Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 9strona oryginału ↗

Markijan Szaszkewycz i Josypiwka

Слово Просвіти, №31 за 2018 рік

Pamiątkowy krzyż. Fotografia z archiwum Josypiwskiej „Proświty”. Do niektórych z tych wsi przywodziło Markijana pragnienie zbieracza ludowych pieśni, opowieści, podań. Potem stawały się one rdzeniem jego twórczości literackiej. Kiedy marszrutka z Oleska, nie dojeżdżając do Ożydowa, na rozstajach skręca w lewo, otwiera się panorama godna pędzla artysty: na Białej Górze, która dumnie wznosi się nad ożydowskimi, pidlisieckimi, biłokamińskimi polami, stromo wznosi się w błękit nieba potężny pomnik w postaci 25-metrowego krzyża na masywnym granitowym postumencie. Postawiono go z okazji 100-lecia urodzin Markijana: poświęcenie odbyło się 29 października 1911 r. To hołd wdzięczności i szacunku dla rodaka, który kochał swój nędzny, zniewolony przez ciemnotę lud i słonecznymi promieniami swojego słowa kapłana i literata zapalał w ich sercach wiarę i nadzieję. I od razu przychodzą na myśl jego poetyckie wersy, pełne smutku i miłości do małej ojczyzny: Podlisiecka goro biła! Jak tebe ne baczut, Tak my tiażko, tak my sumno, Szczo trochy ne płaczu. (Z wiersza „Pidłysia”). Te skąpe informacje, które naukowcy, krajoznawcy skrupulatnie wyszukują w różnych archiwach, napisanych przeważnie w języku polskim, pozwalają choćby fragmentami odtworzyć realia kilkusetletniej przeszłości. Jaka informacja dotarła do nas o Josypiwce (ówczesne Juszkowyczi)? A jest jej bardzo mało: biedna wieś, otoczona zewsząd chutorami, chociaż miała drobnych właścicieli — grekokatolików, ale wielkimi dobrami ziemskimi władał Polak Tadeusz Wasilewski. I nie tylko w Juszkowyczach, ale i w Pidłysiu, Rozważu, Kniażym, Zakomar’iu. Niewielka drewniana cerkiew, zbudowana w 1770 r., była świątynią modlitewną dla grekokatolików i rzymskokatolików. Wieś, która należała do powiatu złoczowskiego Austro-Węgierskiej Imperium, była hojnie obsadzona topolami, lipami, jesionami, jabłoniami, wiśniami. Jeśli iść do miasteczka Oleska, to za jakiś kilometr od wsi, na prawo od pobocza drogi, widniał majątek szlachciców Uruskich. W gęstym ogrodzie rosło dużo orzechów, wiśni, jabłoni, krzewów bzu. Galeria obrazów i duża biblioteka świadczyły o tym, że ich właściciele wyznawali wartości duchowe. Zubożałą kronikę dokumentalną częściowo rekompensują pisarze Roman Iwaniczuk, Roman Horak. Twórcza wyobraźnia nestora utworów historycznych R. Iwaniczuka (powieść „Woda z kamienia”) dała mu możliwość tak mistrzowskiego odtworzenia epizodów goszczenia Markijana (w tym czasie studenta Lwowskiego Seminarium Duchownego) w majątku Uruskich, że odbieramy to jako fakt dokonany. Zachował się list miejscowego dziedzica, wicemarszałka Galicyjskiego Sejmu Stanowego Tadeusza Wasilewskiego do Markijana z 20 października 1837 r., gdzie są takie wersy: „Zapraszam Ciebie do Juszkowicz. Znajdziesz dla siebie spokojny pokój, książki, papier i gospodarza, który będzie ci rad całym sercem”. Nie wywołuje żadnych wątpliwości, że wizyta faktycznie się odbyła. Tym bardziej, że 1837 rok był dla młodego literata szczególnym, niezwykłym: właśnie wtedy w Budapeszcie ujrzał świat almanach „Rusałka Dnistrowaja” — pierwsza książka w języku ludowym i ukraińskim alfabecie na zachodnioukraińskich ziemiach. I jednym ze współautorów był młody Markijan. A rok wcześniej napisał „Czytankę dla dzieci”. Być może nie wszyscy wiedzą, że to powszechnie używane obecnie słowo „czytanka” zapoczątkował w języku ukraińskim sławny galicjanin. Zaledwie pięć lat nie dożył Markijan do likwidacji pańszczyzny w Galicji, kiedy świeży strumień wolności przedarł się przez sieci nędzy, bezprawia, mrocznych czasów i ciemności. I krzyżami Wolności uwiecznili pamięć o tym wydarzeniu mieszkańcy Josypiwki, Pidłysia, innych miejscowości, które czczą poetę-inicjatora nowej ukraińskiej literatury w Galicji, zwiastuna jej duchowego odrodzenia. Liczna społeczność wielbicieli i zwolenników twórczości M. Szaszkewycza co roku organizuje festyny na Pidlisieckiej Górze, które odbywają się w pierwszą niedzielę sierpnia. Muzeum-rezerwat „Zamek w Olesku” — zabytek architektury XIV—XVII w. na Steciuk — docent tej samej uczelni, kandydat nauk geograficznych. Znani ludzie Oleska to duchowieństwo, działacze społeczni i polityczni, naukowcy, przedstawiciele kultury i sztuki, nauczyciele, lekarze, przedsiębiorcy, pisarze. Historia rodzinnego kraju przedstawiona jest przez pryzmat ich życia. W przedmowie autorzy książki akcentują uwagę na tym, że ochroną naszej przeszłości powinna być nie tylko troska o wartości historyczne i przyrodę rodzinnego kraju, ale i zachowanie pamięci pokoleń. I na koniec poinformujemy, że oleską „Proświtę” obecnie kieruje Andrij Parchuć (ur. 1968 r.), agronom z zawodu, żarliwy członek kółka dramatycznego z powołania. Wyróżnijmy takich energicznych członków towarzystwa: Marija Sołomka — dyrektorka Domu Ludowego; Iryna Minosora — kierownik artystyczny; Tetiana Suchostawska — sprzedawczyni; Marjan Suchostawski — przedsiębiorca; Iryna Nester — dyrektorka Domu Ludowego w Cykowie. Stronę przygotował Ihor BIDIUK, wieś Josypiwka, obwód lwowski. Mowa o urodzonym w Pidłysiu Markijanie Szaszkewyczu — kapłanie, literacie, działaczu społecznym. O duchowej bliskości z nim mają prawo mówić także bliscy sąsiedzi — mieszkańcy wsi Rozważ, Ożydów oraz mieszkańcy Humniska (miejsce jego pierwszej parafii), Nowosiółek (tutaj zakończył swoją ziemską drogę 7 czerwca 1843 r.), Sokołówki (ich proboszcz Wołodymyr Kalba kierował komitetem budowy pomnika M. Szaszkewycza), Oleska, Podhorzec, Bużka, Kniażego (tutaj odprawiał nabożeństwa ojciec Markijana).

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn