Strona · s. 7strona oryginału ↗
Jaki grzech popełniliśmy przeciwko duchowi?
Слово Просвіти, №31 за 2021 рік
Mykoła KULCZYŃSKYJ, przewodniczący Pierwotnej Organizacji Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki, deputowany ludowy Wierchownej Rady III–VI kadencji
W tym roku nasze obwodowe zrzeszenie zaplanowało wydanie trzech publikacji poświęconych różnym jubileuszom, a mianowicie: 100-leciu Drugiego Zimowego Pochodu, 130-leciu wybitnego ukraińskiego poety Jurija Klena i 150-leciu Lesi Ukrainki. Obecnie ukazały się drukiem „Leся Ukrainka. Poematy dramatyczne”, a praca nad makietą „Przeklętych lat” i „Popiołu imperiów” Jurija Klena z wspaniałą przedmową profesora Jurija Kowalewa ma niebawem zostać zakończona. Wspomnienia uczestników Drugiego Zimowego Pochodu mają ukazać się w październiku – listopadzie. Ja zaś chcę się tutaj zatrzymać przy wydaniu, które trzymam w rękach i które jest mi tak miłe i drogie. Bo też i nasza połtawska „Proświta” przyłączyła się, mimo wszystkich trudności naszej działalności i nawet samego istnienia, przyłączyła się do obchodów jubileuszu poetki, dramatopisarki, genialnej Lesi Ukrainki o światowym znaczeniu. Książkę wydaliśmy w niewielkim nakładzie za własne środki, ale wkrótce nadejdą środki państwowe z Departamentu Działalności Informacyjnej Połtawskiej Obwodowej Administracji Państwowej na większy nakład. Kolonialne sowieckie podręczniki do literatury ukraińskiej tak umiejętnie niszczyły najmniejsze dążenia do głębszego poznania twórczości ukraińskich klasyków! Wyrwanie się ze stereotypów stworzonych na pożytek rosyjskich komunistycznych okupantów w ocenach tego czy innego pisarza lub pisarki nie było łatwe! Lecz czy można na zawsze zalać najmocniejszym betonem ludzkie serce, ludzką myśl i ludzkie słowo? Nikomu jeszcze się to nie udało. „Ono znów ożywa, / I śmieje się znów”. „I nienasycony nie zaorze na dnie morza pola. / Nie skuje duszy żywej / I słowa żywego”. Wbrew obłąkańczemu dążeniu moskiewskich władców do zgładzenia narodu ukraińskiego głodomorami, represjami, masowymi wysiedleniami z rodzinnej ziemi, odcięciem od rodzimej kultury, totalną kontrolą nad każdym drukowanym słowem, zaszczepianiem donosicielstwa – jak powiew świeżego wiosennego wiatru, jak zdrowotna woda z prawiecznych źródeł rodzimego narodu, w duszącej atmosferze rosyjskiej komunistycznej dominacji, przesyconej kłamstwem, obłudą, podłością i chytrością, pojawia się niezwykła rycerska kohorta, która podnosi podeptane i poszarpane sztandary prawdziwego i uczciwego słowa ukraińskich pisarzy XIX – początku XX wieku i ukazuje ocalałemu narodowi jego prawdziwą istotę. Różnymi sposobami pracy Wiaczesława Czornowoła, Iwana Switłycznego, Jurija Badzja, Iwana Dziuby, Jewhena Swerstiuka, Mykhajliny Kociubynskiej, Wasyla Stusa, Walentyna Moroza, Walerija Marczenki, Oleksy Tychego, Jurija Łytwyna oraz wielu innych krytyków literackich, kulturologów, filozofów, historyków, pisarzy, których potem wszystkich nazwą szistdesiatnikami, docierają do ukraińskiego czytelnika. Coś przepuszcza cenzura, coś przychodzi z Polski i Czechosłowacji w wydaniach polskich i słowackich Ukraińców, których rodzinne ukraińskie ziemie, za sprawą wodza okupantów, znalazły się w obcych państwach. A najwięcej krąży ich w samizdacie – jako wolne ukraińskie słowo, które znów ożyło i stawia opór okupantom. Oczyszczony z kłamliwej kolonialnej zmazy o śpiewaczce przyszłej proletariackiej rewolucji i wszelkich innych bolszewickich bzdurach, rycerski sztandar Lesi Ukrainki zalśnił czystym słowem naszej ukraińskiej prawdy, które parzy duszę i serce i nie podlega żadnym okupantom. Do ciebie, Ukraino, nasza bezdolna matko, / Moja pierwsza struna się odezwie. Gdy władza zakazała szistdesiatnikom wieczoru literackiego poświęconego Lesi
Ukraińcy, oni odprowadzili go pod wieczornym kijowskim niebem. Cytuję Jewhena Swerstiuka z jego eseju „Ja kochałam wiek rycerstwa”: „Rozważne słowo Iwana Dziuby brzmiało tajemniczo. Deklamacja aktorki Tetiany Cymbał odbierana była w zmierzchu jak żywy głos Lesi Ukrainki. Szczególnie jasno, bez żadnych komentarzy, brzmiały słowa wiersza „Towarzyszce na pamiątkę”. Uśpione szkolnymi komentarzami, te słowa ożywały i rozbrzmiewały jak dzwon na alarm: Nawet własnej chaty nie mamy, Wszystko otwarte dla więziennych kluczników. W jawnym wyzwaniu władzom zachodziły one tak daleko, jak daleko słuchacz odważył się je pojmować. I prawie każdy wiersz: „O biada tym, którzy urodzili się w ciemnicy!”, „Niech będzie ciemność!” – rzekł nasz ziemski bóg”… (Jewhen Swerstiuk. „Jasne głosy życia”, s. 172, TOW Wydawnictwo „Klio”, Kijów, 2015). O, dobrze pamiętam i tę ciemność, i tych ziemskich bogów, i te komentarze w szkolnych podręcznikach! Jaką nudę one na mnie nawiewały! I nie tylko na mnie, lecz na całą klasę, choć w odpowiedziach nauczycielce wszyscy wyuczonym na pamięć bełkotali te komentarze, których celem jest jedno – trzymać naród na wieki w mroku niewoli. I dziś dla znacznej części Ukraińców aktualne są oto słowa córki Prometeusza: Nasz naród, jak dziecko ślepe od urodzenia, Nigdy nie ujrzał słońca-świata, Za wrogami idzie w ogień i wodę, Katom swoich przewodników oddał. Mnie jednak się poszczęściło. Czy w dziewiątej, czy w dziesiątej klasie przeczytałem rękopiśmienną historię Ukrainy, którą napisał mój ojciec, przebywając w rosyjskim komunistycznym obozie koncentracyjnym w Workucie, i jakoś zdołał przywieźć ją do domu, abyśmy my, dzieci, ją przeczytały i wiedziały, „kim, za co skuci”, i nie stały się odmieńcami, które wyrzekają się swojego ojczystego języka ukraińskiego i swojego ukraińskiego imienia. Oczywiście, on ryzykował, bo gdyby ktoś z tych strażniczych psów ją przeczytał, to raczej nie wyszedłby ojciec z workuckiego obozu żywy. Lecz odpowiedzialność przed Bogiem, przed swoim narodem, przed swoimi dziećmi okazała się silniejsza niż strach, że nie wyjdzie z obozu koncentracyjnego. Jego domowej roboty zeszyt rękopiśmiennej historii Ukrainy kończył się utworami Szewczenki, Franki i Lesi Ukrainki – „Posłaniem”, „Mojżeszem” i „I ty kiedyś walczyłaś, jak Izrael, Ukrainо moja”. Jakiż grzech popełniliśmy przeciw duchowi, skoro on złamał swój wielki testament, ten testament wzięty z boju o wolność. A jeszcze: Ale teraz? Jak mamy szukać Swojej ziemi dla narodu? Kto nam rozbił Skrzyżowania serca, testament ducha? Kiedy skończy się ta wielka niewola, która nas ogarnęła w ziemi obiecanej? I dokąd ojczyzna będzie Egiptem? Kiedy zginie nowy Babilon?
Te słowa Łesi Ukrainki obok słów Szewczenki i Franki, a nawet w jeszcze większym stopniu niż przeczytana prawdziwa historia Ukrainy, nagle nie tylko odsłoniły przede mną całą prawdę o Ukrainie, ale też wyznaczyły mi drogę obowiązku wobec własnego narodu, „skrižali serca i ducha zapowiet”. Te jej pytania stoją przed nami do dziś. I każdy Ukrainiec musi na nie odpowiedzieć. Tylko wtedy ojczysty kraj przestanie być dla nas Egiptem i tylko wtedy pokonamy nowy Babilon. Zamieszczone w tym wydaniu dramaty Łesi Ukrainki i rozdział z książki Oksany Zabużko dają nam odpowiedzi na pytanie o nasze grzechy i o to, kiedy się zaczęły. „Bojarynia” to opowieść o grzechu przeciwko zapowiedzi wolności, o kolaboracji z znienawidzonym wrogiem, dzikim i okrutnym, który podstępem i oszustwem kradnie naszą wolność. To samo dotyczy „Orgii”, tylko że ten zapowiedź nieprzejednania wobec wroga skierowana jest do ukraińskich artystów. Zrozumiałe, że starożytność jest tu jedynie zawoalowaną formą ówczesnej ukraińskiej rzeczywistości. Ten artysta, który swoją sztuką służy wrogowi, popełnia grzech przeciwko duchowi wolności i godności swojej Ojczyzny i lepiej, by umarł, niż był haniebnym sługą zachcianek pysznego najeźdźcy. Taki nieprzejednany wyrok Łesi Ukrainki wobec zdrajców. W naszych czasach niektórzy ukraińscy aktorzy, śpiewacy i śpiewaczki, koncertując w miastach naszych wrogów, występując w ich filmach, śpiewając ich językiem, – czy nie kontynuują tym samym naszej niewoli egipskiej, tyle że teraz, już w niepodległym państwie, – w duszach, sercach i głowach Ukraińców, ku radości wrogów? Chciałoby się przypomnieć takim naszym artystom odpowiedź jeńców żydowskich muzyków na prośbę ciemiężycieli, by zaśpiewali im swoje pieśni z 137 psalmu ewangelicznego, którzy wolą oniemieć i ogłuchnąć, niż śpiewać ciemiężycielom. Jeśli cię zapomnę, Jeruzalem, niech będę opuszczony w Zabwen, niewolnikiem na obczyźnie, i niech mój język oniemieje, niech wyschnie lukawy, jeśli zapomnę wspominać Ciebie, nasza chwało! …………………………… Błogosławiony, kto odpłaci ci za czyn twój, którego nam wyrządziłaś! Odstępca, zdrajca, kolaborant zawsze znajduje dziesiątki usprawiedliwień dla swojej zdrady. Ubogi i podły duch, przesiąknięty na wskroś pragnieniem materialnej korzyści, nie zdolny zrozumieć wielkości swojego Nauczyciela, zdradza go, by choć coś odzyskać z utraconego majątku, i usprawiedliwia swoją zdradę tym, że nie jest gorszy od swojego Nauczyciela, nawet lepszy, bo żywności tej nie było i nigdy nie było nic, a on był gospodarzem i miał majątku dostatek. Więc o tym właśnie jest „Pole Krwi”. Ale nie tylko o Judaszu, lecz także o nas, współczesnych Ukraińcach. Nasza najnowsza historia dostarcza wielu takich przykładów, bolesnych i tragicznych dla naszej drogi do wyzwolenia się z zakały niewolnictwa i pobytu w rosyjskiej niewoli. „Trzy minuty” to ostrzeżenie przed montańyarstwem (jakobinizmem), którego naśladowcami byli rosyjscy bolszewicy, w które może przerodzić się nasza walka wyzwoleńcza, jeśli odrzucimy rycerskie cnoty ducha prawdy, wolności, szacunku dla człowieka i jego życia, duchowej istoty człowieka. W końcu znaczna część ukraińskich rewolucjonistów przez swoje przyłączenie się do rosyjskich bolszewików doprowadziła do zniewolenia Ukrainy i panowania w niej totalnej przemocy nad człowiekiem. Niewybaczalny grzech przeciwko duchowi. Zasadniczo ten utwór jest genialnym przewidywaniem, proroctwem naszej gorzkiej klęski w walce o wyzwolenie w latach 1917–1921. Bardzo głęboko i trafnie rozważa o tym Oksana Zabużko w 8. rozdziale swojego genialnego studium „Notre Dame d’Ukraine”, które za łaskawą zgodą pani Oksany podajemy jako posłowie do naszego wydania. Liczymy na uważne i owocne jego przeczytanie. W dobrą drogę, drogi czytelniku!
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
