Strona · s. 6strona oryginału ↗
Zbrodnia zblokowanych okupantów we wsi Remel na Wołyniu
Слово Просвіти, №31 за 2018 рік
Mychajło CZORNOPYSKYJ, Katedra Ukraińskiej Folklorystyki imienia akademika Filareta Kołessy, Lwowski Narodowy Uniwersytet imienia Iwana Franki, Lwów. Takich zbrodni w Ukrainie podczas II wojny światowej są tysiące. O jednej z nich czytamy w zbiorze „Remel. Lekcja historii” (Lwów: „Apriori”, 2018. — 168 s.), wydanym na 75-lecie tragedii. Opracował go i przygotował teksty Roman Horak, a zainicjował ludowy artysta Ukrainy Swiatosław Maksymczuk — jeden z tych, którzy przeżyli tragedię rodzinnej wsi, rozstrzelanej i spalonej przez niemieckich okupantów przy pomocy polskich kolaborantów-schutzmanów. Tę zbrodnię esesmani popełnili o świcie 17 marca 1943 r. Otoczyli wieś szczelnym pierścieniem, a do rozprawy wypuścili Polaków-policjantów, którzy poszli do nich na służbę, gdy ukraińska policja pomocnicza z bronią w ręku zorganizowanie poszła walczyć z okupantami w szeregi UPA. Jak pisze badaczka historii swojej rodzinnej wsi Iryna Krawczuk w szkicu „Tragedia wsi Remel”, w tej ukraińskiej wsi podczas polskiej okupacji była polska szkoła i uczyli w niej nauczyciele-ukrainofoby, których instruowali tacy sami szkolni inspektorzy. „Pytali dzieci, kim są, jaki jest ich znak i na jakiej ziemi żyją. Uczniowie od pierwszej klasy musieli odpowiadać, że są małymi Polakami, ich znak to orzeł biały, a żyją na polskiej ziemi. Nauczyciele zmuszali uczniów do mówienia po polsku i nazywania rodzinnej ukraińskiej ziemi polską” (s. 43). W rodzinach nasłanych polskich kolonistów jeszcze przedszkolaki uczono nazywać Ukraińców „świniami”. Setki lat polscy zaborcy pragnęli wykorzenić Ukraińców z rodzinnej ziemi, setki lat marzyli o stworzeniu na niej „wielkiej Polski” — od Morza Czarnego do Bałtyckiego. Ich drapieżny apetyt szczególnie zaostrzył się, gdy w 1920 roku przy pomocy zachodnich sojuszników pokonali ZURL, gdy hasłem „biada zwyciężonym” zapalili polskie społeczeństwo do satanistycznej rozprawy ze wszystkim, co ukraińskie. Zakazywali ukraińskich instytucji, organizacji, placówek, zamykali szkoły, biblioteki, palili ukraińskie książki, zabraniali parcelowaną ziemię dziedziców sprzedawać ukraińskim chłopom, zakładali polskie kolonie z nasłanych przesiedleńców… Co ósmy Ukrainiec był aresztowany, gdzie go niemiłosiernie torturowano. Szczególnym obiektem tortur byli pojmani i internowani Ukraińcy. W Przemyślu w lipcu 1919 r. „przed południem o godzinie 10-tej wyganiali ich nahajkami z cel, kazali im skakać, pełzać na brzuchu i to jeszcze — dla zniewagi! — w towarzystwie śpiewu ukraińskich pieśni ludowych. Kto tego robić nie chciał lub nie mógł, tego bito nahajkami” — materiały takiego „szlachetnego” dzikusa rząd ZURL przedstawił światu w dwóch „Krwawych księgach”: „Krwawa księga. Część I. Materiały do polskiej inwazji na ukraińskie ziemie Wschodniej Galicji 1918/1919 roku. — Wiedeń, 1919”; „Krwawa księga. Część II. Ukraińska Galicja pod okupacją Polski w latach 1919—1920 — Wiedeń, 1921”. Te książki w jednym bloku stereotypowo wznowił Jarosław Radewycz-Wynnyckyj (Drohobycz: Firma Wydawnicza „Widrodżennia”, 1994. — 280 s.). Opracowujący wspomniane wznowienie Jarosław Radewycz-Wynnyckyj w przedmowie „Czy przeszłość stanie się historią?” pyta: „Skąd ta brak szlachetności, ta brutalność, sadystyczne okrucieństwo, opis których stanowi główną część treści „Krwawej księgi”?” (s. 9). I daje jasną odpowiedź — to zemsta za sześć bezowocnych wieków „wysiłków uczynienia tej obcej ziemi swoją”, to „napad furii drapieżnika, który nie jest w stanie pokonać swojej ofiary” (tamże). Autor przedmowy zauważył jeszcze jedną osobliwość dzikiej drapieżności zaborców, których Ukraińcom przychodzi porównywać. Jak wiadomo, węgierscy w 1939 r. z nie mniejszą dzikością rozprawiali się z heroicznymi obrońcami Karpato-Ukrainy, moskiewsko-bolszewiccy — z powstałą URL, OUN-UPA. Metody katowskie u wszystkich są podobne, ale „Polacy, w odróżnieniu od niemieckich faszystów i stalinowskich pachołków, nie tylko pozwalali, ale i stymulowali masowe znęcanie się cywilnej polskiej ludności nad pojmanymi, internowanymi i aresztowanymi Ukraińcami. Wychowywano instynkt ukrainonienawiści, a zarazem poczucie solidarności wszystkich Polaków w stosunku do Ukraińców” (s. 10—11). Obecnie tę metodę kultywują moskiewscy faszyści… Oczywiście, napojeni taką szowinistyczną trucizną ukrainonienawiści polscy schutzmani byli o wiele okrutniejsi niż dalecy niemieccy najeźdźcy. W tę „czarną środę” mieszkańcy Remla nie spodziewali się tak strasznej rozprawy — myśleli, że to łowy na niewolników do Niemiec. Koszmar śmierci otworzył się przed nimi, gdy dusiciele „wchodzili do każdej chaty i rozstrzeliwali na miejscu lub wyprowadzali na dwór, zaciągali do chlewu czy stodoły i zabijali tam. Tych, którzy próbowali uciec, — rozstrzeliwali na miejscu. Strzelali, grabili, palili. Kaci nie oszczędzali nikogo: ani starych, ani chorych, ani kobiet, ani dzieci. Jedna po drugiej wybuchały domy. Ogień bezlitośnie pożerał suche drewniane ściany. Niesamowicie ryczało bydło. Wszędzie był gryzący dym. Wieś płonęła jak świeca. Kaci nie oszczędzili też uczniów. Ich wszystkich zagonili do drewnianego chlewu, który podpalili. Stamtąd słychać było dziecięcy krzyk i pisk. W ostatnich chwilach swojego życia wołali swoich rodziców: „Moja mamusiu!”, „Mój tatusiu!” (s. 45). W zgrai schutzmanów byli też napojeni imperialną ideologią wielkomocarstwowości moskiewscy ukrainonienawistnicy — własowcy. Uczniów żywcem spalili, a jednak dyrektora szkoły Leonida Weczora nie tylko wypuścili, ale jeszcze dali ochronę, żeby bezpiecznie wyprowadzić ze wsi, bo był Polakiem, demonstrując tym samym, że akcja była skierowana właśnie na zniszczenie Ukraińców. Zabijali niemowlęta na rękach matki. 15-letnia Ulana Trofymczuk, której matkę zabito nad kołyską, gdy karmiła dziecko, z przestrzeloną twarzą, z rozpuszczonymi włosami, zakrwawiona, wyrwała się z chaty ostrzelanej rodziny, pobiegła przez wieś i dała znać ludziom, że rozstrzeliwują wszystkich bez wyjątku, i tym samym uratowała wielu ludzi, którzy zaczęli uciekać i chować się gdzie tylko można. Ale „na wzniesieniach siedzieli karabinierzy i strzelali do ludzi, którzy uciekali, — pisze I. Krawczuk. — Na łące leżało wielu zabitych mieszkańców Remla, a ci, którym udało się przebiec łąkę i którzy chcieli uciec do sąsiedniej wsi, wpadali pod lód na Horyniu” (s. 46). W tej sytuacji trudno mówić o miłosierdziu, ale okazuje się, że u miejscowego schutzmana-Polaka zezwierzęcenie nie miało granic. Do obiadu tej czarnej środy Remel dogasał, a kaci pojechali na obiad do polskiej kolonii Osada Krechowiecka (obecnie Nowoukrainka). Lecz pod koniec dnia schutzmani z niemieckimi
W tym miejscu była szkoła, oficerowie robili wtedy we wsi przerwę na papierosa i nagle, usłyszawszy płacz dziecka, „znaleźli kryjówkę i zaczęli strzelać. Z ludzi zrobili krwawą miazgę. Zginęło w tej kryjówce 19 osób, przeżyło dziewięć, z nich czworo rannych. O zmierzchu ci, którzy przeżyli, po trupach wydostali się z tego piekła” (s. 50). Wieś została zrównana z ziemią. Z ponad 500 mieszkańców uratowały się wtedy 73 osoby. Jak pisze autorka szkicu, „mordercy byli pewni, że starli z powierzchni ziemi jeszcze jedną wieś i że nigdy nie podniesie się ona z popiołów. Później na polecenie »kreislandwirta« wieś Remel została wykreślona z list miejscowości” (s. 51). „Katy wiedzieli, że nie wszystkich zniszczyli tego dnia – pisze Iryna Krawczuk – dlatego mieszkańcom sąsiednich wsi ogłoszono, że za ukrywanie remelców grozi kara śmierci, a za ich wydanie – nagroda. Ale nie znalazł się wśród ziomków nikt, kto poszedłby przeciwko sumieniu i wydał męczenników. Po kilku dniach ludzie z sąsiednich wsi, w szczególności z Kozłyna, wykopali w centrum wsi zbiorową mogiłę. Resztę pochowano na podwórkach i w ogrodach zabitych” (s. 52). Wśród tych remelców, którym poszczęściło się przeżyć, była również rodzina obecnie znanego artysty ludowego Ukrainy Swiatosława Maksymczuka, która w ten straszny dzień schowała się w otwartej piwnicy, do której kaci, najwyraźniej, uważali już za niepotrzebne zaglądać. O tym opowiedział on we wspomnieniach, które zostały wydrukowane w „Słowie Proświty” (nr 10, 11 z 2018 r.). Mordercy remelców okazali się jeszcze grabieżcami-maruderami. W dniu rozprawy zebrali mieszkańców sąsiedniej Ołeksandrii, aby ci zabrali dla nich z Remla bydło, świnie, gęsi, kury, zboże i wszystko inne, czego nie zdołali zabrać podczas samej akcji. Wśród wspomnień świadków o koszmarze morderstw poraża swoim cynizmem zachowania katów epizod, o którym opowiedziała Nadija Pawluk. Jej babcia podczas akcji wyszła z chaty z ciastem w rękach, bo właśnie wtedy piekła chleb. Mordercy kazali jej piec chleb. Kiedy „baba Pałażka wyniosła raz dwa bochenki chleba i potem drugi raz jeszcze dwa gorące bochenki, a za trzecim razem tylko jeden jedyny i powiedziała: »Nie ma, panowie, więcej«, kazano jej iść do chaty. »Baba Pałażka tylko postawiła nogę na progu, jak w plecy jej wystrzelili i upadła głową w sieni« (s. 87). W zbiorze »Remel. Lekcja historii« bogata w wyrazisty materiał faktograficzny opowieść »Żywe wspomnienia« Nadiji Pawluk (Semenjuk), jednej z tych czterech, które dożyły do czasów obecnych, nagrana w formie wywiadu ze Swiatosławem Maksymczukiem na kamerę filmową przez zasłużonego pracownika kultury Ukrainy Borysława Rybaka. Charakterystyczne: ratując się z łaski Pańskiej z ognia hitlerowsko-polskich katów, tej kobiecie, jak i tysiącom innych, przyszło przeżyć także moskiewsko-bolszewickie katownie, »gdzie palce między drzwi wkładali… i na różne sposoby mnie torturowali« (s. 99). Jej 6 lutego 1946 r. aresztowano »za zdradę Ojczyzny« i z numerem »U 142« wleczono po obozach Mordowii, Workuty, Syberią i tundrą do 1954 roku. Na tych katorżniczych szlakach miliony ludzi ginęły w jarzmie moskiewskich okupantów-dusicieli, ale z łaski Pańskiej tej ukraińskiej kobiecie poszczęściło się przeżyć w tym piekle. W wymienionym zbiorze zamieszczono imienną listę z nazwiskami, imionami i imionami ojców wszystkich, którzy 17 marca 1943 r. zostali rozstrzelani i spaleni w ogniu. Zamieszczono tam także poezje-dedykacje dla poległych w straszliwej zbrodni okupantów – Stepana Babija, Olhy Jaworśkiej, cykl poezji Roberta Tretiakowa, wyraziste wspomnienia dzieciństwa Swiatosława Maksymczuka, szkic Jakyma Horaka »Artysta rodem z Remla« oraz dedykację dla Artysty Roberta Tretiakowa »Aplaudujcie aktorom!« Los Remla – to prawdziwie wymowna i wieloznaczna lekcja tragicznej historii, która powinna otrzeźwić obecnie marginesy imperialnej szowinistycznej antyukraińskiej ideologii w Polsce, Moskwie czy na Węgrzech, które hańbią społeczeństwo swoich krajów przed światem, rzucają wyzwanie cywilizowanemu współżyciu narodów w XXI wieku.
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
