Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 9strona oryginału ↗

Oleska „Proświta”: fundatorzy przyszłości, dożynki na niwie duchowego wzrostu

Слово Просвіти, №31 за 2018 рік

Jeśli jechać autostradą z Brodów do Lwowa, to na trzydziestym kilometrze z daleka widać na wysokim wzgórzu starożytny zamek. Oznacza to, że zbliżacie się do miasteczka Olesko, gdzie każda ulica, każda część miejscowości oddychają przeszłością. Świadectwem tego są na przykład takie nazwy ulic: Wałowa, Zamkowa, Pokrowa. Zachodnią część Oleska do dziś miejscowi nazywają „Puszkarnią”, bo jeszcze w ubiegłym wieku znajdowały się tu kuźnie; prawda, kuto tam nie armaty, a sprzęt rolniczy: pługi, brony, podkowy dla koni. A miejsce, które nazywają „Za bramą” — to terytorium, które ciągnie się od starego cmentarza w stronę sąsiedniego Chwatowa. O tym, że od dawna w Olesku żyli ludzie różnych narodowości, świadczą wzniesione świątynie: cerkiew Zaśnięcia Najświętszej Maryi Panny UGKC, rzymskokatolicki kościół, synagoga (prawda, zrujnowana). A zakład wody mineralnej, który pracował dziesięcioleciami i miał szeroką geografię zbytu produktów, pomnażał autorytet tego galicyjskiego miasteczka. Jest jeszcze zespół szkół zawodowych, który przygotowuje głównie mechanizatorów szerokiego profilu, robotników zawodów budowlanych. I uczą się tutaj chłopcy i dziewczęta nie tylko z obwodu lwowskiego. O tym, że ziemia oleska to ziemia bohaterów, mówią liczne prace historyczno-krajoznawcze, wydane jako osobne książki, wydrukowane w miejscowej prasie. Jest okazja wspomnieć taką postać historyczną jak wojewoda Iwaszko Presłużycz-Rohatyński, obrońca ostatniego bastionu Księstwa Halicko-Wołyńskiego przed polskimi najeźdźcami w 1432 roku. Zginął jako ostatni na samym szczycie wieży — śnieżnobiałego płótna ze złotym lwem nie miał już kto bronić. Dziewczyna Olesia, która w czasach tatarskich najazdów uciekała porannymi rosami przez uroczysko Pokrowa, aby ratować się przed niewolą, stała się legendą. Od jej imienia pochodzi zapewne nazwa miejscowości. Mieszkańcy Oleska mają z kogo być dumni: ich duchowym przewodnikiem, począwszy od 1896 roku, była taka osobowość jak ksiądz Ołeksandr Łewycki (1862—1945). Zasiewał ich dusze modlitwami, oświecał wiedzą, napełniał serca miłością do Boga i Ukrainy. Ten duchowy przywódca to jeden z fundatorów otwarcia w 1910 roku Domu Ludowego, w którym znalazło się miejsce dla „Proświty” i innych organizacji społecznych. Księdza Łewyckiego wybrano skarbnikiem, kiedy 25 lipca 1911 roku sformowano komitet budowy pomnika Markiana Szaszkewycza. Jako darczyńca przekazywał środki na potrzeby „Proświty” w Olesku i okolicznych wsiach Cyków, Terebieże. Jego udział w założeniu towarzystwa „Gospodarz Wiejski” jest szczególnie znaczący, zważywszy, że była to pierwsza we Wschodniej Galicji organizacja rolnicza, która pomagała zubożałym chłopom i uczyła ich gospodarować. W 1918 roku ksiądz był organizatorem powstania listopadowego w Olesku. Potem zorganizował członków miejscowego „Sokoła” do formacji wojskowych Ukraińskiej Armii Halickiej. Ustanowienie w 2010 roku tablicy pamiątkowej ku czci księdza Ołeksandra Łewyckiego na fasadzie Domu Ludowego jest świadectwem tego, że na zawsze pozostanie w sercach mieszkańców Oleska. W 1989 roku, kiedy wolnościowy duch naszego narodu nabierał coraz większej mocy, a na bliskim horyzoncie widać było kontury państwowości, w Olesku utworzono Towarzystwo Języka Ukraińskiego imienia Tarasa Szewczenki (dziś „Proświta”). Na jego czele stanęła pedagog Stefania Pszanśka. U źródeł tej organizacji stali także nauczyciele Wołodymyr Żołnowycz, Lubow Berezowycz. Zapoczątkowano takie sekcje: lektorską, dramatyczną, folklorystyczno-etnograficzną. Ukazywała się rękopiśmienna gazeta „Narodowa studnia”. Wielki wybuch aktywności, który przypadł na pierwsze dziesięciolecie od czasu ogłoszenia naszej niepodległości i następne pięć lat, znalazł odzwierciedlenie w takich wydarzeniach: wieczór-requiem „Jesteście na zawsze w naszej pamięci”, święto kozackiej sławy, bożonarodzeniowa szopka, hajiwki, dni szewczenkowskie, święto Oleska „Rodzie mój piękny”, uroczystości z okazji kolejnych rocznic proklamowania Zachodnioukraińskiej Republiki Ludowej. Na scenie oleskiego Domu Ludowego wystawiano sztuki „Nazar Stodola”, „Niewolnik”, „Tytariwna”, „Najmytka”, „Nie było pisane”, „Bojarynia” według utworów klasyków literatury ukraińskiej. Z okazji 650-lecia Oleska ujrzała światło dzienne książka „Strony życia i działalności znanych ludzi ziemi oleskiej”: Wydanie naukowo-historyczno-krajoznawcze / Opracowanie: S. P. Pozniak, O. W. Steciuk. — Lwów: Prostir — M., 2016. — 168 s. Krótko o autorach: Stepan Pozniak — zasłużony profesor Lwowskiego Uniwersytetu Narodowego imienia Iwana Franki, doktor nauk geograficznych; Oksana... Amatorzy sceny w inscenizacji sztuki „Nazar Stodola” według utworu Tarasa Szewczenki. Fotografia z osobistego archiwum Andrija Parchucia

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn