Strona · s. 13strona oryginału ↗
Myśli Bożego drzewa Rozważania o tomiku poetyckim Iryny Kałynęć „Ślub z piołunem”*
Слово Просвіти, №31 за 2018 рік
Drobiazka, który również, tak jak ja, próbował pisać wiersze na uniwersytecie, z czasem został kandydatem nauk filologicznych. W 1959 roku ukazał się zbiór Pawła Tyczyny „Do młodzieży mój czysty głos”, który podarował mi Wołodia z autografem: „Bądź zawsze młody i nigdy nie trać poczucia „czystego głosu” poezji!”. Pozostałem wierny tym słowom. Oprócz tego, że gdy przyjdzie natchnienie, piszę poezje, wydałem jeszcze w Tarnopolu dwie książki dla uczniów i nauczycieli do szkolnych kursów specjalistycznych: „W świecie poetyckiego słowa” (2011) oraz „Czarodziejski świat poezji” (2014). A oto jeszcze kilka autografów szestdziesiatnykiw: „Drogiemu pobratymcowi Wasylowi Cymbaliukowi z głębokim szacunkiem za Twoją pionierską pracę na niwie proświtańskiej. 18.05.2001 r. Stanisław Zinczuk” (zbiór poezji „Prawo wierności”, 1984); „Wasylowi Iwanowyczowi Cymbaliukowi, pamiętając nasze dawne dobre spotkania. Dmytro Czerednyczenko. 29.03.2001 r.” (zbiór poezji „Nasze ścieżki do domu”, 2000 r.); „Wielce szanownemu Wasylowi Iwanowyczowi Cymbaliukowi od serca. Iwan Dracz. 12.03.2010 r.” (zbiór poezji „List do kaliny”, 1994). Nie można nie wspomnieć dobrym słowem jeszcze jednego współtwórcy-szestdziesiatnyka, z którym przyszło mi się komunikować, uczyć na uniwersytecie, a potem pracować jako nauczyciel w rejonie Skwyry w obwodzie kijowskim. To Mykoła Fedosijowycz Kaharłycki. Po nim również pozostały książki z autografami. Oto, na przykład, autograf do książki „Oksana Petrusenko”, która ukazała się w 1973 roku: „Drogiemu Wasylowi oddaję swoją skromną pracę pod osąd. M. Kaharłycki. 18.04.1973 r.”. Na początku lat 60. przeprowadziliśmy w rejonie pierwszą olimpiadę literacką (on wtedy pracował we wsi Krywoszyjinci w rejonie Skwyry). To było prawdziwe święto literacko-artystyczne i właśnie dzięki Mykole, gdyż był on gorącym miłośnikiem sztuki, głęboko znał się na malarstwie, muzyce. Dlatego na olimpiadę literacką wprowadziliśmy, oprócz literackiej, także quizy muzyczne i plastyczne. W auli, gdzie odbywała się olimpiada, rozbrzmiewały utwory muzyczne znanych kompozytorów, demonstrowano płótna malarskie, słychać było słowo deklamatorów, którzy czytali ulubione poezje, a początkujący poeci ćwiczyli się w pisaniu wierszy, etiud pejzażowych. Mykoła był zdolny do zdumiewających i niezwykłych rzeczy. Pewnego razu na przeglądzie amatorskiej twórczości artystycznej, aby obronić honor zespołu pedagogicznego, wyszedł i zaśpiewał klasyczny utwór — arię Don Juana z opery. A o wieczorach muzycznych, które zaczął organizować dla mieszkańców wsi w Krywoszyjincach, długo zachowywała się żartobliwa opowieść o wieczorze poświęconym słynnej, ale mało znanej wtedy na wsi ukraińskiej śpiewaczce Oksanie Petrusenko. Na wieczór w wiejskim klubie zapraszało ludzi pięknie przygotowane ogłoszenie: „Śpiewa Oksana Petrusenko. Wykład czyta Mykoła Kaharłycki”. Wszyscy zebrali się w klubie. Przyszedł Mykoła. A ludzie pytają: „A gdzież Oksana Petrusenko?” (zmarła w 1940 roku). A on miał pełno płyt gramofonowych z nagraniem głosu Oksany Petrusenko, które wykorzystał w wykładzie. Taka jeszcze w tamtym czasie była wiedza ludzi o naszej sztuce. I Mykoła naprawdę starał się podnieść poziom kulturalny mieszkańców wsi, i to mu się udało. Lecz tak rzadki i utalentowany nauczyciel długo nie mógł być na wsi. Wkrótce przyjechali do rejonu Skwyry pisarze, odwiedzili Krywoszyjinci, gdzie kiedyś uczył ojciec Wasyla Kuczera, Stepan. Wtedy omawiano nową powieść Wasyla Kuczera „Głód”. I ten pisarz, nasz rodak, który był fundatorem pierwszej w rejonie Skwyry gazety rejonowej w dalekim 1930 roku „Kolektywna wieś”, wyraził opinię, że z tego nauczyciela można pisać książki, i zaproponował, aby zabrać go do Kijowa do wydawnictwa „Dnipro”, co też zostało zrobione. Mykoła tam wyrósł, bardzo wiele w swoim życiu zrobił dla ukraińskiej kultury, wydając do dziesięciu książek o ukraińskich artystach. Tacy byli szestdziesiatnyky, z którymi przyszło mi się spotkać w życiu. Ich utwory teraz studiujemy w szkole. A pamięć o nich pozostanie w naszych sercach niezniszczalna.
Bohdan DIACZYSZYN, laureat nagrody imienia Iwana Ohijenki, m. Lwów
Słowa ostrzymy, jak ostrza... Iryna Kałynęć
...zatarła Ukraina z oka tajemną łezkę Ihor Kałynęć
Iryna Kalyneć... Jej słowo jest z nami – jak gwiazda na niebie. „Boże, na ognik do chaty zleciały się gwiazdy” (s. 12). Zleciały się, są obok, w naszych sercach, w komórkach naszej pamięci — niemożliwe jest zapomnieć, zatrzeć z naszej codzienności czyste, szczere słowo języka ojczystego: „nie leć, motylu” (s. 13). „Ślub z piołunem” — głębokie przemyślenie istoty słowa, jego sprawczości, pierwotnej wagi języka ojczystego, życia w ówczesnym systemie rzeczy poza logiką Bożego i ludzkiego bytu: „Przenieść ciężar na odrętwiałej rozpaczy... / Swoją drogę samotności / do łaski milczenia”... (s. 186). Piołun gorzki, piołun leczniczy, boże drzewko, albo bylica, jewszan (stepowy pachnący piołun)... Bogata jest Ukraina w zioła lecznicze, w twórców słowa, którzy słowem i leczą, i walczą — na straży narodu w przeszłości i teraźniejszości postawili Słowo i życie swoje złożyli na szali walki, aby zapanowało „W swojej chacie swoja i prawda”. A cóż jest ukryte za tym zwiastowaniem: I zatrąbił trzeci Anioł, i wielka gwiazda spadła z nieba, płonąc jak pochodnia. I spadła ona na trzecią część rzek i na źródła wód. A imię gwiazdy tej Piołun. I stała się trzecia część wód jak piołun, i wielu z ludzi pomarło od wód, bo stały się gorzkie... Objawienie Jana Teologa 8:10—11 Myśli piołunu naszej Iryny — Boże drzewko, które owocuje prawdą i tylko prawdą, bo prawdą ma myśleć i żyć człowiek. „Na początku było Słowo i Słowo było u Boga...” I to Słowo, które było na początku, uświęciło ziarenko słowa języka ojczystego, które za każdym razem wzrasta w nowym świecie ukraińskości prawdą, bo słowo języka ojczystego włada nami, narodem, jednocząc go w niezwyciężoną, mocno zaciśniętą pięść, od której zależy wspólny los... Słowo języka ojczystego, myśli gorzkiego i leczniczego piołunu Iryny Kalyneć po dziś dzień żywią źródlaną wodą nasze umysły, rozgrzewają nasze serca wiarą w niezwyciężony pochód narodu ukraińskiego: „Kalinowym mostem nocy / przejechał biały koń” (s. 179), bo jeszcze Ołeksandr Potebnia twierdził, „że decydującą rolę w myśleniu odgrywa słowo, język” (I. S. Zachara, „Ukraińska filozofia”). Wiktorija Sadowa twierdzi, że światło poezji Iryny Kalyneć rozjaśnia nam drogę, zagubionym w ciemności. Tak właśnie jest. Ciemność pożarła nasze serca i dusze, zaćmiła nie widzącemu światu okruchy rozumu, i Ukraina została sam na sam w walce ze złem: Oto jedność w słowie i we krwi, oto jedność daj nam dziś! Nie prosimy, Boże, wiecznej miłości, ale jedności, co silniejsza nad śmierć... (s. 136). Jedność... W jedności — nasza siła, i słowo języka ojczystego jednoczy naród: „Dla Potebni było oczywistym, że uczucie i świadomość narodowej jedności jest nie tylko rezultatem komunikacji myśli, jest ona możliwa przy jedności języka i obecności idei narodowej” (I. S. Zachara, „Ukraińska filozofia”). Są w historii ludzkości momenty, kiedy i mądrość nie pomaga, kiedy otaczający świat nie jest zdolny myśleć i jego działania pulsują lub wybuchają poza logiką bytu — przeważająca większość polityków, obywateli posługuje się swoimi mózgami, żeby liczyć, a nie myśleć: „z całym światem na jeden, / z całym światem na bój...” (s. 139). Myśli... Piołunowa samotność... W pamięci ożyła myśl: „Usamotniają się tylko silni; inni zaś — przywaleni samotnością” (Bohdan Smolak, „Alpinarium”). Mocno powiedziane, przemyślane-przemyślane; ciężko żyć i walczyć z takimi myślami w rozważaniach o tych, którzy złożyli swoje życie na ołtarzu walki o naszą wolność. Silni samotni, oniż bowiem — w ślubie z samotnością, z piołunem: O samotności uboga, rdzą wieczność zardzewiała, stało się ślepo, jak trucizna, w zamglonych oczach... ................................................................ Nie wesele, a swawola. Rozpoczęto nocy stypę. Łzy zmieniają się w perły: o moja uboga dolo! (s. 170). Myśli poezji Iryny Kalyneć obmyte łzą walki: „Jeszcze łza, jak strzała” (s. 187). Podniósłszy ręce do Boga, w bezmiernym morzu Wszechświata uświadamiasz sobie, że „Na tej ziemi nie ma dla ciebie dróg. / I świątyni do modlitwy też nie ma” (s. 26), bo „życie moje, / w którym ja / łza tylko!” (s. 27). Słońce zaś świeci,
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
