Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 16strona oryginału ↗

Film-ostrzeżenie: nie otwierajcie tej bramy

Слово Просвіти, №31 за 2018 рік

W Ukrainie odbyła się premiera filmu „Brama” w reżyserii Wołodymyra Tychego, o którym mówi się jako o pierwszym ukraińskim thrillerze mistycznym — chociaż mistyki czy jawnego okrucieństwa w obrazie jest niewiele. Za to jest wiele powodów do przerażenia — nie dlatego, co dzieje się w życiu baby Prisi, ale w naszym życiu. Olga ŻMUDOWSKA Dzieło filmowe powstało już po tym, jak na scenie kijowskiego teatru „Mołodyj” sztuka Wołodymyra Arjewa „Stalkerzy” zdobyła sławę i miłość teatralnej publiczności. Aktorki Irma Witowska i Witalina Bibliw, których grą zachwycano się w teatrze, także w „Bramie” grają te same role — ale nie warto oczekiwać, że obraz szczegółowo powtarza spektakl. Zachowano główną linię fabularną i ideę, jednak akcenty zostały nieco przesunięte, a proroctwa-ostrzeżenia zabrzmiały głośniej i bardziej złowieszczo. Tak jak w spektaklu, baba Prisia jest odwieczną mieszkanką Polesia, niezwykle tajemniczego i mało zrozumiałego dla obcych, szczególnego, a zarazem blisko spokrewnionego ze wszystkimi innymi częściami Ukrainy kraju. Po awarii czarnobylskiej baba odmówiła opuszczenia rodzinnego domu — w przeciwieństwie do córki, która z mężem i synem przeprowadziła się na Krym, ale nie znalazła tam szczęścia, a jedynie straciła — i męża, który się zapił, nie mogąc się przyjąć wśród obcych, i syna, który stał się niepełnosprawny intelektualnie, doświadczywszy znęcania się ze strony rówieśników, którzy próbowali rozbić chłopcu głowę, aby zobaczyć „czarnobylski mózg”. Córka z synem wraca w porzucone strony do matki i próbuje żyć — w całkowitej beznadziei, bez jakichkolwiek perspektyw, z ogromną nieufnością do świata poza granicami jej lasu. I z jedynym mężczyzną — milicjantem, który opiekuje się tym terytorium, któremu może przydać się jej wciąż żywe kobiece ciało. I bez żadnej nadziei na bycie kochaną, bo milicjant jest żonaty i pojawia się w jej domu tylko dlatego, że „służba nakazuje”, a jeszcze ma nadzieję: baba Prisia znajdzie tajemne zioła i jego żona w końcu zajdzie w ciążę i urodzi potomka. W finale filmu zostaje powiedziane, że to jednak stanie się po jego śmierci — i w tym również tkwi tajemniczy znak-proroctwo. Bo obojętny na życie i śmierć bezbronnych i powierzonych mu ludzi, zgięty nieodwracalnie w strachu przed „przełożonymi”, skupiony tylko na własnym bezpieczeństwie i korzyści, nie jest godzien przedłużyć rodu. Film, właściwie tak jak sztuka, przesiąknięty jest asocjacyjnymi analogiami z historią Ukrainy. O historii dawnej lakonicznie i dokładnie opowiada czasem baba Prisia, wychowując tych niewielu ludzi, którzy są wokół niej, historia współczesna przegląda się w liniach fabularnych „Bramy”. Powiedzmy, historia śmierci wnuka baby — jakby odtworzenie realnej historii zabójstwa innego Ukraińca (Olijnyka z obwodu kirowohradzkiego) przez deputowanego Rady Najwyższej w 2010 roku, który zabawiał się polowaniem w otoczeniu kierowników prokuratury i milicji. I babine przeczucia zła, które poluje na jej wnuka, przedstawione w filmie mistycznie, w rzeczywistości są tylko głosem jej zdrowego rozsądku i życiowego doświadczenia, które podpowiadają: nieprawe i niesprawiedliwe prawa, według których zmusza się żyć naród, prowadzą jedynie do zbrodni i śmierci. Wszystkie dalsze czyny baby Prisi wyjaśniono wpływem sił mistycznych, chociaż w rzeczywistości są one całkowicie realne z punktu widzenia człowieka, który otrzymał prawo do życia na swojej ziemi od Boga, a nie od dzielnicowego milicjanta czy jakiegoś jeszcze wyższego przełożonego. Przełożeni czują się „panami życia” i nie wierzą, że za wszystko przyjdzie zapłacić. Oni właśnie otworzyli bramę między dobrem a złem — i baba Prisia zamieniła się w broń Pańską… W finałowych kadrach baba Prisia i jej wnuk — jeszcze mały i póki co zdrowy, bystry chłopiec — znajdują się w kijowskim metrze, tak jak o tym marzył przez całe swoje krótkie życie na poleskich błotach. Jeżdżą, przyglądają się stacjom… Lecz ludzie wokół nich — nie z czasów awarii czarnobylskiej, a dzisiejsi, współcześni. I kto wie, ilu babinych prototypów jedzie teraz obok nas — i czy dzisiejsi ukraińscy władcy w międzyczasie nie dobijają bramy między dobrem a złem, nie myśląc, czym wszystko się skończy. Film Wołodymyra Tychego to jeden z niewielu obrazów, który nie dyktuje wniosków i emocji, a popycha do przemyśleń. „Brama” to wielopłaszczyznowe i złożone dzieło, i ludzie, którzy uważają się za intelektualistów, powinni obejrzeć je w sali kinowej. Irma Witowska na spotkaniach z widzami kładzie na to nacisk: „Chodźcie na ukraińskie filmy — może twórcom nie wszystko się udaje, ale chodźcie — bo inaczej nie będzie ukraińskiego kina nigdy, jeśli my wszyscy nie wesprzemy go teraz, w czasie jego narodzin”. Bądźmy razem! PRENUMERATA—2018 PRENUMERATA—2018 Obecnie trwa prenumerata na 2018 rok Obecnie trwa prenumerata na 2018 rok

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn