie zadałem pytanie profesorowi Chołodnemu, „czy rzeczywiście Hruszewski pogodził się z faktem istnienia władzy radzieckiej, czy cierpi z powodu okoliczności”, to odpowiedział — „niestety, pogodził się i nawet politykuje, chyba znowu myśli budować karierę w administracyjnym kierunku”. O profesorze Ołeksandrze Hruszewskim Chołodny powiedział, że ten tak i pozostał przy swoich nieprzejednanych poglądach i zawsze unika rozmów na tematy polityczne, kiedy zaś przychodzi rozmawiać o władzy radzieckiej w ogóle, to zawsze się denerwuje, a w rozmowie z bliskimi znajomymi — łaje wszystko co radzieckie. Sam zaś Chołodny jest szowinistą bez granic, szanuje i poważa tylko to, co pachnie czysto ukraińską zgniłą patriarchalnością. Na wszystkie przedsięwzięcia odbudowy Republiki Radzieckiej patrzy, jak i wcześniej — sceptycznie. Jako były zwolennik petlurowszczyzny ma związki z zagraniczną emigracją, ale w tym czasie upewnił się, że od emigracji już nie ma czego oczekiwać, i jak mówi, „nam, powiada, wszystkim pozostaje tylko cierpieć i milczeć”. Do sowietyzacji nauczycielstwa odnosi się bardzo sceptycznie i nie szanuje wszystkich, którzy zmieniają swoje dawne poglądy. W. Durdukiwski jest dość wybitnym, znanym pedagogiem, ale jako były wychowanek starej szkoły duchownej, do dziś pozostał wierny zasadom starej daty. Charakterystyczną cechą jego jest to, że wbrew wszystkim [sowieckim] prawom do dziś pozostał człowiekiem religijnym, podczas gdy wszyscy inni jego przyjaciele dawno już zerwali wszelkie związki z religią. Na moje pytanie, jak czuje się w obecnych okolicznościach, tylko beznadziejnie machnął ręką i powiedział: „ech, nie mówcie! Związali nas po rękach i nogach, a teraz tańcz, wrogu, jak pan każe! Zabili w nas wiarę w coś pięknego, odebrali inicjatywę i w pracy, i w budownictwie, a tylko dyktują i dyktują. Nie myślcie, że to tylko ja mówię, to głos wielu lepszych pracowników w naszej linii”. Oto takie poglądy jednego z wybitnych pedagogów Kijowa. W ogóle, jak [ja] zauważyłem z rozmów ze wskazanymi osobami, większość nauczycielstwa sowietyzowała się tylko dlatego, że tego wymagały okoliczności, a część tylko przytaiła się i przystosowała. Do pierwszej kategorii trzeba zaliczyć młodzież oraz dzieci pochodzenia proletariackiego, a do drugiej — przestarzałych kontrrewolucjonistów oraz wychowanków szkół duchownych. W tym kierunku ja, bez wątpienia, podaję jedynie niewielkie charakterystyki niektórych osób, t[ak] że mnie, który przebywał w zupełnie innym otoczeniu, ciężko od razu nawiązać związki, ale w najbliższym czasie dam wyczerpujące informacje o tym, czym żyją i oddychają szczyty współczesnej ukraińskiej inteligencji”. 2 lutego 1927 roku datuje się następne doniesienie „Nahornego”: „6. Między moim [starym] teściem — księgowym Ukrmetu, a wychowawcą domu nr 55 toczyła się rozmowa o współczesnych „ukraińskich działaczach”. Mój teść powiedział, że władza radziecka mimo wszystko okiełznała takich jak [Mychajło] Hruszewski, [Jurko] Tiutiunnyk, [Andrij] Nikowski i inni, którzy w swoim czasie odgrywali znaczącą rolę, a jeśli oni teraz i pracują, to tylko w granicach pożądanych przez władzę radziecką. Kozak (sic) odpowiedział, że wcześniej on sam także myślał, że wskazane osoby, przyjechawszy z zagranicy, stały się ofiarą bolszewików, ale jego koledzy studenci wyjaśnili mu, że wyjeżdżając do ZSRR wiedzieli, na co idą, ale przyjechali po to, aby wspólnymi siłami choć trochę powstrzymać to niszczenie czysto ukraińskiej kultury, które prowadzą bolszewicy. I jako fakt przytoczył to, że tylko dzięki staraniom i autorytetowi Hruszewskiego utrzymała się w Kijowie Akademia Nauk, na równi z akademiami innych krajów, a tak w najlepszym wypadku musiałaby być w Charkowie filią Moskiewskiej Akademii albo i całkiem zlać się z Moskiewską. W ogóle ich praca, mówi, niby niezauważalna, ale wpływa w wielkiej mierze na bieg wydarzeń i za granicą wiedzą to i cenią. P/pełnomocnik IV gr. SW [= SO] (Chołodenko) Zgodnie: Takke”. Jak widzimy, Ołeksandr Mińkiwski („Nahornyj”) napisał przeciekawe z historycznego punktu widzenia rzeczy. Jaskrawo scharakteryzował swoją epokę. Jego doniesienia przypomniały mi społeczno-polityczną pozycję Pałuszkowej. Już na emigracji, na początku zimnej wojny (przemówienie Churchilla w Fulton — 5 marca 1946 roku), Natalia Petriwna przyłączyła się do Ołeksy Kałynnyka, oświadczając, że jako siostrzenica akademika Jefremowa chce zaświadczyć: „Związek Wyzwolenia Ukrainy” jako masowa antysowiecka organizacja rzeczywiście istniał i walczył przeciwko bolszewikom. Ale jest i coś nieoczekiwanego. Jako bolszewicki agent, z krytycznej strony naświetlał myśli i czyny własnej żony (a ona — jego) i teścia (Jewhena Kostowycza Honczarowa). Z punktu widzenia „kantoru” to, być może, był wielki „plus”, ale mimo wszystko, mimo wszystko… Dalszy ciąg nastąpi _______________ 1 CDAGO Ukrainy. F. 263. Op. 1. Nr 57013 FP / kor. 1388. Ark. 169—170. 2 GDA SBU. F. 6. Nr 69254 FP. Ark. 107; F. 12. Nr 11414. 3 Jego akta osobowe jako byłego współpracownika 15 lipca 1996 roku wydawano W. I. Prystajce. 4 Pierwsze studia jej „działalności” rozpoczęły się jeszcze w latach 90. XX wieku w pracy Iwana Biłasa „Represyjno-karny system na Ukrainie, 1917—1953” (K.: Łybid; Wijśko Ukrainy, 1994. S. 361, 362) i mojej książce „Masowy terror jako środek zarządzania państwem, T. 1” (K., 1999. S. 302). 5 Jej sprawa — GDA SBU. F. 60. Nr 30410. T. 1. 6 Tamże. F. 60. Nr 30410. T. 1. 2. rozdział. Ark. 3. 7 Przez kilka lat O. Z. Mińkiwski służył jako ksiądz. 8 Wołodymyr Durdukiwski uczył się w Kijowskiej Akademii Duchownej od 1895 roku do 1899. W tym samym roku otrzymał stopień kandydata teologii. 9 GDA SBU. F. 65. S — 7537. T. 2. Ark. 309. 10 GDA SBU. F. 65. S — 7537. T. 2. Ark. 368. 11 Tamże. Heorhij ŁUK’JANCZUK Z okazji obchodów 76. rocznicy Aktu odnowienia Państwa Ukraińskiego, ogłoszonego 30 czerwca 1941 roku we Lwowie, w ukraińskiej stolicy, w Kijowskim Miejskim Domu Nauczyciela odbyła się prezentacja książki Omelana Kowala „Wspomnienia mojego życia”. W programie prezentacji, którą prowadził przewodniczący KUN Stepan Bracuń, wystąpili znani działacze społeczno-polityczni: syn legendarnego Romana Szuchewycza — deputowany ludowy Ukrainy Jurij Szuchewycz, Andrij Hadamacha, Heorhij Filipczuk, Serhij Kwit i inni. Osobistymi wspomnieniami o ojcu podzielił się syn Omelana Kowala — Zenowij Kowal (belgijski dyplomata, który jest doradcą ds. UNESCO i OECP w przedstawicielstwie „Wallonia-Bruksela” przy Ambasadzie Belgii w Paryżu) oraz córka Wira Kowal. Obecnych powitali dyrektor Kijowskiego Domu Nauczyciela Rusłana Rudkowśka oraz Switłana Kobjuk z pieśnią ludową „Oj, rodzie nasz krasny”. Numery muzyczne zabrzmiały w znakomitym wykonaniu znanych ukraińskich artystów Tarasa Kompaniczenki i Wasyla Neczepy. Omelan Wasylowycz Kowal (pseudonimy „Dyr”, „Demian”) urodził się 24 lutego 1920 roku we wsi Rachynia w rejonie dolińskim obwodu iwanofrankiwskiego. Podczas II wojny światowej został aresztowany przez gestapo, przebywał w lwowskim więzieniu przy ul. Łąckiego, przeszedł przez krakowskie więzienie Montelupich i trafił do pierwszego transportu ukraińskich więźniów politycznych do obozu koncentracyjnego Auschwitz. W okresie powojennym znalazł się na emigracji w Niemczech, potem w Belgii i całe swoje życie poświęcił pracy społecznej na rzecz Ukrainy. Powrócił na Ukrainę i obecnie mieszka we Lwowie, jest honorowym obywatelem miasta Dolina. Odznaczony przez Prezydenta Ukrainy Orderem Wolności oraz wieloma innymi krajowymi i zagranicznymi odznaczeniami. Na emigracji był szefem Związku Ukraińskiej Młodzieży, przewodniczącym ukraińskiej społeczności w Belgii, wieloletnim członkiem Głównego Prowodu OUN (b), odpowiadał w Prowodzie za nawiązywanie stosunków międzypartyjnych na emigracji oraz edukację pokolenia urodzonego na wygnaniu. Omelan Kowal to znany działacz społeczno-polityczny, który w 1941 roku ogłaszał Akt odnowienia państwa ukraińskiego w mieście Dolina na Iwanofrankiwszczyźnie, jeden z założycieli Kongresu Ukraińskich Nacjonalistów, współpracownik Sławy Stećko, inicjator utworzenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa Pedagogicznego im. Hryhorija Waszczenki, członek Ukraińskiego Zarządu Państwowego pod przewodnictwem Jarosława Stećki, były redaktor naczelny czasopism dla dzieci i młodzieży „Kryłati” oraz „Awanhard”. W książce „Wspomnienia mojego życia”, która stanowi wielki wkład w naświetlenie historii walki wyzwoleńczej Ukraińców w połowie ubiegłego wieku, autor opowiada m.in. o pobycie w nazistowskim obozie Auschwitz razem ze Stepanem Łenkawśkim i Petrem Mirczukiem oraz o tym, jak w obozie rozprawiano się z braćmi Stepana Bandery — Ołeksą i Wasylem. Książka zawiera wiele innych, nie mniej ważnych i unikalnych świadectw historycznych oraz wspomnień Omelana Kowala, które pozwolą szerokiej opinii publicznej spojrzeć pod innym kątem na historię ruchu narodowowyzwoleńczego na Ukrainie. Zdaniem historyków książka ta stanie się wielkim osiągnięciem w badaniu historii narodowowyzwoleńczej walki UPA i działalności politycznej ukraińskiej diaspory powojennej. Opracowaniem wydania zajął się Mykoła Posiwnycz, redaktorem jest Jarosław Swatko. Zenowij Kowal (syn Omelana Kowala, belgijski dyplomata, doradca ds. UNESCO i OECP w przedstawicielstwie „Wallonia-Bruksela” przy Ambasadzie Belgii w Paryżu) podczas prezentacji. Przewodniczący Ukraińskiej Centralnej Rady Mychajło Hruszewski wśród profesorów i fundatorów Ukraińskiej Akademii Sztuki. 22 listopada (według starego stylu) 1917 r.

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn