Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 12strona oryginału ↗

Niewiędnący kwiat

Слово Просвіти, №31 за 2018 рік

Wasyl CYMBALIUK, zasłużony nauczyciel Ukrainy, kandydat nauk pedagogicznych, członek Narodowego Związku Dziennikarzy Ukrainy, nauczyciel języka i literatury ukraińskiej w Liceum Skwyrskim w obwodzie kijowskim, m. Skwira. Miałem szczęście studiować na Uniwersytecie Kijowskim im. T. Szewczenki w czasie, gdy zaczynała się „chruszczowowska odwilż” (1955—1960). Otwarto materiały archiwalne, zaczęto wydawać utwory represjonowanych pisarzy, na uczelniach wyższych bardziej prawdziwie studiowano literaturę. Właśnie wtedy w społeczeństwie zaczęła się nowa fala odrodzenia, rodziło się „szistdesiatnyctwo” (pokolenie lat sześćdziesiątych). Powiał wiatr wolności. W literaturze pojawiły się śmiałe utwory o wysokim brzmieniu obywatelskim (tomik D. Pawłyczki „Prawda woła”, wiersz M. Rylskiego „Mowa ojczysta”). Chociaż tomik Pawłyczki od razu wycofano ze sprzedaży, my, studenci, go mieliśmy. Zapamiętaliśmy słynny aforyzm z wiersza „Kiedy umarł krwawy Torquemada…”: „Że zdechł tyran, lecz stoi więzienie!”. A o M. Rylskim opowiadano, jak na IV zjeździe pisarzy Ukrainy przeczytał swoje kramolne słowa o języku ukraińskim i cała sala biła mu brawo na stojąco przez pięć minut. Bo to było bardzo aktualne w tamtym czasie: Chcieli wyrwać język, Chcieli nogi połamać, Deptali pod szalony krzyk, Więzili, rzucali za kraty, Zrobić kaleką z kalek Ciebie chcieli, matko droga. Ci poeci nadawali ton w literaturze i wpływali swoją twórczością na młodych pisarzy. Pojawiła się plejada młodych poetów, którzy z czasem staną się dumą naszej literatury. I większość z nich formowała się w murach Uniwersytetu Kijowskiego im. T. Szewczenki, gdzie działało studio literackie im. Wasyla Czumaka, którym kierował nasz dziekan, wspaniały literat, wielki patriota Arsen Iszczuk, wykładający kurs współczesnej literatury ukraińskiej. A formowali i pielęgnowali ten kwiat naszej literatury niezapomniani wykładowcy, którzy byli ulubieńcami studentów. Na wykłady Wiaczesława Kudina z estetyki schodzili się studenci z innych wydziałów, a wykładowca języka ukraińskiego Ilja Kornijowycz Kuczerenko na zajęciach koła opowiadał o takich swoich badaniach nad tajemnicami ojczystego języka, o których nie wyczytasz w żadnych artykułach i książkach. Był bardzo prosty w relacjach ze studentami, nie stawiał się wyżej od nich, dlatego nawet chodzili do niego kolędować, a to wtedy było prawie zabronione. Arsen Iszczuk, który nie uniknął prześladowań w latach reżimu totalitarnego, przeżył wszystkie trudności ukraińskiego procesu literackiego, na wykładach opowiadał o takich rzeczach, których nigdzie nie usłyszysz. Zapamiętały się cztery wersy z poezji Wołodymyra Sosiury z lat 20., napisane w okresie NEP-u, w których przekazuje się postrzeganie rzeczywistości przez ludzi tamtego okresu w naszej historii, kiedy w życiu społecznym znów odradzały się elementy kapitalistyczne, co wywoływało niezrozumienie nawet u inteligencji. Tych wersów nie znajdziecie w żadnym tomiku poety, a Arsen Ołeksijowycz nam je cytował: Nie wiem, kto kogo mąci, A ja bym w ręce pistolet brał I strzelałby w każde tłuste oczy, W każdy kapelusz i manto strzelał. I takich wykładowców, którzy formowali świadomość narodową dorastającego pokolenia, wtedy na uniwersytecie było niemało. Dlatego też wychowała się młoda latorośl, która śmiało zamanifestowała się w literaturze pod koniec lat 50. – na początku lat 60. I jednym z pierwszych wśród nich był Iwan Dracz, który na początku lat 60. wydał swój poemat „Nóż w słońcu”. To był wybuch w poezji, bo śmiało pisano nie tylko o naszej grzesznej Ziemi, ale i o Kosmosie, stawiano aktualne problemy współczesności o przetrwaniu ludzkości na Ziemi. A wśród studentów rozpowszechniały się rękopiśmienne wiersze Wasyla Symonenki, który studiował na wydziale dziennikarstwa. Zapamiętał się jego śmiały wiersz „Gdzie teraz wy, kaci mojego narodu?..”. Pisał on nie w tak gromkim stylu jak Iwan Dracz, a bardzo prosto, po szewczenkowsku, ale jego patriotyczne słowo zapadało w duszę, zmuszało do zastanowienia się nad historią Ukrainy, która została nam odebrana: „Grzmij w dolę moją, świecie, falami pradawnego Dniepru”; „Ukraino, dopóki żyć będę, dotąd odkrywać będę ciebie” itd. To było coś nowego w poezji, takie wiersze wcześniej były zabronione. Rodziła się wśród pokolenia lat sześćdziesiątych także tak zwana „cicha liryka” — oryginalne jej skrzydło, którego wyrazistymi przedstawicielami byli poeci Wołodymyr Pidpały, Wasyl Didenko, Petro Zasenko, Stanisław Zinczuk i inni. Szczególnie przyjazne stosunki ułożyły mi się z Wołodią Pidpałym, wszak znalazł on przyjaciółkę swojego życia Nilę Andrijiwnę Momotenko w mojej „zielonokędzierzawej” Skwirze. A ja uczyłem się z Nilą w jednej szkole. Spotykaliśmy się z Wołodią nie tylko na uniwersytecie, ale i w Skwirze, gdzie zacząłem pracować jako nauczyciel. Pamiętam, jak Wołodia przychodził do nas do akademika uniwersyteckiego na Oświcie 4, nie raz nocował tutaj, bo mieszkał w drugim akademiku. Nie mógł bez poezji, która kwitła w jego sercu. Mógł wstać w środku nocy i przy księżycu układać wiersz, a rano chwalić się nam swoimi poetyckimi znaleziskami. Cieszył się jak dziecko, gdy udawało się znaleźć potrzebne słowo, które poruszało ludzką duszę. Miał w sobie coś dziecięcego, tę bezpośredniość i szczery zachwyt, subtelne wyczucie piękna słowa, bez czego nie bywa prawdziwego poety. Dlatego pisał: Kiedy umrę, zamiast mnie zostaną kwiaty, I stepy Ukrainy, i wysoka woda na Dnieprze… Zaraz po naszym z Lubą ślubie w Skwirze Wołodia odwiedził mnie z Nilą. Przyniósł swój nowy tomik „Powiesinnia” (1964). A inny tomik „Wiśniowy świat” bardzo oryginalnie podpisał: „Wasylkowi Cymbaliukowi (prawie w rym) — z miłością autor”. I tutaj bez poetyckiego rymu nie mógł się obejść. A poetycki obraz „wiśniowy świat” z tego tomiku („Spójrz na mnie, moja miłości, wiśniowymi oczami”) — to nie tylko obraz jego ukochanej, lirycznej bohaterki z cudownymi wiśniowymi oczami z „zielonokędzierzawej” Skwiry, ale i wiśniowy świat całej Ukrainy z jej czarującą przyrodą, świat dzieciństwa, ojczystej ziemi, dokąd wyrywał się zawsze swoim niespokojnym sercem poeta ze stolicy. I ten wiśniowy świat woła nas zawsze w daleką i kuszącą „do- Wasyl Cymbaliuk i Wołodymyr Drobiazko rogu — za jaskółkami”, wskazaną nam przez Wołodię Pidpałego. Pod wpływem takiej poetyckiej atmosfery zacząłem i ja układać pierwsze wiersze. A wtedy była jakaś epoka poetycka w naszym społeczeństwie, o czym bardzo obrazowo wyraziła się młoda wówczas poetka Lina Kostenko: “Jeszcze nie było epoki dla poetów, ale byli poeci dla epok”. Zbierała się ogromna masa ludzi (nawet na stadionach), kiedy występowali poeci. Moje pierwsze wiersze (cały zeszyt) trafiły jakoś w ręce młodego utalentowanego poety Wasyla Didenki, który zaczynał swoją twórczość i wydał już pierwszy tomik “Zakwitaj, kalino” (1957). Uprzejmie podpisał go dla mnie: “Przyjacielowi mojemu Wasylowi Cymbaliukowi z najlepszymi życzeniami. Wasyl Didenko. Kijów, 26 października 1957 roku”. Wasyl Didenko też miał nie głośne, a kameralne wiersze, ale głęboko patriotyczne, melodyjne, nie na darmo piosenka do jego słów “Na dolinie mgła” zdobyła wielką popularność wśród ludu. Można przytoczyć wersy choćby z wiersza “Szczęście”, którym otwierał się zbiór: Z kalinowym kwieciem nad srebrnym potokiem Całują się czule wesołe wiatry. Chodź, moje szczęście, chodź, niebieskookie, Gdzie gną się topole i szumią jawory. Od razu czuć głęboki narodowy koloryt poezji z wyrazistymi poetyckimi obrazami, które odzwierciedlają czarujące ukraińskie otoczenie. O Wasylu na uniwersytecie mówiono: “Hybryda Jesienina i Błoka, i Sosury nieślubny syn”. Wszak jego liryka jest bardzo podobna do utworów wspomnianych poetów. Tak więc w ręce Wasyla Didenki trafiły moje pierwsze wiersze. Uważnie przejrzał wszystkie (cały zeszyt), poprawił, poradził pracować nad słowem. Ten zeszyt przechowuję do dziś jako relikwię. Zapamiętała się jego jedna poprawka. W wierszu o Kijowie była taka fraza: “Niech śpiew mój niesie się w nieba błękit”. A Wasyl dał uwagę i zapisał: “kura niesie się” (był żartownisiem). Takim samym żartownisiem był i znany poeta-szestdziesiatnik Mykoła Som, z którym znałem się jeszcze z uniwersytetu (studiował na wydziale dziennikarstwa). Przyjeżdżał do mnie do szkoły w Skwirze, kiedy już nauczylowałem. Swój zbiór “Biję czołem” (1978) też podpisał humorystycznie: “Wasylowi Iwanowyczowi Cymbaliukowi — biję czołem! Mykoła Som” (też rymem i z żartem). W ogóle książka z autografem — to drogocenna relikwia. Mam ich wiele od szestdziesiatników. Oto jeszcze jeden autograf od mojego najlepszego przyjaciela ze studenckich lat Wołodii. Studenci Kijowskiego Uniwersytetu imienia Tarasa Szewczenki lat 50-tych XX wieku: od lewej do prawej Wołodymyr Pidpałyj (drugi), Wasyl Krawczenko (trzeci), Wołodymyr Drobiazko (czwarty), Wasyl Cymbaliuk (piąty), Wiktor Kowalenko (szósty)

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn