Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
← Archiwum «Slovo Prosvity»

Слово Просвіти, №31 за 2019 рік

16 s. · 31 wpisów · PDF w Wikimedia Commons ↗ · CC BY 4.0

Tłumaczenie maszynowe z ukraińskiego. Cytaty, nazwiska i liczby sprawdzaj ze stroną oryginału.

Tekst wyodrębniono z PDF i automatycznie podzielono na materiały. Granice części materiałów nie zostały sprawdzone redakcyjnie: jeden wpis może zawierać kilka materiałów, tylko część jednego lub blok serwisowy (np. ogłoszenie o prenumeracie). Źródłem pierwotnym jest strona gazety w PDF.

Strona · s. 1strona oryginału ↗

Mykoła HOŁOMSZA: «W mentalnym kodzie tysiącleci dusza Ukraińca jest republikańska»

Republikańska idea na Ukrainie publicznie, dla szerokiego ogółu, i po— Mykoło Jarosławowyczu, w wyborach parlamentarnych wasza siła polityczna chyba po raz pierwszy głośno i wyraźnie określiła się jako zwolenniczka idei republikańskiej. Czy to zmiana paradygmatu partyjnego majdanowej Ukrainy, czy wyraźniejsza artykulacja polityczna jej perspektyw?— Aby zrozumieć, kim jesteśmy i jakie idee przyjmujemy, wystarczy zapoznać się z programem partii. Jest tam zapisane, że naszym celem jest tworzenie środowisk życia, w których człowiek będzie zamożny, zdolny oraz chroniony i będzie miał szerokie możliwości samorealizacji.Naszą podstawą są ludzie godności, którzy potrafią wziąć na siebie partnerską odpowiedzialność z państwem za swoją rodzinę, wspólnotę i społeczeństwo.Wyznajemy prawocentrowe wartości Bohaterów Niebiańskiej Sotni, takie jak: silne i skonsolidowane państwo, ale z minimalną ingerencją w gospodarkę; swobodny rozwój własnej działalności ze stworzeniem sprzyjającego klimatu biznesowego, ochrony własności i sprawiedliwego sądownictwa; silna klasa średnia jako naturalny sojusznik państwa, jego niezależności i praworządności…Czyli partia PATRIOT została pomyślana jako republikańska w swojej istocie, jednak rzeczywiście, dopiero w ostatnich wyborach parlamentarnych przyjęliśmy tę ideę jako partyjny trend-prezentację i perspektywę budowy Ukrainy.— W odróżnieniu od innych partii, w waszej sile politycznej brakuje wyraźnego wodzostwa. Czy to Pana zasadnicze stanowisko?— Osobiste oddanie określonej osobie, w tym przypadku jednoosobowemu liderowi partii, jest raczej oznaką dyktatury politycznej z minionych epok, która może doprowadzić do upadku społecznego poprzez autorytaryzm państwowy czy nawet totalitaryzm. Dlatego już na samym początku wraz z kolegami-współmyślicielami z tego zrezygnowaliśmy i staramy się utrzymać tę linię.Partie statusowo-personalnych monopoli otrzymują wyborczy przypływ uwagi i akceptacji w czasach wzrostu skali osobistych wpływów takiego lidera, przy czym zazwyczaj jest to związane z jego statusem w systemie władzy. Ludzie w swojej masie tradycyjnie orientują się na kluczową postać organizmu politycznego (partii), podczas gdy jego poglądy ideowe, duchowe postrzeganie świata, najbliższe i perspektywiczne cele polityczne, metody organizacyjne i legislacyjne oraz drogi ich osiągnięcia pozostają często i, niestety, poza uwagą nie tylko sympatyków, ale i oponentów siły politycznej. Po odejściu z państwowego stanowiska w większości przypadków takie polityczno-sytuacyjne ugrupowania odchodzą w niebyt lub stopniowo staczają się do elementów statystycznych systemu politycznego (nie biorą udziału w wyścigach wyborczych, a więc powinny zostać anulowane).Przyczyną jest to, że takie partie zazwyczaj nie są reprezentowane przez jasne, metodologicznie oryginalne czy światopoglądowo perspektywiczne programy-platformy.Nie mówię już o adekwatnych do zapotrzebowania społeczeństwa pilnych celach z wizualizacją ich dalszej realizacji w ramach jednolitych założeń wartościowych. Co więcej, to pozostałości kolonialno-imperialnej ludobójczości. Przecież wcześniej przez długi czas historyczny Ukraińców przyzwyczajano do myśli, że wysoki rangą urzędnik określa każdy aspekt jego życia, a osobisty wkład, wola, pragnienie, wybór kierunku samorealizacji nie mają żadnego znaczenia. To minione podejście we wszystkich czasach spotykało się ze spontanicznym oporem ukraińskości. Ale społecznie ciągła tradycja niedawnych czasów imperialnego dyktatu i dominującego wpływu na życie społeczne wciąż odbija się echem w ukraińskim społeczeństwie.My, jakkolwiek przykro, do tej pory jeszcze nie do końca uwolniliśmy się z sieci owego mentalno-politycznego zniewolenia, ostatecznie nie zdjęliśmy pęt ideowego ujarzmienia i nijak nie dobijemy do brzegu wolności, swobody, rządów prawa w swoich osobistych światopoglądowo-ideowych sympatiach.Zakończenie na str. 3litycznie, dla wąskopartyjnych projektów, nie otrzymała niezbędnej identyfikacji i legalizacji. Wydaje się, że pozostaje ona zamurowana w asfalcie imperialnej totalitarności. Dlatego w rzeczywistości nie jest zbyt popularna w społecznych horyzontach ukraińskiego społeczeństwa.Jednak jest to raczej wynik braku prawdziwej rywalizacji w polityce przez wymuszoną słabość życia politycznego w kraju — przez prawie trzy dziesięciolecia nie mamy obecnie partii z jasnymi ideowo-konceptualnymi platformami światopoglądowymi oraz konsekwentnie odpowiedzialną linią polityczną i postępem, który miałby kontynuację w pokoleniach, a nie tylko na okres przebywania na stanowiskach politycznych.Przeważająca liczba z ponad trzech i pół setki tworów formalnie zalegalizowanych sił politycznych jest wodzowska. A kult stanowiska prędzej czy później prowadzi do totalnej utraty poparcia wyborczego lub nawet całkowitego marginesu politycznego.O idei republikańskiej, problemach budowania partii w kraju rozmawiamy z liderem partii politycznej PATRIOT Mykołą Hołomszą.CHŁOPKA Z BOŁOTNIWSZECHŚWIAT MARCZUKI

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

Nigdy nie ustępuje…

Ich, dzielnych bojowników heroicznej 93. Samodzielnej Brygady Zmechanizowanej „Chołodnyj Jar”, tego upalnego lipcowego dnia z niecierpliwością i radością wyczekiwano w domu, w Czerkaskim, w obwodzie dniepropetrowskim. Powitać naszych obrońców przyszli bliscy i przyjaciele, koledzy z jednostki oraz goście — przedstawiciele ruchu wolontariackiego z Kijowa, Dniepru, obwodu czerkaskiego. Wśród nich — nasi proświcianie i członkowie klubu historycznego „Chołodnyj Jar” na czele z Romanem Kowalem. Mykoła TABORYT Zdjęcie Ołeksandra HAŁKINA Na plac wojskowy, gdzie batalionami ustawił się stan osobowy 93. brygady, chorążowie z kompanią honorową, wyraźnie wybijając krok, wnoszą trzy sztandary: narodowy i sztandary brygady. W ubiegłym roku, w sierpniu, przed rozpoczęciem defilady wojskowej z okazji 27. rocznicy Niepodległości Ukrainy na Chreszczatyku, ówczesny dowódca 93. SMBz płk Władysław Kłoczkow otrzymał z rąk prezydenta Ukrainy Petra Poroszenki nowy sztandar bojowy. A niedługo przed tym, w maju tego samego roku, podczas uroczystości z okazji święta jednostki wojskowej, brygadzie wręczono i poświęcono honorową chorągiew do nowej zaszczytnej nazwy „Chołodnyj Jar”. Jak opowiedział rzecznik prasowy brygady Ołeksandr Hałkin, jest to drugi przypadek w historii Sił Zbrojnych Ukrainy (po 24. SMBz im. króla Daniela), kiedy brygada otrzymała honorowy (motywacyjny) sztandar jako dodatek do oficjalnego sztandaru bojowego. Na jednej stronie płata wyhaftowano Chołodnojarskiego Czarnego Worona, na przeciwnej — Biały dąb Maksyma Zalizniaka. Pod tymi symbolami niezwyciężonego i niezniszczalnego ducha ukraińskich kozaków-hajdamaków, a następnie — powstańczych oddziałów z czasów walk narodowowyzwoleńczych lat 20. XX wieku, dzisiejsi chołodnojarczycy z honorem i godnością bronią niepodległości Ukrainy przed oszalałym rosyjskim okupantem. Żołnierze, od szeregowego do dowódcy brygady, zdają sobie sprawę, że zaszczytna nazwa brygady „Chołodnyj Jar” zobowiązuje nie tylko do „duszy i ciała” złożenia za naszą wolność, ale do „nigdy nie ustępować i zawsze wracać” oraz zwyciężać. To nie tylko słowa dewizy 93. brygady, bo dzisiaj kładą oni na ołtarzu naszej wolności najdroższą cenę — własne życie. Brygada, która przez cały okres wojny rosyjsko-ukraińskiej była na najgorętszych i najbardziej odpowiedzialnych odcinkach frontu, poniosła bodaj największe straty w stanie osobowym. Na początku wojny rosyjsko-ukraińskiej, w marcu 2014 roku, jako pierwsza stanęła w obronie ukraińskich granic, stawiając poważny opór wyszkolonym rosyjskim jednostkom kadrowym i pododdziałom. Po pierwszych długotrwałych i zaciętych walkach na kierunku ługańskim brygadę przerzucono na nie mniej gorący i niebezpieczny, doniecki. Pięć lat temu, na początku czerwca, rozpoczęły się prawdziwe krwawe działania bojowe. Podczas tych walk, opowiadał zastępca dowódcy brygady ds. zabezpieczenia moralno-psychologicznego płk Wiktor Żukowski, pod Dobropillą zdobyto pierwszą rosyjską wyrzutnię „Grad”. Wtedy też odbyła się pierwsza walka z czołgami wroga pod Nowoseliwką. Pododdziały 93. brygady brały udział w wyzwalaniu Sełydowego, Ukrajinśka, Karliwki, Neczytajłowego, Perwomajśkiego, Awdijiwki, Piskiw, a bojownicy, którymi dowodził kapitan Ołeksandr Ławrenko, dotarli na przedmieścia Doniecka. W nierównej walce kapitan Ławrenko heroicznie zginął, wysadzając się w powietrze wraz z czołgiem. Wtedy prorosyjskie siły poniosły wielkie straty, wrogowi zabrakło sił i ducha, by dalej bronić zajętych pozycji. A potem żołnierze 93. brali udział w walkach o Iłowajśk (z pamięci nie znika spotkanie z nimi na początku września 2014 roku po tym, jak wyszli z okrążenia), a także — w obronie donieckiego lotniska. O heroizmie i poświęceniu naszych „cyborgów”, wśród których byli także żołnierze 93. brygady, napisano i nakręcono niemało. Ale mało komu z przeważającej większości przeciętnych Ukraińców wiadomo, że ówczesny dowódca 93. brygady Ołeh Mikac przebywał razem z pododdziałami swojej brygady w rejonie donieckiego lotniska i sprawował bezpośrednie dowodzenie działaniami bojowymi. Każdy rubież, punkt kontrolny, miejscowość, każda piędź ukraińskiej donieckiej ziemi są szczodrze zlane krwią naszych obrońców. Nie wyjątkiem dla chołodnojarczyków stał się okres ostatniej rotacji. Tylko przez siedem miesięcy obrony awdijiwskiej linii frontu brygada straciła od kul i min rosyjskich okupantów siedmiu swoich towarzyszy broni, jeszcze pół setki zostało rannych. Ból tych niepowetowanych strat głęboko rani duszę każdego, kto rozumie, że w odróżnieniu od polityków, na Ukrainie toczy się prawdziwa wojna z Rosją. — Przed bliskimi i rodzinami poległych bohaterów i rannych — powiedział dowódca chołodnojarskiej 93. brygady płk Dmytro Bryżynśkyj — chcę przeprosić za to, że nie zdołałem zapewnić zachowania życia i zdrowia naszych chłopców. Przeprosić, że być może byłem niewystarczająco wymagający wobec podległych dowódców. Po minucie ciszy ku czci poległych bohaterów przypomniał, że wszyscy jesteśmy potomkami bohaterów Chołodnego Jaru, potomkami żołnierzy UPA. — My po raz kolejny zmusiliśmy wroga do drżenia — kontynuował — przed niezwyciężonym duchem narodu ukraińskiego. Wróg na długo zapamięta wytrwałość i heroizm żołnierzy brygady „Chołodnyj Jar”. My z honorem wykonaliśmy zadania bojowe dowództwa. Jestem wdzięczny każdemu z was za tę pracę, którą wykonaliście — prawdziwą męską pracę. Ale nie powinniśmy się rozluźniać. Dzisiaj świętujemy, ale znów czeka nas zbrojna walka aż do naszego pełnego zwycięstwa. Sława Ukrainie! Słowa wdzięczności i dumy z siły, męstwa, wytrwałości ukraińskiego wojska jeszcze nie raz brzmiały z ust przedstawicieli Dowództwa Operacyjnego „Wschód”, miejscowych organów władzy, kapelanów, kijowskich wolontariuszy. Członek Rady Głównej Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, redaktor naczelny gazety „Słowo Proświty” Mykoła Cymbaluk, witając żołnierzy w imieniu wielotysięcznego towarzystwa prośwician, przypomniał w szczególności, że obecna wojna rosyjsko-ukraińska to nie tylko wojna o ukraińskie terytorium — to wojna dwóch przeciwstawnych pod względem humanistycznym i cywilizacyjnym światopoglądów, dwóch kultur. A u podstaw każdej kultury, jak wiadomo, leży język narodu. Dlatego wszyscy my, obywatele Ukrainy, powinniśmy ściśle wykonywać przyjętą przez Radę Najwyższą Ukrainy Ustawę o stosowaniu i funkcjonowaniu języka ukraińskiego. Tak samo, jak każdy z chołodnojarczyków nieubłaganie wykonuje swój święty obowiązek wojskowy. Tego dnia poczucie święta z cieniem smutku na twarzach uczestników uroczystego spotkania 93. SMBz „Chołodnyj Jar” było obecne w mocnych uściskach towarzyszy broni, w każdej pieśni artysty ludowego Ukrainy Tarasa Kompaniczenki. Niezmiernie ucieszyła wszystkich wystawa portretów artystycznych chołodnojarczyków, które zostały wykonane przez naszą proświciankę, artystkę Marynę Soczenko podczas jednego z kolejnych wyjazdów na linię frontu grupy mobilnej. Po raz kolejny przekonaliśmy się, że praca prośwician w wojsku, która już nie pierwszy rok prowadzona jest w ścisłej współpracy Towarzystwa „Proświta” i Głównego Zarządu Zabezpieczenia Moralno-Psychologicznego Sztabu Generalnego SZU, jest niezbędnie potrzebna. To jest to, co spaja nas z naszymi obrońcami, pomaga kuć zwycięstwo, o którym marzy każdy Ukrainiec. O tym spokojnie, całkiem poważnie, bez cienia zuchwalstwa i przechwałek powiedział jeden z dowódców batalionów, za którego plecami rok wojny w Afganistanie i pięć — z Rosją: — My i tak zwyciężymy! I niechybnie przejdziemy zwycięskim marszem po Placu Czerwonym! Ogień bohaterów Chołodnego Jaru dzisiaj, tak jak niegdyś, płonie w ich i naszych sercach. Proświcianie i członkowie klubu historycznego “Chołodnyj Jar” wśród chołodnojarczyków.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Ciąg dalszy artykułu «Mykoła HOŁOMSZA: «W mentalnym kodzie tysiącleci dusza Ukraińca jest republikańska»», s. 1

Mykoła HOŁOMSZA: «W mentalnym kodzie tysiącleci dusza Ukraińca jest republikańska»

Zakończenie. Początek na str. 1. — A jak długo potrwa ten proces powrotu do społeczno-politycznej równowagi, społecznego partnerstwa i społecznej odpowiedzialności? — W rzeczywistości pytanie, moim zdaniem, nie dotyczy czasu, a dynamiki tych procesów, które zachodzą w ukraińskim społeczeństwie i państwie. Spójrzmy na chwilę we własną historię i zwróćmy się również ku narodzinom idei republikańskich. Czym jest republikanizm? Jedną z jego kluczowych zasad jest współudział obywateli w zarządzaniu krajem, jeśli chcecie — współzarządzanie. Innymi słowy, silny samorząd i szeroka władza ludu. To zasady, które były wpisane w mentalność Ukraińców, jak to się mówi, „od stworzenia świata”. Tradycyjnie i historycznie braliśmy udział w kształtowaniu zasad i mechanizmów rządzenia zarówno na poziomie lokalnym, jak i państwowym. Długotrwała historyczna zapaść państwowości, kiedy wpadliśmy w jarzmo okupacji, dała o sobie znać, ponieważ odzwyczailiśmy się zarządzać własnym życiem, wspólnie dbać o swoją okolicę, myśleć o perspektywach regionu itp. Mimo to nasza mentalność, zbudowana na zasadach współrządzenia, nie zniknęła z czasem i okresowo przebija się na zewnątrz. W epoce współczesnej najpełniej — w 2004 i 2014 roku, podczas Majdanów Wolności i Godności. To, moim zdaniem, jest właśnie republikanizm po ukraińsku, przejaw ducha republikanizmu ukraińskiego narodu, partnerów-patriotów, którzy wzięli na siebie odpowiedzialność za pokojowe perspektywy Ukrainy i świata. Bo nie chcemy dłużej znosić administracyjno-fiskalnej oraz prawno-sądowej zniewagi instytucji państwowych, splądrowanych przez uzurpatorów, wobec naszego życia społecznego. Nie życzymy sobie, by rządzili nami nieudolni przywódcy, którzy do tego mentalnie i duchowo orientują się na odwiecznego wroga-okupanta i ciemiężyciela naszego losu, języka, wiary, a nawet marzeń. Gdyby na początku odzyskiwania niepodległości państwowej ukraińskie społeczeństwo potężnie i systemowo podążało za duchem i literą perspektywicznej jakości republikanizmu, wymagało stosowania republikańskich zasad wolnego obywatelstwa od ówczesnych przywódców państwa, mielibyśmy dziś inną, nowoczesną i współczesną Ukrainę. Teraz pojawiła się u nas potężna szansa-możliwość na modernizacyjną odnowę kraju i ustanowienie prawdziwej społeczno-politycznej równowagi w partnerstwie i odpowiedzialności, czyli wyprowadzenie społeczeństwa obywatelskiego ze stanu ostrej konfrontacji (samozniszczenia) w interesie globalnego agresora. Jak nigdy potrzebujemy globalnego konsensusu narodu, ukraińskości, ale nie z pozycji sytuacyjnych perspektyw politycznych, urzędowych czy wyborczych niedalekiej przyszłości w warunkach hybrydowego pokoju, a koniecznie konsensusu-partnerstwa na długich, głębokich pozycjach państwowotwórczych. Potrzebujemy szerokiego uświadomienia sobie ważności tego, że tylko wszechstronne (a nie tylko militarne) zwycięstwo nad globalnym agresorem daje nam szansę na dalszy pokojowy rozwój. Ostatecznie jest to warunek istnienia zarówno UE, jak i planety w ogóle. Nie chciałbym, abyśmy do tematu woli i wolności, suwerenności i państwowości wrócili po kolejnych stu latach tułaczki. Bo tym razem nie będziemy mieli ani tych lat, ani państwa jako takiego. — Proszę się zgodzić, że i republikanizm obecnie nie jest czymś „twardym” i jednakowym. Jest jego amerykańska wersja, że tak powiem. Są europejskie warianty. Ostatecznie, oprócz klasycznego republikanizmu istnieje jeszcze neorepublikanizm. Jakie jest stanowisko partii PATRIOT w tej sprawie? — O idei republikańskiej dla tworzenia ukraińskiego państwa w wymiarze praktycznym prowadzone są dyskusje od lat 90. ubiegłego wieku. Właściwie te spory trwają jeszcze od czasów florentyńczyka Niccolò Machiavellego, który wprowadził pojęcia „państwo” i „republika”, przy czym już w XVI wieku nalegał, że republika jest najlepszą formą ustroju państwowego. Nie będę robił długich historycznych wycieczek, a jednak przypomnę, że i sto lat temu nastroje republikańskie wprost lub pośrednio próbowali wcielić w życie ukraińscy działacze państwowi w okresie walk wyzwoleńczych o Ukrainę. Weźmy dla przykładu dwie skrajności: Czwarty Uniwersał Ukraińskiej Centralnej Rady, który ogłaszał republikę i bazował na tych ideach, oraz stworzenie niezależnej republiki chłopskiej Nestora Machny. Tam też obecny był duch republikanizmu. Na przykład zasady budowy mieszanych komun rolniczych, o których już na emigracji „Wódz Rewolucyjnej Powstańczej Armii Ukrainy”, jak sam siebie nazywał, pisał: „Organizacja ich opierała się na równości i solidarności członków. Wszyscy członkowie tych komun — mężczyźni i kobiety — absolutnie świadomie podchodzili do sprawy, czy to w polu, czy to przy pracy w gospodarstwie... Prowadzenie gospodarstwa całej komuny kierowane było ogólnymi naradami wszystkich jej członków. Po tych naradach każdy członek, który miał swoje określone zadanie, wiedział, jakie przeprowadzić w nim zmiany”. Nasza ukraińska idea republikańska znajduje się gdzieś pośrodku tych dwóch przeciwieństw, jak kiedyś mówiono. Tradycyjnie długo próbujemy wybudować samodzielną drogę do szczęścia, lecz kiedy nam przeszkadzają lub stawiają przeszkody, buntujemy się, i wtedy na powierzchnię wychodzi mentalny duch społecznej samoorganizacji ukraińskości, czasem prawda z elementami kozaczyzny czy machnowskiego anarchizmu… Jesteśmy przekonani, że w obecnych warunkach klasyczna liberalno-humanistyczna demokracja jako ustrój cywilizacyjny i jej republikańska forma mogą rozwijać się jedynie wysiłkami sił politycznych z systemowymi platformami światopoglądowo-perspektywicznymi. Te platformy w najnowszych warunkach globalnego świata 4.0 muszą odzwierciedlać nie wąskie, stratyfikowane segmenty społeczeństwa, a szerokie ogół społeczeństwa. Dlatego nam, jako partii politycznej współczesnej Ukrainy, bliższy w odbiorze jest republikanizm USA, który wyrastał z pojęcia absolutnej wolności obywatelskiej i był równoważony umową społeczną. Republika po amerykańsku — to przede wszystkim dialog i porozumienie: o współżyciu, o zasadach tego życia itp. Te zasady często były niepisane, ale jasne, zrozumiałe i przestrzegano ich. Oczywiście, mamy swoje, narodowe i partyjne oryginalności w poglądach na realizację tych idei i wzywamy wspólnotę do zrozumienia i jednoczenia się właśnie na tej platformie światopoglądowej. — Co daje idea republikańska ukraińskiemu społeczeństwu i państwu? — Czym jest republika? To dawno już nie państwo jak w starożytnym Rzymie, a jedynie jedna z form rządów państwowych. Czyli różne epoki rozumieją pod tym jedno zjawisko, ale wkładają w nie inną treść, inny sens. W naszym przypadku to polityczna droga wyłącznie prawniczego, normotwórczego kształtowania instytucji państwowych oraz prawniczy duch fundamentów społecznych, zasad, mechanizmów na podstawie szerokiej umowy społecznej. Przy tym sama umowa społeczna w nowoczesnych warunkach nabiera nowej treści, wagi i perspektywy. Warto zaznaczyć, że po Majdanie Godności, na początku 2015 roku, na Ukrainie została przyjęta umowa społeczna, która otrzymała nazwę „Strategia zrównoważonego rozwoju »Ukraina-2020«”. Jak zaznaczono w dokumencie, „Główną przesłanką realizacji Strategii jest umowa społeczna między władzą, biznesem oraz społeczeństwem obywatelskim, gdzie każda strona ma swoją strefę odpowiedzialności”. Jednak on tak i nie stał się realną umową społeczną. Przyczyną tego jest fakt, że społeczeństwo nie zostało włączone jako partner do jego tworzenia i dlatego nie odebrało go adekwatnie jako naglącej potrzeby społeczno-państwowej, biznes nie utrwalił swojej odpowiedzialności w żaden sposób, a władza zapomniała o jego istnieniu już po pewnym czasie. W rzeczywistości umowa społeczna może być zdolna do działania wtedy, gdy obywatele, którzy będą żyć w samowystarczalnych pod względem możliwości i godności środowiskach życia, będą mogli w ich granicach identyfikować się, samorealizować oraz zgodnie z zasadą subsydiarności delegować „w górę” nadwyżki swoich możliwości. To znaczy oddawać te uprawnienia, których nie będą mogli realizować własnymi siłami: w zakresie bezpieczeństwa, ochrony porządku prawnego, finansowo-bankowe, infrastrukturalne, międzynarodowe, globalne itp. Innymi słowy, idea republikańska w wariancie ukraińskim daje nieograniczone możliwości samorealizacji człowieka, obywatela, wspólnot, społeczeństwa. — A jak wtedy powinna wyglądać współczesna umowa społeczna? — Umowa społeczna faktycznie już istnieje, jednak tylko w początkowej formie. Chodzi w tym przypadku o ruch na rzecz realnych statutów wspólnot. To znaczy nie tych statutów, które obecnie istnieją i przypominają raczej zalegalizowaną niewolę, a dokumentów równoprawnych synergicznych relacji przede wszystkim między wspólnotami Zjednoczonych Wspólnot Terytorialnych (wszystkie one muszą być osobami prawnymi), dalej ZWT i państwem w osobie odpowiednich instytucji, relacje między którymi będą budowane na platformie serwisu prawniczego (jednolitego podejścia do rozumienia litery i ducha prawa). Proszę się zgodzić, że wsi z radą wiejską, sołtysem czy starostą oraz jej tradycyjnymi układami i kapitalizacją czasów industrializacji (niewielkie przedsiębiorstwa, gospodarstwa farmerskie itp.) nawet nie warto rozważać na tle możliwości, które daje, na przykład, zarządzanie projektowe ZWT. To absolutnie nowa jakość wspólnot i radykalnie inne życie obywateli. Niestety, jeszcze nie wróciliśmy do zrozumienia, że samowystarczalny, a więc godny obywatel, jest podstawą tego państwa. Jako świadomy podatnik taki obywatel uświadamia sobie swoją rolę i miejsce we współzarządzaniu państwem oraz odczuwa osobistą odpowiedzialność za stan spraw we wspólnocie i kraju. Podatki, z jednej strony, jako konieczność, a z drugiej — jako uświadomiona odpowiedzialność obywatelska — to warunek godności. Wszyscy musimy mieć równe warunki, możliwości oraz wolność działań i wyboru. Realizacja zaś naszych możliwości jest indywidualna i partnersko-odpowiedzialna. W państwie na poziomie Konstytucji powinno być zadeklarowane prawo do szczęścia, bo z tego prawa wynika wszystko inne, z czego składa się nasze życie. I jeszcze jedno ważne dla uświadomienia pojęcie — szczęście ma przede wszystkim wyraz socjalny. Wtedy paradygmat „godni obywatele w godnym społeczeństwie” nabiera najwyższej wagi państwowej. Mam nadzieję, że właśnie to miał na myśli prezydent Ukrainy, kiedy w swojej mowie inauguracyjnej mówił, że każdy z nas, Ukraińców, jest prezydentem swojego kraju. — Ale przecież, proszę się zgodzić, umowa społeczna musi być utrwalona osobnym znaczącym dokumentem? — Bez wątpienia. I ten dokument nosi nazwę — Konstytucja. Tutaj chciałbym zwrócić uwagę na to, że temat zmian w Konstytucji czy zmiana właściwie Konstytucji dość żywo jest omawiany już nie pierwszy rok. Zrozumiałe, że w swoim czasie był to dokument kompromisowy między epokami komunistycznej przeszłości a ukraińskiej przyszłości. Ale teraz widzę w związku z tym więcej rozmów o interesach (polityczno-partyjnych, biznesowych, klanowych itp.), aniżeli o państwie. Istnieje mnóstwo opinii, interpretacji i propozycji dotyczących tego, jaka powinna być Ustawa Zasadnicza kraju. Lecz wszystkie te wariacje zbudowane są na liniowym, czyli przestarzałym rozumieniu wagi, roli, statusu i znaczenia tego dokumentu. To jak niekończące się udoskonalanie jakiegoś mechanizmu, który już działa od czasu do czasu, nie odpowiada potrzebom, a my próbujemy go „dociągnąć” zamiast tego, aby zastosować inny, nowy i nowoczesny. Tak więc odnośnie Konstytucji. Potrzebna jest nowa jakość tego dokumentu, i ja już o tym mówiłem. To musi być cyfrowa Konstytucja. A co to jest? To umowa społeczna epoki cyfryzacji i czwartej rewolucji przemysłowej dotycząca warunków współżycia obywateli w środowiskach życia, napełnionych treścią i sensem. Demonopolizacja i decentralizacja jako delegowanie uprawnień musi odbywać się nie z pozycji panowania elit — widzimy na przykładzie wyborów prezydenckich i parlamentarnych, że „stare” elity i w ogóle samo pojęcie „elity” społeczeństwo nie przyjmuje. W działanie wchodzi horyzont partnerstwa i kooperacji (tutaj warto zwrócić się do idei ruchu spółdzielczego metropolity A. Szeptyckiego). Musimy zrozumieć — weszliśmy w epokę egalitarności, absolutnej równości, gdzie ważnym staje się właśnie planetarny fenomen człowieka, a nie jego obywatelski społeczny funkcjonał, zapisany w ustawodawstwie krajowym. Powstaje pytanie — jak stworzyć taką Konstytucję cyfrowej epoki? Zadanie nadzwyczaj ważne i nadzwyczaj trudne, lecz całkowicie wykonalne. Niezbędne jest połączenie potencjałów społecznych zapytań, państwowego rozumienia i wspólnych perspektyw oraz uzyskanie synergicznych rezultatów. To połączenie nie może odbywać się, jak to robiono wcześniej, za zamkniętymi drzwiami i bez jakiejkolwiek publiczności. To muszą być publiczne twórcze synergiczne laboratoria i platformy, gdzie będzie odbywać się wymiana doświadczeń, case’ów zarządzania lokalnego i państwowego itp. oraz wykrystalizuje się skala i głębokość dokumentu. Uważam, że oświadczenia i wizje wielu procesów prezydenta Ukrainy i jego zespołu absolutnie pokrywają się z tymi poglądami. Dlatego mogłoby to stać się jednym z najpotężniejszych projektów nowej ukraińskiej władzy. — I jaka wtedy powinna być nasza ukraińska republika? — Oto tutaj porozmawiamy o dość ciekawych i niezwykłych rzeczach. My cały czas mówimy o Ukrainie jako swoim domu, zamkniętym i uosobionym. Ale globalne procesy niszczą wczorajsze rozumienie państwa jako zamkniętego terytorium i wspólnot jako nieznanych miejscowości. Globalizm (nie trzeba się go bać) w rzeczywistości tworzy obraz horyzontalnego widzenia wszystkich miejscowości i wszystkich, za życzeniem, ludzi. A to otwarcie takich szalonych możliwości, o których wcześniej nie można było wyczytać nawet w książkach fantastyki. Dlatego musimy mówić o republice cywilizacji. To niezwykłe połączenie w rzeczywistości ma potężną perspektywę — lecz teraz mało kto się nad tym zastanawia. A szkoda. Zanurzenie tylko w dzisiejsze problemy ogranicza ruch do przodu, co więcej, może pociągnąć do tyłu. Jeśli chcemy prowadzić wszystkich za sobą, a ta historyczna szansa wypadła nam jako narodowi właśnie dzisiaj, to musimy mówić — i dość ostro — o konstytucji republiki planetarnej cywilizacji. My to prawo wywalczyliśmy w konfrontacji z globalnym agresorem — nowym barbarzyństwem, które produkuje na cały świat obecny reżim moskiewskiego imperium. Jeśli nowa ukraińska władza uświadomi sobie właśnie te krajowe trendy i globalne możliwości, które one otwierają, my dość szybko i potężnie zajmiemy godne partnerskie miejsce w światowej wspólnocie. Ale trzeba pamiętać — okno możliwości nie zawsze będzie otwarte właśnie dla nas. Trzeba działać, dopóki los i bohaterowie darują nam tę szansę. Rozmawiał Mykoła CYMBALIUK

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

«A na Moskali nie zważajcie…» Język rosyjski jako narzędzie ekspansji językowo-kulturowej i politycznej

Mykoła ŻULYŃSKI. Zakończenie. Pocz. w nr 29, 30 z 2019 r. W następnym, 2005 roku, dyrektor Instytutu Strategii Narodowej Federacji Rosyjskiej Michaił Remizow opublikował „Projekt: „Państwo-cywilizacja”: Koncepcja państwa-cywilizacji i zasady założycielskie nowego ustroju”. I w tym dokumencie powtarza się znane z poprzednich stuleci twierdzenie o tym, że Rosja nie jest krajem należącym do zachodniej cywilizacji, jej przyszłość leży w odbudowie radzieckiego imperium w granicach do 1991 roku, a naród rosyjski jest i będzie jądrem cywilizacji złożonej z wielkiej liczby narodów, które połączyły się i będą łączyć wokół tego cywilizacyjnego jądra. I jeszcze jeden dokument pojawił się w 2005 roku pod tytułem „Projekt Rosja”, który wydawnictwo „Eksmo” wydrukowało w 2009 roku w nakładzie 1 mln egzemplarzy. Znowu te same zastraszania zniszczeniem narodów Rosji przez złowrogi Zachód, przede wszystkim USA, znowuż pragnienie widzenia Rosji jako Trzeciego Rzymu, prawosławnej monarchii jako politycznego tradycyjnego społeczeństwa. Jak twierdzi amerykańska badaczka procesów politycznych w Federacji Rosyjskiej Dina Chapaeva, współcześni rosyjscy zwolennicy odrodzenia rosyjskiej przestrzeni imperialnej i monarchii w Rosji „pragną widzieć swój kraj jako Trzeci Rzym”, oni „żądają przywrócenia Rosji jej imperialnej wielkości, włącznie z terytoriami, które trafiły pod jej kontrolę po konferencji jałtańskiej”.1 Współcześni ideolodzy rosyjskiego mesjanizmu, nowocześni słowianofile i imperialni nacjonaliści pocieszają się nadziejami na przekształcenie idei imperialnej w rosyjskie państwo narodowe na bazie narodu rosyjskiego, języka rosyjskiego i kultury rosyjskiej. Wszystkie inne narody, narodowości i grupy etniczne, które zostaną zintegrowane z imperialnym ciałem, stopniowo ulegną asymilacji, czyli rozpuszczą się w rosyjskiej, słowiańskiej rasie. Czy warto dzisiaj przypominać, że potężna ideologiczno-propagandowa machina totalitarnego państwa ZSRR wykorzystywała w ogólnoimperialnej komunikacji język rosyjski, a raczej radziecki nowomowę, która przeznaczona była do rytualnej obsługi władzy. Zasady, techniki, środki i formy radzieckiej komunikacji politycznej nieuchronnie zakładały dominantę jednego języka, oczywiście rosyjskiego, centralnego nie tylko ze względu na przebywanie w epicentrum tak zwanego internacjonalnego jednoczenia narodów i języków, ale także ze względu na szczególną jej misję jako języka jednoczenia, języka ogólnej komunikacji, a mianowicie języka totalitarnego. „Podobnie jak w czasach radzieckich, imperium uruchamia w tym celu całą potęgę broni informacyjnej, działając według zasady wielkiego kłamstwa. Znowu język rosyjski pojawia się w tradycjach totalitarnej nowomowy jako manipulacyjne narzędzie ukrywania prawdy”,2 — słusznie twierdzi Łarysa Masenko. Pomimo totalnego wpływu ideologicznego oraz celowej rusyfikacji Ukraińców, reżimowi komunistycznemu, tak jak i reżimowi putinowskiemu, nie udało się osiągnąć swojego celu, chociaż zruszczenie środowisk miejskich Ukrainy i jej wschodnich regionów doprowadziło do katastrofalnych skutków. Niestety, do dziś narodowa przestrzeń kulturowo-ideologiczna Ukrainy nie jest należycie chroniona przed rosyjską antyukraińską propagandą, co więcej, Rosja łączy wojnę informacyjną z atakiem zbrojnym, z inwazją wojskową na terytorium Ukrainy. Dlatego też obecnie niezwykle ważnym zadaniem jest formowanie społeczeństwa jedności narodowej, a do tego konieczne jest określenie strategii osiągnięcia konsolidacji społecznej. Jest to skrajnie ważny problem, ponieważ wybory Prezydenta Ukrainy w 2019 roku pokazały, że ukraińskie społeczeństwo nie posiada tej pożądanej jedności opartej na wspólnych wartościach i jasności perspektyw rozwoju państwa. Przeciwnie, przekonaliśmy się, niestety, o tym, że polityczne wyobcowanie społeczeństwa od władzy narasta, społeczeństwo jest zdezorientowane i rozczarowane. Co więcej, członkowie ukraińskiego społeczeństwa nie uświadamiają sobie w pełni wspólnej tożsamości, a bez tego nie da się osiągnąć konsolidacji społecznej. I co szczególnie groźne, raczej nie uda się uniknąć wzmocnienia konfrontacji społecznej. Bez wątpienia, niewypowiedziana wojna rosyjsko-ukraińska wpłynęła na zmianę nastrojów społecznych i, oczywiście, na zmianę postaw wartościujących i orientacji wielu Ukraińców. Prawda, stopniowo formuje się naród ukraiński jako wspólnota polityczna, społeczeństwo powoli, ale jednak się konsoliduje, jednak w warunkach ekspansji humanitarnej, a obecnie jeszcze aktywnej wojny hybrydowej, którą prowadzi Rosja przeciwko Ukrainie nie od roku, nie od dziesięciolecia, a nawet nie od stulecia, osiągnięcie konsensusu społecznego, organicznego zjednoczenia społecznego jest trudne. Właściwie w tej wojnie hybrydowej ważnym składnikiem jest wojna informacyjna. Rosja dzięki najnowszym technologiom informacyjno-komunikacyjnym zdołała uformować na Ukrainie znaczny prorosyjski segment ukraińskiego społeczeństwa, co pozwoliło jej zaanektować Autonomiczną Republikę Krymu, dokonać agresji na Wschodzie Ukrainy. Właśnie tam, na Krymie i w Donbasie, język rosyjski występował jako pierwszy identyfikator dla przeważającej większości tak zwanych rosyjskojęzycznych obywateli Ukrainy i już przez to orientował ich na Rosję. Słusznie podsumowuje Łarysa Masenko: „Obecną okupację Krymu przez Rosję oraz jej zbrojną inwazję na Donbas przygotowała stalinowska i postalinowska asymilacja językowo-kulturowa, która połączyła terror państwowy i czystki etniczne z wprowadzaniem ideologicznej wersji języka rosyjskiego, która we współczesnych badaniach socjo- i psycholingwistycznych otrzymała orwellowskie określenie „nowomowa” („newspeak”). Główny cel praktyk językowo-kulturowych i demograficznych totalitarnego imperium polegał na zastąpieniu narodowej samoświadomości narodów ZSRR zruszczoną ogólnosowiecką tożsamością, której narzędziem formowania była nowomowa”.3 W wyniku agresji Federacji Rosyjskiej na Wschodzie Ukrainy doszło w istocie do praktycznej realizacji ideologicznego projektu „Russkij mir”, który przewiduje perspektywę odtworzenia narracji imperialnej. Północnemu sąsiadowi udało się dokonać mobilizacji politycznej rosyjskojęzycznej ludności Ukrainy, co więcej, uformować na Krymie oraz we wschodnich regionach Ukrainy regionalną tożsamość zbiorową na bazie rosyjskich i radzieckich zbiorowych znaków identyfikacji oraz dzięki wykorzystaniu języka rosyjskiego jako czynnika konsolidacji rosyjskojęzycznej ludności. W tym szczególną rolę odegrała transmisja rosyjskiego produktu językowo-kulturowego i propagandowego. Jak potwierdzają prace akademickich językoznawców, w szczególności prace akademika H.P. Piwtoraka, profesor Łarysy Masenko, uczonych Łarysy Jakubowej, Jarosławy Wermenycz, Iryny Rentki, Ołeny Rudojej i in., Rosja, niestety, wygrywa tę wojnę na polu językowo-kulturowym. I wygrywa właśnie dzięki wprowadzaniu w świadomość znacznej części ukraińskiej młodzieży mitów rosyjskiej imperialnej i radzieckiej państwowości, rosyjskiego światopoglądu i postrzegania świata, rosyjskich kodów kulturowych oraz stereotypów myślenia i zachowania. Cóż tu mówić, w ciągu ostatnich dziesięcioleci na Ukrainie dominowała rosyjska kultura masowa, której wpływ był niezwykle aktywny. Szczególnie na młode pokolenie Ukraińców. Ekspansja językowa jest jednym z głównych mechanizmów wojny informacyjnej Rosji przeciwko Ukrainie. Ten mechanizm polityczny został uruchomiony jeszcze przez Imperium Rosyjskie, udoskonalony, zmodernizowany przez Związek Radziecki i w naszych czasach jest skutecznie wdrażany przez putinowską Rosję. Czynnik językowy jest decydujący w zewnętrznej polityce humanitarnej Rosji, zajmuje on czołowe miejsce wśród innych mechanizmów — religijnego, kulturowego, informacyjnego, dzięki którym rozszerza się areał funkcjonowania języka rosyjskiego. Tak, znaczne poparcie wyborcze dla „Opozycyjnej Platformy — Za Życie” w poszczególnych południowych i wschodnich obwodach w dużej mierze wywołane jest stałą presją masową i informacyjną ze strony Rosji, orientacją lokalnych tak zwanych elit na zmodyfikowaną pod projekt humanitarny ideę „russkiego mira”, a co najważniejsze, rozpowszechnionym wśród rosyjskojęzycznej ludności przekonaniem, że ten blok jest „swój”, czyli niezależny od kijowskich władz i opozycyjny. Wiele znaczyło przy wyborze właśnie tego bloku to, że język rosyjski występował jako swoisty punkt orientacyjny w procesie konsolidacji przeważającej części ludności w tym regionie. Czynnik językowy odegrał, dzięki podsycaniu językiem rosyjskim nastrojów separatystycznych, aktywną, dość skuteczną rolę w tym, że rosyjska interwencja doszła do skutku i jest kontynuowana środkami wojny hybrydowej. Udało się to dlatego, że Rosja prowadziła w ciągu ostatnich kilku dziesięcioleci presję językowo-informacyjną oraz wpływ humanitarny na ukraińskie społeczeństwo. Północnemu sąsiadowi udało się przeprowadzić mobilizację polityczną rosyjskojęzycznej ludności Ukrainy, co więcej — uformować na Krymie oraz we wschodnich regionach Ukrainy regionalną tożsamość zbiorową, dokonać utworzenia marginalnych „republik ludowych”. Te organizacje terrorystyczne opierają się na separatyzmie, ponieważ eksploatują zbiorową tożsamość tej części ludności, która wciąż pozostaje w niewoli radzieckich orientacji światopoglądowych i która trafiła pod wpływ mitologemów „Russkiego mira”, w szczególności takich jak „ochrona rosyjskojęzycznych obywateli”, „zachowanie wspólnej pamięci historycznej i słowiańskiej jedności”… Rosyjska ekspansja językowa — główny mechanizm realizacji wielkiego imperialnego projektu „Russkij mir”, w którym język rosyjski zajmuje kluczowe miejsce. Właśnie na bazie języka rosyjskiego ma uformować się wspólna informacyjno-komunikacyjna przestrzeń rosyjskojęzyczna przede wszystkim na terytorium byłego ZSRR. Niedawno, a mianowicie w listopadzie 2016 roku, ambasador do zadań specjalnych MSZ Federacji Rosyjskiej Eleonora Mitrofanowa oświadczyła: „Rozwój i prawne umocnienie określonego statusu języka rosyjskiego w konstytucjach i praktyce naszych sąsiadów — to nasze pierwszoplanowe zadanie”.4 Jednocześnie Rosja, nie licząc na umocnienie w konstytucjach krajów bliskiej zagranicy języka rosyjskiego w statusie drugiego języka państwowego czy „języka komunikacji międzyetnicznej”, prowadzi ekspansję humanitarną, próbując przenikać w sfery religijną, edukacyjną, kulturową i językową Ukrainy oraz innych byłych republik ZSRR. Wykorzystywane są odpowiednie technologie socjokulturowe w celu homogenizacji przestrzeni językowej byłego komunistycznego imperium na bazie języka rosyjskiego, narzucana jest, formowana jest panrosyjska tożsamość, tworzona jest wspólna przede wszystkim dla krajów WNP przestrzeń kulturowo-symboliczna.5 Te i inne mechanizmy realizacji polityki imperialnej Rosji uruchamiane są z głównym celem — przywrócenia jej wpływów geopolitycznych. W ostatnich kilku latach Ukraina zrobiła kilka poważnych kroków, ograniczając ustawowo obecność Rosji w narodowej sferze kulturowo-symbolicznej. W szczególności znacząco osłabiony został wpływ informacyjno-propagandowy rosyjskiej telewizji, rosyjskiej produkcji książkowej, środków masowego przekazu Rosji na Ukrainę. Wiadomo, do czego doprowadziła ideologiczna i polityczna obecność FR na Ukrainie, systemowy nacisk informacyjno-komunikacyjny sąsiedniego państwa na światopoglądowe, polityczne orientacje obywateli Ukrainy. Bez wątpienia język rosyjski jako uniwersalny środek komunikacji odgrywał ważną rolę w realizacji projektu neoewrazjatyckiego, skierowanego na zachowanie rosyjskojęzycznej przestrzeni poza granicami Rosji. Oficjalne stanowisko, wyrażone na najwyższym szczeblu państwowym przez Eleonorę Mitrofanową, świadczy o tym, że za wiodące zadanie zewnętrznej polityki humanitarnej Rosja uważa troskę o szczególny status języka rosyjskiego za granicą: „Należy dokładać szczególnych wysiłków do promowania języka rosyjskiego za granicą. Należy postawić pytanie na wysokim szczeblu dotyczące nadania językowi rosyjskiemu statusu ustawowego w krajach byłego ZSRR. Ta kwestia musi również być w porządku obrad polityki zagranicznej”.6 Zatem wojna językowo-informacyjna, którą prowadzi putinowska Rosja przeciwko Ukrainie, uwarunkowana jest dążeniem północnego sąsiada do przywrócenia swoich wpływów na terytorium byłego Imperium Rosyjskiego i ZSRR. Jak widzimy, dzisiaj ta agresja informacyjna towarzyszy podsycaniu regionalnego separatyzmu, bezpośredniej inwazji wojskowej, aktom terrorystycznym, prowokacjom, przemocy, tworzeniu stref konfliktów lokalnych, akcjom skierowanym na wyobcowanie części ukraińskiego społeczeństwa od ukraińskiej kultury narodowej. Dlatego tak ważne jest dla Ukrainy opracowanie mechanizmów państwowych dla formowania na bazie wartości narodowych i priorytetów skonsolidowanego ukraińskiego społeczeństwa, wpływu socjokulturowego na tworzenie ukraińskiej tożsamości narodowej. Niezwykle ważne jest stworzenie jednolitej przestrzeni informacyjno-komunikacyjnej Ukrainy na bazie języka ukraińskiego, opracowanie kompleksowego programu skierowanego na wzmocnienie pozycji i rozszerzenie areału funkcjonowania języka ukraińskiego. I jak najszybciej zintegrować się z jednolitą europejską ponadnarodową przestrzenią informacyjno-komunikacyjną w celu współdziałania w tej sferze z krajami Unii Europejskiej7. W przeciwnym razie nie sposób liczyć, że będziemy w stanie skutecznie przeciwstawić się ekspansji humanitarnej Rosji, która odradza stare mitologemy, których podstawowym elementem jest rosyjska tożsamość imperialna, i hybrydowo wdraża je według programu językowo-kulturowo-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

ekspansji światopoglądowej. Rosyjskie struktury państwowe celowo i skutecznie starają się kształtować, przede wszystkim na terytorium byłego ZSRR, wspólną rosyjską przestrzeń informacyjno-komunikacyjną, wykorzystując utworzony przez prezydenta Federacji Rosyjskiej W. Putina w 2007 roku fundusz „Russkij mir”. Głównym celem tego funduszu jest zachowanie i rozpowszechnianie języka rosyjskiego na świecie poprzez wzmożony wpływ informacyjny na świadomość rosyjskojęzycznych i nierosyjskojęzycznych obywateli, niezależnie od miejsca zamieszkania. Co więcej, Rosja dąży do ochrony nie tylko swoich obywateli i nie tylko etnicznych Rosjan, ale całej rosyjskojęzycznej ludności, przede wszystkim na terytorium byłego ZSRR. Zatem, zgodnie z Orędziem Prezydenta W. Putina do Zgromadzenia Federalnego Federacji Rosyjskiej z 2005 roku, „Russkij mir” ma zjednoczyć wszystkich, gdziekolwiek by nie żyli, w Rosji czy poza jej granicami, językiem rosyjskim i kulturą rosyjską, bo tam, gdzie jest i będzie język rosyjski, tam są i rosyjskie interesy. Nie ma więc nic dziwnego w tym, że obecny władca Federacji Rosyjskiej uważa, iż nie ma oddzielnych narodów — Rosjan, Ukraińców, Białorusinów, a są po prostu oddzielne części jednego — rosyjskiego — narodu, dlatego jego wizja przyszłości wielkiego „tysiącletniego państwa” mieści się w takiej formie: jeden naród, jedna religia, jeden język. Oczywiście, rosyjski. Tę samą koncepcję w XIX wieku próbowali wdrażać rosyjscy panslawiści, moskiewscy słowianofile. Lecz apologetom mesjańskiego przeznaczenia prawosławno-imperialnej Rosji nie udało się osiągnąć swoich celów ani w wiekach minionych, ani w wieku dwudziestym pierwszym. Ponieważ narody słowiańskie, tak jak naród ukraiński, dążyły do samostanowienia narodowego, potwierdzenia siebie jako „narodu-państwa”, jako samodzielne i samowystarczalne organizmy kulturowe. I stało się to dzięki temu, że elity narodowe, duchowi i polityczni przywódcy narodu ofiarnie służyli swojemu narodowi, uświadamiali sobie swój obowiązek narodowy, byli szczerymi synami swoich narodów. Taras Szewczenko dlatego zdecydowanie potępiał tych, którzy wyparli się ojczystego języka, swojego narodu, jego kultury i poszli służyć obcym bogom: „Dlaczego W.S. Karad[żić], Szafar[z] i inni nie postrzygli się na Niemców (byłoby im wygodniej), a pozostali Słowianami, szczerymi synami matek swoich, i sławę dobrą zyskali?”.8 ——————————— 1 Chapaewa Dina. Rabskije mieczty ob impierskom wieliczii. — „Nowoje litieraturnoje obozrienije”. Nr 144 (2’2017). Moskwa. 2017. — S. 214. 2 Masenko Łarysa. Mowa radianśkoho totalitaryzmu. K., TOW „Wyd-wo „Klio”. 2017. — S. 228. 3 Masenko Łarysa. Mowa radianśkoho totalitaryzmu. K., TOW „Wyd-wo „Klio”. 2017. — S. 227 4 Eleonora Mitrofanowa: nużno zakonodatielno zakriepit status russkogo jazyka w stranach bywszego SSSR// http://rus- skoepole.de/ru/news-18/3426-eleonora-mit- rofanova-nuzhno-zakonodatelno-zakrepit- status-russkogo-yazyka-v-stranakh-byvshego- sssr.html. 5 Pełahiesza Natalja. Ukrajina u smysłowych wijnach postmodernu: transformacija ukrajinśkoji identycznosti w umowach hlobalizaciji. — K., NISD, 2008. — S. 68. 6 Eleonora Mitrofanowa: nużno zakonodatielno zakriepit status russkogo jazyka w stranach bywszego SSSR// http://rus- skoepole.de/ru/news-18/3426-eleonora-mit- rofanova-nuzhno-zakonodatelno-zakrepit- status-russkogo-yazyka-v-stranakh-byvshego- sssr.html. 7 Pełahiesza Natalja. Ukrajina u smysłowych wijnach postmodernu: transformacija ukrajinśkoji identycznosti w umowach hlobalizaciji.— S. 68. 8 Szewczenko T. Powne zibrannia tworiw. U 12 t. T. 5. — S. 315.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

Symbol walki o niepodległość

W Sali Kolumnowej Kijowskiej Rady Miejskiej, z udziałem kierownictwa Kijowskiej Miejskiej Administracji Państwowej, deputowanych i aktywistów społecznych, odbyły się uroczystości z okazji historycznego wydarzenia — 29. rocznicy podniesienia w stolicy ukraińskiej flagi narodowej. Po raz pierwszy od czasów UNR niebiesko-żółty sztandar zawiał na maszcie przed budynkiem Rady Miasta na Chreszczatyku 24 lipca 1990 roku. Dziesięć lat po tych niezapomnianych wydarzeniach Rada Miejska Kijowa podjęła decyzję o obchodzeniu tego dnia jako Dnia Flagi Narodowej w stolicy Ukrainy. na twoje święte znamię!” przypomniał obecnym o wychowaniu pamięci historycznej u naszej młodzieży. Również obecni przypomnieli, że Rada Najwyższa powinna przenieść obecną datę obchodów Dnia Flagi Państwowej z 23 na 24 lipca, kiedy flagę podniesiono nad stolicą Ukrainy, albo, w ostateczności, na 4 września, kiedy w 1991 roku wciągnięto ją nad kopułę parlamentu. Iwan Zajec, deputowany Narodowy Ukrainy wielu kadencji, bezpośredni uczestnik tych wydarzeń, zwrócił uwagę obecnych na rolę języka państwowego jako jednego z niezwykle ważnych symboli, obok flagi państwowej, hymnu i herbu, szczególnie w kontekście uchwalenia ustawy o języku oraz trwającej wojny z putinowską Moskowią.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

«Gawari pa czeławieczeski»

Heorhij ŁUK’JANCZUK. Prezenterka telewizyjna Chrystyna Stebelśka przypomniała, że wtedy na Chreszczatyku zebrały się setki tysięcy ludzi, którzy pragnęli niepodległości od rosyjskiego imperium komunistycznego. Kilka wielkich sztandarów uszyto we Lwowie, Iwano-Frankiwsku, Tarnopolu i potajemnie, obawiając się aresztowań KGB, przywieziono do Kijowa. Od świętej Zofii poświęconą flagę na wysoko wzniesionych rękach przynieśli młodzi Ukraińcy. Pani Chrystyna stała wtedy akurat przy samym maszcie, więc przyniesioną złożoną flagę położono symbolicznie na ukraińskim chlebie — i z niego już poszybowała ona przy ogólnym radosnym uznaniu oraz śpiewie „Szcze ne wmerła Ukrajiny…” pod niebo… „To było poświęcenie flagi narodowej dla całej Ukrainy”, — podkreślił Ołeksandr Mosijuk, ówczesny zastępca przewodniczącego Rady Kijowskiej, który prowadził posiedzenie 24 lipca 1990 roku. Ołeksandr Kułyk, ówczesny deputowany Rady Kijowskiej, podkreślił, że dla większości Ukraińców ta podniesiona w stolicy Ukrainy flaga symbolizowała odrodzenie naszej państwowości: „Flaga narodowa — to nie po prostu symbol państwa, to symbol walki o jego niepodległość!” A eks-mer Ołeksandr Omelczenko słowami niezapomnianego Wasyla Symonenki „Ja przeleję się kropelką krwi Roman JAREMIJCZUK, doktor nauk technicznych, profesor, członek rzeczywisty Towarzystwa Naukowego im. Szewczenki. Te słowa można często usłyszeć w Moskwie oraz w innych miastach Rosji, gdy do pierwszego lepszego przechodnia Rosjanina zwracają się z jakimś pytaniem w języku ukraińskim. Można ich zrozumieć — dla większości Rosjan w Rosji nasz język jest niezrozumiały, do pewnego stopnia śmieszny. Ani słowami, ani budową zdań języki ukraiński i rosyjski nie są do siebie podobne. Inna sprawa, gdy do nas na Ukrainie zwracają się z jakimiś pytaniami w języku rosyjskim. My od dzieciństwa znamy język rosyjski, ponieważ nasz proces językowego zrusyfikowania trwa dziesiątki, a nawet setki lat. Carskie ukazy XIX wieku wprost zabraniały używania języka ukraińskiego. Dzisiejsze, wyraźnie głoszone z Kremla twierdzenia o tym, że Rosjanie, Ukraińcy, Białorusini są jednym narodem, że nie jesteśmy odrębnym narodem, a jakąś dialektyczną odmianą Rosjan, są mocno wyryte w głowach większości Rosjan. Ukraińcy to Małorusini, Ukraińcy to śmieszni chochołowie, którzy nielegalnie propagują swoją niepodległość, swoją odmienność od Rosji. Przez prawie całe swoje życie, poza dziecięcymi latami małego chłopca z Galicji, przechodziłem swoje zrusyfikowanie. Tak, w dalekim 1950 roku, w wieku niespełna 14 lat, zdawałem egzaminy wstępne do Drohobyckiego Technikum Naftowego. Trzeba było zdawać pięć egzaminów — z matematyki, języka i literatury ukraińskiej oraz rosyjskiej, historii i Konstytucji ZSRR. Nauka w technikum prawie wszystkich dyscyplin, poza językiem i literaturą ukraińską, matematyką, historią ZSRR i geodezją, prowadzona była w języku rosyjskim, bo, jak nam tłumaczono, po zakończeniu nauki przyjdzie nam pracować na „nieogarnionych przestrzeniach naszej Ojczyzny”. W latach 1954—1959 studiowałem na wydziale górniczo-przemysłowym Politechniki Lwowskiej. Tylko trzy dyscypliny przez pięć lat studiów — historia ZSRR, filozofia marksistowsko-leninowska i, ponownie, geodezja wykładane były nam w języku ukraińskim, reszta — w rosyjskim. Nikt nie pytał nas, czy znamy język rosyjski, czy nie, musieliśmy go znać. Proces nauczania we wszystkich szkołach technicznych prowadzony był wyłącznie w języku rosyjskim. Proces zrusyfikowania zaczynał się od przedszkoli czy nawet żłobków. Wydaje się, że w 1980 roku do Iwano-Frankiwska latem przyjechał Kanadyjczyk ukraińskiego pochodzenia Petro Krawczuk, człowiek o lewicowych poglądach, którego jednak niepokoiło masowe zrusyfikowanie młodzieży na Ukrainie. W tym czasie tymczasowo pełniłem obowiązki rektora Iwano-Frankiwskiego Instytutu Nafty i Gazu, a sekretarz odpowiedzialna towarzystwa „Ukraina” poprosiła mnie o przyjęcie tego gościa i pokazanie, że w naszym instytucie z kwestią językową wszystko jest w porządku (chociaż wykładanie praktycznie wszystkich dyscyplin prowadzone było w języku rosyjskim). Byłem przecież zachodnim Ukraińcem, a do tego pochodzenia chłopskiego. Pokazaliśmy naszemu szanownemu gościowi nasze budynki, bibliotekę, rozmowa była ciekawa, ale Krawczuk zauważył, że wszystkie napisy w instytucie wykonane były w języku rosyjskim. Dobrze, że w te dni pobytu Krawczuka w Iwano-Frankiwsku nie było naszego rektora Borysa Tarasowa, bo on w ogóle nie władał językiem ukraińskim, a jeszcze wcześniej na jego rozkaz niewielkie resztki dyscyplin, które wykładano po ukraińsku, zostały przeniesione na wykładanie w języku rosyjskim. Po naszej dość długiej rozmowie nasz gość powiedział, że szkołę średnią (było to przed przyjazdem do naszego instytutu) widział, a chciałby jeszcze zobaczyć jakąkolwiek placówkę przedszkolną. Znałem jedno z najlepszych przedszkoli w mieście, które znajdowało się obok naszego budynku dydaktycznego przy dworcu, więc zadzwoniłem do dyrektorki, pytając, czy może pokazać naszemu gościowi swoją placówkę. Przy wejściu powitała nas ta kierowniczka wraz z dziećmi w wieku od trzech do sześciu lat. Dzieci wyglądały ładnie, przyjaźnie uśmiechały się do gościa. Krawczuk poprosił dzieci, żeby coś zaśpiewały — i dzieci zaśpiewały piosenkę Pugaczowej „To li jeszcze budiet”. Kierowniczka zdenerwowała się, zaczęła wymachiwać rękami zza pleców gościa. Krawczuk zapytał: czy znają jakąś ukraińską piosenkę? I dzieci zgodnie zaśpiewały jakąś dziecięcą piosenkę. Weszliśmy do pomieszczenia i zobaczyliśmy, że wszystkie napisy na ścianach są tylko w języku rosyjskim. Ukryć rusyfikację dzieci przed naszym gościem (nawet w nacjonalistycznej Galicji) nie udało się. Nauka na uczelniach, obrona projektów dyplomowych i prac, egzaminy państwowe prowadzone były w szkołach wyższych tylko w języku rosyjskim. Jaskrawą pozostałością takiego zrusyfikowania był Krym. Tak, nawet do aneksji Krymu w 2014 roku w Krymskim Narodowym Uniwersytecie imienia Wernadskiego nawet na wydziale filologii ukraińskiej większość dyscyplin nauczania wykładano w języku rosyjskim. Przeważającą większość czasopism naukowych na Ukrainie (i nie tylko na Ukrainie) wydawano w języku rosyjskim. Teksty prac kandydackich i doktorskich, ich obrona na Radach Naukowych odbywały się wyłącznie w języku rosyjskim. W procesie rusyfikacji wykorzystywano także literaturę piękną, w większości tłumaczoną z języków niemieckiego, francuskiego, hiszpańskiego, angielskiego, bo przeczytać Cervantesa, Balzaca, Hugo, Mickiewicza oraz wielu innych wybitnych pisarzy i poetów świata można było, w zasadzie, z tłumaczeń ich utworów na rosyjski. Ten proces pogardy ze strony Rosjan wobec języków narodowych miał także charakter ogólnospołeczny. Według danych spisu z 1981 roku 92% Uzbeków deklarowało, że włada językiem rosyjskim, i tylko 7% Rosjan mieszkających na terytorium Republiki Uzbeckiej znało język uzbecki. Na Ukrainie ten stosunek wynosił 100 i 30 procent. Czyli przeważająca większość Rosjan mieszkających na Ukrainie nie władała językiem ukraińskim. Wielu Ukraińców przechodziło na porozumiewanie się w domu ze swoimi dziećmi w języku rosyjskim, bo, jak tłumaczył mój dobry kolega, utalentowany naukowiec Wiktor M. z Połtawy, rozmawianie po ukraińsku w Połtawie było oznaką chłopskiego pochodzenia. Połtawa w mojej pamięci z lat 90. ubiegłego wieku była prawie całkowicie zrusyfikowana. Prawda, wiosną tego 2019 roku zdarzyło mi się być w Połtawie na konferencji naukowej i usłyszałem nawet na ulicach w większości rozmów piękną połtawską gwarę. To oznacza, że nie wszystko jeszcze stracone. Znać, używać naszego języka na Ukrainie nie było prestiżowo. A język był i jest oznaką istnienia narodu jako nacji. W ostatnich latach trwa, choć powoli, odrodzenie używania języka ukraińskiego. Prawie we wszystkich uniwersytetach i akademiach zachodniej i centralnej części Ukrainy przywrócono wykładanie w języku ukraińskim, wydano w tym celu tysiące ogólnonaukowych i fachowych podręczników oraz pomocy dydaktycznych w języku ukraińskim. Przed nami wielka praca nad ukrainizacją szkół wyższych we wschodniej i południowej części Ukrainy. Kiedy słucham w telewizji lub w radiu wystąpień dziennikarzy, naukowców, specjalistów z rosyjskimi nazwiskami w dobrym, wykwintnym języku ukraińskim, to są oni dla mnie bliskimi ludźmi. I odwrotnie, ci, którzy noszą nazwiska kończące się na -enko czy -uk, ale porozumiewają się tylko w języku rosyjskim, są dla mnie obcymi ludźmi. Jeszcze przed nami długa droga do odrodzenia naszego języka poprzez naprawę surżyków typu „siemdziesiąt” czy „a jaka różnica” oraz innych zwrotów, które czynią nasz język w oczach Rosjan śmiesznym. Z wielkim trudem Rada Najwyższa przyjęła ustawę językową, chociaż szufrycze i inne antyukraińskie ścierwo wniosły kilka tysięcy poprawek z jednym celem: zerwać przyjęcie tej ustawy. W tej ustawie nie ma ani grama tego, co poniżałoby język tych mniejszości narodowych, które mieszkają na Ukrainie, na jej implementację przeznaczono wiele lat. Jednak istnieje zagrożenie ze strony naszego prezydenta Wołodymyra Zełenskiego i jego otoczenia, że ta ustawa przez nowy skład Rady Najwyższej może zostać zrewidowana. Myślę, że wszyscy bez wyjątku świadomi Ukraińcy nie powinni dopuścić do nowej ruiny naszego narodu. Świeże wystąpienie Gruzinów przeciwko bezczelności putinistów powinno stać się dla nas przykładem do działania. Myślę, że i nasz prezydent rozumie, do czego to może doprowadzić. Więc musimy przygotowywać się do obrony naszego języka. I nie dopuścimy do jakiegokolwiek poniżenia języków mniejszości narodowych.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

wydała latem kilka książek, z których rozeszło się już 40 tysięcy egzemplarzy. *** Delegat Jowa z powiatu mirhorodzkiego zaznaczył, że w powiecie „Proświty” zaczęto zakładać najpierw po wsiach, a potem już i w mieście. Bardzo pomogła sprawie młodzież ze szkół średnich, a duchowieństwo wszystkimi siłami z nimi walczyło. Najwięcej w zakresie spraw oświatowych i organizacyjnych pracuje świadoma młodzież wiejska. Nauczyciele pomagają mało — większość z nich zupełnie obojętnie odnosi się do „Proświt”. Z Czarnomorza Przedstawicielka „Proświty” w Gelendżyku, dr Kryżanowska, zaznaczyła, że sprawa oświatowa na Czarnomorzu idzie niezbyt żwawo, ponieważ ludność ukraińska zajęta jest głównie swoimi sprawami gospodarczymi. Z Tawrii Delegat Bułenko z berdiańskiej „Proświty” opowiedział o dość żwawej jej pracy na wszystkich odcinkach działalności oświatowej. Staraniami tej „Proświty” zorganizowano latem w Berdiańsku ukraińskie kursy nauczycielskie i teraz po wsiach otwiera się około 100 ukraińskich szkół. W powiecie berdiańskim jest do 20 „Proświt”. Niedawno zwołano w Symferopolu zjazd gubernialny „Proświt”, ale nie udał się on. Spośród nie-Ukraińców najlepsze stosunki berdiańska „Proświta” ma z Niemcami-kolonistami. Z Podola Przedstawiciel „Proświty” w Kamieńcu Podolskim, delegat Złotczanśkyj, witając zjazd, wspomniał, że ta „Proświta” dwukrotnie umierała i dwukrotnie odżywała. Teraz Towarzystwo najwięcej pracuje nad ukrainizacją szkół na Podolu. Po kamienieckiej najwięcej pracuje winnicka „Proświta”, a inne towarzystwa powiatowe pracują dość niemrawo. Bardzo hamuje sprawę kamienieckiej „Proświty” jej położenie przyfrontowe — wielu wojskowych prowadzi wrogą „Proświcie” agitację i na wszelkie sposoby stara się jej szkodzić. Kiepskie stosunki są także z księżmi, którzy próbują spolszczać Ukraińców-katolików. Z Chersońszczyzny Delegat Załawśkyj, przedstawiciel aleksandryjskiej „Proświty”, skarżył się na brak świadomych, inteligentnych ludzi. W powiecie jest już 24 „Proświty” i w ogóle chłopstwo samo bierze się do pracy organizacyjnej. Niektóre wiejskie „Proświty” stoją na bardzo wysokim poziomie, na przykład we wsi Szyroke do towarzystwa prenumeruje się 17 egzemplarzy samych gazet. „Proświta” wywarła wpływ między innymi na ziemstwo powiatowe, tak że postanowiło ono przyłączyć się do Centralnej Rady. W samym Chersoniu sprawy stoją również dobrze i jest nadzieja, że nowe ziemstwo gubernialne podejmie uchwałę o przyłączeniu Chersońszczyzny do autonomicznej Ukrainy. *** W imieniu mikołajowskiej „Proświty” przemawiał delegat Kowal, który wspomniał o wielkim upadku towarzystwa po śmierci jego fundatora, znanego admirała Arkasa — doszło do tego, że w „Proświcie”, obok portretu T. Szewczenki, wisiał także portret Mikołaja II. Działalność towarzystwa także w nowym czasie była zbyt niemrawa, pomimo tego, że posiada ono nawet niemałe fundusze. Dopiero w ostatnich dniach sprawa zaczęła iść nieco żwawiej. Z Charkowszczyzny Jako przedstawiciel charkowskiego gubernialnego „Związku Proświt”, w skład którego wchodzi 105 towarzystw, wystąpił delegat Wołosenko. Związek wykazał niemałą działalność wydawniczą (wydaje „Ridne Słowo” oraz niektóre książki). Wiejscy nauczyciele nieraz mącili w głowach chłopom i niszczyli założone już po wsiach „Proświty”. W samym Charkowie „Proświta” założyła się dopiero dwa miesiące temu, ale jej praca nieustannie się szerzy. Towarzystwo zajęło teraz budynek byłego zgromadzenia szlacheckiego i założyło tam między innymi ukraińskie gimnazjum z bursą. *** Delegat Nemec poinformował o życiu „Proświt” w powiatach bohoduchowskim i achtyrskim. Najwięcej uwagi mówca zwrócił na wrogą wobec wszystkiego, co ukraińskie, działalność wielu miejscowych nauczycieli — Rosjan oraz „małorosjan” — którzy nie stronią w tej walce od najbardziej odrażających środków. Na ukraińskich działaczy nauczyciele ci dopuszczają się różnych oszczerstw i donosów. Niedaleko od tych nauczycieli odeszło duchowieństwo, którego większość to moskalofile. Dochodzi do tego, że ukraińskim organizatorom grozi się śmiercią.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

Zjazd proświtański

Ciąg dalszy. Pocz. w nr 30 z 2019 r. Komisja artystyczna zdobyła wielką popularność przedstawieniami i koncertami „Proświty”. Można bez błędu powiedzieć, że dzięki „Prośvicie” Kijów po raz pierwszy zobaczył ideowe sztuki Hrinczenki oraz przekłady z obcej literatury, jak „Nora” Ibsena, „Ognie nocy świętojańskiej” Sudermanna i tym podobne. Szczególnie wyróżniały się zawsze wielkie jubileuszowe spektakle-koncerty ku pamięci T. Szewczenki, czemu sprzyjał wspaniały chór „Proświty” pod kierownictwem Znobina, Stecenki oraz Koszycia. 8 kwietnia 1910 roku „Proświta” została rozwiązana. Motywy tego rozwiązania, zapisane w „dzienniku postanowień Kijowskiego gubernialnego urzędu ds. stowarzyszeń”, są następujące. „Z wysłuchanej przez urząd notatki służbowej wynika, że celem referowanych wydawnictw „Proświty” jest dyskredytowanie władzy monarchicznej i propaganda idei republikańskich, wychwalanie czynów rewolucyjnych i buntowniczych, pryncypialny fetyszyzm wobec przestępców politycznych oraz głoszenie rozwiązywania kwestii agrarnej według recept anarchistów-komunistów; do tych tez dołącza się — obrona antymilitaryzmu i patriotycznego indyferentyzmu, a także podniesienie sztandaru wąskonarodowej autonomii. Wydawnictwa protestują przeciwko włączeniu plemienia małoruskiego do ogólnorosyjskiej kultury, nazywają to plemię pozbawionym w Rosji praw ludzkich i marzą o słowiańskiej federacyjnej republice, z Małorosją w charakterze samodzielnego członka federacji. Dostrzegając zarówno w zadaniach postawionych przed stowarzyszeniem „Proświta” przez jego statut, jak i w działalności wydawniczej stowarzyszenia na przestrzeni 4 lat jego istnienia zagrożenie dla spokoju publicznego i bezpieczeństwa, urząd gubernialny postanowił: stowarzyszenie pod nazwą Towarzystwo „Proświta” w Kijowie zamknąć na zawsze”. Ale równo po 7 latach, w tymże właśnie kwietniu „zamknięta na zawsze” kijowska „Proświta” znów zmartwychwstała. Lecz działalność jej przez te miesiące była niewielka — właśnie dlatego, że odbudowywać stare jest trudniej niż budować nowe, a drugie jeszcze i to, że ludzi do pracy w „Prośvicie” z różnych okoliczności czasu zostało mało. Teraz przygotowuje do druku niektóre książki komisja wydawnicza, prowadzi pracę przygotowawczą do otwarcia w Kijowie biblioteki-czytelni komisja biblioteczna, oraz rozpoczęto pracę nad organizowaniem wykładów i czytań dla dzieci na przedmieściach Kijowa. Oprócz tego czas stawia przed kijowską „Prośvitą” nowe zadania. Możliwe, że przyjdzie jej przenieść ciężar swojej działalności na to, aby wziąć jak najbliższy udział w Radzie Centralnej wszystkich „Proświt”, a także rolę wykonawczą „Związku Proświt” w tych sprawach, które wymagają skupienia sił technicznych i inteligenckich, jak tego wymaga szeroko postawiona sprawa wydawnicza oraz rozpowszechnianie kolportażu książek na Ukrainie. Swoje nowe zadania i nowy program kijowska „Proświta” nakreśli już po wszechukraińskim zjeździe „Proświt”, zgodnie z jego postanowieniami. Po d-ce Iszuninej zabrał głos d-ij Bałasz, przedstawiciel „Proświty” na Szulawce (przedmieście Kijowa), który krótko poinformował o działalności tego towarzystwa, któremu bardzo brakowało środków, i przez to najbardziej przejawiało ono swoją działalność w urządzaniu na Szulawce przedstawień i wieczorków. Te przedstawienia dały „Prośvicie” pewne środki, za pomocą których otwiera ona na Szulawce ukraińskie gimnazjum. Duma Miejska również przyznała 10 tysięcy rubli, ale tych pieniędzy jeszcze nie dała, i gimnazjum póki co utrzymuje się z funduszy „Proświty”. Członkami „Proświty” są prawie sami robotnicy. *** Od lipowieckiej „Proświty” podał wiadomość d-ij Hnatiuk. W powiecie lipowieckim jest ponad 10 „Proświt”. Ale działalność ich jest słaba. Bardzo szkodzą pracy „Proświt” w powiecie „małorosi”, którzy czasem sami zapisują się do tego towarzystwa, ale tylko „dla cenzusu” — żeby czasem chłopi nie wygnali z posady nauczycielskiej albo co. W ostatnim czasie sprawa wchodzi na lepszą drogę. *** Dalej wystąpił M. Łewycki, przedstawiciel białocerkiewskiej „Proświty” oraz „Związku Proświt” powiatu wasylkowskiego, w którym jest 53 „Proświt”. Organizowanie białocerkiewskiej „Proświty” zaczęło się od grupowania uczniów szkół średnich, kolejarzy oraz żołnierzy, skutkiem czego jest to, że miejscowa Rada deputatów wojskowych w przeważającej większości składa się ze świadomych Ukraińców, a młodzież szkolna wzięła się bardzo żwawo do zakładania po wsiach „Proświt”, które odbyły już 3 zjazdy powiatowe. Proświcianie także dużo pracują wokół organizowania w powiecie „Wolnego Kozactwa”, które w ostatnim czasie bardzo szerzy się po wsiach i połączyło się w kureń imienia Palija. W samej Białej Cerkwi jest około 300 „wolnych kozaków”. Z nie-Ukraińców „Proświta” ma najlepsze stosunki z Polakami, z którymi weszła w blok na wyborach miejskich, w następstwie czego wspólna ukraińsko-polska lista zebrała najwięcej głosów. „Proświta” założyła w Białej Cerkwi niemałą bibliotekę, do której prenumeruje 5 gazet oraz otworzyła ukraińską szkołę dla dzieci i dorosłych oraz kursy niedzielne dla „wolnych kozaków”. Domagała się „Proświta” wprowadzenia języka ukraińskiego w miejscowych gimnazjach męskim i żeńskim, ale w tej sprawie nie powiodło się, przez wrogie nastawienie do tej sprawy większości nauczycieli gimnazjalnych. Wrogo nastawiona agitacja w powiecie przeciwko działalności „Proświty” prowadzona jest głównie przez duchowieństwo i miejscami przez nauczycieli. W gimnazjum żeńskim „Proświta” zabiera się do wprowadzenia ukraińskich kursów tkackich, w tym pomaga jej jedna świadoma nauczycielka. Uporządkowano także sprzedaż ukraińskich książek oraz wydano dwie własne książeczki. W „Prośvicie” wsi Jankówka sprawa szła bardzo niemrawo, póki niedawno nie wybrano nowego przewodniczącego — Żyda Pritzera — który wykazał bardzo żwawą działalność i szczerą ukraińską świadomość. W Tańczy „Proświta” składała się wyłącznie z dziewcząt, których jest około 200 dusz. Dziewczęta te bardzo zawzięcie pracują nad samokształceniem i założyły we wsi spółdzielczą pracownię krawiecką. *** Bańkowski, przedstawiciel towarzystwa „Kobzar” we wsi Kiereliwka, ojczyźnie T. Szewczenki, powitawszy zjazd, opowiedział o utworzeniu „Kobzara” z inicjatywy galicyjskich Ukraińców, do których z czasem przyłączyli się i kiereliwscy chłopi oraz inteligencja. Na kursach w Zwinogródce kiereliwska młodzież musiała prowadzić wielką walkę z przywódcami-Rosjanami i nauczycielkami „popowskimi córkami – kacapkami”, jak wyraził się mówca. W jednym przypadku, kiedy wrogowie ukraińskości zaczęli oczerniać M. Hruszewskiego, że niby to jest on przekupiony przez Niemców, to mało nie doszło do bójki. Wreszcie wrogowie zobaczyli, że siła nie jest po ich stronie i przycichli. Towarzystwo „Kobzar” objechało cały powiat, przy czym dawało koncerty po wsiach i tym zarobiło niemało pieniędzy. Zakończył mówca takim wezwaniem do organizowania „Wolnego Kozactwa”, które powinno być naszą narodową gwardią. Zebrani powitali mówcę głośnymi oklaskami. *** Kutowyj poinformował o życiu „Proświty” w powiecie skwirskim. W Skwirze świadomej inteligencji prawie wcale nie było, i „Proświta” od razu wzięła się do pracy na wsiach. Zwołany przez „Prośvitę” zjazd powiatowy nauczycieli wiejskich podzielił się na dwa — ukraiński i rosyjski — tak że dopiero w ostatnim czasie nauczycielstwo powiatu połączyło się w jedyny Ukraiński Związek Nauczycielski. Teraz „Proświta”, która ma około 200 członków, pracuje razem ze Związkiem Chłopskim i dość skutecznie organizuje chłopstwo. Niektórzy miejscowi wrogowie ukraińskości dopuścili się nawet prowokacyjnych środków walki: udając Ukraińców, zapisywali się do „Proświty”, wchodzili do Rady towarzystwa (jeden był nawet przewodniczącym) i tam na różne sposoby hamowali pracę. Jednak w ostatnim czasie „Proświta” prowadzi dość udaną działalność, a nawet zaukrainizowała miejscowe ziemstwo. Między innymi wrogami „Proświty” są także skwirscy Żydzi, którzy namawiali nawet komisarza powiatowego, aby zakazał w Skwirze ukraińskiej manifestacji, którą urządziła „Proświta”. Modest Łewycki, m. Biała Cerkiew. Tym zakończono doniesienia z Kijowszczyzny i uchwalono resztę odłożyć na drugi dzień. Posiedzenie zakończyło się o godz. 11 wieczorem. Następne posiedzenie, na którym mają rozpocząć się referaty według programu zjazdu, wyznaczono na godz. 10 rano 21 września. Poranne posiedzenie 21 września. Posiedzenie rozpoczęło się o godz. 10:30 rano. Przez cały czas trwały doniesienia z miejsc z guberni, tak jak na wczorajszym wieczornym posiedzeniu. Pierwszymi rozpoczęły się doniesienia z Połtawszczyzny. Dr Kowalenko od Połtawskiej „Proświty” poinformował, że w powiecie jest 45 „Proświt”-czytelni. Najbardziej garnie się do „Proświt” wiejska młodzież żeńska — dziewczęta i młode mężatki. Praca oświatowa lepiej idzie tam, gdzie „Proświty” nie biorą się do spraw politycznych, jak wybory itp., bo z tego wychodzą tylko kłótnie. Sąd odmawia rejestrowania statutów towarzystw, pisanych po ukraińsku, i dlatego mówca radził zjazdowi podjąć uchwałę o potrzebie ukrainizacji sądu oraz zatwierdzenia generalnego sekretariatu spraw sądowych. *** Przedstawiciel Połtawskich „Proświt” Czajkiwski, ksiądz-galicjanin, na początku krótko wspomniał o działalności „Proświty” w Galicji, która istnieje już 48 lat i ma ponad 400 tysięcy członków. Staraniami Galicyjskiej „Proświty” założono takie wielkie organizacje oświatowe i ekonomiczne, jak „Naukowe Towarzystwo im. Szewczenki”, „Silśkyj Hospodar”, „Narodna Torhowla”, „Sokił” i inne, a także kilka ukraińskich gimnazjów. Na Połtawszczyźnie chłopstwo samo odruchowo wzięło się do organizowania i, będąc mało świadomym, zwraca się o pomoc do miejskiej inteligencji. W Połtawie jest teraz osobny instruktor, który kierował działalnością wiejskich „Proświt”. Wydano także książki dla proświtańskiego biurowości. W powiatach Połtawszczyzny odbył się latem cały szereg proświtańskich zjazdów i założono w niektórych powiatach „Związki Proświt”. Kilka powiatowych ziemstw wydaje „Proświtom” zapomogi pieniężne. Pomagają czasem i kooperatywy. Zdarza się ze strony niektórych organizacji i wrogie nastawienie do „Proświt”, jak na przykład Kobelacka Rada deputowanych robotniczych i żołnierskich, jeden z przywódców której, rosyjski socjalista, mówił chłopom: „Po co wam, chachłom, chodzić do szkoły, — kto wtedy będzie karmił krowy i owce?”. Duchowieństwo na Połtawszczyźnie odnosi się w większości całkowicie obojętnie do pracy oświatowej. Do „Proświt” na Połtawszczyźnie przyjmują i nie-Ukraińców, a w jednej z „Proświt” nawet na przewodniczącego wybrano Żyda. *** Od Złotonoskiego powiatowego „Związku Proświt” wystąpił dr Złobyncew. W „Związku” zjednoczonych jest tylko 13 „Proświt”, chociaż w powiecie jest ich około pięćdziesięciu. Niektóre z wiejskich „Proświt” wykazują swoją działalność tylko samymi przedstawieniami, a inne tylko czytaniami. Bardzo brakuje inteligentnych przywódców, których na cały powiat jest kilkunastu ludzi, którzy nijak nie nadążają wszędzie zdążyć. Ośrodkowa „Proświta” w samej Złotonoszy wy-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

*** Przedstawiciel sumskiej „Proświty” ob. Pokrowśkyj zaznaczył, że z powodu braku odpowiedniej liczby świadomych ludzi oraz ogólnych przeszkód na Charkowszczyźnie ze strony wrogich elementów, towarzystwo nie rozwinęło takiej działalności, jaką mogłoby prowadzić w innych okolicznościach. W mieście Sumy zakładane są pewne ukraińskie organizacje i szerzy się świadomość wśród młodzieży szkół średnich. Występował jeszcze w imieniu „Proświt” powiatu wowczańskiego ob. Dobrosławśkyj, który złożył krótkie sprawozdanie. Z Donbasu Przedstawiciel „Proświty” w Słobodzie Czystiakowej opowiadał głównie o tych przeszkodach dla ukraińskiego ruchu, które czynią tam Rosjanie. Inni nie-Ukraińcy, a zwłaszcza Tatarzy, których żyje tam niemało, nawet pomagali w czymś Ukraińcom. Wrogość dochodziła do tego, że rosyjscy „socjaliści” zamierzali dynamitem wysadzić w powietrze budynek, w którym „Proświta” urządza przedstawienia i odczyty. Z Czernihowszczyzny W imieniu czernihowskiej „Proświty” występował ob. Karyńśkyj, który wspomniawszy o niesłychanych prześladowaniach religijno-narodowych ludności ukraińskiej na Chełmszczyźnie oraz o działalności siedleckiej „Proświty”, która wkrótce została rozwiązana i której członkiem mówca również był, przedstawił krótki przegląd życia i działalności czernihowskiej „Proświty”. *** Z niżyńskiej „Proświty” składał sprawozdanie ob. Iwanucha. Dowodził on, że „Proświta” nie powinna unikać także spraw politycznych. Niżyńska „Proświta” przez cały ten czas prowadziła zaciętą walkę z wrogami ukraińskości i dopiero w ostatnich dniach wzięła nad nimi górę oraz przystąpiła do szerszej pracy kulturalno-oświatowej. Jest kilka „Proświt” także po wsiach powiatu, które bardzo potrzebują inteligentnych kierowników i książek. Dalej wystąpił przedstawiciel jednej wiejskiej „Proświty” z północnej części powiatu niżyńskiego ob. Bohdaniw, który zaznaczył dość szeroką działalność swojej „Proświty” i wspomniał, że u nich po wsiach mówi się bardzo zepsutym językiem, tak że ledwo rozumieją „Nową Radę”. Z Kubania Ob. Brodowśkyj z Jekaterynodaru zaznaczył, że na Kubaniu „Proświty” wykazywały działalność głównie w przedstawieniach, poza „Proświtą” jekaterynodarską, która prowadzi także działalność wydawniczą. Mówca podkreślił bardzo wrogi stosunek do ukraińskości na Kubaniu większości nauczycieli-Rosjan oraz części administracji, która nawet rozwiązała jedną „Proświtę”. *** Ob. Melnyk z Armawiru opowiadał o jednoczeniu się w Armawirze różnych narodów, których jest tam niemało, jak choćby Gruzini, Ormianie, Grecy, Tatarzy, Ukraińcy, Rosjanie, Polacy i inni. Między armawirskimi proświtianami mało jest jedności, a przez to i praca idzie niemrawo. Zbierają się, by nabyć własny budynek na przedstawienia. Utworzono kółko młodzieży. Bardzo potrzebni są inteligentni pracownicy. Z kolonii Od kiszyniowskiej „Proświty” podał wiadomości ob. Szewczenko. Towarzystwo prowadzi działalność głównie wśród Ukraińców-wojskowych. Ukraińska ludność tubylcza w Besarabii jest bardzo zaniedbana i ciemna. Stosunki z Mołdawianami są dość dobre i przyjazne. Mołdawianie zabierają się do utworzenia swojej narodowej „Głównej Rady” i trzeba, zdaniem mówcy, zawczasu zadbać o zapewnienie praw narodowych ludności ukraińskiej w Besarabii. Występowało jeszcze kilku mówców z powitaniami i sprawozdaniami, które zakończyły się po godzinie 3 po południu. Powitania Na tym posiedzeniu wysłuchano kilku powitań osobistych oraz przesłanych pocztą i telegrafem. O. Szulhyn, sekretarz generalny spraw narodowych, witając zjazd, zaznaczył w swojej mowie, że do zadań sekretariatu generalnego spraw narodowych należą nie tylko stosunki z innymi narodami Rosji, ale także sprawa zapewnienia praw narodowych tych Ukraińców, którzy pozostali teraz za nową „granicą”, którą rosyjski rząd rozdzielił Ukrainę, oraz tych, którzy przebywają poza granicami Ukrainy, a także jeńców i wysiedleńców-Galicjan. Cikało witał zjazd w imieniu jekaterynosławskiego towarzystwa edukacji zawodowej „Ukraina”. Pocztą i telegrafem nadesłano następujące powitania: z Czernihowa — od I. Shraga; z Noworosyjska — od czarnomorskiej „Proświty”; z Barnaułu — od ałtajskiej społeczności ukraińskiej; z Charkowa — od kolejowej „Proświty” i inne. Posiedzenie to przeciągnęło się do początku czwartej godziny po południu, kiedy ogłoszono przerwę do posiedzenia wieczornego, którego początek wyznaczono na godzinę 6 wieczorem. Posiedzenie wieczorne 21 września. Referaty Na tym posiedzeniu, które otworzyło się na początku godziny 7 wieczorem, rozpoczęły się referaty według programu merytorycznego zjazdu. Z pierwszym referatem na temat: „Organizowanie Wszechukraińskiego Związku Proświt”, wystąpił ob. Pełech. Zdaniem referenta, zjednoczenie wszystkich „Proświt” na Ukrainie powinno być utworzone na zasadach autonomiczno-federalistycznych, a nie centralistycznych, jak to jest w Galicji. To zjednoczenie może być albo związkiem poszczególnych towarzystw, albo związkiem mniejszych zjednoczeń „Proświt”, co referent uważa za lepsze. Radził on nie narzucać takim mniejszym zjednoczeniom „Proświt” jakiegoś jednego planu, a dać im wolność jednoczenia się w takich formach, które dla nich samych będą Hryhorij Kowalenko, m. Połtawa wygodniejsze — czy to gminne, czy powiatowe, czy jeszcze inne. Obok ogólnego autonomiczno-federalistycznego związku, poszczególne „Proświty” mogą rozszerzać swoją działalność także na zasadzie centralistycznej, wydzielając ze siebie oddzielne oddziały (filie) w tych miejscowościach, gdzie sama ludność nie zdołała jeszcze tego zrobić. Tutaj ob. Pełech przedstawił dość szczegółowo opracowany projekt statutu związku zjednoczeń „Proświt”, lub jak go nazwał „Związku Związków Proświt”. Organem wykonawczym Związku według statutu ma być Główna Rada (lub jak nazywał referent — Biuro Centralne), która jest wybierana przez walne zgromadzenie Związku. Oprócz Głównej Rady powinna być wybrana także Komisja Kontrolna, dla nadzoru nad prawidłowością prowadzenia spraw Związku. *** Po zakończeniu referatu rozpoczęła się jego dyskusja. Kowalenko (z Połtawszczyzny) radził podjąć kroki, aby Główna Rada Związku Proświt była oficjalną organizacją edukacji pozaszkolnej przy sekretariacie generalnym spraw oświatowych. Szczukin (z Jekaterynosławszczyzny) wyraził opinię, że na środki państwowe „Proświty” nie mają co liczyć i radził zabrać się do wydawania lokalnych czasopism oświatowych. Zdaniem Antonewycza Związek powinien być zjednoczeniem nie związków towarzystw, a poszczególnych towarzystw „Proświt” oraz że nie trzeba ograniczać „Proświt” jednolitym statutem, a dać im możliwość tworzenia własnych statutów zgodnie z lokalnymi okolicznościami. O. Popowycz mówił, że nie warto teraz zbytnio szczegółowo omawiać spraw oraz że niezwłocznie trzeba zabrać się do organizowania powiatowych zjednoczeń „Proświt”. Na koniec wypowiedział się ob. Zacarynnyj, który wezwał do postawienia sprawy organizowania „Proświt” na szeroką skalę i prowadzenia jej do tego, aby Związek Organizacji Proświatowych był nie prywatną, a państwową organizacją. W wyniku debat uchwalono wybrać komisję, która rozpatrzyłaby projekt statutu wniesiony przez referenta. Przy wyborach tej komisji zdarzyło się interesujące zjawisko i dobry przykład, którego zdaje się jeszcze na żadnym z ukraińskich zjazdów dotąd nie było — członkowie komisji sami zgłaszali swoje kandydatury. *** Po tym wygłoszono jeszcze trzy referaty: W. Neczajiwska — „Edukacja kobiet w działalności »Proświty«”; d. L. Staryćka-Czerniachiwska — „Moralno-kulturalne znaczenie przedstawień teatralnych” oraz d. O. Prychodko — „Organizowanie chórów ludowych na Ukrainie”. Referaty te zakończyły się późno i nie było dyskusji nad nimi. Wybrano jedynie komisje, które powinny rozpatrzyć poruszone przez referentów kwestie i wyciągnąć z nich należyte wnioski. Następne posiedzenie wyznaczono na wieczór 22 września, a od rana mają pracować komisje nad opracowaniem statutu Ogólnoukraińskiego Związku Proświty oraz inne. Posiedzenie 22 września. W tym dniu porannego posiedzenia zjazdu nie było, gdyż od rana pracowały komisje, a wieczorem posiedzenie rozpoczęło się o godzinie 6:30. Znów rozpoczęły się kolejne referaty zgodnie z programem zjazdu. W. Koroliw odczytał referat o działalności wydawniczej „Proświt”. Zaznaczając, że popyt na ukraińskie książki jest obecnie niezwykle wielki, a książek w sprzedaży jest bardzo mało, referent zatrzymał się nad obecnym stanem spraw wydawniczych. Niemało „Proświt” zabrało się teraz do wydawania książek, ale w tej działalności wydawniczej „Proświt” nie ma żadnej planowości i zgody. Raz to, że wydawane są w pierwszej kolejności takie książki, które nie bardzo nadają się dla szerokich warstw ludności, a po drugie — niektóre książki (na przykład „Pieśni wolności”) wychodzą jednocześnie w wydaniach kilku „Proświt”, zatem trzeba wprowadzić pewien plan i zgodę w działalności wydawniczej „Proświt”, a także trzeba z pewnością dowiedzieć się, jakich właśnie książek sam lud się domaga. W tym celu referent radził przeprowadzić odpowiednią ankietę, której projekt opracował i przedłożył uwadze zjazdu. Dla większej planowości wydawnictwa trzeba, zdaniem referenta, utworzyć w miastach gubernialnych redakcyjno-wydawnicze komisje proświatowe, które będą porządkować działalność wydawniczą „Proświt” i bez porozumienia z którymi żadna „Proświta” nie powinna wydawać żadnej książki. Aby postawić sprawę wydawniczą jak najlepiej i zapewnić ją zarówno środkami, jak i wszystkim potrzebnym do wydawania przystępnych dla ludu książek, trzeba utworzyć „wydawniczą spółdzielnię proświatową”, która miałaby nie tylko dostarczać pieniądze na wydania, ale także dbać o drukarnie, papier, reklamę, kolportaż i tym podobne. Wydania proświatowe powinny być bezpartyjne i od strony zewnętrznej powinny mieć jednakowy, pewny wygląd, pewną formę. Przy tak szerokiej spółdzielczej Oleksandr Łotocki organizacji spraw wydawniczych wydania z pewnością będą kosztować taniej, co przyczyni się jeszcze bardziej do ich rozpowszechniania. Na koniec referent poradził wybrać trzy komisje: 1) dla opracowania statutu wydawniczej spółdzielni proświatowej, 2) opracowania arkusza ankietowego i 3) dla nakreślenia tematów najbliższych wydań proświatowych. D-ij Wołoszyn odczytał referat o sprawach bibliotecznych. Wyjaśniwszy znaczenie bibliotek dla spraw oświatowych, referent zatrzymał się na tym, jak trzeba porządkować oraz prowadzić biblioteki. *** Jeden z przedstawicieli Połtawszczyzny wygłosił referat o ludowych świętach historycznych. Referent dowodził, że święta te trzeba organizować w miarę możliwości w samych miejscach wydarzeń historycznych i aby to świętowanie było inscenizacją pewnego wydarzenia historycznego. Zorganizować takie świętowanie mogłoby kilka sąsiednich „Proświt” wspólnie. Oprócz tego referent radził utworzyć w Kijowie osobne towarzystwo, które takie święta-przedstawienia filmowałoby i produkowało z tych fotografii filmy, z pomocą których można by potem pokazywać te przedstawienia w kinoteatrach. To samo towarzystwo mogłoby stworzyć kadr potrzebnych instruktorów dla takich świąt-przedstawień oraz dostarczać odpowiednie kostiumy historyczne. *** O. Popowycz wygłosił referat o wzajemnych relacjach między „Proświtą” a „Związkiem Chłopskim”. Dowodził on, że praca „Proświty”, jako organizacji czysto kulturalnej, powinna być prowadzona na całkowicie bezpartyjnym gruncie, bo jeśli będzie prowadzić swoją pracę zgodnie z programem jakiejś partii politycznej, to nie da możliwości wzięcia udziału w pracy „Proświty” tym ludziom, którzy nie podzielają danych poglądów partyjnych. Samo życie już pokazało, że kiedy „Proświta” bierze się do jakiejś pracy politycznej, to prowadzi ją do ogólnego upadku. „Związek Chłopski”, jako organizacja zawodowo-polityczna, prowadzi swoją pracę polityczną przeważnie według pewnego programu, ale opiera ją na rozwoju kulturalnym ludności. Zatem w tej wspólnej dziedzinie pracy kulturalno-oświatowej działalność „Proświty” oraz „Związku Chłopskiego” może iść razem. Kiedy w jakiejś wsi jest jedna z tych organizacji, to powinna ona zadbać, aby utworzono i drugą, bo tylko wtedy będzie w należytym wymiarze prowadzona i praca kulturalno-oświatowa, i polityczna na wsi. Po niedługiej dyskusji nad tym referatem przez zebranych uchwalono w tej sprawie następujące postanowienia: 1) Ponieważ „Proświta” ma na celu zadania kulturalno-oświatowe i, jako organizacja bezpartyjna, jednoczy obywateli wokół pracy kulturalno-oświatowej, a Związek Chłopski, jako organizacja zawodowo-polityczna, skupia pod pewnymi hasłami polityczno-socjalnymi całe pracujące chłopstwo i ma za zadanie prowadzić pracę polityczną na wsi, — Pierwszy Ogólnoukraiński Zjazd „Proświt” uważa za potrzebne i pożyteczne istnienie obu organizacji w każdej wsi. 2) Po to, aby nie rozpraszać sił kulturalnych, których na wsiach teraz nie ma wiele, i aby lepiej wykorzystać te siły do pracy kulturalnej, Zjazd „Proświt” uważa za koniecznie potrzebne: a) aby pogodzić pracę kulturalno-oświatową „Związku Chłopskiego” i „Proświty”, — zakładać po wsiach wspólne „domy ludowe”, czytelnie, biblioteki itp.; b) pracę polityczną obywateli skupić poza „Proświtami” — w „Związkach Chłopskich” oraz innych organizacjach partyjnych; c) tam, gdzie jeszcze nie ma organizacji politycznej, pracę polityczną może brać na siebie „Proświta”. *** Pod koniec posiedzenia d. Kowalenko odczytał referat o organizowaniu wykładów, koncertów, po czym posiedzenie zostało zakończone. Od rana w sobotę 23 września pracowały komisje zjazdu, a początek posiedzenia plenarnego wyznaczono na godz. 5 wieczorem. Ciąg dalszy nastąpi. Materiał do druku w „Słowie Proświty” przygotował Jewhen BUKET

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

Wołodymyr Petraniuk: „Każdy nasz spektakl jest odzwierciedleniem ukraińskiej tradycji”

Pod kurtynę swojego 32. sezonu teatralnego Teatr Ukraińskiej Tradycji „Dzerkało” zaprezentował nowy spektakl – „Znimu chuwychu z chatow” („Wynajmę laskę z chatą”). Podstawą inscenizacji stała się sztuka Michaiła Zoszczenki „Wesele”. O nowej pracy „Dzerkała” rozmawiamy z reżyserem-inscenizatorem, dyrektorem artystycznym teatru, zasłużonym działaczem sztuki Ukrainy Wołodymyrem Petraniukiem. – To już Pańska druga wersja sceniczna utworu Zoszczenki. A kiedy pojawiła się pierwsza? – To było dziesięć lat temu. Spektakl szedł pod innym tytułem. Dość długo przymierzaliśmy się do tego tematu. Chciało się zrobić inscenizację współbrzmiącą z dzisiejszym dniem. Uwielbiam twórczość Michaiła Zoszczenki od młodości. Był on, powiedzmy tak, „prześmiewcą”. Jego krytyka zawsze była z mocnym pieprzem i dysydencka. Za co zresztą zapłacił. Postanowienie KC WKP(b) „O czasopismach »Zwiezda« i »Leningrad«” „połamało skrzydła” Zoszczence i Annie Achmatowej. I jeśli Achmatowa jeszcze jakoś otrząsnęła się po tym ciosie, to Zoszczenko nigdy. Tak właśnie zmarł w twórczym niebycie. A kiedy w radzieckiej „odwilży” wyszedł dwutomowy wybór dzieł Zoszczenki, to my, młodzi ludzie, zachwyciliśmy się jego niespodziewanym spojrzeniem na te poważne, istotne rzeczy, które uważano w tamtym czasie za niemal święte. A u Zoszczenki nie było tej świętości w światopoglądzie. Dzięki temu był taki ostry i dla mnie bardzo bliski. Dziesięć lat temu postanowiłem go wystawić, znalazłem dla siebie rozwiązanie. Przerobiłem go na naszą ukraińską rzeczywistość, na nasz czas. Inaczej nazwałem bohaterów. Każdy z nich ma nową, odmienną od tej u Zoszczenki, biografię. Na przykład Moskal – młodszy oficer, który służył w strefie i wydawał tam miotły i szczotki. Przywiózł ze sobą żonę lekkich obyczajów. Główny bohater – Ostap Zabimbanyj, a jego przyjaciel Mażor – motor idei o weselu. Obaj są studentami, których najprawdopodobniej wysłano na urlop dziekański za złe oceny. Mają poważne problemy finansowe i idą na awanturę z ożenkiem tylko dlatego, że po prostu nie mają gdzie mieszkać. Wyrzucono ich z akademika, a oni nocują tam nielegalnie. Ojciec „chaty” – były przewodniczący komitetu domowego, taki sobie „szwondier”, matka – domowy cerber. Córka, ona zaś narzeczona, u nas jest pracownicą bufetu w Radzie Najwyższej, skąd wynosi konserwy z łososia, kawior i małże. W naszym spektaklu nie ma konkretnego określenia czasu. Ale najprawdopodobniej wydarzenia dzieją się dzisiaj albo wydarzyły się całkiem niedawno. Tutaj przedstawiono współczesnego mieszczanina, „watnika”, który „zmęczył się” wojną, której w rzeczywistości nie widział i nie słyszał. Dziesięć lat temu, kiedy po raz pierwszy wystawialiśmy spektakl, tego tematu jeszcze nie było. Nie było wojny. Wtedy zrobiliśmy spektakl z umownymi kategoriami i wyimaginowanymi przedmiotami w stylu teatru awangardowego. Mieliśmy nadzieję, że widz jest na to gotowy. Ale czy to on był niegotowy, a ja go przeceniłem, czy aktorzy nie do końca mi uwierzyli, spektakl nie odniósł takiego sukcesu, na jaki liczyłem. Dobra komedia, ale „W Kijowie na Podolu” jest lepsza. A tutaj nie było fajerwerków. Ten „gwóźdź” pozostał w moim ego. Mijały lata. Spektakl już dawno nie był grany. A aktorzy znaleźli się kto gdzie. Wasyl Szandro, na przykład, który grał Mażora, obecnie pracuje w radiu, Ihor Kryworuczko, który wcielił się w Moskala, szuka siebie na froncie partyjnym, dziewczyny urodziły dzieci… Z pierwszego składu pozostały tylko Liana Knyhnyćka-Markowska (Hanzela), która wtedy dopiero zaczynała u nas pracować, oraz aktor i główny reżyser teatru Dmytro Storczous (Ostap Zabimbanyj). Pozostała dobra idea. I obecnie do niej wróciliśmy. A wróciliśmy dlatego, że to jaskrawy karnawał, który przypomina ów maskaradę, w której teraz żyjemy. Czarniawy. W komedii Zoszczenki „Wesele” w ogóle nie ma pozytywnych postaci. Wszyscy to mieszczanie z nieprzebijalnym pancerzem. To ludzie, którzy są obojętni na takie kategorie jak miłość, sumienie, patriotyzm. Mieszczanin kształtuje się poza granicami tych, ważnych dla świadomych Ukraińców, wymogów moralnych. Jego religią jest konsumpcjonizm. I mnie od tego robi się strasznie. Dlatego robię czarną komedię Zoszczenki „Wesele”, gdzie ludzie żyją w dzisiejszym dniu, w ciągłej kłótni i jakichś marnych wartościach, to kreatury, które nienawidzą się nawzajem i nie wstydzą się tej niechęci. Pesymizm? Ale my z wami żyjemy w takim społeczeństwie! Rozejrzyjcie się wokół! Obecnie ponad połowa z nas to zoszczenkowskie maski. Ile by człowiek nie zebrał pieniędzy, nie będzie w stanie ani zabrać ich do grobu, ani kupić za te pieniądze Miłości. A ludzie kontynuują życie w świecie merkantylnych, konsumpcyjnych idei. I mnie to drażni, ja nienawidzę tych swoich ziomków, ja nie widzę w nich Ukraińców. To małorosjanie, chochoły… Oczywiście, każdą postać można usprawiedliwić, że takimi uczyniła ich rzeczywistość. Ale to nie może być ostatecznym usprawiedliwieniem. Bo przyszłość naszego kraju, naszego narodu nie może zależeć od dzisiejszych, chwilowych problemów, przez które człowiek zdradza wartości moralne – Boga i Ukrainę. Z tymi uczuciami wystawiałem ten wesoły i smutny spektakl, który widzowie przyjmują ze śmiechem i radością. I mam nadzieję, że ludzie, wracając ze spektaklu, nagle zastanowią się, czy sami nie należą do gości tej „rodziny”, bandy, która niszczy mój kraj. – Dlaczego Teatr Ukraińskiej Tradycji postanowił zwrócić się do twórczości rosyjskiego pisarza? – Jestem głęboko przekonany, że ten rosyjski pisarz jest w rzeczywistości ukraińskiego pochodzenia. Począwszy od ukraińskiego nazwiska. Dlatego jest taki, jak i my, Ukraińcy, uparty. Tak samo jak Gogol, który choć zboczył na język rosyjski, ale ból, który go przenikał, nie dał mu tak sławnie skończyć, jak udało się to Żukowskiemu, Tiutczewowi, Gonczarowowi. To ten niepokój, który widzimy u Anny Achmatowej (Horenko). To ludzie, którzy nie zgadzają się wybaczać zjawiskom, które kaleczą ich naród, ich ludzi. Właśnie tym ukrytym ukraiństwem Zoszczenko jest bliski mnie, nacjonaliście. Chciałem powiedzieć naszemu społeczeństwu, że to jeszcze jeden nasz Ukrainiec na wygnaniu. Przecież naszego kwiatu – po całym świecie. – Co powie Pan o składzie wykonawczym? – Nasz główny reżyser i aktor Dmytro Storczous gra Ostapa Zabimbanego. Już po raz drugi wszedł w ten spektakl. Teraz jeszcze bardziej zbliżyliśmy się do naszego widza. Myślę, że tym razem widz zrozumiał nas w stu procentach. Dmytro gra wesoło, ofiarnie, krytycznie w stosunku do swojej postaci. Jest bardzo elastyczny, ruchliwy, dynamiczny. Wydaje mi się, że aktorowi udała się ta rola. Jego partnerką jest Liana Knyhnyćka-Markowska. Jej maska jest śmieszna, naiwna i jednocześnie zła. Aby ta potworność była przekonująca, trzeba ją pokazać pięknie, artystycznie. Właśnie taką Liana uczyniła swoją Gandżelę. Jej bohaterka chce wyjść za mąż, a w rzeczywistości ma już troje dzieci. I cały kłopot polega na tym, że bohater myli ją z matką i pyta, gdzie jest córka. A ta odpowiada, że córka jest na wsi, jednak mówi o innej córce. Komedia masek, komedia sytuacyjna w naszym przypadku jest bliska komedii dell’arte. Nie mogę pominąć mojej partnerki Elzary Bekirowej, która gra mamunię Cyciuczkę. To jedna z jej pierwszych ról w naszym teatrze. Ta nowa aktorka to krymska Tatarka, przesiedleniec. Jest wyrazista, ostra, emocjonalna. Tutaj widzimy jej cechy narodowe. Ja gram ojca — Cyciuka. Bardzo interesująco jest mi być w duecie z Elzarą. Rolę Majora wykonuje Iwan Kowalenko. Ten młody aktor gra w naszym teatrze czwarty sezon. Tutaj występuje jako prowokator całej tej historii. Z naszą pomocą (moją i głównego reżysera) znalazł środki, które pozwoliły mu maksymalnie zbliżyć się do swojej postaci. Mamy też wspaniałą parę — Moskale. Wiktor Werner (Moskal) — aktor, który niedawno do nas przyszedł. Wychowywał się w ukraińskim telewizyjnym produkcie reklamowym. To mu i pomaga, i przeszkadza. Faktycznie, wychowujemy go w naszym teatrze. Moskal to człowiek, który zdradza swoją ojczyznę, a jego żona zdradza jego. Jeśli narzeczony podczas spektaklu szuka swojej narzeczonej, to Moskal — swojej Moskalichy. Moskalichę gra Anna Kowalenko. Podjęła się charakterystycznej roli i była to odwaga z jej strony. Wcześniej stworzyła postać romantycznej Motri Koczubiejówny w spektaklu o Mazepie. A teraz ulepiła wyrazistą postać groteskowej poszukiwaczki przygód. Tytuł „Wynajmę dziewuchę z chatą” wziąłem dlatego, że większość moich ziomków żyje właśnie tym celem. Niestety. Jestem rozczarowany Ukraińcami, którzy podeptali ideały Rewolucji Godności. Kostiumy i scenografię stworzyła artystka Walentyna Kuźmyczowa, uczennica wielkiego Fedora Niroda. Wala wymodelowała swoisty „parada idiotów”, arlekinadę, która odpowiada nie tylko treści spektaklu, ale także szalonej stylistyce tego widowiska, tak samo jak muzyka Vasia Klaba (Wasyla Hontarskiego). Tańce przygotowała nasza niezmienna baletmistrzyni i choreograf Ludmiła Hłuszko — jedyna osoba, którą mogę sobie wyobrazić do ułożenia tych wirtuozerskich i szalonych układów choreograficznych. Widzowie, którzy przyszli do teatru, są jak goście, którzy zawitali na szalone wesele. Taki sobie „interaktyw”. Śpiewają, tańczą, a nawet piją weselne „gorzko”! Nie bez powodu w finale aktorzy wychodzą z lustrami, aby widzowie w lusterkach zobaczyli, że postaciami całej naszej wariatkowa są tak naprawdę oni. Bez takiego zabiegu spektakl byłby niemożliwy. A ponieważ widzowie to goście weselni, podczas spektaklu częstujemy ich winem. Moje zadowolenie ze spektaklu zależy od tego, czy zadowolony jest widz. Widzę, że jest zadowolony w stu procentach. — Czym jeszcze zapamiętał się 32. sezon Teatru Ukraińskiej Tradycji „Dzerkało”? — Osiągnięcia teatru mierzy się spektaklami, które są na scenie. Zagraliśmy dużą liczbę spektakli o Tarasie Szewczence: „Sen kobziarza” oraz „Posmak ostatniej miłości”. W centrum Kijowa, na jednej ze scen Kijowskiego Narodowego Akademickiego Młodego Teatru co miesiąc grany jest spektakl „Mazepa. Love story”. Mazepę gram ja. Koczubeja — Dmytro Storcous. Jest on również reżyserem tego eposu o legendarnym Hetmanie. Koczubiejchę gra Liana Knyhnyćka-Markowska. Nie można nie wspomnieć o roli Wróżki — mistycznej postaci, która łączy Przeszłość i Teraźniejszość — gra ją aktorka Olha Onoprijuk. A przemyśleć wydarzenia minione w kontekście teraźniejszości daje możliwość bojownik-uczestnik ATO, który podróżuje mazepowskimi ścieżkami. W tę rolę wcielił się aktor Iwan Kowalenko. Bohaterkę — Motrię Koczubiej, z poświęceniem i wyrazistością gra Anna Kowalenko. Ten spektakl wciąż pozostaje wizytówką naszego teatru, najwyższą próbą artystyczną, duchową i moralną naszego zespołu. Uważam, że ten spektakl to jedno z najlepszych osiągnięć teatru w całej jego historii. To przesłanie do dzisiejszego społeczeństwa o odpowiedzialności za los Ojczyzny każdego Ukraińca. Bo tak naprawdę Historia Ukrainy to nie teatr i nie KVN. Za wszystko trzeba płacić życiem. O przyszłości. Na premierę spektaklu „Wynajmę dziewuchę z chatą” zaprosiłem pisarkę Annę Bahrianą. To moja dawna i absolutna bratnia dusza. Obecnie mieszka w Bułgarii. Anna napisała bajkę, która nosi tytuł „Jedwabna zorza, albo Edelwajsowa księżniczka gór”. To piękna huculska bajka. Myślę, że będziemy ją wystawiać. Jest dla mnie interesująca, ponieważ to ten melos, który pozwala nie tylko tworzyć bajkę dla dzieci, ale także zrealizować swoje potrzeby duchowe jako patrioty, nacjonalisty, człowieka, który święcie wierzy w przyszłość naszego państwa. Pracuję nad sztuką o Hryhoriju Skoworodzie. Skoworoda to ten diament, który ma tyle ścian, że niełatwo go przejrzeć od razu. Czytam, myślę w jakim formacie go ukazać. Nie chcę zrobić spektaklu na jeden sezon, pragnę, aby był on tak samo znaczący, jak spektakle o Mazepie, Banderze i Szewczence. Nawiasem mówiąc, spektakl „Posmak ostatniej miłości” w naszym repertuarze istnieje tyle, ile trwa wojna z Rosją. Ta praca jest poświęcona mojemu bratu Witalijowi Petraniukowi, z którym razem wymyśliliśmy i stworzyliśmy teatr „Dzerkało”. Odszedł od nas pięć lat temu. Dały o sobie znać nasze występy w Czarnobylu. Promieniowanie. I tę romantyczną powieść gramy jako requiem ku jego pamięci. Aby oglądać tę historię miłości Kobziarza i Lykery Posmak, musi być cisza w duszy. I czyste sumienie. Zawsze z głębokim serdecznym uczuciem oczekuję, kiedy będziemy ją grać. I z aktorką Lianą Knyhnyćką-Markowską stajemy się w te dni bliżsi, rozumiemy się w pół słowa. Rozmawiał Eduard OWCHARENKO Zdjęcie dostarczone przez teatr

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

Chleb — ludzka świętość

Mychajłyna BODNAR, kierowniczka pracy kulturalno-oświatowej Iwano-Frankiwskiej obwodowej „Proświty” Po raz pierwszy w Domu Ludowym „Proświta” odbyło się wydarzenie poświęcone najważniejszej rzeczy w życiu — chlebowi. Jeszcze nie tak dawno nasi przodkowie ciężko pracowali w tym żniwnym czasie, ręcznie żęli, kosili, młócili, a wieczorami schodzili się do proświtańskiej chaty-czytelni, śpiewali, czytali gazety, wystawiali sztuki, recytowali wiersze, wymieniali się informacjami. Po dniu św. Piotra na łanach stały już półkopki... Obecnie pola również wypełniły się dojrzałym kłosem. Sprzyjała temu pogoda, więc w tym roku będziemy mieli wystarczająco dużo chleba, aby wyżywić siebie, a jeszcze i z innymi się podzielić. Na polu huczą kombajny, z bunkra sypie się dojrzałe ziarno, które wywożą ciężarówki, suszą, oczyszczają. O tej ciężkiej pracy rolników ułożono niemało pieśni, wierszy, przysłów. Zaprawdę, kiedy jest chleb na stole, to najlepsze święto na całej ziemi. Prowadząca i organizatorka święta Mychajłyna Bodnar na wyszywanym ręczniku z korowajem, upieczonym z nowej mąki, przywitała gości, bo przecież nasz naród przemawia przez wieki: idziemy do świata z chlebem i duszą. I wszyscy obecni w sali zaśpiewali pieśń „Zielone żyto, zielone, pięknych gości u mnie”. Swój wypieczony korowaj i opowieść o nim przygotowała także uczestniczka Jewdokija Szumeha. Opowiedziała, że aby ładnie się upiekł i był puszysty, potrzebna jest mąka z siedmiu młynów, masło od siedmiu krów i niepoczęta woda z siedmiu studni. Wtedy życie będzie piękne. W modlitwie „Ojcze nasz” jest siedem próśb, które człowiek kieruje do Boga. Jedną z nich jest „Chleba naszego powszedniego daj nam dzisiaj...”. W Biblii to nie tylko uniwersalny produkt żywnościowy, ale także cudowny niebiański dar. I chleb jedzono pobożnie, przeżegnawszy się przed obrazami, ojciec kroił chleb i rozdawał go rodzinie. O tym opowiedział ks. Roman Pańkiw. Bohdana Botjuk wcześnie została sierotą. Ale pamięta, z jakim szacunkiem odnoszono się w rodzinie do chleba. O tym opowiedziała i zaśpiewała pieśń. Niedawno wydał swój nowy zbiór pieśni poeta-pieśniarz, proświtanin Nestor Martyneć — „Do rodzinnego domu ścieżka”. W nim również są dwa tematyczne wiersze „Słuchaj szumu kłosów” oraz „Wokół nas pożółkłe źdźbła”, które zostały odczytane na wieczorku wypoczynkowym. „Koło młyna, koło brodu, tam dziewczyna brała wodę. Ja się na nią zapatrzyłem, mało w wodzie nie utopiłem...” — śpiewał swoim nasyconym tembrem Jarosław Medwejczuk. A jeszcze takie melodyjne „Oczy chabrowe” i „Przyleciała jaskółka”. Witano go burzliwymi oklaskami, tak jak solistkę Centralnego Domu Ludowego oraz DL „Proświta” Lesię Melnyk. „Oj pójdę ja do młyna, a w młynie nowina: tam jest, mamusiu, młynarz, tam jest, mamusiu, dobry, tam jest, mamusiu, miły — miele grykę bez pieniędzy”. I ile by nie mijało lat i tysiącleci, a chleb pozostaje święty i wielki zawsze. Jego znaczenie i wysławianie podczas obrzędu weselnego pokazały członkinie Związku Ukrainek pod kierownictwem Raisy Romaniuk. A wesołości dodawała Polina Diduch. Brzmiały też melodie taneczne. A na zakończenie wszystkim obecnym w sali rozdawano kawałki korowaja z miodem, którym częstowała Hałyna Melnyczuk i opowiadała, jak w ich rodzinie ceniono chleb, jak go wypiekano. Nawiasem mówiąc, po ankiecie okazało się, że ona, jedna z niewielu obecnych w sali kobiet, do dziś piecze pachnący, piękny chleb i kołacze. Więc pokłońmy się tej świętości, aby odwiecznie był chleb w każdej rodzinie. Wł. inf.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

Kateryna Szczerba — łączniczka Głównodowodzącego UPA Romana Szuchewycza. Z okazji wspaniałego jubileuszu 90-lecia

Myrosława OLIJNYK (BUCZKIWSKA), członkini Narodowego Związku Dziennikarzy Ukrainy. Wieś Wyspa w obwodzie iwanofrankiwskim to rodzinna wieś Kateryny Szczerby (z domu Bereżanśka). Obecnie mieszka ona wraz z córką Halyną Szczerbą we Lwowie. Z panią Halyną, docentem Lwowskiego Narodowego Uniwersytetu imienia Iwana Franki, badaczką Łemkowszczyzny, zapoznała nas ukraińska gazeta w Polsce „Nasze Słowo”. Kilka lat temu napisałam recenzję jej książki „Rozkwit i tragedia Łemkowszczyzny”, a potem przypadkowo spotkałyśmy się na międzynarodowej konferencji w Narodowym Uniwersytecie „Politechnika Lwowska”. A potem — spotkanie z rodzicami, Iwanem i Kateryną Szczerbami, w ich przytulnym domu (niestety, Iwan Szczerba pięć lat temu odszedł za „wschód słońca”)… Halyna Szczerba nie bez powodu napisała książkę o historii walki o ukraińską Łemkowszczyznę. Wszak ojciec pochodzi ze wsi Świrżowa Ruska właśnie na Łemkowszczyźnie, która teraz należy do Polski. Ta rodzina przejęła się niełatwym losem Łemków, wygnanych z rodzinnych stron. Już po ogłoszeniu niepodległości swoją „tajemnicę” mogła odkryć także matka — Kateryna Szczerba. Jej dzieciństwo i kształtowanie się świadomości przebiegało na wyrazistym przykładzie ojca, Wasyla Bereżanśkiego — współpracował on z OUN od 1932 roku, a w 1934 roku z jego inicjatywy w rodzinnej wsi Wyspa utworzono Aktyw Organizacji Ukraińskich Nacjonalistów. A dom rodzinny stał się powiatową stanicą OUN i UPA, a także podziemną drukarnią. W chacie wisiały obrazy, portret Szewczenki, zdobiły je wyszywane ręczniki. Było też wiele książek i gazet. Czy więc młoda dziewczyna mogła stać z boku tych patriotycznych działań? Dzisiaj, u schyłku wspaniałych lat, Kateryna Szczerba ze łzami w oczach opowiada swoją historię. Wspomina, jak w wieku sześciu lat poszła do szkoły, bo bardzo chciała się uczyć. Ukończyła cztery klasy wiejskiej szkoły, naukę kontynuowała w Rohatyniu w obwodzie iwanofrankiwskim, później wstąpiła do Rohatyńskiego Seminarium Nauczycielskiego. Właśnie tutaj, stając się świadomą Ukrainką i otrzymując pseudonim „Olesia”, wkroczyła na drogę patriotycznej walki OUN. Tak rozpoczęła się nowa strona życia. W latach 1943—1945 Kateryna Szczerba była łączniczką dowódcy UPA Romana Szuchewycza pod pseudonimem „Tur”. Odpowiedzialność była wysoka — przestrzegać wszystkich zasad konspiracji, uczciwie wykonać zadanie. W te okrutne lata w domu w stajni wykopano głęboki dół, przysypany z góry nawozem. Tam ukrywali się ranni bojownicy. „Przyszli szpiedzy, pukali w podłogę, nasłuchiwali, powtarzając: »Tam czto-to jest…«. Na szczęście nadeszła komenda — szybko wszystkim zebrać się i odjeżdżać… Po jakimś czasie znów przyszły (te same) konwoje i znów pukali, »wąchali«, powtarzając »tam czto-to było«. Ale »schowek« w tym czasie był pusty…” — opowiedziała nam Kateryna. Kontynuowała: „Ponieważ nasza chata była powiatową stanicą, to tutaj drukowano ważne dokumenty i ulotki. Pamiętam, jak biegłam chować maszynę do pisania do łóżka, przykrywając ją pierzyną, bo było podejrzenie o »nieproszonych gości«”. W naszej chacie była powiatowa stanica OUN i UPA, gdzie często przeprowadzał tajne narady Głównodowodzący UPA Roman Szuchewycz „Tur”. Zbierało się 6—10 osób kierownictwa UPA. Zebrania przeprowadzano w nocy, całkowicie tajnie, nawet gospodarze nie byli obecni na tych naradach. A wokół chaty w zasadzkach stała warta, ale ich także nikt nie widział. Ciekawe, że zwykła wiejska chata miała dwa wejścia: jedno — przez ganek, sień i do dwóch pokoi. A z kuchni (piekarni) było drugie wyjście przez piwnicę, potem w ogród, gdzie rosła wysoka kukurydza, oraz sad (tajny, o którym nikt nie wiedział). Kiedy do drzwi od ganku pukali nieproszeni goście, to chłopcy, żołnierze UPA, którzy znajdowali się w tym czasie w chacie, zdążali uciec przez piwnicę w ogród, a potem w sad i za wieś. W ten sposób mojej rodzinie udało się uratować wielu powstańców. Ile razy wydawało się, że śmierć wisi nade mną na sznurku, lecz Bóg odwracał ją, ratując młodych chłopców i dziewczęta. A ilu ich, okaleczonych i zakatowanych, towarzysze broni zakopywali po prostu w dołach w lesie czy w polu, bo wrogowie rozkopywali mogiły i znęcali się nad szczątkami. Straszne to były czasy… Był przypadek, kiedy musiałam zanieść w wyznaczone miejsce jakiś ważny dokument — estafetę. Schowałam w warkoczach, bo miałam długie włosy. Dochodząc do góry Bahłajiw horb, usłyszałam strzelaninę i schowałam się pod krzakiem. Strach ma „wielkie oczy”, wydawało mi się, że kule padają prosto na ten krzak. A jeszcze kolce tarniny wbijały się w ciało. Na głowie miałam białą chustkę, więc ją zdjęłam, żeby nie „rzucać się” w oczy. Ten czas wydawał się wiecznością, ale trzeba było iść dalej. Żeby nie zostać zauważoną, stoczyłam się w rów i szłam dalej… Takich zadań było niemało. A bitwa w Nowych Strzeliskach (na Lwowszczyźnie) 17 grudnia 1944 roku nie zapomni się nigdy… Powstańcy „siromańci” napadli na więzienie, uwalniając wszystkich więźniów politycznych. Zabito sędziego, prokuratora i tych, którzy torturowali i zabijali naszych ludzi. Lecz „Sowiety” nie zwlekały — przybyli kaci NKWD ze Lwowszczyzny i obwodu iwanofrankiwskiego. Zaczęły się aresztowania — znowu tortury, wywóz na Sybir całymi rodzinami. Te wspomnienia chłodem otulają duszę…” W czasie pokoju Kateryna Szczerba pracowała jako nauczycielka języka ukraińskiego i literatury w szkole średniej we Lwowie. Po ogłoszeniu niepodległości Ukrainy wstąpiła do Bractwa Weteranów OUN—UPA. Ma co opowiadać uczniom, studentom — nasza historia nie jest prosta, dlatego dorastające pokolenie powinno znać tę historię. „Za znaczący wkład w narodowowyzwoleńczą walkę, wieloletnią działalność społeczną i oświatową oraz z okazji 90-lecia od dnia urodzin” Lwowska Obwodowa Administracja Państwowa nagrodziła Listem Pochwalnym uczestniczkę działań bojowych UPA, łączniczkę dowódcy UPA Tarasa Czuprynki (Romana Szuchewycza) Katerynę Wasyliwnę Szczerbę.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

W „Proświcie” wyremontowano salę taneczną

W kowelskich placówkach kultury trwają prace remontowe — o tym informuje strona internetowa Rady Miejskiej w Kowlu. W szczególności kończą remont drugiego budynku szkoły sztuk pięknych przy ulicy Widrodżennia. Obecnie budowlańcy pracują w Domu Ludowym „Proświta”. W sali, w której odbywają się zajęcia sekcji sportowych i zespołów choreograficznych, zaplanowano urządzenie szatni dla dzieci oraz dekoracyjne wykończenie ścian, przeprowadzana jest całkowita wymiana podłogi. W ciągu ostatnich lat Dom Ludowy „Proświta” radykalnie się zmienił: wyremontowano kapitalnie foyer, salę widowiskową, scenę. W tym roku odnowiono korytarz, w którym znajdują się gabinety administracji i gdzie ćwiczą zespoły. Niedawno zakończono prace w sali tanecznej — zainstalowano nową wentylację, pomalowano ściany i odnowiono podłogę. Pomieszczenie jest w pełni gotowe do prób w nowym sezonie. Zastępca mera Ihor Prokopiw zaznacza, że wszystkie prace były zaplanowane, a środki na ich przeprowadzenie przewidziano w budżecie. „Ogólnie rzecz biorąc, w ostatnich latach naszym placówkom kultury poświęca się bardzo wiele uwagi. Wykonano duży zakres remontów w każdym pomieszczeniu. Są to Dom Ludowy „Proświta”, centrum kulturalno-oświatowe, szkoła plastyczna i szkoła sztuk pięknych. Ale żeby nadal utrzymywać je w należytym stanie, z wyprzedzeniem określa się priorytetowość niezbędnych odnowień i formułuje wnioski już na nowy, 2020 rok budżetowy” — powiedział Ihor Jarosławowycz.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

Konceptualne podstawy ideologii personalizmu

19 lipca w siedzibie Iwano-Frankiwskiej Organizacji Obwodowej Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” odbyła się prezentacja monografii kandydata nauk filozoficznych Wołodymyra Sabaduchy „Metafizyka bytu osobowego i społecznego” z udziałem naukowców z Przykarpacka i Ługańszczyzny. W trakcie dyskusji nad monografią podkreślono znaczący wkład autora w opracowanie najnowszej ideologii — ideologii personalizmu jako fundamentu dla przygotowania i ustawodawczego zatwierdzenia Narodowej Ideologii Państwowotwórczej, która powinna orientować się na własne siły moralne i duchowe narodu ukraińskiego oraz będzie zależeć od jej poparcia przez większość obywateli Ukrainy. Problemy, przed którymi stanął dziś człowiek ukraiński, są niemożliwe do rozwiązania w ramach tradycyjnych ideologii, które wyczerpały swój konstruktywny potencjał — potrzebna jest nowa ideologia. Brak ideologii u przeważającej większości partii politycznych na Ukrainie świadczy o tym, że nie mają one ogólnego projektu budowy społeczeństwa, a dlatego działają sytuacyjnie i koniunkturalnie, często manipulując świadomością mas ludowych. Przeważnie ich jedynym celem jest władza jako środek realizacji korzyści tych czy innych klanów. Brak ideologii narodowej świadczy również o tym, że na Ukrainie jeszcze nie uformowała się elita narodowa. Bez odrodzenia moralności w społeczeństwie i moralności w środowisku elity politycznej Ukraina nie zaistnieje jako państwo sukcesu. Problemy ekonomiczne i społeczne nie mogą zostać rozwiązane wyłącznie reformami ekonomicznymi, politycznymi i prawnymi, ponieważ w zdemoralizowanym społeczeństwie przeprowadzenie udanych reform jest niemożliwe. W 28. roku niepodległości sytuacja duchowa i ideologiczna na Ukrainie nadzwyczajnie się skomplikowała. Wśród polityków i przeciętnych obywateli zapanował chaos. Państwo ukraińskie potrzebuje nowych ideologicznych podstaw bytu. Naród ukraiński i jego elita muszą uświadomić sobie, że formowanie ideologii narodowej nie oznacza tworzenia nowej monopolistycznej ideologii. Brak ideologii narodowej drogo kosztuje Ukraińców. Ukraina pod „kierownictwem” przeciętnego człowieka, który kieruje się osobistą korzyścią, znalazła się w stanie kryzysu paradygmatycznego — absolutnego błędu. Panowanie przeciętnego człowieka w warunkach niepodległego państwa ukraińskiego jawnie demonstruje niezdolność przeciętnego człowieka do całościowego pojmowania problemów ekonomicznych, politycznych, prawnych, kulturowych i duchowych. Orientacja na własną korzyść, myślenie linearne, niezdolność do dostrzeżenia własnego interesu w interesie narodu dowodzi, że przeciętny człowiek, z którego składa się obecna elita, nie jest w stanie wyprowadzić Ukrainy z kryzysu systemowego. Klasyczne ideologie, jako zorientowane materialistycznie, opierają się na irracjonalnym składniku ludzkiej psychiki, co tworzy podłoże do manipulowania masami ludowymi. Naszym zdaniem nowa ideologia powinna sformułować językiem popularnonaukowym pierwociny życia społecznego. Naród ukraiński musi przemyśleć i wypowiedzieć siebie w zasadniczo nowym słowie, w całkowicie nowej sieci znaczeń. Postawmy sobie za cel odnalezienie tego nowego słowa, które wchłonęłoby w siebie sens bytu człowieka ukraińskiego i narodu, czyli połączyło w sobie to, co konkretne, z tym, co ogólne. Poszukiwanie nowego słowa wymaga zwrócenia się ku analizie stanu duchowego współczesnego człowieka. Musimy zdobyć się na odwagę i wszystko nazwać po imieniu. Część Ukraińców jest odosobniona i przypomina „człowieka jednowymiarowego” H. Marcusego, który zapomniał nakaz I. Franki, że „idee żołądkowe” nie powinny mieć priorytetu przed kwestiami bytu narodowego. Jednakże idea godności była sensem trzech ukraińskich rewolucji okresu niepodległości. Treść tych znaczeń polega na tym, że Majdany stopniowo czyniły człowieka ukraińskiego podmiotem działalności historycznej — osobowością, która poczuła się twórcą życia narodowego. Majdan to granica, zerwanie z przeciętnością, tworzenie z siebie osobowości. Istota Rewolucji Godności polega na tym, że przeciętny człowiek wyszedł poza granice codzienności i stanął na pozycji, dla której państwo i naród są rodzinnym domem. Majdan to narodziny pierwiastka osobowościowego. Zatem w społeczeństwie zachodzi ukryty konflikt między pierwiastkiem odosobnionym a osobowościowym bytu społecznego. Rewolucja Godności była protestem osobowości, ale przekształcenie Ukrainy w naród osobowości wymaga nowej ideologii. Ukraińcom jak nigdy potrzebni są przewodnicy-osobowości, którzy są zdolni poprowadzić za sobą w sprawie tworzenia Ukrainy ogół narodu i ponosić pełną odpowiedzialność za jej urzeczywistnienie. Ukraińska ideologia narodowa jako fenomen kulturowy i duchowy dla swojej realizacji wymaga zrozumienia i wsparcia przedstawicieli elity narodowej, osób kierujących się interesami społeczeństwa, które stałyby się ucieleśnieniem idei osobowości, a dlatego otrzymała ona nazwę ideologia personalizmu. Dziś we wspólnocie ludzkiej — a w ukraińskiej w szczególności — panuje tożsamość konsumenta, narzucona przez człowieka przeciętnego poziomu rozwoju. Taka tożsamość nie odpowiada potrzebom samorealizacji człowieka. Ideologia personalizmu rodzi nową — osobowościową — tożsamość, która zaledwie ledwo zarysowała się w żywotności wspólnoty ludzkiej. Ideologia personalizmu musi rozwijać się na zasadach tożsamości ukraińskiej, której źródła sięgają czasów kultury trypolskiej. Kultura ukraińska dostarcza na to bogaty materiał. Ideologia personalizmu tworzy filozoficzne warunki dla realizacji idei H. Skoworody dotyczących pracy pokrewnej, drogę do praktycznej realizacji potrzeby człowieka bycia w życiu osobowością, co odpowiada głębiom ludzkiej psychiki w doskonaleniu duchowym. Dotychczas ideologie były instrumentem budowy materialnych warunków żywotności człowieka oraz mechanizmem manipulowania świadomością mas ludowych. W przeciwieństwie do tradycyjnych ideologii, ideologia personalizmu to ideologia rozwoju potencjału duchowego człowieka, która z jednej strony wchłonęła w siebie wartości ogólnoludzkie, a z drugiej — ucieleśnia priorytet duchowego nad materialnym. Z pozycji społeczno-politycznej ideologia personalizmu to filozofia miary w relacjach między różnymi podmiotami działalności społeczno-politycznej w warunkach priorytetu duchowego nad materialnym. Ideologia personalizmu to podstawa budowy nowego typu społeczeństwa organicznego — społeczeństwa osobowościowego, które jest zdolne uzgadniać sprzeczności między różnymi podmiotami działalności. Ideologia personalizmu jest zdolna nakreślić nowe wymiary bytu ludzkiego, w szczególności zmienić charakter relacji człowieka z władzą, zaproponować praktyki dyskursywno-komunikacyjne. Brak w społeczeństwie praktyk dyskursywno-komunikacyjnych sprzyjał przekształceniu polityki w show, co prowadzi do degradacji moralnej narodu. Ideologia personalizmu jednocześnie przybliża politykę do człowieka i stawia politykę oraz polityków pod kontrolą społeczeństwa obywatelskiego. Ideologia narodowa to fenomen, którego nie można odwołać, ponieważ jest ona duchową podstawą bytu narodu. Ideologia personalizmu jako narodowa to zespół zasad filozoficznych, politycznych i moralnych, skierowanych z jednej strony na formowanie u obywatela pozycji osobowościowej, która konkretyzuje się w jego zdolności do bycia pobudzanym interesem społeczeństwa jako własnym, bycia aktywnym podmiotem życia politycznego, społecznego i kulturowego, a z drugiej — na tworzenie atmosfery osobowościowej w społeczeństwie. Specjalnie podkreślimy, że ideologia personalizmu w pełni odpowiada potrzebom mas ludowych. Dziś przeciętny człowiek manipuluje świadomością obywateli, pozostawiając ich biernym podmiotem ekonomicznym i politycznym, nie tworzy warunków dla świadomej działalności ekonomicznej, politycznej i społecznej. Zatem konstytutywnym elementem ideologii personalizmu jest osobowość, która dąży do doskonalenia społeczeństwa ukraińskiego. Ideologia personalizmu ma wszelkie podstawy do pozytywnego jej postrzegania zarówno przez naukowców, jak i obywateli. Po pierwsze, nie przeczy ona idei humanizmu. Po drugie, przywraca do życia ideał człowieka, Wołodymyr Sabaducha, która dąży do doskonalenia zarówno dla siebie, jak i dla społeczeństwa. Po trzecie, otwiera drogę tym, którzy są zdolni działać w interesie państwa i społeczeństwa, a przeciwnie, zamyka ją tym, którzy wykorzystują człowieka jako środek manipulacji, a państwo jako mechanizm wzbogacenia się. Po czwarte, odpowiada ukraińskiej tradycji filozoficznej i społeczno-politycznej, która orientowała się na formowanie doskonałego człowieka. Uważamy, że sformułować ideologię państwową — to odsunąć od władzy człowieka, który ze względu na swój potencjał psychologiczny, intelektualny i duchowy nie jest zdolny działać w interesie narodu. Jak dowodzi światowe i europejskie doświadczenie, przezwyciężenie chaosu w społeczeństwie zawsze zaczyna się od duchowego i moralnego oczyszczenia. Ideologia personalizmu tworzy ku temu filozoficzne i społeczno-polityczne przesłanki. Ideologia personalizmu nie przekreśla pozytywów poprzednich ideologii, a syntetyzuje najlepsze osiągnięcia liberalizmu (wartości demokratyczne, dążenie do wolności, wychowanie w człowieku potrzeby bycia podmiotem działalności gospodarczej); konserwatyzmu (priorytetowa orientacja na wartości tradycyjne, zakorzenienie człowieka w żywotnej działalności narodu, jednoczenie członków partii wokół zasad polityki); nacjonalizmu (naród jest całościowym podmiotem działalności, wzmocnienie narodu i budowa państwa, szacunek dla człowieka, jego pełnej poświęcenia pracy i ofiarności na rzecz narodu i państwa). Zatem ideologia personalizmu integruje osiągnięcia poprzednich ideologii na podstawie priorytetu duchowego nad materialnym oraz idei osobowości. Uważamy, że ideologia personalizmu jest zdolna połączyć sprzeczne tendencje ludzkiego bytu: po pierwsze, dążenie człowieka do doskonalenia i jednocześnie potrzebę stabilności; po drugie, pragnienie wolności działania i konieczność jej ograniczenia; po trzecie, wiarę w ludzki rozum i jednocześnie uświadomienie sobie tego, że poszczególna osoba nie jest zdolna ogarnąć złożoności ludzkiego bytu w całej pełni, a dlatego warto przestrzegać tradycji i opierać się na praktykach dyskursywno-komunikacyjnych; po czwarte, orientację na rozwój duchowy i jednocześnie konieczność ograniczenia potrzeb materialnych. Zatem ideologia personalizmu syntetyzuje sprzeczne tendencje ludzkiego i społecznego bytu oraz tworzy podłoże dla rozwoju człowieka i społeczeństwa. Rozbudować ukraińskie państwo oraz społeczeństwo obywatelskie bez ideologii narodowej jest niemożliwe. Problem formowania ideologii narodowej jest pierwszoplanowym zadaniem ukraińskiego narodu i jego elity. Ideologia personalizmu jest odbiciem źródeł społecznego bytu. Przekłada ona trudne do zrozumienia idee filozoficzne na język społeczno-polityczny, sprzyja temu, aby człowiek stawał się świadomym podmiotem działalności. Ideologia personalizmu będzie sprzyjać odrodzeniu moralności oraz formowaniu wartości osobowościowych w społeczeństwie: priorytetu duchowego nad materialnym, interesu społecznego nad indywidualną i korporacyjną korzyścią, moralności nad politykierstwem, priorytetu wykształcenia nad ignorancją i chamstwem. Ideologia personalizmu jest zorientowana na to, aby człowiek uświadomił sobie swoją organiczną jedność ze swoim państwem, stawał się podmiotem działalności gospodarczej, społeczno-politycznej, kulturalnej i duchowej. Ideologia personalizmu orientuje człowieka na świadomy udział w dyskursie narodowym, procesie podejmowania decyzji oraz kontroli działań władzy. Praktyka dowodzi, że żywotna działalność społeczeństwa bez ideologii narodowej — to panowanie irracjonalizmu, populizmu i przekształcenie polityki w show. Ideologia personalizmu otwiera drogę tym, którzy są zdolni kierować się interesami ukraińskiego narodu, i przeciwnie, stawia ograniczenia dla tego, kto dbając o własną korzyść, zasłania się interesami społeczeństwa; legitymizuje prawo nazewnictwa: “Kto jest kim ze względu na swój potencjał duchowy i wyniki działalności”; stawia wszystko na swoje miejsca i to, co ukryte, czyni oczywistym. Ideologia personalizmu tworzy przesłanki rozbudowy nowego typu społeczeństwa — społeczeństwa osobowościowego, które jest zdolne nie tylko uzgadniać sprzeczności między różnymi podmiotami działalności, ale i stworzyć warunki dla osobowościowej samorealizacji człowieka. Zatem, z punktu widzenia społeczno-politycznego, ideologia personalizmu — to priorytet tych, którzy są zdolni nie słowami, a czynem być pobudzanymi interesami społeczeństwa i państwa. Ideologia personalizmu istotnie podnosi wymagania wobec działaczy publicznych czy innych osób wykonujących znaczące funkcje publiczne, którzy mają być obrońcami interesu społecznego, a zatem ucieleśnieniem osobowości. Niedopuszczalne jest ich mianowanie bez publicznej dyskusji. Uważamy, że ideologia personalizmu będzie sprzyjać rozwojowi publiczności. Ideologia personalizmu pozwoli uporządkować życie polityczne, przezwyciężyć chaos polityczny, odciąć się od partii populistycznych, zapewnić priorytet moralności nad politykierstwem — sformułować nowe “reguły gry”. Wyjście z kryzysu nigdy nie odbywało się na podstawie priorytetu materialnego. Przeznaczeniem ideologii personalizmu — jest sformowanie masy krytycznej osobowości. Ukraińska ideologia narodowa ma stać się podłożem bezpieczeństwa narodowego. Wychodząc z tego, że idea osobowości ma charakter ponadklasowy, ideologia personalizmu również ma charakter ponadklasowy, a dlatego, w sposób naturalny, może być położona u podstaw ideologii narodowej. Misja ideologii personalizmu — to legitymizacja idei osobowości jako człowieka zdolnego działać w interesie społeczeństwa, skonsolidowanie zdrowych sił ukraińskiego społeczeństwa, sformowanie świadomego stosunku człowieka do siebie, państwa i narodu, mobilizowanie narodu do walki o swoje samostanowienie w rodzinie narodów europejskich. W aspekcie międzynarodowym ideologia personalizmu jest zorientowana na przemyślenie przez naród swojego miejsca we wspólnocie europejskiej. W tych warunkach Ukraina stanie się centrum duchowego odrodzenia w epoce odosobnionego bytu. Stepan WOŁKOWECKI, przewodniczący Iwano-Frankiwskiego Oddziału Obwodowego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki, Wołodymyr SABADUCHA, członek Zarządu Ługańskiego Oddziału Obwodowego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki, Jarema PETRIW, członek Zarządu Iwano-Frankiwskiego Oddziału Obwodowego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

Ostatnia ze sławnego rodu

Eduard OWCHARENKO Zdjęcia autora Według świadectwa samej Ołeny Pawliwny, jest ona ostatnią z rodu Skoropadskich. Przedstawicielka znanej kozacko-hetmańskiej rodziny od dzieciństwa czuła, że ukraińska polityka jest priorytetowa w życiu rodziny. Ołena urodziła się 5 lipca 1919 roku w Niemczech. Jej wychowanie w znacznym stopniu różniło się od wychowania starszych dzieci w rodzinie. I to wpłynęło na ukształtowanie charakteru – była dość samodzielną i celową osobą. „…Byłam jedynym dzieckiem pośród wielu dorosłych w naszym domu i musiałam przystosowywać się do nich, a nie odwrotnie – wspominała O. Ott-Skoropadska. – Nie mogłam przypomnieć sobie przypadku, żeby ktoś z rodziny kiedyś się ze mną bawił, albo, kiedy do nas zapraszano dzieci, żeby ktoś z dorosłych brał udział w naszych zabawach. Oczywiście, mogłam w każdej chwili podejść ze wszystkim, co mnie martwiło, do matki, wtedy ona całkowicie poświęcała mi całą uwagę, wyjaśniała różne rzeczy, pocieszała mnie, kiedy było to konieczne, ale i ona nigdy się ze mną nie bawiła. Wszyscy dorośli, każdy dla siebie, zajmowali się swoimi sprawami, a ja byłam małym dodatkiem, przeważnie pozostawionym samej sobie, i musiałam sama sobą się zajmować, chociaż, wydaje się, to mi nie zaszkodziło. Bardzo wcześnie stałam się samodzielna i stworzyłam swoje własne, odpowiednie do mojego wieku, środowisko… W różnym otoczeniu miałam różne imiona i z gotowością odpowiadałam na wszystkie. Było mi obojętne, jak dokładnie mnie wołano, imiona były dla mnie tylko formalnością, a ja zawsze pozostawałam sobą”. W 1938 roku młoda hetmanówna ukończyła szkołę. „W lutym 1938 roku zdałam egzaminy na świadectwo dojrzałości, dzięki szczęśliwemu przypadkowi nawet na „dobrze”, co mnie szczególnie ucieszyło ze względu na rodziców. Obie moje starsze siostry zdały swoje egzaminy maturalne „z wyróżnieniem”, ode mnie tego nikt nie mógł wymagać, „dobrze” w zupełności wystarczało. Wszyscy się cieszyli. Ojciec chciałby, żebym teraz zaczęła studiować historię, przedmiot, który jego samego zawsze najbardziej interesował. Ale ja przecież widziałam u nas w domu ciągłe niedostatki pieniężne i chciałam jak najszybciej stanąć na własne nogi. Odpowiednim do tego był zawód sekretarki. Moja edukacja zawodowa trwała rok”. Ołena pracowała w Gdańskim biurze podróży i transportu „Unter den Linden”, potem w Instytucie Naukowym Gmelina. W wieku 24 lat, przekraczając ogólnie przyjęte zasady, postanowiła żyć oddzielnie od rodziców i przeniosła się z Wannsee do Berlina. Przy tym wolne dni spędzała z rodzicami. Stała się pewniejsza siebie, bardziej wolna w swoich uczuciach – starała się cieszyć życiem, rozumiejąc, że wojna staje się bliższa. Otwarta i radosna, miała szerokie grono towarzyskie – kochała ludzi i kontakt z nimi. Doświadczywszy bólu i rozczarowania w pierwszej miłości, Ołena wyciągnęła wnioski, które w przyszłości pomagały jej w ciężkich momentach. Latem 1944 roku Ołena Skoropadska wyszła za mąż za Gerda Hindera, który był szwajcarskim Niemcem. „Kiedy Ukraińcy dowiedzieli się o moim przyszłym ślubie, byli oburzeni. Jakże mogła młoda hetmanówna w tym czasie wychodzić za Niemca, a do tego człowieka bez żadnego tytułu? Przysłali do mojego ojca delegację protestacyjną. Histeryczny Bohdan Szemet, siostrzeniec dawnego sekretarza ojca, który wtedy mieszkał w naszym domu, groził zastrzeleniem Gerda, kiedy ten przyjedzie. A mi zrobił propozycję małżeństwa. Ja wtedy absolutnie nie miałam uczuć do biednego, wyraźnie psychicznie chorego człowieka i po prostu go wyśmiałam. Wyprowadzono go z naszego domu. Mój ojciec uspokajał Ukraińców, jak tylko mógł (niestety, nie można było im powiedzieć, że Gerd był także szwajcarskim obywatelem), oświadczył, że każda z jego córek może wyjść za mąż za mężczyznę, którego sama wybierze (wcześniej, prawda, brzmiało to inaczej) i że jest bardzo zadowolony z mojego wybranka. Było nawet jakieś oficjalne ogłoszenie, zgodnie z którym córki hetmana przy zamążpójściu, niezależnie za kogo, dla siebie i swoich spadkobierców zachowują swoje prawa spadkowe. Mi było to, w istocie, obojętne, ale ja też uważałam, że w żadnym wypadku nie można ustępować dyktatowi z dołu”. To małżeństwo trwało niedługo, gdyż podczas pobytu na froncie wschodnim G. Hinder otrzymał ciężkie zapalenie mięśnia sercowego i zmarł 10 kwietnia 1945 roku. W tym samym miesiącu zginął także hetman Pawło Skoropadski, o czym córka dowiedziała się dopiero w sierpniu. „Niech cię Bóg strzeże, moja mała. Pozdrów ode mnie swojego Gerda i opiekuj się mamą”. To były ostatnie słowa, które usłyszałam od swojego ojca. Jak bardzo go kochałam i jak bliskim pozostał mi aż do dziś, po swojej śmierci!” Niedługo potem Ołena Pawliwna przeprowadziła się do Szwajcarii. „W lutym 1946 roku zaczęło się moje szwajcarskie życie. Po pewnych wędrówkach w końcu znalazłam się przy moim ukochanym mężu Ludwigu Ottcie (nazywamy go Luxem). W listopadzie 1947 roku poznaliśmy się z nim w fabryce perfum „Esrolko A. G.”, gdzie oboje pracowaliśmy. Z Luxem pobraliśmy się 20 marca 1948 roku. Tym razem nie miałam żadnych wątpliwości co do tego, czy robię dobrze”. Małżeństwo Ołeny Skoropadskiej i Ludwiga Otta było połączeniem bliskich duchem ludzi, którzy przenieśli przez życie wzajemny szacunek, zrozumienie i szczerą miłość. „W ciągu naszego obecnego małżeństwa życie odnosiło się do nas bardzo przychylnie. Nasze drogie bliźniaczki przyszły na świat w styczniu 1954 roku. Nie byliśmy już całkiem młodymi rodzicami i musieliśmy na nie niemało poczekać. One, właściwie, nigdy nie sprawiały nam kłopotów, za to przynosiły wiele radości. Kiedy się urodziły, od razu powiedziałam: będą tylko obywatelkami Szwajcarii. Całe życie czułam się obca w tym społeczeństwie, w którym przeżyłam większą część swojego życia, inna, nie taka jak wszyscy…” Od 1969 roku rodzina mieszkała na przedmieściach Zurychu w Küsnacht. Ludwig pracował jako dyrektor handlowy zuryskiej gazety Tages-Anzeiger. Po śmierci w 1975 roku hetmanówny Jelizawety, kierownictwo ruchem hetmańskim przeszło do Ołeny Ott-Skoropadskiej. Hetmanówna skoncentrowała swoją działalność na uporządkowaniu archiwum rodziny i wydaniu wspomnień ojca. „Lux przeszedł na emeryturę – stopniowo przyzwyczajaliśmy się do wygodnego, spokojnego, harmonijnego życia szwajcarskich emerytów z niewieloma troskami i wieloma małymi, a czasem i wielkimi radościami. Spokojnie i już trochę bezpiecznie patrzyliśmy naprzeciw starości… Właściwie, starzeć się jest całkiem dobrze. Już nie trzeba się nudzić, trzeba tylko spróbować głęboko zanurzyć się we wspomnienia. Wtedy przeżyte wydarzenia znów wypływają na powierzchnię. Jeden odcień życia ożywa po drugim. To tak, jakby znów otwierało się starą książkę z bardzo jasnymi obrazkami, do której już dawno się nie zaglądało”. Jednak życie wniosło korekty w uporządkowane życie emerytów. „I tutaj nagle wszystko się zmieniło: Ukraina stała się niepodległym państwem. Wielka nadzieja mojej rodziny, której oddała wszystkie swoje siły i która określiła całe jej życie, wreszcie się spełniła. I właśnie mnie, która nigdy ani Ukrainą, ani polityką ukraińskiej emigracji się nie przejmowała, jedynej z mojej rodziny przyszło przeżyć to szczęście… Jakim cudownym miastem jest nasz Kijów. Jeszcze teraz,” po tym, jak bolszewicy w latach trzydziestych zniszczyli 38 starych cerkwi, — plac Sofijski, ile czasu minęło, odkąd mój ojciec stał tu podczas nabożeństwa po ogłoszeniu Hetmanatu, ile potem wycierpiał od tamtego czasu. A teraz ja tu stoję, — jego ostatnia córka… …We mnie otwierała się śluza i potok wspomnień wynosił na powierzchnię mojej świadomości obrazy, uczucia, wydarzenia mojego życia, one nagle wypływały, a ja chciałam je wszystkie zatrzymać. Ludzie, którzy wywarli na mnie wrażenie w dzieciństwie czy w młodości, stawali się dla mnie znowu całkiem żywi; moi rodzice, bracia i siostry dzięki wspomnieniom stawali się mi tak bliscy, jakimi, być może, nie byli nigdy wcześniej w moim życiu”. Ołena Pawliwna, troszcząc się o los rodzinnych dokumentów, przekazała je do Ukrainy. Obecnie materiały i dokumenty rodziny Skoropadskich przechowywane są w Muzeum Hetmanatu, Narodowym Archiwum Historycznym Ukrainy, Czernihowskim Muzeum Historycznym im. W. Tarnowskiego, Narodowym Muzeum Wojskowo-Historycznym Ukrainy. Muzeum Hetmanatu niedawno zaprezentowało wszystkim, którzy interesują się ukraińską historią, zakrojony na szeroką skalę projekt — wystawę „Hetmanówna Ołena”, z okazji stulecia od dnia urodzin Ołeny Ott-Skoropadskiej. Za pomocą unikalnych fotografii i wspomnień odkrywana jest życiowa droga młodszej córki hetmana Pawła Skoropadskiego.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

Unikatowy skarbiec dorobku ukraińskiej myśli folklorystycznej. Recenzja książki „Ukraińska encyklopedia folklorystyczna”: w 2 t. — T. A–L / Oprac., red. nauk. M. K. Dmytrenko (K., 2018)

We współczesnym dyskursie folklorystycznym nastąpiło znaczące wydarzenie — ukazało się znakowe wydawnictwo: pierwszy tom „Ukraińskiej encyklopedii folklorystycznej” (2019), z inicjatywy której redagowania wystąpił Mykoła Kostiantynowycz Dmytrenko, doktor nauk filologicznych, profesor, wieloletni kierownik Wydziału Folklorystyki Instytutu Sztuki, Folklorystyki i Etnologii im. M. T. Rylskiego Narodowej Akademii Nauk Ukrainy. Jego ofiarnicza praca miała na celu zaangażowanie naukowców i pedagogów ze wszystkich regionów Ukrainy (110 osób), którzy przedstawili wyniki własnych badań na łamach tej pracy encyklopedycznej. W pierwszej na Ukrainie encyklopedii folklorystycznej, przygotowanej przez zespół naukowców Instytutu Sztuki, Folklorystyki i Etnologii im. M. T. Rylskiego Narodowej Akademii Nauk Ukrainy w latach 2010–2019, przedstawiono w retrospektywie fenomen tradycyjnej kultury Ukraińców; prześledzono związki folkloru z językiem, mitem, rytuałem, magią, religią, historią, etnografią, literaturą, sztuką ludową i profesjonalną; prześledzono powstanie i rozwój ukraińskiej folklorystyki jako nauki; podano informacje o badaczach, zbieraczach, nosicielach-wykonawcach folkloru (kobzarzach, lirnikach, gawędziarzach, opowiadaczach), wykładowcach uniwersytetów, działaczach społecznych itd. To prawie tysiąc haseł, zilustrowanych zdjęciami-portretami, archiwalnymi zbiorowymi fotografiami, kartami tytułowymi rzadkich wydań, okładkami monografii, zbiorów, czasopism, gazet, autografami z archiwów itp. Warto zauważyć, że przez pryzmat personologii folklorystyki odsłania się wyjątkowość teorii i praktyki folklorystycznej w kontekście interdyscyplinarnym, z pozycji bibliografii folkloru, źródłoznawstwa, tekstologii, etnomuzykologii, lingwofolklorystyki. Współczesna folklorystyka została niezwykle wzbogacona tym faktograficznym leksykograficznym wydaniem, które ujawnia retrospektywny rozwój ukraińskiej myśli folklorystycznej, uogólnia wielowiekowe doświadczenie archiwizowania i dokumentowania spuścizny folklorystycznej, przedstawia narodowe dorobki kolekcjonerskiej, badawczej, teoretycznej i dydaktycznej działalności folklorystycznej osobistości, prezentuje znaczące osiągnięcia regionalnej folklorystyki. Głęboko przekonani jesteśmy, że „Ukraińska encyklopedia folklorystyczna” jest znaczącym krokiem na drodze innowacyjnego rozwoju współczesnej ukraińskiej folklorystyki, która ma się umacniać na narodowo oryginalnych, fundamentalnych podstawach i zarazem orientować się na interdyscyplinarne wektory rozumienia tradycji folklorystycznej oraz spuścizny ukraińskich folklorystów na podstawie ich wkładu w teorię i praktykę funkcjonalnego, antropologicznego i komunikacyjnego podejścia do badania folkloru w europejskiej przestrzeni naukowo-edukacyjnej. Realizacji tak globalnego celu ma służyć również wydanie drugiego tomu encyklopedii, na które czeka społeczność oświatowa, naukowa i dziennikarska.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

Był wielkim Ukraińcem

Ołena LEONTOWYCZ, pisarka, członkini NSPU 30 lipca 1889 roku we wsi Sochwyno w powiecie horolskim na Połtawszczyźnie obwieścił o swoim przyjściu na ten świat i stał się pierworodnym synem rodziców, Jakowa Mykołajowycza Szulhyna, znanego historyka, który należał do kijowskiej inteligencji, oraz Lubow Mykołajiwny, która była nauczycielką ludową z powołania i pochodziła z kozacko-starszyńskiego rodu Ustymowyczów, spokrewnionego lub spowinowaconego ze znanymi ukraińskimi rodami Myłoradowyczów, Samojłowyczów, Skoropadskich, Koczubejów, Skarżyńskich, Gałahanów, Bezborodków, Kapnistów, Ostrogradskich, Rodzianków, Rozumowskich, Sawickich, Samojłowyczów, Sułymów, Hamalijów, Łeontowyczów, Łahodów, Zabiłłów, a przodkami byli hetmani Pawło Połubotok i Danyło Apostoł. Dzieciństwo i młodość Ołeksandra Szulhyna minęły w Sochwynie, wśród połtawskich przestrzeni oraz w Jelizawetgradzie (obecnie Kropywnycki) i Kijowie. Uczył się w Pierwszym kijowskim gimnazjum i propagował w zrusyfikowanym środowisku ukraińską ideę, a w 1906 roku w złożonych do dyrekcji rezolucjach domagał się „wprowadzenia specjalnego przedmiotu nauczania — języka tego kraju, w którym się urodziliśmy i żyjemy”. Było to pierwsze wystąpienie młodego Szulhyna w obronie ukraińskiej sprawy, jak wtedy mówiono, i stało się chrztem na działacza społeczno-politycznego. Za takie żądania Ołeksandr omal nie został ukarany „wilczym biletem”, czyli zakazem wyższego wykształcenia w Rosji. Lecz, jak mówią, los zlitował się nad utalentowanym młodzieńcem i ukończył gimnazjum, choć nie ze złotym medalem, na który zasługiwał, a srebrnym. W 1915 roku Ołeksandr Szulhyn ukończył studia na wydziale historyczno-filologicznym Uniwersytetu Petersburskiego, nie stroniąc od spraw społeczności studenckiej. Pozostawszy w celu przygotowania do profesury, został zastępcą przewodniczącego i duszą Kijowskiego Ziemstwa oraz zainicjował utworzenie Związku Ukraińskich Ziemstw całej Rosji. Wtedy też wstąpił do partii demokratyczno-radykalnej, która w 1917 r. stała się partią socjalistów-federalistów. Zaraz po rewolucji lutowej prowadził już rozmowy z Kiereńskim w sprawie metropolity Andrzeja Szeptyckiego, deportowanego do Rosji po zajęciu Lwowa przez wojska rosyjskie. Wybrano go przewodniczącym ukraińskiej delegacji do Rady Delegatów Żołnierskich i Robotniczych (wtedy jeszcze nie była bolszewicka) w celu obrony ukraińskich interesów. Już tam O. Szulhyn postawił kwestię autonomii Ukrainy. 23 marca 1917 roku Ołeksandr powraca na Ukrainę. Właśnie od tego czasu, w wieku 27 lat, rozpoczęła się jego działalność państwowotwórcza, bo 25 marca brał już aktywny udział w zjeździe TUP, został członkiem Centralnej Rady, na negocjacjach z Rządem Tymczasowym stanowczo oświadczył: jeśli federacja nie dojdzie do skutku i Ukrainie nie dadzą autonomii, to Ukraińcy i tak będą walczyć o niepodległość. Dwa tygodnie po utworzeniu Rządu Ukraińskiego Szulhyn został mianowany sekretarzem generalnym spraw międzynarodowych, a 22 stycznia 1918 r. został pierwszym Ministrem Spraw Zagranicznych. Z właściwą sobie energią włączył się w pracę: opracował na polecenie CR tymczasowy statut Ukrainy, wziął udział w organizacji zjazdu przedstawicieli narodowości byłego imperium rosyjskiego, był członkiem delegacji do ostatecznego uznania Rządu Ukrainy, prowadził negocjacje o nawiązaniu kontaktów z innymi krajami — w wyniku czego Francja, Wielka Brytania i Rumunia uznały niepodległość Ukrainy i wyznaczyły do Kijowa swoich ambasadorów, a z przewodniczącym Czechosłowackiej Rady Narodowej T. Masarykiem podpisano umowę o formowaniu oddziałów wojskowych z czeskich jeńców. 30 stycznia 1918 r. O. Szulhyn podał się do dymisji z powodu niezgody z redakcją umowy, podpisanej przez delegację UNR w Brześciu. Podczas najazdu murawjowskiego O. Szulhyn przebywał w Kijowie, bo nie zdołał wyjechać. Poszukiwała go Czeka, lecz przyjaciołom udało się go uratować. W czasie hetmanatu Ołeksandr Szulhyn nie uważał za możliwe stać z boku i był jednym z pięciu członków ministerstwa spraw zagranicznych, a w lipcu mianowano go ambasadorem w Bułgarii. Oprócz pracy dyplomatycznej zabiegał tam o uwolnienie z niewoli 15 tysięcy ukraińskich jeńców wojennych, a także kontynuował działalność kulturalną. Od 1919 roku zaczął się najdłuższy okres życia i działalności, doba jego tytanicznej pracy dla Ukrainy, niewiarygodnej jak na jednego człowieka, lecz w pełni możliwej, gdy chodzi o Szulhyna. Wraz z innymi członkami delegacji brał udział w Paryskiej Konferencji Pokojowej, gdzie próbował zdobyć uznanie UNR od państw Ententy i podpisać rozejm w konflikcie polsko-ukraińskim. Dzięki wcześniejszym kontaktom dyplomatycznym obiecano mu wsparcie w dalszej walce z bolszewikami, ale przez ingerencję polskiego generała Hallera nie zostało ono zrealizowane. Jeszcze wiosną 1920 r. po raz ostatni przebywał na swojej pradawnej ojczyźnie. Opuszczając rodzimą ziemię, wiózł ze sobą nie rzeczy, a dokumenty. Od tego roku zaczyna się życie oraz działalność polityczna, dyplomatyczna, społeczna i naukowa Ołeksandra Szulhyna poza granicami Ukrainy oraz jego udział w Rządzie UNR na uchodźstwie. O pojawieniu się Ukraińców na arenie międzynarodowej pisał tak: „Kiedy my w 1919 r. Ambasada UNR w Bułgarii. 1918 r.”}``` pojawili się w Paryżu przed międzynarodowym forum, obcy ludzie podawali w wątpliwość istnienie narodu ukraińskiego. Trzeba było przebijać mur obojętności, ignorancji, wrogości. A jednak mnie wraz z moimi współpracownikami udało się nieustanną pracą wokół Ligi Narodów do pewnego stopnia przetrzeć szlak, postawić kwestię ukraińską w porządku obrad polityki międzynarodowej. Każdy krok wymagał napięcia wszystkich naszych sił”. Jesienią 1920 roku O. Szulhyn stanął na czele delegacji Ukraińskiej Republiki Ludowej w Genewie na I Zgromadzeniu Ligi Narodów, potem i na drugim. W listopadzie zaś Rząd już opuścił Ukrainę. Wtedy utworzono Nadzwyczajną Misję Dyplomatyczną w Paryżu z Ołeksandrem Szulhynem na czele. Przypadło jej najdłużej być ośrodkiem ukraińskiego przedstawicielstwa. W 1926 roku utworzono Państwowe Centrum URL — i przewodniczący Symon Petlura mianował O. Szulhyna ministrem spraw zagranicznych. Na ten krótki czas przypada ścisła współpraca jego z przewodniczącym Dyrektorium. Zabójstwo Symona Petlury oszołomiło, ale zmobilizowało i zjednoczyło ukraińską emigrację polityczną. O. Szulhyn odważnie wystąpił na procesie Schwartzbarda jako jeden ze świadków i w tym samym roku napisał dla Francuzów pracę “L’ Ukraine et Cauchemar rouge” (“Ukraina i czerwony koszmar. Pogromy na Ukrainie”), w której, jak i w wystąpieniu, stanął w obronie honoru Głównego Atamana i którą prokurator generalny wykorzystał do oskarżenia zabójcy. W niej Szulhyn naświetlił rolę Symona Petlury w walce z pogromami na Ukrainie, przeanalizował wydarzenia na Ukrainie w latach 1917—1919, a także przyczyny pogromów. (Dopiero w 2001 r. tę ważną pracę wreszcie wydano na Ukrainie, tłumaczenie na ukraiński kuzynki Ołeksandra Szulhyna O. Leontowycz i M. Mułowej-Wojtoweckiej). Ogromny zakres działalności Ołeksandra Szulhyna między dwiema wojnami światowymi. Oto tylko niektóre jej aspekty: sekretarz generalny Komitetu Akademickiego w Pradze (1925), przewodniczący Komitetu Przyjaźni Kaukazu, Turkiestanu i Ukrainy (1934), redaktor czasopisma “La revue de Promethée” (1938—39), poświęconego problemom narodowym europejskiego Wschodu, a także kwestiom polityczno-ekonomicznym, związanym z ZSRR, przewodniczący Głównej Rady Emigracji Ukraińskiej (od 1929 r.). Ale oprócz tego był stałym delegatem Międzynarodowej Unii dla Ligi Narodów, a w latach 1933—38 — stałym przewodniczącym tej Unii. “Forum Unii dawało możliwość szerokich kontaktów dla ukraińskiej dyplomacji i był to główny teren międzynarodowej działalności O. Szulhyna w latach 30. XX wieku” (A. Żukowski). Na forach, posiedzeniach, zjazdach Unii Ołeksandr Szulhyn występował w obronie praw Ukraińców w Galicji, w sprawach Hołodomoru na Ukrainie, bolszewickiego terroru w USRR, pracy przymusowej tamże, a także podejmował kroki przeciwko dopuszczeniu do Unii przedstawicieli ZSRR i przeprowadził szereg rezolucji Unii przeciwko Moskwie. Na posiedzeniach Ligi Narodów wnosił ukraińskie projekty w sprawie Paneuropy, rozbrojenia, konfliktu światowego, domagał się uznania narodowości ukraińskiej. W 1929 r. Szulhyn stworzył Główną Radę Emigracji Ukraińskiej, która opiekowała się uchodźcami, rozpowszechnianiem informacji po Europie, i był jej stałym przewodniczącym. W 1936 roku O. Szulhyn odszedł ze stanowiska ministra spraw zagranicznych z powodu różnic zdań Rządu URL z Centrum Warszawskim. Ale w 1939 r. Rząd URL nadał mu nadzwyczajne pełnomocnictwa do działań w Anglii i Francji. A kiedy większość członków Rządu znalazła się w krajach zajętych przez nazistów, w grudniu pełnił obowiązki ministra spraw zagranicznych i przewodniczącego Rządu URL. Zimą 1940 r., podczas wojny fińsko-sowieckiej, otrzymano oficjalne zaproszenie do przyjazdu do Helsinek i Ołeksandra Szulhyna powitano tam jako przedstawiciela pełnomocnego rządu. Podczas okupacji Francji O. Szulhyn i jego syn Rostysław zostali aresztowani i od 29 września 1940 roku do 10 kwietnia 1941 roku trzymano ich w więzieniu “Santé”, gdzie kiedyś przebywał Jakiw Szulhyn. W 1944 roku na donos jakiegoś Rosjanina Ołeksandra Jakowycza mieli aresztować po raz drugi, ale w porę go ostrzeżono. …W 1946 roku O. Szulhyna już po raz czwarty zaproszono na stanowisko ministra spraw zagranicznych. Ale wkrótce z powodu różnic zdań z liderami OUN w Niemczech podał się do dymisji i wycofał z aktywnej działalności politycznej. W latach powojennych stał się inicjatorem i stałym przewodniczącym Ukraińskiego Towarzystwa Akademickiego w Paryżu, fundatorem i wiceprezesem międzynarodowej Wolnej Akademii, opiekował się ukraińskim studentstwem. Do 1927 roku był w Pradze profesorem Ukraińskiego Uniwersytetu Wolnego, w którego stworzeniu wziął aktywny udział, oraz Ukraińskiego Wysokiego Instytutu Pedagogicznego imienia Drahomanowa. Jako naukowiec-historyk był wszechstronny: dokumentalista, syntetyk (z własnymi monografiami i podręcznikami), historiozof, pamiętnikarz, socjolog, biograf, recenzent z zamiłowaniem do historiografii. Jak zauważa prof. W. Janiw, “szkoda tylko, że ciężkie warunki życia emigracyjnego — ciągła praca na zarobek — nie dały możliwości poświęcenia się O. Szulhynowi badaniom historycznym w pełni”. Wielkie monografie Szulhyna poświęcone były Francji. Ostatnia praca “L’ Histoire et la vie (Les lois — le hazard — la volonté humaine”) (“Historia i życie (Prawidłowość — przypadek — ludzka wola”), którą O. Szulhyn uważał za swoiste podsumowanie swojej działalności naukowej, została wydana w 1957 roku przy pomocy francuskiego oddziału szwedzkiego Funduszu Humanitarnego Narodowego Centrum Badań Naukowych, dobrze przyjęta w prasie i kręgach naukowych. O. Szulhyn — autor wielu studiów w zbiorach, ponad 200 artykułów w periodykach, haseł w encyklopediach. Pióru Ołeksandra Szulhyna należą “Wspomnienia”, które weszły do wydanego przez NTSh w 1969 r. “Zbioru ku czci Ołeksandra Szulhyna”. Lwia część prac naukowych Ołeksandra Szulhyna wydana została za granicą, a niektóre fundamentalne wymagają tłumaczenia. Dlatego nie dziwi, że jako naukowiec jest on do dziś nieznany w ojczyźnie. Lecz mamy nadzieję: przyjdzie czas, kiedy będą go czytać i na Ukrainie. 20 listopada 1959 roku Towarzystwo Naukowe imienia Tarasa Szewczenki i Ukraińskie Towarzystwo Akademickie zorganizowały obchody 70-lecia Ołeksandra Jakowycza. Lecz nieubłagana choroba 4 marca 1960 roku przerwała jego życie. 130 lat dzieli nas od narodzin Ołeksandra Szulhyna, pierwszego ministra spraw zagranicznych URL, fundatora ukraińskiej służby dyplomatycznej, uczonego-historyka, działacza społecznego, który kładł pierwsze fundamenty naszej państwowości.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

trudności podczas pracy nad „Zaporożcami”: „Przyznaję się Panu, że sprawy moje w ogóle były kiepskie: aby ukończyć obraz, prawie dwa lata odmawiałem wszystkich zamówień, prawie wszystkie oszczędności poszły na ten cel…” A teraz przeczytajmy list D. Jawornyckiego do G. I. Markiewicza z 14 listopada 1890 roku, w którym mowa o tym samym czasie: „Obecnie przeżywam niewiarygodnie ciężkie czasy: egzystuję tylko dzięki temu, że wyprzedaję swoje nie tylko zbędne, ale nawet niezbędne rzeczy. W Petersburgu zaś trzymam się tylko dlatego, że pracuję nad pełną historią zaporoskich kozaków”… Byli oni jednomyślni w poglądach na historię Ukrainy i na wielką historyczną misję Siczy Zaporoskiej, jednakowo nieustraszenie bronili znieważanego języka ukraińskiego i ukraińskiej kultury. Zasługi Dmytra Iwanowycza Jawornyckiego dla Ukrainy są nieocenione! Tego, co Ilja Juchymowycz Riepin zrobił w swoim czasie dla Ukrainy, również trudno przecenić… Przypomnijmy rok 1863 — pojawia się cyrkularz wałujewski, który kategorycznie zabrania drukować książki i czasopisma w języku ukraińskim. Rok 1876 — wychodzi ukaz emski, który zabrania wwozić na Ukrainę z zagranicy ukraińskie książki, drukować ukraińskie tłumaczenia z innych języków, a także organizować przedstawienia teatralne i podawać teksty do nut w „narzeczu małoruskim”. A Riepin w tym czasie (w 1881 roku) maluje obraz „Wieczornice” i tak właśnie podpisuje go w języku ukraińskim — „Wieczornice”! „Wieczornice” kupuje P. M. Trietiakow i wywiesza w swojej słynnej galerii pod faktycznie zakazaną nazwą, a cała rosyjska prasa podaje tę nazwę w języku ukraińskim, bo tak podpisał swój obraz pierwszy malarz Rosji! I dalej (jeszcze za caratu) Ilja Juchymowycz Riepin maluje wielkie monumentalne płótna o tematyce ukraińskiej — „Zaporożcy” (1880—1891), „Czarnomorska wolnica” (1908), „Hajdamacy” (1898—1917)! Cóż to za obywatelski czyn ze strony Riepina! Dalej — jeszcze więcej. W 1888 roku D. I. Jawornycki wydaje w Petersburgu swoją pierwszą poważną pracę o Siczy Zaporoskiej — „Zaporoże w pozostałościach starożytności i podaniach ludu”, gdzie wiele stron napisano w języku ukraińskim. I do tego wydania Ilja Juchymowycz Riepin wykonał dziewięć rysunków z przedstawieniem zaporoskiego ubioru, broni i portretami samych zaporoskich kozaków, których bezgranicznie kochał i szanował i o których jeszcze w listopadzie 1880 roku (na długo przed znajomością z D. I. Jawornyckim) pisał do W. W. Stasowa: „Do tej pory nie mogłem odpowiedzieć Panu, Włodzimierzu Wasiljewiczu, a wszystkiemu winni są „Zaporożcy”. Cóż to za ludek!! Gdzie tu pisać, głowa kręci się od ich hałasu i szumu… Pan jeszcze wymyślił, żeby mnie podbudować; jeszcze na długo przed Pana listem zupełnie przypadkowo odkryłem płótno i nie wytrzymałem, wziąłem się za paletę, i oto dwa i pół tygodnia bez odpoczynku żyję z nimi, niemożliwie się rozstać, wesoły naród… Nie darmo pisał o nich Gogol, wszystko to prawda! Diabelski naród!.. Nikt na całym świecie nie odczuwał tak głęboko wolności, równości i braterstwa! Całe życie Zaporoża pozostało wolne, nikomu się nie podporządkowało”. Pokłońmy się Ili Juchymowyczowi Riepinowi za te śmiałe słowa, podziękujmy mu za jego nieśmiertelne obrazy! Wszak nieśmiertelność Riepina — to w dużej mierze także nieśmiertelność ukraińskiej duszy. Na zdjęciach: I. J. Riepin, D. I. Jawornycki (fotografie opracowane przez projektantkę Katerynę Miszczuk).

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

Repin i Jawornycki. W 175. rocznicę urodzin I. J. Repina

Walerij HERASYMCZUK. Znany historyk sztuki, jeden z redaktorów „Dziedzictwa artystycznego” I. S. Zilbersztejn w swoim gruntownym badaniu „Repin w pracy nad »Zaporożcami«” pisał: „Obraz Repina »Zaporożcy piszą list do sułtana tureckiego« należy do niewielkiej liczby tych dzieł artysty, które nie tylko widzowie i krytycy, ale i on sam cenił bardzo wysoko. Repin wiedział, że »Zaporożcy« to jedno z najpopularniejszych dzieł jego pędzla. I rzeczywiście, żaden z jego obrazów nie rozszedł się w takiej liczbie reprodukcji jak ten i żaden nie był kopiowany tak często jeszcze za życia artysty. ...Usłyszawszy latem 1878 r. w Abramcewie treść szyderczej odpowiedzi, wysłanej przez zaporoskich kozaków... tureckiemu sułtanowi, artysta naszkicował ołówkiem pierwszy szkic »Zaporożców«... Ale ukończył to swoje dzieło Repin dopiero po dwunastu latach, co zaświadczył sam, stawiając na płótnie daty: »1880—1891«. Poza wszelką wątpliwością Repin odłożył pracę nad »Zaporożcami« wbrew swojej woli, a wcale nie dlatego, że inne zamysły pochłonęły go silniej. Wybierając skomplikowany temat historyczny, Repin okazał się niezdolny do zrealizowania swojego zamysłu bez doradcy, który dostarczałby mu niezbędnych materiałów dokumentalnych, ikonografii, orientowałby w zasobach muzealnych. I długo przy Repinie nie było człowieka, który mógłby zapoznać go z bronią, rynsztunkiem i innymi przedmiotami codziennego użytku zaporoskich kozaków XVII wieku, ze źródłami literacko-historycznymi i, wreszcie, mógłby wyszukać dla niego żywą »naturę«. Dopiero około 1887 r. Repin poznał prawdziwego »mistrza spraw historycznych«, a do tego specjalistę właśnie od historii zaporoskiego kozactwa. Był to profesor D. I. Jawornycki. Usłyszawszy o tym, że D. I. Jawornycki przeprowadził się do Petersburga, Repin dołożył starań, aby bliżej poznać się z nim. Niemałą rolę w ich zbliżeniu odegrało i to, że Jawornycki zabrał się do pomagania Repinowi z gorącym pragnieniem i rzeczywiście zrobił dla niego wszystko, co mógł: pozował sam do centralnej postaci pisarza, szukał dla Repina żywej »natury« wśród współczesnych Ukraińców, opowiadał mu o wydarzeniach historycznych tamtych czasów, dostarczał mu materiały dokumentalne, zapoznawał go z kolekcjami przedmiotów zaporoskiej starożytności i, wreszcie, oddał do dyspozycji Repina własny zbiór ukraińskich starożytności: były tu i żupany, i »sapiańce« (buty z safianu), i fajki wszystkich rozmiarów, i broń, a nawet karafka wykopana z »wódką« w mogile w pobliżu dawnej Siczy (oczywiście, ta sama karafka jest przedstawiona na obrazie przed »pisarzem« — Jawornyckim). Nie trzeba dodawać, że wszystko to musiało stymulować dalszą pracę Repina i przybliżyć czas ukończenia »Zaporożców«. Przyjacielską pomoc historyka Repin przyjmował z wielką wdzięcznością. Kilka miesięcy po znajomości artysta oddał do dyspozycji Jawornyckiego dziewięć rysunków do jego dwutomowego badania »Zaporoże w pozostałościach starożytności i podaniach ludu«. Niektóre z tych rysunków zostały wykonane przez niego specjalnie. W tym samym okresie Repin podarował Jawornyckiemu pierwszy ukończony szkic »Zaporożców« (olej), który obecnie przechowywany jest w Galerii Trietiakowskiej. W Petersburgu Jawornycki przeżył do 1892 r., potem bywał w stolicy tylko z wizytami. Za każdym razem, gdy Jawornycki przyjeżdżał do Petersburga, koniecznie widywał się z Repinem. (Tak, w liście Repina do Jawornyckiego z 9 lutego 1897 roku czytamy: »Drogi Dmytro Iwanowyczu. Będę bardzo, bardzo rad, jeśli uszczęśliwi Pan moje państwowe komnaty swoim niepowtarzalnym czytaniem, w towarzystwie miłych naszych rodaków. Prosiłbym Pana, jeśli nie ma Pan przewidzianego wcześniej gdzieś indziej, — prosto do mnie z dworca i zatrzymać się u mnie«. — W. G.). A z przeprowadzką historyka w 1902 r. na stałe zamieszkanie do Jekaterynosławia, gdzie z największą energią zabrał się za realizację swojego celu — stworzenie muzeum ukraińskiej starożytności, — jego związek z Repinem utrzymywał się poprzez korespondencję. Kiedy w listopadzie 1913 r. w Jekaterynosławiu odbyło się uroczyste posiedzenie, poświęcone trzydziestoleciu działalności literacko-naukowej D. I. Jawornyckiego, Repin wysłał jubilatowi telegram gratulacyjny: »Po przyjacielsku ściskam nieśmiertelną duszę Zaporoża«. Ich korespondencja trwała — z pewnymi przerwami — do ostatniego roku życia wielkiego artysty. Wszystkich listów Repina w archiwum Jawornyckiego zachowało się ponad sześćdziesiąt: ostatni z nich datowany jest na 31 maja 1930 r.; oznacza to, że został napisany przez Repina na cztery miesiące przed śmiercią”. Wielka rola Jawornyckiego w historii stworzenia przez Repina obrazu »Zaporożcy« jest dla badaczy na tyle oczywista, że żaden z nich nie pomija milczeniem tego bezspornego faktu. Tak, O. Laskowska w monografii »Ilja Jefimowicz Repin« podkreśla, że właśnie »znajomość z D. I. Jawornyckim dała Repinowi możliwość zagłębienia się w studiowanie Zaporoskiej Siczy i jej zabytków, ponieważ historyk oddał do jego dyspozycji wszystkie materiały«, a S. Prorokowa w swojej książce »Repin« pisze, że »przy tym płótnie między artystą a Jawornyckim powstała silna przyjaźń, która przetrwała i potem«. Po napisaniu »Zaporożców« Repin jeszcze nie raz zwracał się o pomoc do Jawornyckiego. 25 grudnia 1903 roku pisał do niego z Petersburga: »Drogi Dmytro Iwanowyczu. Potrzebny mi jest zaporoski sztandar z galerą, kopia z którego, przez Pana odtworzona, gościła u mnie ponad 10 lat temu... Pan, oczywiście, pamięta, gdzie oryginał. Bądź Pan dobry i miły jak zawsze, niech Pan napisze mi, gdzie mam go szukać. Bardzo jest mi teraz potrzebny«. W tym czasie Repin pracował już nad »Czarnomorską wolnicą«. Któż wie — czy nie z tej kopii, którą w swoim czasie zrobił Jawornycki i oddał do dyspozycji Ilji Jefimowicza, narodził się u artysty zamysł obrazu?! 9 maja 1909 roku, malując obraz »Hajdamacy«, Repin znów zwraca się do Jawornyckiego: »Drogi Dmytro Iwanowyczu. Do Pana prośba. Panu, oczywiście, znana jest forma święconego noża hajdamaków? Możliwe, że w Pana muzeum są wzory? Jeśli jest możliwość posiadania fotografii takiego noża, byłbym bardzo szczęśliwy«. Historyk od razu odpowiedział. W muzeum imienia O. M. Pola, którym kierował, wtedy eksponowano dwa takie noże. Zrobiono fotografie i od razu wysłano do »Penatów«. Wiele książek historycznych i fotografii wysłał D. I. Jawornycki I. J. Repinowi, kiedy artysta w latach 1926—1930 malował obraz »Hopak«. To była silna przyjaźń i wieloletnia twórcza współpraca dwóch Wielkich Orędowników, gdzie nikt nie zważał na żadne niebezpieczeństwa, — początkowo Ilja Repin nie przestraszył się tego, że Dmytro Jawornycki był »nieprawomyślny« w oczach carskiej ochrany, a później Jawornycki nie obawiał się być zaliczonym do liczby »wrogów ludu«, kiedy po rewolucji wysyłał Repinowi do Finlandii paczki z książkami o Zaporożu i pisał »historyczne« listy! W swoim orędownictwie oni też byli bardzo podobni jeden do drugiego. Oto wersy z listu I. Repina do T. L. Tołstoj, gdzie pisze on o wielkiej 5 sierpnia 2019 roku przypada 175. rocznica urodzin wybitnego malarza-humanisty Ilji Jefimowicza Riepina. Urodził się on na Ukrainie, w mieście Czuhujiw pod Charkowem, dlatego ukraińska tematyka często pojawia się w twórczości genialnego artysty: „Bandurzysta”, „Ukrainka przy płocie”, „Ukraińska chata”, „Ukraiński chłop”, „Wieczornice”, „Jarmark”, „Portret T.H. Szewczenki”, „Hetman”, „Zaporożec”, „Kozak w stepie”, „Zaporożcy piszą list do tureckiego sułtana”, „Czarnomorska wolnica”, „Hajdamacy”, „Hopak”… Historia powstania tych oraz innych obrazów („Burlacy na Wołdze”, „Procesja”, „Tołstoj przy orce” i in.), a także historia życia wybitnego malarza zostały dość szczegółowo naświetlone na stronach nowego dzieła Wałerija Herasymczuka „Riepin. Powieść biograficzna w sztukach”. Dzisiaj zaś, w te jubileuszowe dni, proponujemy uwadze czytelnika niewielki fragment komentarzy autora do dramatu „Zaporożcy”.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

Wkrótce w wydawnictwie „Jarosławiw Wał” ujrzy światło dzienne książka wspomnień Mychajła Słaboszpyckiego „Z pamięci zwierciadła”, w której zebrano niejedną pasjonującą życiową odyseję, gdzie przeszłość organicznie przeplata się ze współczesnością. Proponujemy czytelnikom „Słowa Proświty” fragment tej nieprzeciętnej książki, która jeszcze przed swoim wydaniem zyskała szeroki rezonans dzięki publikacjom w prasie i mediach społecznościowych. nacjonalizmu. Nawet gloryfikacja ludowej artystki wydawała się niebezpieczna dla sługusów reżimu. Wydaje się, że większy przejaw idiotyzmu po prostu trudno sobie wyobrazić. Możliwe, że ktoś z dzisiejszych czytelników nawet w to nie uwierzy. Bo przecież przeciwko takiemu protestuje zdrowy rozsądek. Ale próżno było szukać zdrowego rozsądku w czasach komunistycznej inkwizycji. A jeszcze w Ukrainie, gdzie niemal we wszystkim przywidział się nieszczęsny nacjonalizm. Zatem chora wyobraźnia ideologicznych ekspertów albo dostrzegła niebezpieczną treść w fantastycznych kwiatach i zwierzętach Marii Prymaczenko, albo wyobraziła sobie, jaką dywersją może stać się stworzenie w Ukrainie kultu jednostki mistrzyni ludowo-dekoracyjnego malarstwa, kiedy jej imię zabrzmi u nas tak, jak, powiedzmy, imię Pirosmaniego w Gruzji. Zresztą imię Marii Oksentijiwny rzeczywiście stawało się kultowe. Do niej, w głuchą wieś, żeby ją zobaczyć, porozmawiać z nią, jechało wielu ukraińskich intelektualistów. Jurij Szczerbak opowiadał mi, jak zbierali się oni z profesor Tetianą Czernyszową (żoną Andrija Biłeckiego) do Prymaczenko i dosłownie w ostatniej chwili coś im pokrzyżowało wyjazd. Szczerbak nawet niedawno o tym wspominał i nazwał niespotkanie się z Marią Prymaczenko, której sztuką jest bezgranicznie zachwycony, jedną z wielkich strat swojego życia. Absolutnie daleka od wszystkich ideologicznych powiewów i tendencji życia kulturalnego w małej wiosce Bołotnia za Iwankowem, Maria Oksentijiwna nie za bardzo pragnęła dowiedzieć się, co tam konkretnie dzieje się w Kijowie, Moskwie, Paryżu czy Londynie. Żyła życiem wieśniaczki, ale z poprawką na swój niezgłębiony talent, który unosił jej duszę ponad codzienną marność. Wystarczyło jej rozumieć, że na tym świecie zła jest znacznie więcej niż dobra i że ich odwieczna walka kaleczy ludzi. Mniej więcej takie jej przemyślenia zapisałem po którymś przyjeździe do Bołotni. Nie wygłaszała jakichś filozofem – czasami myślała na głos i krótko wyrażała to, co miała na duszy i na umyśle. Maria Oksentijiwna nie ganiła niedoskonałego świata – uważała, że inaczej w nim być nie może. Bo świat po prostu stworzony jest taki i nikt nigdy go nie zmieni. A człowiek, który ma sumienie (bo wielu tak i rodzi się bez niego), stroni od zła, staje w obronie przed nim swoich bliskich. Przeczytawszy swoje ówczesne pośpieszne notatki o spotkaniach z artystką, bardzo żałuję, że nie miałem ze sobą dyktafonu i nawet do głowy mi nie przyszło pożyczyć go od kogoś, żeby nagrać Marię Oksentijiwnę. Tak, już wtedy rozumiałem, z jaką wybitną osobistością zetknął mnie los, ale prawdziwy format Prymaczenko wyraźnie zobaczyłem już z dystansu pamięci. Po raz setny upewniłem się: spotkawszy się z wielkim z bliska, nie od razu możesz dostrzec jego skalę. I tylko dystans czasu uwydatnia, rozjaśnia i nadaje mu właściwe wymiary. Obecnie nie słychać nic o tym, jak zamarła w rejonie iwankowskim idea szkoły Marii Prymaczenko. Wtedy, pod koniec lat sześćdziesiątych i na początku siedemdziesiątych, w mediach często wspominano o tym, że na Iwankowszczyźnie z powodzeniem działa szkoła ludowo-dekoracyjnego malarstwa Marii Prymaczenko. Pamiętam nawet dwie lub trzy wystawy jej „uczniów” w rejonowym domu kultury. Były tam prace Fedora Prymaczenki i bratanicy Marii Oksentijiwny – młodej Kati Juszczenko, na której pokładano poważne nadzieje. Wydaje się, że ta nawet miała swoje wystawy w Kijowie. Ale gdzie ona dzisiaj jest i co się z nią stało, nie wiem. Ktoś z rozsądnych iwankowskich nauczycieli opowiadał mi wtedy, że dzięki Marii Prymaczenko i jej uczniom narodzi się tutaj fenomen na wzór sławnych malowideł petrykowskich (od nazwy wsi na Siczosławszczyźnie, gdzie przez wieki kultywowana jest sztuka ludowa i imiona petrykowskich mistrzów oraz ich dzieła są znane – przynajmniej tak było wcześniej – nawet poza granicami Ukrainy). Nie wyszło. Najwyraźniej, jak to bywa, są ku temu obiektywne i subiektywne przyczyny. Śmierć Marii Oksentijiwny – to jak zagłada planety, wokół której obracały się satelity. I, myślę, duchowe zubo-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

Wieśniaczka z Bołotni Maria Prymaczenko

Mychajło SŁABOSZPYCKYJ Czysta, zamyślona, a przez to i małomówna Maria Oksentiwna spokojnie mierzy wzrokiem mojego oskarżyciela, który niespodziewanie mnie oszołomił. Maria Oksentiwna, cierpliwie przeczekawszy burzliwy potok słów Hryhorija Abramowycza, stanowczo mówi: „Czego wy się na chłopaka rzuciliście?! Co on wam złego zrobił?! Nie pozwolę w mojej chacie na niego napadać!..” Miesteczkin od razu spuścił z tonu, jednak wciąż patrzy na mnie wilkiem. A ja nijak nie mogę zrozumieć przyczyny jego gniewu. Słyszałem o nim, ale nigdy się z nim nie widziałem. Nigdzie nie nadepnąłem mu na odcisk, a on beszta mnie, jakbym zrobił coś złego. Mam zaledwie dwadzieścia lat. Jestem korespondentem kijowskiej obwodowej gazety młodzieżowej „Mołoda hwardija”. Naiwny, pysznię się swoimi gazetowymi ekscersyzami, wierząc w to, że są one już niemal klasyką. Kto z nas nie przechodził tego stanu, kiedy ty, zielony i nadęty jak młody indyk, wierzysz w swoją twórczą wszechmoc?! Kiedy wszystko na świecie wydaje ci się proste i zrozumiałe, jak tabliczka mnożenia? Obracam się spojrzeniem pamięci na tę inscenizację w chacie Marii Prymaczenko – i mam dwojakie odczucie. Z jednej strony wstyd mi za moją ówczesną pewność siebie, a z drugiej ożywa dawna, wydawałoby się, zupełnie zapomniana głęboka uraza do tego mizernego wujaszka, który ni z tego, ni z owego nakrył mnie mokrym workiem. A przedtem wszystko było tak. Bardzo pasjonowałem się wtedy tak zwaną naiwną sztuką ludową. Znałem nazwiska, biografie i dzieła Hanny Szostak-Sobaczko, Tetiany Paty, Marfy Tymczenko, Marii Buriak, czytałem o malarstwie petrykiwskim, Niko Pirosmaniszwilim, Nikiforze Drowniaku, Ivanie Generaliciu, Henri Rousseau. Próbowałem pisać jakieś artykuły na ten temat. I kiedy w muzeum Szewczenki otwierała się wystawa Marii Prymaczenko, ja, oczywiście, byłem tam. Uważnie wysłuchałem wszystkich mówców. A potem wydrukowałem w gazecie artykuł z takim (jak potem zrozumiałem, zupełnie niewymyślnym) tytułem: „W dziwnym barwnym świecie Marii Prymaczenko”, z którego byłem bardzo dumny. Artykuł pochwalono na redakcyjnej odprawie, a nawet przypięto wycinek z nim na „czerwonej” tablicy. Była w tamtych – już głuchych dla dzisiejszych czasów – metodach praktyka podtrzymywania ducha twórczej konkurencji w redakcyjnych zespołach: uznane za lepsze trafiało na „czerwoną” tablicę, a brak profesjonalizmu – na „czarną”. I nagle historyk sztuki Hryhorij Miesteczkin oskarża mnie o nie wiadomo jakie grzechy. Mówi, że istnieją dwie teorie wyjaśniające malarstwo ludowe – nasza, radziecka, i zachodnia. Tak więc naszą, radziecką reprezentuje on, a ja (sam o tym wcale nie wiedząc) znalazłem się w nurcie szkodliwej teorii zachodniej. Tak oto wszystko doktrynował ten spryciarz, próbując spopielić mnie szlachetnym gniewem, ale nieco powściągnięty przez Marię Oksentiwnę, która spokojnie, lecz stanowczo go uciszyła, w końcu spuścił z tonu. Mimo wszystko w swojej chacie Prymaczenko jest najważniejsza. I nie ma co mu ze swoim statutem pchać się do cudzego klasztoru. Gdybym nie był wtedy tak zmieszany, to nawet byłbym z siebie dumny: okazuje się, że interpretuję sztukę ludową w duchu poważnych koncepcji naukowych, choć nie mam o nich zielonego pojęcia! Bo jestem w tym zupełnie niewykształcony. A Hryhorij Abramowycz swoim rentgenowsko przenikliwym spojrzeniem przejrzał mój tekst i kategorycznie tę osobliwość zdiagnozował. Pewnie nigdy nie domyśliłbym się prawdziwej przyczyny eskapad Miestieczkina pod moim adresem, bo przecież wszystko tam było tak arcy-poważnie argumentowane, a ja, żółtodzioby neofita gazetowego pisarstwa, nawet nie podejrzewałem, że istnieje surowy podział stref wpływów i rozpaczliwa obrona swojego „dostępu do sprywatyzowanego ciała”. Wyszedłem z chaty zapalić i natknąłem się na syna Marii Oksentijiwny, Fedora, któremu poskarżyłem się na Miestieczkina. I ten wyjaśnił mi: Hryhorij Abramowycz po prostu odgania mnie od matki, tak jak odgania wszystkich innych konkurentów. On, powiada, nie chce z nikim dzielić się tym, co ma. Na moje zdziwione spojrzenie Fedor wyjaśnił: Miestieczkin pisze o matce w gazetach, a za to zabiera jej każdą trzecią pracę — uzbierało mu się już na całe muzeum. Dopiero wtedy zaczęło do mnie co nieco docierać. Ja, prymitywny idealista i romantyk, nie mogłem sobie wyobrazić, że ten znamienity historyk sztuki (tak o sobie napomknął) sławi wybitną artystkę nie przez swoją filantropijną miłość do sztuki, a właśnie tak, jak niemal szlachetny maruder, obierając ją. Swoją drogą, współcześni czytelnicy pewnie nie bardzo wyobrażają sobie, że wtedy za jakiekolwiek pisanie, opublikowane drukiem, płacili całkiem niezły honorarium. A Hryhorij Abramowycz miał podwójny — jeśli nie potrójny — zysk. Miał swoje powody, by dbać o sławę Marii Prymaczenko. Rosła jej sława — rosły ceny jej obrazów. I tych, które stały się jego własnością. Potem do mnie już docierało: ten lub tamten obraz Prymaczenko sprzedał zagranicznemu turyście, jeszcze jakiś dał jako łapówkę wysokiemu urzędnikowi. Mój kolega z „Mołodej hwardiji” Jarosław Hołeć, który po uszy zanurzył się w temat sztuki ludowej i znał się niemal ze wszystkimi malarzami, opowiadał mi niemało takich szczegółów o stołecznych prywatnych kolekcjach i o przedsiębiorczych operacjach Miestieczkina. Ale dla sprawiedliwości trzeba powiedzieć: Hryhorij Abramowycz rzeczywiście dużo pisał o mistrzach ludowych i to pomagało im wzmocnić się statusowo. Oni — kto bardziej, kto mniej — stawali się popularni. Pod koniec lat sześćdziesiątych i w siedemdziesiątych zaczęła się nawet prawdziwa moda na nich. Zatem, dbając o siebie, Miestieczkin i jemu podobni (jasna sprawa, że nie był on jeden taki) dbali o artystów. Były w jednym zjawisku dwie korzyści. Więc są podstawy, by nie nazbyt winić ich za ten merkantylizm. Oni również na swój sposób służyli sztuce. Czy przynajmniej artystom. Bo sprzyjali utwierdzeniu i popularyzacji ich imion. Kajam się, nie byłem wielkoduszny wobec Hryhorija Miestieczkina. Poznawszy się ze mną w tak niezwykły sposób, zaczął nachodzić redakcję „Mołodej hwardiji” ze swoimi opusami. Trzymał się ze mną tak, jakby nie było u nas tego ekscesu w Bołotni, kiedy spróbował urządzić mi ideologiczną egzekucję, od której obroniła mnie Maria Oksentijiwna. Jeszcze powiedziała, że będzie rada widzieć mnie u siebie. Ale wracam do opusów profesjonalnego historyka sztuki Miestieczkina, którymi zaczął mnie zasypywać w „Mołodej hwardiji”. Miałem możliwość upragnionej satysfakcji. Ponieważ Hryhorij Abramowycz był beznadziejnie rosyjskojęzyczny, a po ukraińsku tylko zarabiał na chleb i do chleba, to język ten u niego był nawet nie drewniany, a jeszcze gorszy. Jego zdania na papierze przypominały kupy słomy zrzucanej widłami. Zdania były i płaskostopne, i z nich wszędzie sterczały ości rusycyzmów. A teraz już ja mu wymownie wyczytywałem, wytykając wszystkie dziwolągi. On z rezygnacją dziękował, ale za każdym razem udawało mu się prosić mnie, żebym „przeszedł się po tekście profesjonalną ręką”, a jego wdzięczność będzie materialnie odczuwalna. Kilkakrotnie odrzucałem ten temat i wkrótce zniknął. Niemal przepisywałem jego dzieło i artykuły o naszych mistrzach ludowych nierzadko pojawiały się w gazecie. I ważny szczegół: właśnie „Mołoda hwardija” zainicjowała wysunięcie Marii Prymaczenko na zdobycie Nagrody Państwowej imienia Tarasa Szewczenki. I ta nagroda została jej przyznana. Przy tej okazji trzeba powiedzieć o osobliwości tamtego czasu, która niemało wyjaśnia. To, co nazwano chruszczowowską odwilżą polityczną, wtedy jeszcze się nie skończyło, chociaż już zaczynały się symptomatyczne przymrozki. Ale jeszcze była siła pozytywnej inercji. Jeszcze pojawiały się książki zrehabilitowanych Mykoły Zerowa, Pawła Fyłypowycza, Mychajła Draj-Chmary, Geo Szkurupija, w prasie niemało mówiło się o bojczukistach. Jeszcze nie pozwalniano z pracy ukrainocentrycznych historyków Apanowycz, Kompan, Brajczewskiego, jeszcze drukowano śmiałych krytyków Dziubę, Switłycznego, Swerstiuka. Jeszcze nie wierzono, że wkrótce wszystko to się skończy. Oryginalny film Wołodymyra Sawieljewa o Marii Prymaczenko jako o mistycznie niepojętym ukraińskim fenomenie zostanie zabroniony później, bo w nim strażnicy ideologicznej czystości zobaczą recydywę ukraińskiego nacjo-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

Życie nasze, spowodowane wszystkimi społecznymi burzami, które na nas czyhały, jest również jedną z przyczyn upadku wielu tak cennych projektów. Szkoła ludowej sztuki dekoracyjnej Marii Prymaczenko to nostalgiczne wspomnienie o naszej niespełnionej pięknej nadziei. Jak to teraz modnie wyrażać, sztuka ludowa nie jest dzisiaj w trendzie. Jest zbyt skomplikowana dla naszego duchowo i intelektualnie zleniwiałego człowieka, którego ciągnie do czegoś lżejszego i bardziej zrozumiałego, jak, powiedzmy, „95 kwartał”. Żadnej pracy duszy i żadnych rebusów dla intelektu. Popkultura (jeśli można to nazwać kulturą!) podbiła zdegradowane masy. Komu wystarczy ciekawości i cierpliwości, by z napięciem wpatrywać się w szerokie plamy barwne, kontrastowe i harmonijne połączenia tonów, ornamentalne formy? Kto wytęży rozum, aby rozszyfrować filozoficzne alegorie tych wątków, w których przedstawiono złe i agresywne potwory, uosabiające wszystko to, co niszczy światło w ludzkiej duszy? Kto zastanowi się nad prowidencjonalnością wizji rzekomo prostej wiejskiej kobiety z głębokiej wsi, która sama się nie zastanawiała — skąd u niej ten dar i dlaczego widzi i rozumie to, czego nie widzą i nie rozumieją inni? Ludzie są bardzo pewnymi siebie stworzeniami. Przekonali samych siebie, że dane im jest absolutnie wszystko na świecie zrozumieć i wyjaśnić. Ale przy ich pewności siebie tych metafizycznych zagadek, które pozostają bez odpowiedzi, wokół nas nie ubywa. Jedną z takich zagadek jest ona, Maria Prymaczenko. Znowu przemyśliwuję to, co o niej wiem. W tym nie ma wyjaśnienia niezgłębionego fenomenu artystki. To tylko biograficzna faktografia, która nieco przybliża nas do niej, doprecyzowuje jej życiową kanwę. Wiejskie dziecko z niedziecięcymi, poważnymi oczami, chore na polio. Oczywiście, to odciska swoje piętno na jej odczuwaniu siebie w świecie, gdzie trzeba ciężko pracować i dużo się ruszać. Nie mogła tego nie zrozumieć: jest czymś inna pośród swoich rówieśników. Biografowie zapewne będą wyjaśniać jej talent, idąc również za schematem genetycznym: ojciec Marii wycinał z drewna zadziwiające rzeźby. Wyrzeźbił takie wrota, że patrzyła na nie z zachwytem cała wieś. Matka i matka matki były niedoścignionymi hafciarkami. A Maria zadziwiała wszystkich to malowidłami na ścianach chaty, to układaniem pieśni. Jej „znaleźli” łowcy ludowych talentów w połowie lat trzydziestych. Wtedy kompartia ogłosiła: niby u nas talentem może stać się każdy, bo takie jest nasze życie (oczywiście, nie głodomor i nie represje miały być na myśli!), które masowo rodzi talenty. Marię wysłano do nauki w specjalnych pracowniach artystów. Nie wiadomo, czego się uczyła, a czego nie chciała się uczyć, bo miała już to, głęboko własne, co zadziwi świat. W 1937 roku w Paryżu odbyła się wystawa sztuki Radzieckiej Ukrainy, która miała przekonać Zachód, że naród ukraiński znalazł szczęście i rozkwit kulturalny w Związku, i tutaj nie wymierali z głodu i nie słychać strzałów. I tam nagle sensacją zabrzmiało imię Marii Prymaczenko. Jej płótnami był zachwycony Pablo

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Wszechświat Anatolija Marczuka

Picasso. Historycy sztuki twierdzą, że wywarła ona wpływ na Marca Chagalla. Prawie sława. Przynajmniej rozpoznawalność. A potem w domu o niej zapomniano. Nie było już partyjnego zapotrzebowania na ludowe talenty. Nie wiem, jak wtedy żyła i czy malowała obrazy Maria Oksentiwna. Wiem tylko, że były krótkie lata miłości i długie lata cierpienia. Wtedy, w pracowniach artystycznych, zakochała się w mężczyźnie, który odwzajemnił jej uczucie. I oto nosi już pod sercem ich syna. Mają z ukochanym wziąć ślub. Ale nie zdążają oficjalnie zawrzeć małżeństwa. Uderzyła wojna. I na jej narzeczonego zakładają furażerkę. Zginął od razu. Fedir urodził się bez ojca i nie widział go nawet na fotografii. A Maria Oksentiwna pozostała wdową przez całe życie. Tylko obrazy i jej zbolała dusza. Po śmierci artystki z jej domu skradziono siedemdziesiąt siedem obrazów. Zbrodni nie wykryto. Fedir mówił mi o tym jak o wielkim smutku. I kto śmiałby mu zaprzeczyć? Maria Prymaczenko przeszła do pamięci. Stała się zdumiewającą legendą. Rzeczywistość jej istnienia na świecie potwierdzają chyba tylko obrazy w muzeach świata oraz zawsze zadbany grób na wiejskim cmentarzu w Bołotni. Często spotykała się z nią, pisała o niej artykuły, robiła programy telewizyjne moja dobra przyjaciółka — dociekliwa i utalentowana Ludmyła Łysenko. W ostatnich latach Ludmyła z jakiegoś powodu wypadła z przestrzeni informacyjnej i kulturalnej. W „Encyklopedii współczesnej Ukrainy”, gdzie zamieszczono notkę biograficzną o Łysenko, przeczytałem, że obecnie mieszka na Chmielniczyźnie (skąd pochodzi) i pracuje nad powieścią-trylogią o Marii Prymaczenko „Grzechy w raju”. Chce się doczekać tego dzieła, w którym, wierzę, będą i genealogiczne „wykopaliska” Prymaczenków (a jakże inaczej?!), i faktografia jej życia, które trwało osiemdziesiąt osiem i pół roku. Wiem, że Ludmyła ma wiele sfilmowanego materiału z codzienności tajemniczej wieśniaczki z Bołotni. (Pomyślawszy o tym, od razu przypomniałem sobie jej cichy, równy głos oraz oczy Marii Oksentiwny, której dano niełatwe brzemię czucia i rozumienia wszystkiego. Chyba nie do zniesienia ciężko jest takie brzemię utrzymywać…) Mój przyjaciel Wołodymyr Panczenko, który nie męczy się jeżdżeniem po Ukrainie w poszukiwaniu wszystkich sakralnych miejsc, dotarł i do zapomnianej obecnie Bołotni, aby pokłonić się tam grobowi Marii Prymaczenko i postać na starym podwórzu, które pamięta swoją małomówną gospodynię i jej troskliwe ręce. I słuchając Wołodymyra, pomyślałem: gdybym był poetą, napisałbym wiersz o kobiecie, która urodziła się i umarła w swojej wsi, otoczonej niezbyt urodzajnymi polami i rzadkimi zagajnikami. Ona pewnie nawet nie myślała, że jej obrazy czekały wszystkie Rzymy, Florencje, Paryże i Londyny. Była bardzo domową istotą i niechętnie, a nawet z niepokojem opuszczała (tylko kilka razy) wieś. A jej obrazy swobodnie popłynęły w świat. Nie przypadkiem przecież na płótnach Prymaczenko jest tyle ptaków. Zdarzają się — ale pewnie rzadko — takie paradoksalne losy. Eduard OWCARENKO Zdjęcie autora Organizowanie plenerów w rejonie makarowskim ma długą historię. Zapoczątkował je ojciec artysty, Petro Marczuk, który swego czasu był dyrektorem szkoły i interesował się sztukami plastycznymi. Od lat 60. zapraszał na nie studentów Kijowskiego Instytutu Artystycznego. Każde takie wydarzenie stawało się znaczącym wydarzeniem w życiu rejonu. A na początku lat 90. dzieło ojca kontynuował jego syn Anatolij. Najlepsze dzieła, stworzone podczas plenerów, stały się podstawą Makarowskiej Galerii Obrazów, której kolekcja liczy obecnie ponad 500 obrazów. — Zdejmuję przed Państwem kapelusz trzy razy. Dziękuję przyjaciołom i krewnym za to, że zaszczycili mnie swoją obecnością — zaznaczył Anatolij Marczuk. — Odbyły się już u nas warsztaty dla początkujących artystów, wśród naszych gości są także doświadczeni twórcy. Święto sztuki rozpoczęło się od modlitwy za Ukrainę, za jej obrońców, naszych ukraińskich wojowników, którzy chronią nas, abyśmy mieli możliwość organizowania takich wydarzeń. — Znamy wiele przypowieści ewangelicznych o talencie i o tym, jak człowiek go wykorzystuje — podkreślił ojciec Iwan. — Człowiek musi pomnażać i chronić swój talent. Właśnie takie pomnażanie talentu widzimy na wystawie Anatolija Marczuka. Chcemy życzyć mu zdrowia oraz Bożego błogosławieństwa dla wszystkich tych, którzy uwieczniają na płótnie i papierze piękno, które podarował nam Pan. — Żyjemy w niełatwym czasie, kiedy rozstrzygają się nie tylko nasze losy, ale także losy naszych dzieci i wnuków — podkreślił ojciec Pawło. — Dzisiaj jak nigdy dotąd ważne jest zachowanie miłości do swojej Ojczyzny, do rodzinnej ziemi. Twórczość Anatolija Marczuka wnosi swój wkład w tę sprawę. Jego obrazy subtelnie oddają piękno ukraińskiej ziemi, rodzimej przyrody, wszystkiego tego, co nas otacza. Wszyscy sześciu uczestnicy warsztatów zaprezentowali obecnym swoje nowe prace, stworzone podczas warsztatów, które prowadził Anatolij Petrowycz. Jedna z nich tego dnia po raz pierwszy malowała z natury, a inna ma już pewne doświadczenie twórcze, ukończyła Doniecką Szkołę Artystyczną, obecnie uczy się u ludowego artysty Ukrainy Mykoły Grocha. — Jak dobrze, że mamy takich artystów, od których możemy się uczyć — powiedziała dyrektor Irpieńskiej Szkoły Rysunku Akademickiego i Malarstwa, współorganizatorka warsztatów Jewhenija Charhri. — Takie warsztaty musimy prowadzić nadal. To unikalne zjawisko, zdobytych tutaj umiejętności nie znajdzie się w internecie. Wszystkich uczestników warsztatów oraz szanownych gości, którzy przybyli na wystawę, łączy nie tylko sztuka, wszyscy mamy jednego wspaniałego przyjaciela — Anatolija Marczuka. Uważam, że wszyscy mieliśmy wielkie szczęście. — Obrazy Anatolija Marczuka zachwycają, są cudowne — wyznał dyrektor centrum wydawniczego „Proświta” Wasyl Kliczaka. — Przed nami malarz-poeta. Na jego płótnach nie ma ludzi i ich dzieł. Zamiast tego maluje to, co jest wieczne — przyrodę, niebiosa. W niektórych obrazach widzimy harmonię, w innych jest ona naruszona. Na jednych płótnach autor odzwierciedlił spokój, w innych własne wzburzenie. Pan Wasyl przeczytał również swoje nowe wiersze. — Zazwyczaj dziennikarze polują na artystów w galeriach, w ich pracowniach twórczych — opowiadał zasłużony dziennikarz Ukrainy Serhij Komisarow. — A dzisiaj mieliśmy unikalną okazję wyjechać na łono natury, zobaczyć tę piękną wieś, te wspaniałe tematy. Takie wydarzenia nigdy nie zostają zapomniane. Niestety, dzisiaj zrywają się więzi między pokoleniami twórców. Są uznani mistrzowie, a są młodzi chłopcy i dziewczęta, którzy szukają swojej drogi, ale czasami warto pokazać im kierunek. — Znam Anatolija Marczuka od dawna — wyznała członkini Narodowego Związku Artystów Ukrainy Łarysa Puchanowa. — Razem zdobywaliśmy wykształcenie zawodowe. W 1990 roku przyjęto nas do Związku Artystów. Z każdym rokiem rośnie jego kunszt twórczy. Jestem pierwszy raz w Kożyczance, widzę te czarujące krajobrazy, które inspirują go do twórczości. Dobrze, że mamy na Ukrainie takie ośrodki kultury. — Większość wsi na Ukrainie jest dzisiaj, niestety, opuszczona — zaznaczył rzeźbiarz i projektant, członek Narodowego Związku Artystów Ukrainy Mychajło Dmytriw, który przybył na plener ze swoim wnukiem Iwankiem. — A w Kożyczance widzimy odrodzenie, to źródełko, które daje energię. Niedawno byłem w Polsce, tam kulturą opiekują się państwo, sponsorzy, wspólnoty, a u nas wszystko odbywa się na poziomie entuzjazmu. Ukraina przez wiele wieków walczyła o swoją niepodległość. Już 28 lat żyjemy w niepodległym państwie, ale stan kultury i sztuki, niestety, jest niepocieszający. Członek Narodowego Związku Artystów Ukrainy, laureat licznych nagród artystycznych Dmytro Kowal podkreślił, że każdy człowiek, który wkracza na drogę artysty, powinien zapoznać się z grafiką i malarstwem Anatolija Marczuka. Znany historyk sztuki Stanisław Buszak podkreślił, że działalność Anatolija Petrowycza jest przykładem tego, co jeden człowiek może zrobić dla swojej wsi, swojego kraju. Od mieszkańców Kożyczanki i rejonu makarowskiego mistrza powitali krewna Raisa Łazebna, koleżanka z klasy Wałentyna Zahrebelna-Czemyrys, były przewodniczący Makarowskiej Rejonowej Administracji Państwowej Anatolij Matwiejew. A prezent muzyczny uczestnicy święta sztuki otrzymali od Natalii Mirosznyczenko-Koczuby. Ponadto, aby uhonorować artystę, przybyli kandydatka nauk pedagogicznych Tamiła Marczuk (jedna z inicjatorek wydarzeń), twórcza rodzina Wasyla, Ludmyły i Andrija Kubajów, rzeźbiarz Wadym Żukowski, artystka Tetiana Kuhaj oraz ponad setka miłośników sztuki. Goście zapoznali się z dużą wystawą indywidualną A. Marczuka „Ziemia z niebem rozmawia”, którą pokazano już w Kijowie, Czernihowie, Kaniowie, Czerkasach, Makarowie, a teraz także w rodzinnej Kożyczance. Dalej droga ekspozycji poprowadzi do Białej Cerkwi i innych ukraińskich miast. Obok prac mistrza pędzla eksponowano wyhaftowane prace jego siostry — Ludmyły Makarenko-Marczuk. W Domu Twórczości „Sadyba Anatolija Marczuka” we wsi Kożyczanka w rejonie makarowskim, w obwodzie kijowskim, odbył się szereg wydarzeń artystycznych: warsztaty malarstwa akwarelowego, dwa zbiorowe plenery malarskie „Kożyczanka — perła Polesia” i „Makarów i okolice”, sympozjum rzeźby oraz wystawa indywidualna gospodarza posiadłości, które razem zlały się w święto literacko-artystyczne.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Wierni świętowali chrzest Rusi-Ukrainy

W ukraińskim kalendarzu dat pamiętnych 28 lipca to szczególny dzień. Jest to Dzień świętego równemu apostołom księcia Włodzimierza, jednego z fundatorów naszego państwa i jego patronów. Jednocześnie jest to Dzień chrztu Rusi Kijowskiej-Ukrainy, najważniejszego wydarzenia w duchowym życiu dawnego kraju, które stało się impulsem do rozwoju edukacji i kultury, budowy świątyń i klasztorów, tworzenia bibliotek, reformy administracyjnej. Od tamtych czasów bierze swój początek idea soborowości Ukraińców i ukraińskich ziem, państwowej i duchowej jedności. Heorhij ŁUK’JANCZUK Zdjęcie autora Procesją krzyżową, świątecznymi nabożeństwami — rano w Sofii Kijowskiej i po południu na Wzgórzu Włodzimierskim uczczono 1031. rocznicę Chrztu Rusi-Ukrainy. Na terenie Soboru Sofijskiego w Kijowie odbyła się boska liturgia. To miejsce jest historyczną siedzibą metropolitów kijowskich, dlatego uroczyste nabożeństwo odbyło się właśnie na terenie tego wybitnego dla ukraińskiego prawosławia nie tylko zabytku, ale i duchowego centrum historycznego. Metropolita Epifaniusz po raz pierwszy przewodniczył nabożeństwu z okazji Dnia chrztu Ukrainy-Rusi jako Zwierzchnik Prawosławnego Kościoła Ukrainy: „W dniu wielkiego święta równemu apostołom księcia Włodzimierza obchodzimy Dzień chrztu Ukrainy-Rusi. 1031 lat temu zjednoczyliśmy się duchowo w wierze prawosławnej. Dzisiaj zaś radośnie świętujemy w jednej rodzinie pomiestnego Prawosławnego Kościoła Ukrainy”. Po raz pierwszy na Ukrainę z Konstantynopola przywieziono od razu dwie cudotwórcze świętości — relikwie apostoła Andrzeja Pierwszego Powołanego oraz cząstki Drzewa Krzyża Pańskiego. Powitać Ukrainę przyjechał także przedstawiciel Patriarchatu Ekumenicznego, metropolita galski Emmanuel. Aby dołączyć do procesji i pomodlić się za przyszłość Ukrainy, do stolicy zjechało około 20 tysięcy wiernych. Delegacjami — z parafii lub oddzielnie rodzinami własnymi autami — świeccy przyjechali z całej Ukrainy, aby wspólnie modlić się za los kraju w Sofii Kijowskiej — tej samej świątyni, gdzie w grudniu ubiegłego roku na soborze zjednoczeniowym pojawił się 15. Pomiestny Kościół Prawosławny — Ukraiński. Razem ze zwierzchnikiem PKU Boską Liturgię sprawują przedstawiciele Konstantynopola oraz Kościoła Helladzkiego, który może jako pierwszy uznać PKU już jesienią. Na ołtarzu — relikwie, które w przeddzień przywieziono z Konstantynopola: relikwie apostoła Andrzeja Pierwszego Powołanego, cząstka Krzyża, na którym ukrzyżowano Jezusa, oraz święcona woda z Bosforu. Pozdrowienia, a zarazem rady w przesłaniu od Patriarchy Ekumenicznego odczytał egzarcha z Konstantynopola. — Po ojcowsku wzywam was wszystkich, władze i organy państwowe, ale przede wszystkim pobożny lud, abyście przyjęli w swoje objęcia nowy kościół, którego celem jest jednoczenie was wszystkich. To sprawa Ducha Świętego dla was. Po to, abyście radowali się w kościele dobrami Najwyższego, które nam otworzył na przestrzeni wieków, przestrzegając Bożego zamysłu — powiedział metropolita galski Emmanuel. Na uroczystą służbę przyszedł także piąty prezydent Ukrainy Petro Poroszenko. Z Sofii przez Michajłowski Złotokopuły na Wzgórze Włodzimierskie ogromna kolumna przeszła na kolejne nabożeństwo przy pomniku świętego równemu apostołom księcia Włodzimierza Wielkiego. Trzystu kapelanów poprowadziło pierwszą procesję krzyżową Prawosławnego Kościoła Ukrainy. W rękach niesiono ikonę Opieki Przenajświętszej Bogurodzicy, która ma chronić wszystkich ukraińskich wojowników. — Wspominamy chrzest Rusi-Ukrainy — mówi zwierzchnik PKU Epifaniusz, — który odbył się tutaj, na tych wzgórzach. W wodach Dniepru, tutaj, przy Pocajnie, dlatego mówienie o tym, że książę Włodzimierz Wielki chrzcił ogółem wszystkie ruskie ziemie — to nieprawda. I jest to bardzo bolesne dla Rosyjskiego Kościoła Prawosławnego i ogółem dla rosyjskiego państwa. Po dziękczynnym molebnie przy pomniku świętego równemu apostołom księcia Włodzimierza odbyła się pielgrzymka wiernych do cudotwórczych świętości — cząstki Drzewa Krzyża Pańskiego i relikwii świętego apostoła Andrzeja Pierwszego Powołanego w Soborze św. Michała Archanioła o Złotych Kopułach. Wkrótce relikwie powrócą do Konstantynopola. Błogosławiony Metropolita Kijowski i całej Ukrainy Epifaniusz Bądźmy razem! PRENUMERATA—2 0 1 9 Koszt prenumeraty TYGODNIK OGÓLNOUKRAIŃSKIEGO TOWARZYSTWA «PROŚWITA» (z dostawą i kosztami pocztowymi):

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

imienia TARASA SZEWCZENKI

Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” imienia Tarasa Szewczenki Świadectwo rejestracyjne KW nr 4066 z dnia 02.03.2000 r. Szef-redaktor Pawło MOWCZAN

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Kod pocztowy — 30617. Strona w katalogu — 79

Redaktor dyżurny Eduard OWCHARENKO Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org http://prosvitanews.org.ua 04073 m. Kijów, ul. Marka Wowczka, 3. Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Wydrukowano w spółce z o.o. „Mega-Poligraf”,

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

ZAPOWIEDŹ

P.o. redaktora naczelnego Jewhen BUKET Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca), Pawło MOWCZAN, Ołeksandr PONOMARIW, Mykoła TYMOSZYK, Heorhij FILIPCZUK, Mykoła CYMBAŁIUK, Iwan JUSZCZUK Zastępca redaktora naczelnego ds. produkcji Nataliia SKRYNNYK 278-01-30 (tel./faks) na 1 miesiąc 18 hrywien 11 kopiejek na pół roku 99 hrywien 41 kopiejek.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

na 3 miesiące 52 hrywny 33 kop.

Odpowiedzialny sekretarz Iryna SZEWCZUK Dział kultury Eduard OWCZARENKO Dział korekty Olha ŻMUDOWSKA Iryna STELMACH Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK Wołodymyr ŻYHUN Redaktor internetowy 279-39-55

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

na rok 195 UAH 02 kop.

Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy korzystaniu z naszych publikacji odniesienie do „Słowo Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617

Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn