Strona · s. 5strona oryginału ↗
PRZECIWANGIELIZM od Iryny FARION
Слово Просвіти, №31 за 2021 рік
wykraczała poza ramy terminologii finansowo-ekonomicznej (zob. cash < ang. cash „gotówka”, „pieniądze gotówkowe”, „płatność gotówką” – Zahorodnij A. H., Wozniuk H. L. Słownik finansowo-ekonomiczny. Lwów: Wydawnictwo Politechniki Lwowskiej, 2011, s. 321), i możemy ją obserwować w ogłoszeniach reklamowych w przestrzeni publicznej oraz słyszeć w mowie potocznej, gdy mowa o operacjach płatniczych. Właśnie ze względu na to stała się ona obiektem naszej analizy. Czy trzeba tak masowo wklejać to słowo do słownictwa ogólnego? Wiemy, że do Rady Najwyższej wniesiono projekt ustawy nr 5734-2 o „ogólnoukraińskim cashbacku” (Nadiya Kłoczko. Do Rady wniesiono projekt ustawy o „ogólnoukraińskim cashbacku”), który proponuje wprowadzenie zmian do Ustawy Ukrainy „O bankach i działalności bankowej”, „O systemach płatniczych i przekazie środków na Ukrainie”, a także do Ustawy Ukrainy „O usługach płatniczych”. Sama nazwa projektu ustawy również zawiera ten anglicyzm (amerykanizm): Ustawa Ukrainy „O wprowadzeniu zmian do niektórych ustaw Ukrainy dotyczących wprowadzenia ogólnoukraińskiego cashbacku za rozliczenia bezgotówkowe”, jednak w treści projektu ustawy ani razu nie użyto słowa zadeklarowanego w tytule, zamiast tego jest oversajt (czyli nadzór) i interczendż (czyli prowizja). Czy to termin finansowo-ekonomiczny? To zwrot części pieniędzy za zakupy dokonane w sklepach internetowych lub program lojalnościowy, który stymuluje klientów do dokonywania zakupów za pomocą karty plastikowej (Czym jest cashback, jak działa i gdzie na Ukrainie oraz na świecie można z niego skorzystać?). Powstał on w USA w latach 70. XX wieku w sferze używania kart kredytowych. Zazwyczaj wynosił wtedy 1-2% i był wypłacany raz w roku pod koniec każdego grudnia. Dzisiaj cashback jest głównie wykorzystywany w bankowych i niebankowych programach osobistej lojalności finansowej (życzliwości – I. F.), a także w handlu internetowym (w tym przypadku wypłaty cashbacku realizują firmy pośredniczące, które kierują kupujących na strony sprzedawców i dzielą się częścią swojej prowizji z kupującymi). Nie będziemy zagłębiać się w techniczne szczegóły operacji finansowych, jednak przenikniemy w znaczenie tego słowa w języku źródłowym: cashback [ˈkæʃbæk] n utworzono sposobem złożenia czasownika cash + wieloznaczne i różnoczęściomowne słowo jako przysłówek back, czyli jest to słowo-kompozyt, gdzie cash v 1. płacić gotówką; 2. otrzymywać pieniądze za czek (AUS, s. 226); back adv. 1. z tyłu, z tyłu; 2. z powrotem, w odwrotnym kierunku oraz jeszcze szereg znaczeń towarzyszących (AUS, s. 128). W Ukraińsko-angielskim słowniku człowieka biznesu – to zwrot lub zwrot części ceny zakupu jako stymulowanie popytu. W sferze finansowej jeszcze nikt nikomu niczego nie zwrócił bez korzyści dla siebie, a nie dla klienta. To po co za amerykanizmem cashback ukrywać nasz zwrot środków, jeśli on jest? Wcale nie jest absolutnym argumentem to, że jednowyrazowy termin jest lepszy od dwuwyrazowego. A zwłaszcza w tym przypadku, kiedy właśnie cashback – to połączenie dwóch słów w amerykańskim wariancie języka angielskiego. 42. Czat I kto z nas nie grzeszył bezmyślnym używaniem anglicyzmu czat – sieciowego środka do szybkiej wymiany tekstowych (tak zwane webczaty), głosowych wiadomości oraz wideoczatów między użytkownikami internetu jednocześnie, bez opóźnień? Główna różnica czatu od forum polega na realizowaniu czatu realnie, właśnie w tej chwili, bez opóźnień. Czatem nazywają także samo oprogramowanie, którego użycie umożliwia prowadzenie komunikacji sieciowej. W języku angielskim jest to wieloznaczne i różnoczęściomowne słowo: chat [tʃæt] n 1. swobodna (przyjacielska) rozmowa; paplanina; świergotanie, gadanie; a friendly ~ przyjacielska rozmowa; a pleasant ~ przyjemna rozmowa; a ~ about rozmowa o; a ~ between rozmowa między; a ~ with rozmowa z; to have a ~ porozmawiać, pogadać; 2. dial. bezczelność, zuchwałość; 3. pl górn. pusta ruda; 4. pot. wesz; chat [tʃæt] v (past i p. p. chatted, pres. p. chatting) swobodnie rozmawiać, gadać, paplać; to ~ about rozmawiać o; to ~ with rozmawiać z (AUS, s. 241). Według jednej z wersji, słowo powstało z późnośrednioangielskiego czasownika chatt(e) w latach 1400–50 jako skrót od paplaniny: chater n 1. paplanina, gadanie; 2. świergotanie, gęganie; skrzeczenie; szczebiotanie; 3. szemranie; 4. zgrzytanie; 5 stukanie, klikanie; 6. tech. wibracja, drżenie. W tych samych znaczeniach słowo używają jako czasownik. Według innej, nie mniej prawdopodobnej wersji, która wynika ze znaczeń dźwiękonaśladowczych, leksem powstał jako dźwiękonaśladowanie ptaka z rodziny drozdów. Zatem, jak widzimy, do przestrzeni sieciowej wprowadzono dawne wieloznaczne i różnoczęściomowne angielskie słowo z jego pierwszym znaczeniem, w którym to zapanowało w komunikacji internetowej. To coż przeszkadza wziąć ukraińskie słowo, na przykład besida (rozmowa), jako odpowiednik tego anglicyzmu? W języku ukraińskim besida, -y, ż. 1. rozmowa z kimkolwiek; 2. wykład, komunikat na jakikolwiek temat z następną wymianą myśli; współrozmowa; 3. pot. zabawa u kogoś; uczta. 4. pot. towarzystwo, kompania. 5. dial. mowa, mówienie (SUM I, s. 162). To słowo znane jeszcze w języku starosłowiańskim ze znaczeniami: 1. „słowo, rzecz, rozmowa; mowa; maniera mówienia”; 2. „kazanie” [SSS, s. 83], które pochodzi z prasłowiańskiego *besěda, utworzonego od przysłówka bez „na zewnątrz” i rzeczownika sěda „siedzenie” z pierwotnym znaczeniem „siedzenie na dworze”, później „zebranie”, co z czasem na tej podstawie nabrało znaczenia „rozmowa”, „komunikacja” (ESUM 1, s. 176; ESSYA 9, 168–171). Słownik języka staroukraińskiego XIV–XV w. podaje ten leksem tylko ze znaczeniem „mieć rozmowę, rozmawiać (z kimś)” (SSUM XIV–XV 1, s. 95), Jewhen Tymczenko – tylko ze znaczeniem „uczta, biesiada” (TMS XV–XVIII, s. 53), natomiast SUM XVI – pierwszej połowy XVII w. zawiera aż pięć znaczeń tego słowa, wśród których najpierw „mówienie, mowa, słowa” (SUM XVI–XVII 2, s. 80–81). Zatem, na przestrzeni wieków nastąpiło rozszerzenie struktury semantycznej tego słowa z ustaleniem głównego znaczenia – nazwy procesu komunikacji. Ze względu na to są wszelkie podstawy, by rozszerzyć znaczenie tego słowa na komunikację w sieci. Nie mniej ważne jest pamiętanie, że do słowa rozmowa w języku ukraińskim zalicza się ponad 80 synonimów, z których najsłynniejsze to: bazikannia, bałakanyna, bałaczky, balandrasy, besida, warniakannia, howorilnia, hutirka, laliakannia, mowa, pastalakannia, perehowory, peremowy, pohowory, ric, rozmowyny, tereweni, tralialaky, szuszukannia oraz inne (VSSUM, s. 411). Zatem przyjemnego przebywania w besidach sieci (czy netu), a czatować będziemy, chroniąc, pilnując kogoś (czy czegoś), niecierpliwie czekając czy wyczekując na pojawienie się kogoś (czegoś) (SUM XI, s. 283). Twórzmy nowe znaczenia z przedwiecznych i rodzimych słów. Skróty umowne: AUS – Słownik angielsko-ukraiński. Horot Je. I., Kociuk L. M., Malimon L. K., Pawluk A. B., pod og. kier. Je. I. Horot. Winnica: Nowa Knyha, 2006. 1699 s. VSSUM – Wusyk O. S. Słownik synonimów języka ukraińskiego. Tarnopol: Bohdan, 2013. 575 s. ESUM – Słownik etymologiczny języka ukraińskiego: W siedmiu tomach / Pod red. O. S. Melnyczuka. K.: Nauk. dumka, 1982–2012. T. 1–6.
SSS – Słownik starosłowiański (według rękopisów z X–XI wieku): Około 10 000 słów / E. Błagowa, R. M. Cejtlin, S. Herodes i in.; pod red. R. M. Cejtlin, R. Vecerki i E. Błagowej. Wyd. 2, stereotypowe. Moskwa: Rus. jaz., 1999. 842 s.SSUM XIV–XV – Słownik staroukraińskiego języka XIV–XV w.: W dwóch tomach. Kijów: Naukowa dumka, 1977–1978.SUM – Słownik języka ukraińskiego: W 11 tomach. Kijów: Nauk. dumka, 1970–1980.SUM XVI–XVII – Słownik języka ukraińskiego XVI – pierwszej połowy XVII w.: w 28 zeszytach. Lwów, NAN Ukrainy, Instytut Ukrainoznawstwa im. I. Krypjakewycza 1994–2008. Zeszyt 1–14.TMS XV–XVIII – Tymczenko Je. Materiały do Słownika piśmiennego i książkowego języka ukraińskiego XV–XVIII w.: w 2 księgach / Przygotowali do wydania W. W. Nimczuk oraz H. I. Łysa. Zabytki języka ukraińskiego. Seria słowników. Kijów – Nowy Jork, 2003. Księga I. 512 s. Księga II. 512 s.
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
