29 lipca w Narodowym Muzeum Architektury Ludowej i Życia Codziennego Ukrainy odbyło się święto ukraińskiego chleba. Podczas wydarzenia można było dowiedzieć się więcej o świecie naszych praojców-rolników i zwiedzić wystawę narzędzi rolniczych. Odtworzono także dawny obrzęd „zażynok”, młócenie zboża cepami, gościnę u muzealnych młynarzy oraz jarmark. Zdjęcie ze strony muzeum na Facebooku
WOŁODYMYR MELNYCZENKO
MARYNA SOCZENKO
Tłumaczenie maszynowe
Prezydent Ukrainy Wołodymyr Zełenski podpisał dekret o przyznaniu Narodowej Nagrody im. Tarasa Szewczenki za 2023 rok oraz o zatwierdzeniu nowego personalnego składu Komitetu Nagrody im. Szewczenki. Odpowiedni dekret nr 454/2023 został opublikowany na stronie internetowej głowy państwa. Zgodnie z dekretem Prezydenta Narodową Nagrodę Ukrainy im. Tarasa Szewczenki za 2023 rok przyznano za tom poezji „Zakon milczących” – poetce Kateryni Kalitko; za album audio „Pieśni Rewolucji Ukraińskiej” – wykonawcom zespołu „Chorea Kozacka” Tarasowi Kompaniczence, Maksymowi Bereżniukowi, Sewerynowi Danyłejce, Jarosławowi Kryśkowi i Serhijowi Ochrimczukowi; za książkę „Poza „Kobzarzem”. Antologia literatury ukraińskiej. 1792–1883” w dwóch częściach – literaturoznawcy Mykole Nazarence; za artykuły publicystyczne i wystąpienia ostatnich lat – dziennikarzowi Witalijowi Portnikowowi oraz za film dokumentalny „Ziemia błękitna, jak pomarańcza” – reżyserce Iryna Cylyk. Dokument określa, że wysokość Narodowej Nagrody Ukrainy im. Tarasa Szewczenki na 2023 rok wyniesie 429 tysięcy hrywien każda. Ponadto Prezydent swoim dekretem zatwierdził nowy personalny skład Komitetu Narodowej Nagrody Ukrainy im. Tarasa Szewczenki. Komitetowi powierzono przeprowadzenie konkursu na przyznanie Narodowej Nagrody Ukrainy im. Tarasa Szewczenki za 2024 rok za wybitne dzieła literatury i sztuki, publicystyki i dziennikarstwa, poświęcone bohaterskiej walce narodu ukraińskiego podczas zbrojnej agresji Federacji Rosyjskiej przeciwko Ukrainie. Prezydent zlecił również rządowi zapewnienie opracowania wraz z udziałem Komitetu Narodowej Nagrody Ukrainy im. Tarasa Szewczenki oraz zatwierdzenie planu działań upamiętniających w 2024 roku 210
rocznicy urodzin Tarasa Szewczenki, przewidując m.in. przeprowadzenie wydarzenia artystycznego „Akademia Sztuki «Szewczenko – droga do zwycięstwa»”. Jak wiadomo, pod koniec maja Prezydent mianował Jewhena Nyszczuka przewodniczącym Komitetu Narodowej Nagrody im. Tarasa Szewczenki, zwalniając z tego stanowiska Jurija Makarowa. Po raz pierwszy od 1962 roku w dniu urodzin Tarasa Szewczenki, 9 marca, nie ogłoszono laureatów Narodowej Nagrody jego imienia ani nie opublikowano odpowiedniego dekretu Prezydenta.
10 marca Makarow poinformował, że listę nominacji postanowiono uzupełnić o dodatkowy konkurs „Za wkład w zwycięstwo” i ogłosić wcześniej wyznaczonych laureatów oraz nowych łącznie 22 maja, w dniu ponownego pochówku Kobzarza.
11 marca Komitet ogłosił zwycięzców w nominacjach „Literatura”, „Publicystyka, dziennikarstwo”, „Literaturoznawstwo i historia sztuki”, „Muzyka” i „Kinematografia”.
Wieczorem 12 marca stało się wiadomo, że Makarow podał się do dymisji ze stanowiska przewodniczącego Komitetu Szewczenkowskiego, które zajmował od grudnia 2019 roku.
16 marca członkowie Komitetu Narodowej Nagrody Ukrainy im. Tarasa Szewczenki ogłosili złożenie pełnomocnictw.
Na podstawie materiałów Ukrinformu
PRENUMERATA—2023
Tygodnik „Słowo Proświty” (indeks 30617) można zamówić w oddziałach „Ukrposzty” za pomocą „Katalogu wydawnictw Ukrainy «Prasa pocztą» na 2023 rok (II półrocze)” z dostawą: 1 mies. – 28,39 hrn. 3 mies. – 80,17 hrn. 4 mies. – 108,56 hrn.
Także można zamówić naszą gazetę na stronach „Ukrposzty” https://peredplata.ukrposhta.ua/ oraz DP „Presa” http://presa.ua/
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
...raїnської państwowości w Hostomelu (Wydział Kultury, Młodzieży i Sportu, kierowniczka – Kateryna Pawlenko) rozpoczął się pięciodniowy plener malarski „Siła wspólnoty” – wydarzenie artystyczne, na które przybyli znani ukraińscy artyści z wielu miast kraju, w tym zasłużeni artyści Ukrainy: Petro Zykunow, Serhij Poźniak, Anatolij Marczuk, członkowie Narodowego Związku Artystów Ukrainy – Ołeksij Owczarenko, Filipp Czornobrow, Serhij Hryhorjew, Swiatosław Baziuk oraz miejscowi mistrzowie (inicjatorka – artystka z Hostomela Ira Romanczenko). Dzięki Siłom Zbrojnym mieszkańcy miasta-bohatera Hostomela obchodzą to państwowe święto w parku „Szczęśliwy”, który obecnie z radością wita każdego, kto przeżył i kto wrócił z zagranicy, bo podczas okupacji park był miejscem rozlokowania...saperskie łopatki i noktowizor – Ilji Palczewskiemu i Ołeksandrowi Wertyporochowi; za poświęcenie samochodu – ojcu Mykole Hołowczence z soboru Świętej Opieki; za zniżkę na opony – Serhijowi; za ...szuwanie rosyjskiej techniki i okupantów uzbrojonych po zęby. Wbrew wszelkim życzeniom wroga Hostomel przetrwał i odzyskał swoje, bo Ukraińcy są narodem wojowników. Nigdy więcej nie oddamy swojej niepodległości. Nie załamaliśmy się od wewnątrz i nie załamiemy się!
pomoc w logistyce transportu – parafii św. Zofii w mieście Równem (proboszcz protoprezbiter Wasyl Prychodźko).
Informacja własna.
...była demonstracja jedności Ukrainy, ponieważ po 24.02.2022 nasz naród zjednoczył się tak mocno, jak nigdy wcześniej. Jednocześnie wyjątkowość każdego obwodu została oddana za pomocą palety barw poszczególnych obrazów – do każdego obrazu dobierano te kolory, które znajdują się właśnie w herbie tego obwodu. Artystka prowadzi także działalność charytatywną – organizuje bezpłatne warsztaty malarstwa petrykiwskiego dla osób chorych onkologicznie. Przewodniczący Rówieńskiego Obwodowego Zrzeszenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» Iwan Wietrow docenił talent mistrzyni, wyraził swój zachwyt wystawą, zauważając, że pomysł tych prac artystycznych jest niezwykle interesujący i może zostać zrealizowany w wielu innych formach, w szczególności w postaci puzzli dla dzieci, quizów itp., a wykonanie oczarowuje swym estetycznym pięknem, tak jak w Petrykiwce. Na zakończenie wydarzenia Nazar Wołoszczuk wykonał pieśń „Ой у лузі червона калина”.
Rówieńskie obwodowe zrzeszenie Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki rozumienie ważności tego projektu oraz wszechstronną pomoc techniczną w tworzeniu interaktywnego „Memoriału Pamięci” – informują w Browarskiej Radzie Miejskiej. W przypadku, gdy jesteś członkiem rodziny poległego Obrońcy Ukrainy, lecz z różnych przyczyn nie uzgodniono jeszcze informacji i nie podpisano zgody, zwracaj się do miejskiego centrum kontaktowego (04594 6-11-11 lub [kontakt ukryty]) i zostawiaj swoje dane kontaktowe.
Zdjęcie: Browarska Rada Miejska
Tłumaczenie maszynowe
Ołena KHODACKA? Nie — poprawnie: Olha Chodacka, zastępczyni przewodniczącego zarządu Kijowskiej „Proświty”. Zdjęcie: Kateryna Pawlenko
Dzień państwowości ukraińskiej w mieście-bohaterze Hostomelu to pamięć o tych, którzy podczas okupacji miasteczka przez wojska rosyjskie za cenę własnego życia odcięli wrogowi drogę do stolicy, o matkach posiwiałych z rozpaczy i małoletnich dzieciach, nad którymi znęcali się wrogowie; o zniszczonej „Mrii”, ale nieutraconej przez ludzi nadziei na Zwycięstwo i odrodzenie państwa. O sumienności i przyzwoitości, o miłosierdziu i wsparciu, o odbudowie wszystkiego, co zniszczyli wrogowie, o Ukrainie i nieugiętych Ukraińcach, o pięknie i sile, o ojczystym ukraińskim słowie, kulturze, obyczajach i tradycjach, o swojej świętej ziemi, miłości i człowieku. Ukraina to nasza kolebka, nasz malowniczy rodzinny kraj, z naszą historią i z naszymi utalentowanymi ludźmi. I wszyscy oni są godnymi potomkami naszych przodków. Właśnie godność państwa zależy od godności osobowości, które je tworzą. W ramach obchodów Dnia ukr
Tłumaczenie maszynowe
Niedawno w Rówieńskim Obwodowym Muzeum Krajoznawczym otwarto indywidualną wystawę prac artystki malarstwa petrykowskiego w czwartym pokoleniu, absolwentki Dniepropetrowskiego Fachowego Kolegium Sztuki i Kultury, Narodowej Akademii Kadr Kierowniczych Kultury i Sztuki, Instytutu Designu i Reklamy, uczestniczki ponad 50 wystaw i mistrzowskich kursów malarstwa petrykowskiego Maryny Masłowskiej. Dyrektor muzeum Ołeksandr Buły hа zaznaczył, że otwarcie wystawy pod tytułem „Zjednoczona Ukraina”, na której zaprezentowano 26 obrazów wykonanych w technice malarstwa petrykowskiego, przedstawiających kontury obwodów Ukrainy w tradycyjnych kolorach, oraz ogólną mapę Ukrainy, zostało przypadające na Dzień Państwowości Ukraińskiej. Uroczystość rozpoczęto Hymnem Państwowym Ukrainy w wykonaniu członka Narodowego Związku Kobzarzy Ukrainy Nazara Wołoszczuka. Autorka Maryna Masłowska wyjaśniła, że główną ideą była
Tłumaczenie maszynowe
Sztab wolontariuszy Riwneńskiego obwodowego zjednoczenia WUT „Proświta” im. T. Szewczenki przygotował i przekazał kolejny samochód na potrzeby 138. brygady Sił Zbrojnych Ukrainy za finansowym wsparciem Towarzystwa Języka Ukraińskiego im. T. Szewczenki w Chicago (USA). Dziękujemy za pomoc i dobroczynne wsparcie w naprawie i malowaniu Wołodymyrowi Strumińskiemu, Wadymowi Tokarczukowi, Ołeksandrowi Łytwynczukowi i Wołodymyrowi Samojlence, Wołodymyrowi Kozaczkowi; w pomocy z paliwem – Andrijowi Hordijewyczowi; za dowóz z Belgii – Ołeksijowi Wietrowowi. Razem z samochodem przekazano nieco wyposażenia i prowiantu, za co jesteśmy wdzięczni Ołeksandrowi i Nataliji Andrijukom, Władysławowi Bałahanskiemu, obwodowej administracji wojskowej; zakupione
Tłumaczenie maszynowe
W parku „Peremoha” w Browarach (obwód kijowski) pod koniec lipca rozpoczął działalność interaktywny „Memoriał pamięci”, na którym przedstawiono informacje o mieszkańcach gromady, którzy oddali życie, broniąc wolności i niepodległości Ukrainy przed zamachami rosyjskich agresorów. Informuje o tym służba prasowa Browarskiej Rady Miejskiej. Jak się okazało, na wstępnym etapie projektu do Memoriału wpisano informacje o 60 obrońcach, których rodziny wyraziły zgodę na publikację informacji i zdjęć. „Wyrażamy wdzięczność rodzinom poległych Obrońców za współpracę, a także spółce z ograniczoną odpowiedzialnością „Sensorne Systemy Ukrainy” za
Tłumaczenie maszynowe
Bohdan DIACZYSZYN, m. Lwów
Obciążony życiem, ziemską głębią, śledzę: oto leci w górę głos mój… Pawło Mowczan, „Rdzeń”
Utrwalamy się: „I każda rzecz z głębi wieków… epoki trypolskiej – to są oznaki nie naszej przeszłości, a naszej nieśmiertelności…” Naukowcy zbadali i zapewniają: jeśli człowiek, podróżując przez las, złamie gałąź drzewa, to ono odczuwa ból i drżeniem listków przekazuje informację o przeżyciu innym drzewom. A co z trawą? Koś nie koś – żadnej reakcji, dla niej ważne jest, aby nieuszkodzone pozostały korzenie, wtedy ona i dalej będzie rosnąć. Taka jest jej natura, której, jak i mentalności Ukrainy, „szablowego” genotypu Ukraińców, niezdolna zniszczyć żadna siła. Przypomnijmy Tarasa Szewczenkę: „I ożyje dobra sława, / Sława Ukrainy...” Czytam niektóre artykuły, eseje książki pana Pawła, a myśli pamięci biegają po stronach, bo niemożliwe jest wszystko opisać i przemyśleć sercem z ula życia słowa i dla słowa: „My używamy terminu Heideggera: język – dom bytu narodu, więc o jaki naród chodzi?” I tak słowo po słowie, wiersz po wierszu – skłaniają do głębokiego przemyślenia wagi słowa ojczystego języka: „Podnosząc słowo, podnosimy własną istotę…” Istota człowieka – być sobą, nie zdradzić siebie, swojej pamięci, poznać siebie, naszą tożsamość w języku, w ojczystym słowie, abyśmy go słuchali, żyli nim i nasz postęp był oczywisty, dzieła nasze świadczyły, że poznaliśmy siebie i idziemy takimi jak jesteśmy, jesteśmy dumni z tego, że wytrwaliśmy i tacy jak jesteśmy – ja jestem Ukraińcem. „Świadomość – to zdolność myślenia, o czym myślę”, — twierdzi akademik Ołeh Krysztal i „Słowo dane nam, żebyśmy nauczyli się myśleć” (Ołeh Krysztal, „Do śpiewu ptaszków”). Słowo i Pawło Mowczan – siostry, bliźnięta, które mogą żyć tylko i wyłącznie razem: „… słowo formuje duszę i światopogląd. Słowo – pryzmat widzenia świata, to jest właśnie światopogląd… Wspominając wypowiedź Doncowa o rosyjskim mesjanizmie, musimy przeciwstawić koncepcję przeznaczenia Ukrainy jako genetyczny kod narodu, w którego podstawie leży słowo”. Książka Pawła Mowczana przemawia żywym słowem ojczystego języka do czytelnika. Bo przecież ukraińskie słowo, język ojczystej ziemi ma właściwość tworzenia atmosfery empatii – rozumienia relacji, uczuć, stanów psychicznych drugiego człowieka w formie współodczuwania, przyjmowania drugiego takim, jakim jest. Za pomocą języka ukraińskiego (do-mowy-tycia – porozumieć się) ludzie są zdolni porozumieć się, zrozumieć, pokochać siebie nawzajem, bo przecież formy (łac. – piękna), ruchu ku jedności za dużo nie bywa: „Świat Ukraińców jest obowiązkowo naznaczony językiem ukraińskim – to świat kulistej pisanki, melodyjnego „o” w wymowie, a także słynnej liryczności, śpiewności i miękkości języka, zasad dobra-piękna – kalokagatii i kordocentryzmu. To całkowicie odmienny świat zarówno od paradygmatu Wschodniego z jego odwróconą perspektywą, jak i od paradygmatu Zachodniego z jego prostą perspektywą. Ukraina – to świat, gdzie człowiek rozpatrywany jest jako biologiczny zamknięty system, którego symbolem jest koło i kordocentryzm” (Ulana Swerediuk, „Ukraińska egzotyka zwykłego koła”. – „Buczyński żurnał”. – 2018. – Nr 1). Fundamentalne prawa harmonii rozpoczynają się od odpowiedzialności za wypowiedziane słowo: „W milczeniu władamy słowami, / Lecz wypowiedziane już władają nami” (Saadi, „Bustan”). Z mlekiem matki każdy Ukrainiec dołącza do filozofii serca poprzez rozumienie dobra-piękna: życie każdego ukraińskiego dziecka zaczyna się od prawa zachowania w społeczeństwie według zasady „tak ładnie, a tak – nieładnie”, bo „Harmonijno-optymalna relacja interesów jednostki i społeczeństwa jest możliwa pod warunkiem, gdy człowiek kieruje się poczuciem obowiązku i odpowiedzialności, a humanistyczno-postępowy ideał staje się normą społeczną” (Wołodymyr Melnyk, „Filozofia i nauka”. W ks. „Antologia współczesnej filozofii nauki, albo uśmiech ASIMO” – Lwów: LNU imienia Iwana Franki, 2017. – 568 s.). „Humanistyczno-postępowy ideał staje się normą społeczną”, i jesteśmy bogaci i nie ubodzy duchem, „dopóki słowo nasze z nami”. O tych właśnie niecodziennych, najważniejszych rzeczach rozmyśla Pawło Mowczan: język ożywia, język jednoczy i chroni, siła narodu – w sile jego kultury, bo „problem ukraińskiego języka i piśmiennictwa jest szerszy niż państwowy, to problem ukraińskości w ogóle… Rozwiązać to musimy sami, wszak tutaj nikt nam nie pomoże… Przed nami cierpliwa „kapilarna”, według wyrażenia Oksany Pachlowskiej, praca z ludźmi, a nie wygłaszanie pustych deklaracji”. Praca naczyń włosowatych odzwierciedla stan organizmu – Ukrainy, jej narodu i jest to ciężka, twórcza praca codzienności. „Kapilarna” praca z ludźmi, aby naród poznał tajemnicę energii słowa prawdy ojczystego języka. Energia słowa ojczystego języka, darowana nam przez Wszechwyższego, więc niegodziwie jest zasmucać naszego Niebieskiego Ojca nieposzanowaniem Jego daru. W słowie ojczystego języka – prawda, siła, głębokie poruszenia duchowego postępu myślącego człowieka: „Przypomnijmy George Sand: „Miłość, to uczucie, które Bóg dał dla wszystkich, znane tylko niewielkiej liczbie ludzi”. A co, jeśli zamienimy „miłość” – „językiem”?.. Czyż nie jest ona – „duszą narodu”?.. Czyż dusza – nie jest danością?.. I czy każdy tak już rwie się odkryć dla siebie jakąś nową strunę narodowej duszy, która w niezliczonych naszych pieśniach?.. Zaprawdę, z języka, z zawartych w nim potencjałów, każda epoka (jak i człowiek w tej epoce) bierze tyle, ile może wziąć, i to, co chce wziąć; a bywa – że bierze skrajnie mało, tylko niezbędne, do codziennego porozumiewania się, do nabywania środków transportu.
Własna inf. Zdjęcie ze strony na Facebooku Dmytra Boczarowa… Przysłuchując się językowi naszej epoki – zgodzimy się z Seneką: „Jakie życie – taka i mowa”. Możemy też kontynuować tę myśl: jaki jest nasz język obecnie – takimi będziemy i my, jutrzejsi, i nasze, w tym „jutrze”, życie. Przecież język to wielostrunny (tym strunom i liczby nie ma) nie ręką stworzony instrument. Jak do niego podejdziemy, w jakim stopniu będziemy nim władać, takim będzie nasze szczęście” („Primus” – łac. Pierwszy. W ks. Andrija Sodomory, „O czym pisać…”). Pawło Mowczan wzywa, by spojrzeć prawdzie w oczy, bo język to humanistyczny składnik bezpieczeństwa narodowego: „Człowiek obdarzony jest Bożą iskrą do poznania światła prawdy, ...” (W. P. Melnyk, „Filozofia. Nauka. Technika”), ależ ta „iskra” ledwie żarzy się, bo naruszamy równowagę w noosferze, która składa się ze wszystkich oddziałujących na siebie rozumów. Oddziałują... Największy grzech ludzkości, Ukraińców – rozłączenie. Rozumiał to I. Franko i pracował nad tym, by „nadać lokalnemu, niechby swoistemu, ale na tamten czas skrajnie prowincjonalnemu fragmentowi kultury ogólnonarodową perspektywę w warunkach politycznego oderwania Galicji od „wielkiej Ukrainy”, utwierdzając równolegle historyczną oryginalność swojej bezpośredniej ojczyzny” (Pachlowska O., „Twórczość Iwana Franki jako model strategii kulturowo-narodowej”). W małym Myronie I. Franko widział (i kochał) nie tylko swojego galicjanina, ale i ukraińskiego Europejczyka” (W. P. Melnyk, „Filozofia. Nauka. Technika”). Aby, zmieniając człowieka, zachęcić go do rozmyślań, nie wystarczy napełnić ludzki mózg wiedzą. Należy go rozdmuchać, jak tlący się żar, żeby wybuchł potrzebny wszystkim płomień. I tutaj czołowe miejsce musi zająć czynnik aktywnego kształtowania doskonałej osobowości, wychowania narodu – „Proświta” jest zdolna i musi to robić – „Ścieżki pszenicznego źdźbła” posiadają tajemnicę energii zasiewania niwy ziarnami-słowami ojczystego języka dla „ubóstwienia samego życia”, bo to zasada życia Ukraińców!.. To tylko przejście przez teksty kilku esejów i artykułów książki Pawła Mowczana. Każdy wiersz książki wymaga wnikliwego przeczytania i przemyślenia zadania do działania… Ogłoszono konkurs o nagrodę imienia Wasyla Skuratiwskiego Rada Miejska Malina w obwodzie żytomierskim w 2021 roku ustanowiła ogólnoukraińską nagrodę literacko-artystyczną imienia Wasyla Skuratiwskiego – znanego pisarza, dziennikarza, etnografa, autora znanych książek „Berehynia”, „Misiacelik”, „Swiatweczir”, „Rusaliji”, „Kuchol medu” i in., redaktora naczelnego czasopisma „Berehynia”. Pierwszymi jej laureatami zostali pisarze Mychajło Sydorżewski, Mykoła Dmytrenko (Kijów), Jewhenija Jurczenko (Żytomierz), historyk Wasyl Tymoszenko (Malin). Nagroda przyznawana jest co roku w dwóch kategoriach: literatura piękna; ludoznawstwo. Od 25 października (dzień urodzin W. Skuratiwskiego) w uroczystej atmosferze zwycięzcom wręczany jest dyplom laureata oraz nagroda pieniężna. Od 15 sierpnia do 15 października 2023 r. ogłoszono przyjmowanie odpowiednio sformułowanych protokołów-rekomendacji od instytucji, organizacji, towarzystw, indywidualnych zgłoszeń od kandydatów do zdobycia nagrody w 2023 r. Dokumenty, trzy egzemplarze wydań książkowych, a także (w razie posiadania) recenzje i opinie należy przesyłać na adres: Jury nagrody imienia W. Skuratiwskiego, Rada Miejska Malina, plac Soborny, m. Malin, obwód żytomierski. Informacje pod nr tel.: ([kontakt ukryty]. Jury nagrody im. W. Skuratiwskiego
Tłumaczenie maszynowe
Swój pierwszy koncert charytatywny w charakterze pełnoprawnego laureata Nagrody im. Tarasa Szewczenki żołnierz 241. brygady obrony terytorialnej miasta Kijowa Taras Kompanyczenko przeprowadził niedawno wraz ze Swiatosławem Syłenką w Dnieprze. Według słów jednego z organizatorów tego ważnego dla patriotycznej społeczności miasta wydarzenia, przewodniczącego Dnieprowskiego towarzystwa więźniów politycznych i represjonowanych Iwana Dremliuhy, przygotowania trwały dość długo, a koncert mistrzów sztuki kobziarskiej w Dnieprowskim Domu Muzyki Organowej i Kameralnej (dyrektor Anton Czerneta) udał się znakomicie. A przed koncertem artyści odwiedzili unikalne społeczne Muzeum Walki o Ukrainę, gdzie wykonali kilka swoich pieśni dla uczestników Centrum Przygotowania Wojskowego „Siczosław” (kierownik Ołeh Czernenko). Odwiedzili grób Dmytra Jawornyckiego, zapoznali się z zabytkami architektury miasta. Środki zebrane podczas koncertu charytatywnego są przekazywane na wsparcie Sił Zbrojnych Ukrainy, w szczególności 43. brygady artylerii.
Tłumaczenie maszynowe
Wiktor SKRYPNYK, dziennikarz, honorowy krajoznawca Ukrainy, m. Słowiańsk. Zbiór otwiera artykuł studentki Słowiańskiego Kolegium Zawodowego Infrastruktury Transportowej A. Arslanowej (opiekun naukowy O. M. Horhuła) „Wolontariusze – studenci naszego kolegium: kim są i po co to robią”. Na przykładzie absolwentki kolegium Marii Chudeniowej autorki pokazują ważność dobrowolnej, społecznie użytecznej pracy bez jakichkolwiek korzyści materialnych. Większość pomocy, którą zbiera Maria wraz z osobami o podobnych poglądach, trafia do Sił Zbrojnych Ukrainy, Gwardii Narodowej oraz sił lokalnej obrony terytorialnej. W miarę możliwości pomagają także przesiedleńcom, którzy tranzytem przejeżdżają przez Słowiańsk, oraz miejscowym mieszkańcom. Osobiście Maria przekazała wojskowym ponad trzysta opasek uciskowych (staz), trzy urządzenia noktowizyjne oraz jednego drona. Ludność otrzymała ponad trzy tony produktów żywnościowych oraz 15 skrzyń leków, które częściowo przekazano do szpitali. Przykładem dla studentów jest zastępczyni dyrektora kolegium ds. pracy wychowawczej Wiktoria Leonidiwna Płocha. Jest ona aktywną wolontariuszką, pracownicą socjalną Międzynarodowej Organizacji Pomocy Osobom Wewnętrznie Przesiedlonym. Studentka Bachmuckiego Pedagogicznego Kolegium Zawodowego W. Bałabas (kierownik L. W. Kopanyszyn) poświęciła swoją pracę pamięci młodszego sierżanta Jurija Kudlińskiego. Urodził się on w 1978 roku w Kijowie. Ukończył Narodowy Uniwersytet Pedagogiczny imienia M. P. Drahomanowa. Tam spotkał swoją pierwszą i jedyną miłość – Oksanę, która obdarzyła go trojgiem dzieci. Ponieważ pensja nauczyciela języka ukraińskiego i literatury w gimnazjum nr 283 „Kozacka” nie wystarczała na utrzymanie rodziny, Jurij Anatolijowycz musiał dorabiać i zmieniać zawód. Ale gdziekolwiek pracował – w urzędzie kontrolno-rewizyjnym, jako operator stacji paliw czy menedżer sprzedaży – znano go wyłącznie jako porządnego, uczciwego człowieka. Jurij nienawidził tych, którzy żyli dla własnego dobra kosztem państwa i ludzi. Marzył, aby jego dzieci żyły w kraju, w którym szanuje się prawa człowieka, w którym każdy będzie mógł rozwijać się w zawodzie i twórczości, w którym elita polityczna stawia na pierwszym miejscu nie własne interesy i ambicje, a dobrobyt społeczeństwa oraz integrację Ukrainy z europejską przestrzenią demokratyczną. Swoją pryncypialną i aktywną postawę obywatelską Jurij przekazał starszej córce Anastasii. 21 listopada 2013 roku wraz z córką wyszedł na Majdan. Początkowo, wspomina Nastia, czuli się zwykłymi uczestnikami wiecu, a potem znaleźli się w epicentrum wydarzeń – patrolowali określony rejon, wyłapywali „tituszki”, bronili się przed siłowikami. Tata nauczył ją szybko robić „koktajle Mołotowa”, pokazał, jak prawidłowo korzystać z tej broni, żeby samej nie stanąć w płomieniach. Tam było gorąco, czasami strasznie, ale najstraszniej, gdy na oczach umiera człowiek. „Uderzało mnie, że obok młodych uczestników Rewolucji Godności było wielu starszych ludzi, w oczach których w ogóle nie było strachu. Byli dla nas przykładem męstwa, honoru i poświęcenia” – opowiada Nastia.
Po Majdanie sytuacja w kraju zaostrzyła się. W marcu 2014 roku Rosja zajęła ukraiński Krym, a 12 kwietnia dywersanci Girkina-Striełkowa wraz z prorosyjskimi separatystami zajęli Słowiańsk i Kramatorsk. Rada Bezpieczeństwa Narodowego i Obrony Ukrainy ogłosiła początek operacji antyterrorystycznej. Jurij miał zamiar iść do ATO, ale żona, która właśnie urodziła trzecie dziecko, przypomniała mu o ojcowskim obowiązku. Pracował, utrzymywał rodzinę, pomagał Nasti wolontariować. Kiedy nieuchronność ataku putinowskiej Rosji stała się oczywista, Jurij Kudliński zapisał się do obrony terytorialnej stolicy, gdzie przeszedł przygotowanie wojskowe i psychologiczne, a 24 lutego 2022 roku został karabinowym 241 brygady. W pierwszych miesiącach wojny Jurij pokazał się jako prawdziwy patriota, odważny, zdesperowany wojownik, wierny towarzysz broni. Nadano mu stopień młodszego sierżanta, wyznaczono dowódcą pododdziału. Brygada Jurija Kudlińskiego brała udział w obronie Kijowa i obwodu stołecznego, Charkowa, w walkach na terytorium obwodów donieckiego i ługańskiego. W Charkowie Jurij doznał kontuzji. W dodatku przestała pracować ręka. Odesłano go do szpitala. Wytrzymał tam tylko 10 dni. I gdy tylko ręka zaczęła go słuchać, wrócił na front. „Wszelkimi metodami chcieliśmy go zatrzymać – wspomina Nastia – rozumieliśmy, że to był „dzwonek”, że dość… Ale taty zatrzymać nie mógł nikt. Karabinowy, u którego ręka ledwo ruchoma…, szaleniec. Tata w takich przypadkach cytował swoją ulubioną poetkę Linę Kostenko: „Skrzydlatym gruntu nie trzeba…” I znowu front: Biłohoriwka, kierunek bachmucki, Siewierodonieck… I znowu kontuzja. Coraz częściej dawała o sobie znać hipertonia. Lecz o leczeniu czy odpoczynku można było tylko marzyć. W ciągu 4 miesięcy – zacięte odcinki, faktycznie nieprzerwane walki. Jurij Kudliński, pseudonim „Sem”, zginął w rejonie osady Zołotariwka (Ługańszczyzna). „Nie miał wychodzić na flankę – wspomina dowódca Jurija o pseudonimie „Panda” – „Sem” tego dnia siedział na radiostacji. Tutaj w eterze rozległo się: „Sem”, otwarta flanka, jeden bojownik ranny”, Jurij wylatuje na tę flankę, a z wrogiego moździerza przylatuje… Prosto w niego”. Nastia po śmierci taty wzięła na siebie opiekę nad mamą i młodszymi braćmi. Ona też stworzyła petycję o nadanie Jurijowi Kudlińskiemu tytułu „Bohater Ukrainy”, ale niezbędnej liczby głosów nie zebrała. Ludzie rozumieją, że wszystkim poległym w wojnie z raszystami najwyższego odznaczenia Ojczyzny nie przyznać, a w pamięci ludowej oni wszyscy są Bohaterami! Wieczna im chwała! Studentka Słowiańskiego Kolegium Zawodowego Przemysłu i Farmacji M. Werziłowa wraz z kierownikiem naukowym W. W. Sołowar zbadali życiową i bojową drogę od razu trzech Bohaterów-ziomków. Ołeksandr Korownyj urodził się 23 lutego 1994 roku w Słowiańsku. Kiedy miał 7 lat – stracił mamę, a po dwóch latach także babcię. Tak chłopak trafił do szkoły z internatem. Potem uczył się w technikum chemiczno-mechanicznym (obecnie – Słowiańskie Kolegium Zawodowe Przemysłu i Farmacji), gdzie zdobył specjalność mechanika naprawy sprzętu produkcji ceramicznej. Za radą wykładowców, którzy odznaczali ciągoty młodzieńca do wiedzy, Ołeksandr wstąpił na wydział fizyczno-matematyczny Donbaskiego Państwowego Uniwersytetu Pedagogicznego (m. Słowiańsk). Ponieważ żyć sierocie tylko ze stypendium było ciężko, student łączył naukę z dorabianiem. Kiedy zaś sytuacja na Doniecczyźnie skomplikowała się, dobrowolnie poszedł do komisariatu wojskowego. Latem 2022 roku został żołnierzem jednostki wojskowej A 4638. Bronić Ukrainy przyszło na różnych kierunkach, w tym w legendarnym mieście-twierdzy Bachmut. Tam 18 stycznia 2023 roku Ołeksandr Ołeksandrowycz Korownyj zginął. Uroczyście pochowali go na cmentarzu mikrorejonu Słowkurort obok grobu matki. Wieczna pamięć tobie, żołnierzu! Rusłan Ołeksandrowycz Jefymenko urodził się 6 października 1988 roku w Słowiańsku, a dorastał w Majakach – rodzinnej wsi rodziców, dokąd wrócili z przemysłowego miasta. Uczył się, jak i wszystkie dzieci z Majaków, w historycznej szkole – zbudowanej jeszcze w 1911 roku! Przeżyła ona i wojnę domową, i II wojnę światową, jej metodą czynu społecznego remontowali – rekonstruowali, dobudowali nowoczesną salę sportową, a raszyści uderzeniem rakietowym zburzyli tę unikalną placówkę oświatową. Młodzieniec był aktywistą życia szkolnego: zawody sportowe, amatorski ruch artystyczny, desanty pracy, wycieczki itp. Ale najbardziej fascynowała go technika. Więc, mając świadectwo dojrzałości, wstąpił do Słowiańskiego Technikum Rolniczego (teraz WSP „Donbaskie Rolnicze Kolegium Zawodowe Ługańskiego Narodowego Uniwersytetu Rolniczego”) na specjalność technik-mechanik. W latach 2010–2011 Rusłan odbywał służbę w SZU w mieście, które dzisiaj stało się symbolem męstwa, wytrwałości, niezłomności – w Bachmucie. Ożenił się w rodzinnej wsi. Tutaj urodziły się dwie córeczki. „Miał „złote ręce” – wspomina żona Kateryna. – Z wielką miłością wszystko urządzał i majsterkował w domu oraz na podwórku. Córeczki go uwielbiały, bo tatuś zawsze poświęcał im uwagę: bawił się, prowadził na spacery, majsterkował huśtawki, zabierał ze sobą w małe podróże”. Nie obojętny Rusłan był i na życie wspólnoty. Wspominają go jako ciekawego rozmówcę, żartownisia. Do pełnoskalowej inwazji raszystów Rusłan Jefymenko pracował jako mistrz leśny leśnictwa Biłozerskiego „Słowiańskie Gospodarstwo Leśne”. Kiedy zaś raszyści ruszyli na Ukrainę, dobrowolnie poszedł do SZU. Służył w wojskach desantowo-szturmowych. Najpierw był strzelcem, a potem kierowcą samochodu pancernego „Kozak” – podwoził na linię frontu wszystko, co niezbędne wojskom, ewakuował rannych. 8 lutego 2023 roku niedaleko wsi Biłohoriwka na Ługańszczyźnie w samochód, którym Rusłan wiózł towarzyszy broni, trafił wrogi pocisk. Kierowcę ciężko zraniło. Odesłano go do szpitala w m. Dniepr. Kilka dni lekarze walczyli o życie wojownika, ale… 14 lutego 2023 roku serce Rusłana Ołeksandrowycza Jefymenki zatrzymało się. Bez taty zostały małe córeczki, bez kochającego męża – żona, bez syna – rodzice-emeryci. W pamięci ziomków i towarzyszy broni pozostanie jako mężny bojownik, wierny przyjaciel, uczciwy człowiek. Pochowali Rusłana Jefymenkę na Alei Bohaterów w Słowiańsku. Trzeci bohater badania M. Werziłowej i W. W. Sołowar Denys Eduardowycz Sosnenko – człowiek cywilny. Był najmłodszym wolontariuszem Słowiańskiego oddziału misji humanitarnej „Czarny Tulipan” oraz „Stowarzyszenia Badania Dziedzictwa Wojskowo-Historycznego „Placdarm”. Urodził się Denys 6 września 2001 roku. Jego dzieciństwo i młodość minęły w malowniczej wsi Sydorowe rejonu słowiańskiego (obecnie kramatorskiego) na brzegach Dońca. Średnie wykształcenie zdobył w szkole w Majakach, którą w 2022 roku raszyści zburzyli uderzeniami rakietowymi. W latach szkolnych Denys poświęcał wielką uwagę sportowi, interesował się historią rodzinnego kraju, wraz z podobnie myślącymi zajmował się rekonstrukcjami historycznymi. W klubie „Bojec” zajmował się sztukami walki, wschodnimi sztukami walki. Osiągnął sukcesy w boksie tajskim: wchodził w skład reprezentacji obwodu donieckiego, był wielokrotnym mistrzem Ukrainy. Mama Denysa, Ludmyła Hryhoriwna, mówiła, że syn miał wielkie plany na życie, przygotowywał się szturmować szczyty wielkiego sportu. Atak Rosji zburzył plany młodzieńca, jak i całego narodu ukraińskiego. Denys dołączył do Słowiańskiego oddziału „Czarny Tulipan”, który zajmował się poszukiwaniami ciał poległych wojowników na niedawno wyzwolonych terytoriach i w miejscach, gdzie odbywają się działania bojowe. To niewiarygodnie ciężka i niebezpieczna praca. Przecież wszędzie miny, pociski, inne przedmioty wybuchowe. Wróg jest podstępny, minuje ciała poległych bojowników, nawet swoich. Często przychodzi zbierać fragmenty ciał. Wolontariusze odszukują i zbierają także ciała poległych rosyjskich żołnierzy – żeby potem wymienić je na ciała naszych bojowników. Takie są straszne realia tej niebezpiecznej, ale niezwykle potrzebnej misji, przecież krewni i bliscy czekają na ich powrót do domu. Dziennikarze, w tym zagraniczni, wielokrotnie opowiadali o niebezpiecznej pracy Denysa, wolontariuszy „Czarnego Tulipana”. Jesienią 2022 roku Denys Sosnenko i jeszcze dwóch poszukiwaczy za tak ważną misję poszukiwania poległych otrzymali nagrody – medal „Za współpracę”. 23 stycznia 2023 roku we wsi Dołyna rejonu kramatorskiego, niedaleko od linii frontu, podczas poszukiwania ciał poległych, mikrobus „Ładunek – 200”, za kierownicą którego był wolontariusz Denys Sosnenko, wjechał na minę przeciwpancerną. Ciężko rannego Denysa do szpitala wieźli towarzysze broni, dodawali otuchy: „Trzymaj się, nie poddawaj się”. Ale rana okazała się śmiertelna. 29 stycznia 2023 roku, w Dzień Bohaterów Krut, na Placu Soborowym w Słowiańsku oddali hołd poległemu wolontariuszowi, sportowcowi Denysowi Eduardowyczowi Sosnence. Pochowali go na Alei Bohaterów w Słowiańsku. Studenci Pokrowskiego Pedagogicznego Kolegium Zawodowego H. Kudinowa i A. Artiomowa (kierownik A. O. Koczurina) zbadali działalność Fundacji Charytatywnej „Powróć żywy”. Wychowankowie kramatorskich kolegiów zawodowych (jest ich siedem) poświęcili swoje prace ziomkom-kramatorczanom. W sumie w zbiorze jest 14 prac, w których wymieniono ponad dwa tuziny obrońców Ukrainy, którzy oddali za jej wolność i niepodległość to, co najcenniejsze – własne życie. Wieczna pamięć Bohaterom! Wszyscy zdobywcy wykształcenia wyższego zawodowego – uczestnicy konferencji – otrzymali książkę autora artykułu „Podła wojna Rosji przeciwko Ukrainie”.
Metodyczne zrzeszenie wykładowców dyscyplin społeczno-humanistycznych regionu kramatorsko-słowiańskiego, któremu przewodniczy historyczka, p.o. kierownika Wydzielonej Jednostki Strukturalnej „Słowiańskie Kolegium Zawodowe Narodowego Uniwersytetu Lotniczego” Tetiana Łysak, w kwietniu bieżącego roku przeprowadziło regionalną studencką konferencję naukowo-praktyczną na temat „Bohaterowie wśród nas”. Najlepsze prace weszły do zbioru prac naukowych, wydanego ze środków uczestników i rozesłanego do wszystkich zainteresowanych, a także do niektórych bibliotek.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
się na Kirovohradszczyźnie i również dzięki przedstawicielce pokolenia, które w tym samym czasie wchodzi w dorosłe życie i w literaturę. Studentka NUBiP Alina Szewczenko w zeszłym roku została założycielką i redaktorką literacko-artystycznego almanachu „Ołeksandrijśkyj majak”. Niedawno ukazało się czwarte wydanie (objętość 245 stron). W przedmowie redaktorka napisała, że jest naprawdę dumna z nazwisk przedstawionych w publikacji: „Mamy zaszczyt drukować laureata Nagrody Szewczenkowskiej Petra Perebyjnisa, ponad dziesięciu członków NSPU, dwa razy więcej członków NSŻU, bohaterów ZSU, aktorów, wykładowców oraz wielu niezwykle utalentowanych osobowości”. Podczas prezentacji almanachu w centralnej bibliotece miasta nie było wolnych miejsc i jest to prawdopodobnie najwyższa ocena pracy Aliny Szewczenko i jej twórczych ziomków. A o prawdziwej perełce samizdatu opowiedział na swojej stronie na Facebooku znany dziennikarz i proświcianin Wasyl Czepurnyj z Czernihowa. Podczas wycieczki prasowej po regionie spotkał Jewhena Lebidia, którego nazywa najmłodszym dziennikarzem obwodu. Okazuje się, że Jewhen razem z Anastasiją Zwonnyk, Poliną Jefymenko, Nazarem Kozubem, Jarosławem Czystiakowem i Poliną Horbyk wydaje wiejską gazetę „Impuls” w nakładzie 50 egzemplarzy. Gazeta rozprowadzana jest w trzech wsiach – Łukasiwce, Anysowem i Piskach. „Prawdziwa gazeta, choć drobnym drukiem – zauważa Wasyl Czepurnyj – a co robić, jeśli gazeta rejonowa „Nas kraj” została zamknięta”. Aby jakoś podnieść na duchu młodego redaktora, jego autorytatywny kolega zauważa: „Jewhen ma niezwykle ważną cechę dla dziennikarza – uważność. Jeśli Bóg dał mu jeszcze władanie słowem – wyjdą z niego ludzie!”. Przyłączamy się i my do życzeń Wasyla Czepurnego i dziękujemy za zdjęcia. Lista samizdatu czasu wojny wymienionymi tutaj almanachami i gazetami, moim zdaniem, jest znacznie dłuższa, bo nie o wszystkim wiemy. A warto byłoby opowiedzieć o ludziach, którzy znajdują siły, środki, czas i wreszcie mają talent oraz umiejętności tworzenia nowych wydawnictw, które tak czy inaczej pomagają Ukrainie przetrwać w wojnie o swoją wolność i niepodległość.o tym, jak powstał zamysł tej książki, jak rodziły się strony-opowieści. O tym, wreszcie, dzięki komu rozwiązała się kwestia sfinansowania jej druku. Nakład jest niewielki, dlatego rozszedł się niemal natychmiast. Ale Mychajło Sydorżewśkyj zapewnił, że za jakiś czas wydawnictwo wydrukuje dodatkowy nakład, który powinien zaspokoić pilne zapotrzebowanie. Obecni na prezentacji pisarze Wałerij Chmeliwśkyj i Mychajło Pasicznyk, przewodniczący obwodowej organizacji Narodowego Związku Krajoznawców Ukrainy Pawło Skawronśkyj w swoich wystąpieniach wysoko ocenili nowe wydawnictwo krajoznawcze i wyrazili nadzieję, że autor jeszcze nie raz ucieszy nas swoją twórczością.
Tłumaczenie maszynowe
Ihor ZOC Tak, w miasteczku Bałaklija w obwodzie charkowskim w maju ukazał się pierwszy numer biuletynu literackiego „Promiń Bałaklijszczyny” („Promień Bałaklijszczyzny”). Inicjatorem został pisarz i kierownik studia literackiego „Promiń” Leonid Toma. Odwiedzając biuro Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” w Kijowie, opowiedział, że pojawienie się na świecie biuletynu w nakładzie tysiąca egzemplarzy stało się możliwe dzięki wsparciu Bałaklijskiej Administracji Wojskowej oraz społeczności Bałakliji, a proces techniczny wydania wzięły na siebie Ludmyła Jurkowa i Lubow Tychonenko. Według słów pana Leonida, wydanie gazety i właściwie sama twórczość miejscowych mieszkańców – to odpowiedź na zamiary raszystowskich najeźdźców, by nas zniewolić. Wspomina, że podczas okupacji ludzie byli jakby przygnieceni płytą, a po wyzwoleniu dwie sprawy zjednoczyły mieszkańców: utworzenie ukraińskiej wspólnoty cerkiewnej i wydanie gazety. W biuletynie literackim czytelnik znajdzie zarówno „pierwsze jaskółki” twórczości początkujących, jak i utwory ludzi starszego pokolenia. Tematyka jest różnorodna, ale łączy ich miłość do rodzinnej ziemi, wiara w nasze zwycięstwo. Większość publikacji – o tym, co przeżyto. Redaktor wydania Leonid Toma w „Zapiskach czasu wojennego” wspomina: „O czym świadczy wojenny poranek? Dudnienie moździerzy, głuche wybuchy gdzieś w Miłowej czy na górze Bajraczańskiej. Czas, kiedy ludzkość jest na granicy katastrofy ekologicznej i moralnej. W muzeum krajoznawczym wybite są okna i ślepymi oczami patrzy ono na spalone wybuchem lipy… Wiosna… Głucho walą bomby, wije się i rozszerza pęknięcie na suficie. Na całej planecie wije się i rozszerza pęknięcie, a w radiu – ilu zabito i spalono. I wszystko z radosnym entuzjazmem szaleńca. Dzień miasta w okupacji… Dzieci z balonikami, może dadzą darmowe lody. Obcy transporter opancerzony… dzieci machają do niego rączkami na powitanie. Czytam W. Samijłenkę: „Umierają oni, i słowa, i kłopoty z nimi: bagna nowe nadchodzą”. Ziemia znów chłonie krew Ukraińców. Czego szukają tu Moskale? Odnowienia imperium? W XXI wieku? Wzeszły zęby smoka faszyzmu pokonanego, wydawałoby się, na zawsze. Mauzoleum otwiera drzwi Wandei”. Zanotował Leonid Toma także osobiste odczucia niebezpieczeństwa, które czyhało na każdego mieszkańca Bałaklijszczyzny w pierwszych miesiącach wojny. Oto fragment z jego opowieści: „W maju pojechaliśmy z Lubą na rowerach do Werbiwki. Idziemy, za płotem duży dom, kwitnie czeremcha. Mówię: oto jakie obejście, a gospodarze porzucili. Wracając od przyjaciół, znów przechodzimy obok tej posiadłości, złamaliśmy kilka gałązek czeremchy. Gdzieś za dziesięć minut w ten dom trafił pocisk, cała ulica z wiadrami pobiegła gasić pożar… Wcześniej trafiliśmy pod salwę „gradów”. Nad naszymi głowami prześwistały rakiety. Kilkaset metrów dalej, w pobliżu szkoły odłamkiem zabiło Mykołę Fursala, wesołego, majętnego człowieka, prawdziwego patriotę. A już przed wyzwoleniem nakrył nas oboje ostrzał moździerzowy. Miny wybuchały całkiem blisko, byliśmy przy szkole, szliśmy tam po leki. W tym miejscu zraniono pielęgniarkę Anię”. Jest w gazecie artykuł o twórczości niezapomnianego- Anatolij HOROBCZUK To wydarzenie, choć nie dotyczyło miasta bezpośrednio, sprawiło, że wolnych miejsc w sali Muzeum Historii Berdyczowa praktycznie nie było. Zebrali się tu ci, których naprawdę interesuje historia regionu i historia Sołotwyna, których interesuje sam autor – urodzony we wsi Staryj Sołotwyn, ukraiński działacz społeczny, publicysta, poeta, pisarz, przewodniczący Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy, redaktor naczelny „Ukraińskiej Gazety Literackiej” Mychajło Sydorżewśkyj. Zaprezentowana berdyczowianom książka „Sołotwyn. Z głębi przeszłości do naszych dni” – to nie tylko historia wsi. To w dużej mierze rozważania o życiu, o ludziach, o ich sprawach, zwycięstwach i porażkach. Książka o utraconych marzeniach i ciężkich osiągnięciach ukraińskiego chłopstwa. O bólu straty
Młody redaktor Jewhen Łebid, poety i honorowego obywatela Bałakliji Anatolija Pererwy. Są wiersze miejscowych miłośników słowa: Nadiji Procenko, Ołeny Cykysz, Iryny Arszynowej, Lubowi Tychonenko, Dmytra Bowduja. Bardzo ucieszyło, że redaktor biuletynu niemal połowę powierzchni gazety przeznaczył na poetyckie debiuty uczniów, w szczególności uczestników młodzieżowego konkursu literackiego „Antyutwór” na temat „Jestem Ukraińcem! I jestem z tego dumny!”. Utwory uczestników są różne, ale wszystkie szczere i patriotyczne, a łączy je miłość do rodzinnego kraju, od którego zaczyna się Ukraina. Oto jak zakończyła swój utwór absolwentka Liceum nr 3 w Bałakliji Warwara Kuraksina, cytuję: „Jestem dumna z tego, że na Ukrainie jest małe, ale tak bliskie mojemu sercu miasto Bałaklija. Sześć miesięcy było ono pod okupacją wroga, ale duch mieszkańców Bałakliji nie złamał się, wytrwali i doczekali się swoich wyzwolicieli. Torturowano ich, a oni na ścianach katowni wykuwali „Ojcze nasz”, prześladowano ich, a oni przechowywali w skrytkach ukraińską flagę, próbowano ich złamać, a oni pamiętali słowa Wielkiego Kobziarza: Walczcie – a zwyciężcie! Właśnie stąd, z mojej Bałakliji, rozpoczął się kontratak Sił Zbrojnych Ukrainy, podczas którego wyzwolono obwód charkowski. Niestety, koszmar wojny trwa, ale wierzę w siłę niepokonanych, niezwyciężonych Ukraińców, którzy obowiązkowo obronią niepodległość i suwerenność Ukrainy”. Pod koniec ubiegłego roku ujrzał światło dzienne almanach literacko-artystyczny „Siwacz” („Siewca”), który stworzył w wolnym od służby wojskowej czasie młody poeta z obwodu kirowohradzkiego Stanisław Nowycki. – Uderzyło mnie to, że w innych obwodach wychodziły wcześniej lub wychodzą obecnie czasopisma literackie, a w Kropywnyckim – nie. Postanowiłem wypełnić wolną niszę. Znalazłem wsparcie ludzi o podobnych poglądach, pieniądze zebrano w sposób wolontariacki, a autorami zostali prozaicy i poeci z różnych zakątków kraju, nawet z zagranicy. Merytorycznie to wydanie jest bardzo różnorodne. Z wymownymi nagłówkami i poruszającymi tekstami. „Ja tu żyłem” – w wyborze Wiktora Tiutiuna znajdują się nostalgiczne wersy o Chersoniu przed okupacją i uczucia człowieka, który powrócił do rodzinnego miasta, do swojego domu. Oto fragment jego poezji „Wróżba”: Chato, mój domie! Nie stań się grobowcem – Ja przecież ciebie, starego, pilnowałem jak dziecka. Nie bój się, mój domie, rakiet i pocisków – twoje amulety wrogą siłę odgonią. Chato, mój domie! Ciebie zbudowali żołnierze Kozackiego rodu – nie nauczeni bać się. Potężnie walczą słowem w debiutanckim wydaniu także wybory poezji Stanisława Nowyckiego pod tytułem „Nie bój się naboju w komorze”, Iryny Krymskiej „W życiu – jak na wojnie” oraz innych autorów. A Anna Popowczuk jeden ze swoich wierszy poświęciła pamięci Niebiańskiej Sotni, poległej w Kijowie w 2014 roku – za takie wspomnienie należy tak samo dziękować, bo pamięć historyczna u Ukraińców jest krótka. A nadchodzącej zimy minie już 10 lat od Rewolucji Godności. Kolejny numer „Siwacza” (nr 1-2 2023) wyszedł zarówno bardziej treściwy, jak i z kolorowymi ilustracjami obrazów artysty Tarasa Dudki. Ozdobą wydania stały się poezje nie tylko laureatów Nagrody Szewczenki Wiry Wowk i Pawła Mowczana, badania z historii ukraińskich bajek Wasyla Hołoborodki, ale także wybór młodych poetów – Lubowi Benedyszyn, Nadiji Telenczuk, Lubomyra Lesonina i innych. Zauważyłem wśród nich najkrótszy wiersz, przynajmniej w tym „Siwaczu” nr 1-2. To Wiktor Szyło: „Haj-kuku#27 milczy kukułka / będę żył wiecznie / albo już umarłem”. Redaktor tym razem swoich wierszy nie zamieścił, ale napisał recenzję „Księgi milczeń” Maryny Horbatiuk, zaznaczając, że „w jej wersach prześledzić można autentyczność poetyckiego sensu”. Jest też proza, publicystyka, wybór dla dzieci i przekład Tetiany Dziuby z górnołużyckiego na ukraiński poetów, którzy piszą w języku zachodniosłowiańskiego bezpaństwowego narodu – Łużyczan, rozproszonych głównie na terytorium wschodnich Niemiec. Wybór nosi tytuł „Byliśmy, jesteśmy, będziemy”, co wydało się symboliczne: na Łużycach zachowały się dawne przydrożne kamienne krzyże, na których wyryto napis w języku łużyckim „Byliśmy, jesteśmy i będziemy”. To także o nas, Ukraińcach, pomyślałem. Jeszcze jedno oryginalne wydanie narody-owinięte cienkimi niteczkami losów zwykłych ludzi. Ponad godzinę trwała opowieść o Jeśli w samym środku krwawej wojny z okrutnym wrogiem Ukraińcy wydają gazety i czasopisma w większości bez wsparcia państwa – to czy jest to wolność słowa, czy powrót do samizdatu czasów radzieckich, kiedy czasopisma drukowano wbrew władzy? To dyskusyjne pytanie pozostawimy na później, bo najważniejsze, moim zdaniem, jest to, że właśnie podczas największego kryzysu rodzimych mediów pojawiają się nowe wydania. W szczególności w rejonach, które Siły Zbrojne Ukrainy wyzwoliły od wroga.
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
bliskich i radość pojawienia się nowego życia… Przerzucając kartki tego foliantu, zainteresowany czytelnik dowiaduje się też o losach znanych postaci tego kraju – szlachciców Tyszkiewiczów, rodziny ziemiańskiej Czajkowskich, a także o życiu zwykłych wiejskich mieszkańców, znanych tylko kilkuset sołotwińczykom – Ustyma Dmitrenki, rodziny Kowalów, wiejskiego historyka Iwana Rudaka. Ale właśnie w tym, zapewne, tkwi ukryty sens książki – opowiedzieć o historii zakątka Ukrainy, wplatając w tło opowieści mocne liny,
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
ludzkości, której istnienie jest łańcuchem wojen, do cierpiącego narodu: “Śmierć coraz bardziej kocha nasz naród…” Mamaj Pawluka jest tragiczny: to ostatni skrzypek na “Titanicu”. Podtekstowa struna łączy symboliczną postać muzyka-duszy-pastora na skazanym na zagładę statku oraz odosobnionego bohatera-medium. Ujawnia on filozofię egzystencjalnego bytu ironicznie-spokojnie, oksymoronicznie: “Oto jest religia – miłość”, “I zabijać zaczęli miłością”, “Liliputy wzuły koturny”, “Znajdźcie dom wariatów najpierw w sobie”, “Jestem weteranem wojny siebie z sobą”, “Nagą blizną szukam świątyń. / Spoczywam na laurach w cierniowej koronie”, “Marzenia się spełniły, a szczęścia nie stało z jakiegoś powodu…”. Poeta zawsze pozostaje dzieckiem – czyż nie dlatego udaje mu się zbliżyć do prawdy, otwartej przed dzieckiem? Własna prawda jest zawsze bardziej przekonująca niż ta z cudzych ust. Pawluk dąży do lakoniczności (“Fejsbuczki”) w przekazywaniu idei – i jego tercyny są aforystycznie celne, czego nie można powiedzieć o przeróbkach. Wśród ponad dwóch tuzinów cykli, moim zdaniem, warto wyróżnić “Widmo Mamaja” i “Kwiaty pola minowego”, gdzie przestrzeń artystyczna to zmysłowy mikro- i makrokosmos z przenikaniem wizji, fantomów, pytań i stanów: “Cały Wszechświat – / Jama Orkiestrowa”, “Coraz częściej śni mi się rajski ogród, / Gdzie mój sąsiad przygotowuje drewno”, “Życie z wielkich powstało pożarów, / Jak się narodziło, tak wszystko przeminie…”, “Tylko ludzkie dusze jakby rosną… / Ale dokąd? Komu ten wzrost potrzebny?”, “Zmartwychwstanie tylko to, co kiedyś umrze, / I w końcu wróci do Boga”. Mamaj Pawluka to autorskie alter ego. Nie może pozostawać statyczny, inaczej zamieni się w “kamień obrazy”. Boli go epoka, która potknęła się o jego los. Kronikarz i ofiara tej doby, bierze na siebie misję miłosierdzia: “Stałem się sanitariuszem w tych bojach / O wieczny początek świata”, uświadamiając sobie aksjomat “Kto nie umiera – / Nie zmartwychwstaje…”. Jednak widmo Mamaja to także zaprzeczenie znanych prawd, wyzwanie rzucone im. Zaprzecza katastroficzności myślenia (lirycznego bohatera, poety) swoją nieśmiertelnością: “On umierać nie umie. / On między piekłem a rajem”, “On obcy temu światu. / On silniejszy od niego”. To stwierdzenie wywołuje chęć prześledzenia zmian w traktowaniu przez poetę obrazu Mamaja, ponieważ w zdramatyzowanym poemacie “But” Mamaj Pawluka to władca wiedzy o mocy ziół, czym ratuje przyszłego przywódcę powstania Pawluka (Buta), otrzymując od niego później cierpką ocenę znaczenia kobziarskiego słowa: “Jesteś zbędny na Ziemi: Niewolnikom nie potrzeba wierszy!”. Innymi słowy, uratowany kategorycznie odrzuca ratunek zniewolonego ducha siłą słowa, przeciwstawiając mu inne narzędzie przekonania – broń i ofiarną walkę. W tomiku “Taniec Mamaja” kozacki charakternik Mamaj to poeta, jak i Budda, a zarazem – ucieleśnienie przedchrześcijańskiej wiary naszych przodków, mistyczne zlanie się z rodzimym otoczeniem, odbicie przenikania stanów psychologicznych nadwrażliwej organizacji duszy: Raz śpiewa, raz walczy, Raz śmieje się, raz płacze, Jak zraniony ptak, Charakternik kozacki.
Blizny na krzyż ma. Siedmiostrunna szabla. Coś w nim z Boga, Coś w nim z kruka. (“Mamaj”) Chyba znamienne, że ten wiersz został dopisany 24 lutego 2022 roku, dojrzewając od 2008-go. Poeta-kronikarz postawił kropkę w utworze. Heroiczni Mamajowie postawią ją na polu bitwy. P. S. Pisać o nowym tomiku poetyckim znanego naukowca i niezwykle płodnego pisarza, laureata Narodowej Szewczenkowskiej Nagrody (Żelazny Mamaj) oraz szeregu najbardziej prestiżowych zarówno ogólnoukraińskich, jak i światowych wyróżnień literackich, zapoznawszy się z filozoficznie wyważoną przedmową do niego Dmytra Drozdowskiego oraz słowem redaktora Mychajła Pasznyka, to narażać się na zarzuty o faux pas. Chociaż… dedykacja Ihora Pawluka motywuje, by się odezwać… Dlatego, nie powtarzając słusznych wniosków recenzentów, proponuję wizję sprzecznego (a przez to żywego i ciekawego) obrazu Mamaja. Poeta pisze o sobie, o stanach transcendentnych, kiedy wystarczy krok – zarówno do przepaści, jak i do zwycięstwa.
Tłumaczenie maszynowe
Antonina CARUK
Ileż naukowych szabel krzyżowało się w dyskusjach o (nie)zgodności imienia kozaka Mamaja na zebranych w muzeach sztuki płótnach, ileż piór stępiło się na drodze śledzenia etymologii imienia właściciela pogrążonego w sobie postrzegania świata! I karmazynowych szarawarów jako świadectwa zamożności człowieka znaczącego, bo przecież nosili karmazyny jeśli nie szlachta, to kozacka starszyzna. Hołocie do karmazynów – wstęp wzbroniony. Szarawary, powiadają, stanowią jedną ogromną kieszeń, gdzie ludowy ulubieniec mógłby schować swój nieskomplikowany podróżny skarb, ba – nawet kobietę! Chociaż po co mu ona, kiedy można siedzieć sobie pod dębem ze skrzyżowanymi po wschodniemu nogami, medytować, przebierając struny… A może tutaj właśnie kryje się wewnętrzny konflikt naszej (nie)państwowości? Póki karmazyny-władzolubcy medytują w bezpiecznym zaciszu, napychając swoją bezmierną kieszeń, kozacka hołota przebywa w wirze krwawego tańca ze śmiercią? Czasami nazywano go kozakiem-bandurzystą, co wywołuje zdziwienie u naszego współczesnego, przyzwyczajonego do rozróżniania kobziarskiej sztuki mężczyzn i kunsztu dziewcząt-bandurzystek. Instrument był udoskonalany – zmieniała się liczba strun i przystrunków, a zatem zaistniała potrzeba utrwalenia tych rozbieżności. Jednak im dalej – tym więcej rozbieżności. Dla przykładu: czy trzeba kategorycznie zaprzeczać rzekomemu pokrewieństwu między północnokrymskim Mamajem a Nogajem (na istotne różnice między Nogajcami a mentalnością Tatarów krymskich artystycznie przekonująco wskazała Zinaida Tułub w powieści „Ludojady”), jeśli można ograniczyć się do retorycznego pytania, czy mógłby przedstawiciel innego etnosu stać się wyrazicielem ukraińskiej duszy? Bo przecież kobza – to echo historycznego odczuwania świata, duma ludowa i pieśń pochwalna dla obrońców ojczystej Ojczyzny. Dlatego wydaje się słuszna myśl Stanisława Buszaka, że „mamaj” używane było jako synonim słów „zaporoziec”, „hajdamaka”, „śmiałek”, charakteryzując charakter kozaka i jego zajęcia, a nie imię. To z punktu widzenia kardocentrycznej ludowej miłości. Proces łowienia rozbieżności między obiektem a jego interpretacją przypomina odczynianie uroków od dziecka, które nazywano różnymi imionami, aby ochronić przed złymi duchami. Czy poszukiwanie realnych cech hetmana Iwana Mazepy pod nawarstwieniami historycznych zniekształceń obrazu nosiciela idei ukraińskiej niepodległości. Komu te zniekształcenia są na rękę – wiadomo.
A postać kamiennej baby, która ściska rękojeść miecza-sztyletu? Co to – alegoria czy obraz wojownika? Jeśli kamienna baba – symbol pradawnego obrońcy, to mamaj – jego następne pokolenie, czyż nie? To po co tutaj Nogajcy i ich potomek książę Gliński, który kazał nazywać siebie Mamajem? Odwieczne przepisywanie historii? Tyle ordyńskich najazdów i „dobrosąsiedztwa” szło deptakiem Dzikim Polem, że zostawiły ślady na ukraińskiej granitowej tarczy. Jednak do dziś posługujemy się wikipedyjnymi wnioskami „około-historycznych” badań, które niejednemu pokoleniu Ukraińców tłumaczyły o niższości, bo niczego u nas własnego nie ma… A wszystko dlaczego? Bo z najdzielniejszą armią, która Francuzom pomogła odnieść zwycięstwo w wojnie trzydziestoletniej, Suworowowi przejść Alpy, a Jermakowi skolonizować Syberię, nie zdołali zbudować ukraińskiej państwowości. W rezultacie – nowe pokolenia kozaków zmuszone były zdobywać „kozacki chleb” w wyprawach za granicę zamiast tego, aby zakładać mocny fundament własnego domu… Nowe próby artystycznej interpretacji symbolu ducha kozackiej wolnicy, próby samopoznania czy zbliżenia do siebie potwierdza literackie pielgrzymowanie Mamaja, które trwa ponad pół wieku w powieściach Ołeksandra Ilczenki i Romana Iwanyczuka, w historycznej powieści wierszem Leonida Horłacz i zbiorze Ihora Kałyncia, a obecnie – w zbiorze „Taniec Mamaja” Ihora Pawluka. Nowoczesny przypływ zainteresowania metaobrazem pojawia się w rzeźbie na Majdanie Niepodległości w Kijowie, na placach Charkowa, Kramatorska, Krzywego Rogu, Kachowki, Zaporoża, Wołynia, jego imieniem w procesie dekomunizacji mogą pochwalić się ulice i zaułki (i nasze miasto!), o nim śpiewają znane zespoły, on nadaje nowe tchnienie wystawieniu „Zaporozca za Dunajem” Semena Hułaka-Artemowskiego przez Lwowską Operę Narodową. Ten obrazowy Mamaj ze znanych malarskich prac XVII–XIX w. jakby nie zważa ani na konia osiodłanego, ani na kieliszek ze sztofem, ani na sztandar za plecami, chociaż wszystko to w jednej chwili może przekształcić się w symbolikę przekroczenia granicy między życiem a śmiercią (niczym ta strzelba, która na ścianie podczas spektaklu, musi w końcu wystrzelić). Obojętnie kozakowi, jakiego konika może wywinąć kapryśny los, bo struny od jego dotyków przemawiają językiem Pana, i on na przejście granicy jest gotowy… Gotowy oddać wszystko w jednej chwili. I żyć wiecznie, bo przecież struna ukorzyła się jego ręce. Takim jawi mi się Pawlukowy Mamaj. Katastrofizm postrzegania świata poety wzmógł się („Apokaliptyczne”, „Ludzkie”, „Współczesność”), jak i sarkazm: „Przodkowie i przodkowie wspomną: Te pieśni, a te – książki moje”. Wielokrotnie powtórzony motyw smutku za matką, tak i nie poznaną w anielskim wieku, a zatem skazanie na sieroctwo człowieka z niskim progiem bólu, utrata Nadziei (właśnie takie imię matki Pawluka) – najwyraźniej nabiera symboliczności, transformuje się z osobistej płaszczyzny lirycznego bohatera w społeczno-historyczny fokus, pragnie interpretacji jako uogólniony stan pokolenia, pozbawionego matczynej troski ojczyzny. Zamiast matczynej pieszczoty uczyły wytrwałości milczące mogiły przodków, bo tylko na nich przemawia głos prawdziwej miłości. Poeta stał się wyrazicielem głębokiego ukraińskiego dramatu: urodzeni na Ukrainie, identyfikując się z ukraińskim narodem, zmuszeni byliśmy przejść sowiecki bullying, nękanie ze strony konformistów, nastawionych na wielkie „walki o miskę”. Liryczny bohater zbioru okresu wojennego mentalnie dorósł: mimo uświadomionego katastrofizmu bytu udało mu się pozbyć nutek żałosności. Zamiast tego jest pełen współczucia. Do kwiatka i motyla (czy fantomu duszy?) na polu minowym, do wilka z żurawią duszą, do tych, do których mocowane są pęki ostnicy dla dekoracyjnego efektu. Jest on ważnym składnikiem obrzędu weselnego we wsiach obwodu czerniowieckiego – Ridkiwci, Toporiwci (tradycja notowana jako rozpowszechniona), Mahała oraz Czerniwka (rzadziej). W takim wianku druhny i panna młoda chodzą zapraszać na wesele. Jeśli historycznie taki wianek, w statusie uroczystego, dziewczyna zakładała na święto parafialne czy do cerkwi (jeśli już zaręczona), na ogólnowiejskie święta czy dla udziału w delegacjach powitalnych, to teraz we wsiach Ridkiwci i Toporiwci, oprócz właściwie wesela, zaczęto zakładać wianek z ostnicą na współczesne święta, w szczególności Dzień wsi. Praprzodkiem tego elementu niematerialnego dziedzictwa jest „wianek z sułtanami” (Kazachstan), a także wianki z ostnicą dziewcząt-łazarek powiatu sofijskiego (Bułgaria). Etymologicznie spokrewnione z nim są klucziwski wianek z gęsich piór, pokucki oraz połtawski wianki z piórami pawia. Jeśli u bukowińskiej panny młodej na głowie wianek z ostnicy, obowiązkowo niefarbowanej, to u kawalera – pęk farbowanej ostnicy na kapeluszu. Zdjęcie: molbuk.ua
Odszyfrowywanie szeregu obrazowego zbioru warto rozpocząć od tytułu. Przez kilka stuleci utrwaliła się percepcja statycznego wizerunku Mamaja, a tutaj – dynamika bojowego hopaka, utalentowanie odtworzona przez artystkę Ołenę Zawitajło: na czerwono-czarnym tle powstańczej flagi krwawy wir lada chwila wyprostuje ochrową postać z powiewającym osełedcem i sękatymi stawami chłopskiej prawicy, podczas gdy lewica spontanicznie przygotowuje zwycięski gest. Postać tancerza jest jeszcze przygarbiona, jakby pod ciężarem niewidzialnego krzyża. Odwrócone półobrotem do widza czoło przypomina myśliciela Rodina. Potężny ładunek uwolnionej energii. Za wizualizację naszych nadziei dziękuję artystce.
Tłumaczenie maszynowe
Bukowińska uroczysta korona z kowylem została wpisana do Krajowego wykazu elementów niematerialnego dziedzictwa kulturowego. O tym informuje biuro prasowe Ministerstwa Kultury i Polityki Informacyjnej, podaje Ukrinform. Wieniec z kowylem (kody, pawun, trawa) to rodzaj dziewczęcego nakrycia głowy niektórych równinnych wsi Bukowiny, używanego jako świąteczne i weselne nakrycie głowy. Jest to specjalna koronka z koralików lub walec, do
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
obszarze znany do dziś na całym świecie rezerwat Askania Nowa. Baron Eduard Falz-Fein, jak dowiedziałem się później, został odznaczony ukraińskimi orderami księcia Jarosława Mądrego IV i V klasy, orderami „Za zasługi” I i II klasy. To właśnie baron w swoim czasie zainteresował Juliana ukraińskimi pieśniami ludowymi. A z jednej ze swoich podróży na Ukrainę przywiózł mu nuty naszych pieśni. Już nieżyjący baron E. Falz-Fein kochał Ukrainę, często ją odwiedzał, pomagał w zachowaniu dziedzictwa kulturowego. Julian ukończył w swoim czasie szkołę muzyczną w Vaduz. Jednak życie ułożyło się tak, że muzyka nie stała się jego zawodem. Ale miłość do niej zachował na całe życie. A wychodzi grać na ulicę głównie po to, by utrzymać umiejętności gry na akordeonie, a nie dla zarobku. Pod koniec naszego spotkania chciałem zostawić Julianowi coś na pamiątkę. A ponieważ nie miałem przy sobie niczego, postanowiłem w prezencie wręczyć 100-hrywnowy banknot z portretem T. H. Szewczenki. Akordeonista, widząc, że wyciągam pieniądze, zaprotestował. I dopiero po wyjaśnieniu, że to nie zapłata, a swoisty pamiątkowy prezent z wizerunkiem naszego narodowego poety, zgodził się. Jak by nie było, to niespodziewane spotkanie z melodią do pieśni „Patrzę ja w niebo” daleko od rodzinnej ziemi było znaczące. Będzie Ukraina, będziemy i my! Liechtenstein, 20.01.2023 r. Posłowie Po zakończeniu pracy nad artykułem-wspomnieniem podzieliłem się nim, zgodnie z ustaleniami, z przewodniczącym Donieckiej Obwodowej Organizacji Krajoznawczej Walerijem Iwanowyczem Romankiem. Odpowiedź od niego nie kazała na siebie długo czekać. Przeczytawszy ją, pomyślałem, że jest ona warta tego, by stać się swoistym posłowiem do wspomnień. Przytaczam dosłownie: „Dobrego wieczoru, panie Wiktorze! Przeczytałem pański materiał z przyjemnością. Ładnie napisany. Główna myśl po przeczytaniu: autorska pieśń stała się ludową, z ciekawym i bogatym losem. I pan to udowodnił w swoich wspomnieniach. Swoją drogą, materiał można by sformatować w niewielką broszurę z pańskimi kolażami, które również przejrzałem. To rozszerzy ramy literaturoznawcze w sferze petrenkoznawstwa”. A w liście była jeszcze dopiska następującej treści: „Radziłbym panu zwrócić uwagę na wykonanie pieśni „Patrzę ja w niebo...” Romana Sasanczyna. Ten utalentowany chłopiec z obwodu tarnopolskiego w konkursie „Głos dzieci” pod kierunkiem trenerki Tiny Karol w finale wykonał tę pieśń i został zwycięzcą. W 2017 roku 15-letni młodzieniec był u nas w Słowiańsku na obchodach 200-lecia od dnia urodzin Mychajła Mykołajowycza Petrenki i dał dwa koncerty – może pan przejrzeć w Internecie. Sukcesów panu. Z poważaniem – Walerij ROMANKO”. Od razu zabrałem się za poszukiwania. Przede wszystkim obejrzałem występ Romana w konkursie. Byłem pod wrażeniem głosu i kunsztu wykonania. Za popularyzację twórczości Mychajła Petrenki Roman Sasanczyn w 2017 roku został laureatem nagrody im. M. Petrenki. Przede wszystkim oczywiście uzupełniłem domową fonotekę pieśnią „Patrzę ja w niebo” w wykonaniu utalentowanego śpiewaka, którą od razu pospieszyłem podzielić się z siostrą. Słuchając pieśni w wykonaniu Romana, przekonujesz się, że jest w nim zakodowany nasz ukraiński genotyp. Bo w sercu śpiewaka – mama i Ukraina. Oto tak, dzięki linkowi od Walerija Romanki, dołączyłem do jeszcze jednej z odsłon tej nieśmiertelnej pieśni. Źródłowe wykonanie jej przez Romana Sasanczyna jeszcze raz podkreśliło całą głębię odwiecznych myśli i dążeń narodu ukraińskiego. A jeszcze żywię nadzieję na spotkanie z Romanem Sasanczynem, którego śpiew nie tylko oczarował, ale i wlał nadzieję na nasze szybkie Zwycięstwo nad rosyjskim agresorem. Wiktor MANDRYKA, dziennikarz, m. Barwinkowe w obwodzie charkowskim
Tłumaczenie maszynowe
Zaczynało się od kołysanki. Pieśń do słów Mychajła Petrenki „Patrzę ja w niebo” znam od dzieciństwa. Czasami wydaje mi się, że weszła ona w moją świadomość razem z maminymi kołysankami, dlatego, być może, była obiektem mojego postrzegania świata od wczesnego dzieciństwa. Ale o wszystkim po kolei. W 1946 roku moja ciotka, a później i matka chrzestna, Ołeksandra Hryhoriwna Mandryka, wróciła z Niemiec, dokąd została przymusowo wywieziona przez faszystowskich okupantów w 1942 roku jako „ostarbajter”. Od tułaczki na obczyźnie uwolniły ich wojska amerykańskie. A dlatego wracali na Ojczyznę przez Francję morzem do Odessy, a już stamtąd pociągiem do Łozowej i Barwinkowego. Do rodzinnego domu w Nadieżdiwce przywiozła ze sobą ciekawostkę – patefon i kilka płyt. W tamtym czasie wrócił z wojny także jej brat (mój przyszły tata), Iwan Hryhorowycz Mandryka. Wrócił jako inwalida drugiej grupy, wkrótce ożenił się z dziewczyną z tej samej ulicy, Hałyną Trochymiwną Sklarową. A w 1947 roku przyszedłem na świat i ja. Rok był głodny, a dlatego, jak mi potem opowiadali mama i babcia, Neonila Kłymiwna, często płakałem, bo mamie nie wystarczało mleka. Mama i tata pracowali w kołchozie. Więc często zostawiano mnie w domu z babcią i ciotką, która wtedy uczyła się w szkole pedagogicznej. I żeby jakoś uciszyć mój płacz, ta ostatnia nakręcała patefon i kładła płyty z pieśniami. Wśród nich była też pieśń „Patrzę ja w niebo”. Przy niej, jak mówiły moje opiekunki, najczęściej się uspokajałem. Ta płyta, która już nie grała, jeszcze długo przechowywała się w domowym archiwum. Dlatego do dziś pamiętam jej czarną naklejkę, gdzie było napisane, że wyprodukowana została w 1910 roku w firmie gramofonowej „Pathé” przez połtawianina Tymofija Piddubnego. Już później, kiedy tata zaczął pracować jako kierownik w Nadieżdiwskim klubie, zbudowanym jeszcze przed wojną za fundusze miejscowego kołchozu, patefon pojawił się i w tej placówce kulturalno-oświatowej. A na początku lat 60. ubiegłego wieku tata z mamą zbudowali własny dom. I pierwszym znaczącym nabytkiem był patefon. Oczywiście, i w domu, i w klubie były płyty z ulubioną rodzinną pieśnią „Patrzę ja w niebo”, wydane przez Aprelewską fabrykę płyt gramofonowych. Na jednej z nich była naklejka z napisem „Ukraińska pieśń ludowa. Opracowanie O. Czyszyna. K. M. Łaptiew, N. G. Wolter (fortepian)”. Jeszcze na jednej płycie tej samej fabryki czytamy: „Patrzę ja w niebo”, ukraińska pieśń ludowa, Andrij Iwanow, zespół instrumentów ludowych pod kierownictwem M. Nekrasowa”. Ta pieśń w naszej wsi brzmiała z głośników w klubie, kiedy przyjeżdżało tam kino objazdowe. A później była odtwarzana na stacjonarnym wzmacniaczu przed każdym wydarzeniem klubowym. Dlatego nie dziwi, że ta pieśń stała się wizytówką zespołu amatorskiego. Przez pewien czas uważano, że słowa do tej pieśni napisał T. H. Szewczenko. A dlatego na jednym z rejonowych przeglądów z okazji dni szewczenkowskich klubowy chór za wykonanie pieśni „Patrzę ja w niebo” otrzymał pierwsze miejsce. Śpiewali „ostarbajterzy”. Ze sceny Nadieżdiwskiego klubu po raz pierwszy zabrzmiała pieśń „Patrzę ja w niebo” w wykonaniu kobiecym. Były to wczorajsze uczennice Nadieżdiwskiej siedmiolatki Lidija Zaporożczenko i Wałentyna Jaryza. Dla Wałentyny pieśń stała się zawodem. A drogę do Charkowskiej szkoły muzycznej utorowała jej wyżej wspomniana pieśń, której wykonanie było oszlifowane na wiejskiej scenie amatorskiej. Kierował zespołem i akompaniował im Wasyl – utalentowany akordeonista z Nadieżdiwki. Czy miał jakieś wykształcenie muzyczne, nie wiem. Pamiętam tylko, że będąc niewidomym przez nieszczęśliwy wypadek, zamawiał pocztą nuty popularnych pieśni, czasopisma muzyczne, wydrukowane specjalnym alfabetem. O Lidiji Zaporożczenko pisała rejonowa gazeta „Prawda Barwinkowszczyny” (niestety, na wycinku z czasopisma nie ma ani numeru, ani daty): „Jej głos paraliżuje całą twoją istotę, głos silny, który idzie z głębi duszy. Ta nadieżdiwska ptaszyna ze słowiczym głosem i charakterem zadziornej dziewczyny. Ale jednocześnie to silna i zdecydowana kobieta, która przeżyła głód, nędzę, inne życiowe próby. Ona w rozmowie jakoś powiedziała, że w życiu wszystko sprowadza się do miłości. Także Lidija jakoś wspominała, jak będąc bardzo chorą, wychodziła na scenę: „Zobaczywszy przepełnioną widzami salę, zapomniałam o bólu, o strachu przed upadkiem, że w ogóle może mi coś przeszkodzić wyjść śpiewać „Patrzę ja w niebo”. I śpiewałam, patrząc w wyimaginowane niebo, czując się wolnym sokołem, pełnym głosem i dla pełnej sali wielbicieli ukraińskiej pieśni ludowej. I sala była także ze mną z myślami o niebie, o niepokornym ptaku”. Podstawę zespołu amatorskiego klubu stanowili nauczyciele i uczniowie starszych klas szkoły siedmioletniej, wśród których była i moja ciotka, nauczycielka. Z jej dziennika, który prowadziła na wygnaniu, dowiedziałem się, że pieśń „Patrzę ja w niebo” pomagała naszym „ostarbajterom” w najcięższych chwilach życia. Oni na motyw tej melodii wykonywali swoją, nieco sparafrazowaną pieśń „Patrzę ja w niebo i pieśń śpiewam, Dlaczego ja nie w domu, Dlaczego w obcym kraju?”. A jeszcze dowiedziałem się, że po ich uwolnieniu w 1945 roku przez wojska amerykańskie, znajomość ukraińskich pieśni ludowych pomogła im przetrwać długą drogę do domu – zarabiali swoimi koncertami w miejscach przesiadek. W dzienniku odnotowano, że pieśń „Patrzę ja w niebo” cieszyła się wielką popularnością wśród zagranicznych i swoich słuchaczy.
Pod niebem Liechtensteinu Pewnego razu, spacerując ulicami miasta Vaduz, w jednej z dzielnic usłyszałem dźwięk akordeonu. Jak na tę porę roku muzyka uliczna była nieco niezwykła. Mimo wszystko była już druga połowa stycznia, chociaż termometr pokazywał +7. Ruszyłem w stronę melodii. Brzmiała głównie muzyka instrumentalna. Przechodniów było niewielu, ale kilka osób, zwalniając kroku, słuchało muzyki w wirtuozerskim wykonaniu akordeonisty. Instrument w jego rękach to płakał, to śmiał się, to zapraszał do tańca. Muzyk miał około 60 lat. Schludnie ubrany mężczyzna w grze zdawał się zlewać ze swoim akordeonem, który jakby cieszył się z profesjonalnej gry tego ostatniego. Obok muzyka stała miseczka, wyraźnie zapraszając przechodniów do odwdzięczenia się za grę jakąś monetą. Postanowiłem i ja podziękować człowiekowi za podarowane chwile ukojenia na obczyźnie. Wrzuciwszy monety, znów odszedłem nieco na bok, słysząc w ślad za sobą zwyczajne „Danke” (dziękuję). A po pewnym czasie zobaczyłem, jak gestem kogoś zapraszał, by podszedł bliżej. Upewniwszy się, że w pobliżu nie ma nikogo, zrozumiałem, że to zaproszenie dotyczy właśnie mnie, więc podszedłem. Mówił coś po niemiecku. Ze wszystkiego zrozumiałem tylko tyle, że pytał, jaką melodię chciałbym usłyszeć. Musiałem się wysilić i łamaną niemczyzną, przeplataną gestami, powiedzieć, że jestem z Ukrainy, wraz z siostrą od dziewięciu miesięcy mieszkamy w tym kraju, który gościnnie przyjął uchodźców. Usłyszawszy słowo „Ukraina”, muzyk znów wziął do rąk akordeon – i dla mnie zabrzmiała melodia pieśni „Patrzę ja w niebo”. Podniosłem głowę, a na niebie nad królewskim zamkiem Vaduz krążył sokół, jakby przekazując pozdrowienia z rodzinnej Ukrainy, ogarniętej wojną z raszystowskimi najeźdźcami. Co działo się w mojej duszy, trudno wyrazić słowami. Zmieszała się radość ze smutkiem i już wydawało się, że to nie sokół, a niebiesko-żółta flaga rodzinnego, niepodległego państwa powiewa na niebie nad Liechtensteinem. Zobaczywszy, jaki emocjonalny wybuch wywołała u mnie jego muzyka, zagrał jeszcze kilka melodii do ukraińskich pieśni ludowych. Ale niedościgniona linia melodyczna pieśni „Patrzę ja w niebo” zawładnęła całym moim jestestwem. Czy mogłem pomyśleć, że przebywając 2600 km od domu, usłyszę melodię, która tak czy inaczej kroczy ze mną obok od dnia narodzin?.. Spróbowaliśmy porozmawiać. Kiedy i taka rozmowa dochodziła do ślepego zaułka, włączałem w telefonie nagrania tej pieśni w wykonaniu Borysa Hmyri, Anatolija Sołowjanenki, których mój rozmówca z przyjemnością słuchał. Muzyk ma na imię Julian. W młodych latach pracował u barona Eduarda Falz-Feina, który jako dziecko wyemigrował z rodzicami z rewolucyjnej Rosji i mieszkał tutaj, w Vaduz, gdzie miał posiadłość znajdującą się niedaleko. Przodkowie Falz-Feinów założyli kiedyś w obwodzie chersońskim
Pieśnią, która już prawie siedem dziesięcioleci rozgrzewa duszę i nastraja do przemyśleń, dla Wiktora Mandryki, mieszkańca miasta Barwinkowe w obwodzie charkowskim, stała się ukraińska pieśń „Patrzę ja w niebo…” do słów poety-romantyka Mychajła Petrenki. Poruszającą historię pojawienia się w jego życiu tego, bez przesady, ludowego arcydzieła Wiktor Iwanowycz opowiedział w swoich esejach-wspomnieniach, które uformował w niewielką książkę pod tytułem „Pieśń, która idzie obok przez całe życie”. Miło mi, że bodźcem do pracy nad jego wspomnieniami stały się pytania, które swego czasu zadałem swoim przyjaciołom na Facebooku: „Jakie miejsce w waszym życiu zajmuje pieśń „Patrzę ja w niebo i myślę dumkę…”? Co wiecie o autorze słów tej pieśni?”. Najpełniej odpowiedział na te pytania właśnie Wiktor Mandryka, co z czasem przerodziło się u niego w takie wspomnienia. Do jego wspomnianej książki wchodzi osiem rozdziałów, z których każdy jest opatrzony odpowiednimi kolażami. Ja zaś proponuję czytelnikom gazety „Słowo Proświty” fragmenty czterech rozdziałów oraz okładkę jego książki. Wałerij Roman´ko, członek NSPU, przewodniczący Donieckiej obwodowej organizacji krajoznawczej, m. Słowiańsk
Tłumaczenie maszynowe
W historii nowoczesnej państwowości ukraińskiej niezwykle ważna jest ciągłość instytucjonalna i pokoleniowa od czasów Ukraińskiej Rewolucji Narodowo-Demokratycznej lat 1917–1921 do uzyskania niepodległości w 1991 roku. Jednym z kluczowych ogniw łączących na tej drodze stało się utworzenie Ukraińskiej Głównej Rady Wyzwoleńczej (UHWR) w lipcu 1944 roku. Punkt zwrotny w II wojnie światowej na przełomie lat 1942–1943 skłonił obie frakcje OUN – banderowską i melnykowską – do poszukiwania „nowego oblicza”, akceptowalnego dla nowych potencjalnych sojuszników – zachodnich demokracji, a także dla ludności Ukrainy Centralnej i Wschodniej. Anton PECZERSKYJ, Jewhen BUKET Zdjęcia Wiktora DECHTIARA Szczególnie zauważalne zmiany zachodziły w banderowskiej OUN, co prawda bez samego Stepana Bandery, który od 1941 roku przebywał w niemieckim obozie koncentracyjnym. Trzeci Nadzwyczajny Wielki Zjazd OUN w sierpniu 1943 roku przyjął program, który przypominał nie ideologiczne konstrukcje integralno-nacjonalistycznych ruchów okresu międzywojennego, a programy powojennych ruchów antykolonialnych. A utworzenie UHWR w lipcu 1944 roku spowodowało jeszcze głębsze zmiany ideologiczne w kierunku demokratyzacji, dzięki którym do końca lat 40. podziemny ruch nacjonalistyczny na Ukrainie pozbył się specyficznych cech integralnego nacjonalizmu i przeszedł na platformę demokratyczną. Ukraińska Główna Rada Wyzwoleńcza (UHWR) – organ kierownictwa politycznego ukraińskiego ruchu wyzwoleńczego, który ogłosił się „najwyższym organem narodu ukraińskiego w jego rewolucyjno-wyzwoleńczej walce”. Celem organizatorów było stworzenie szerokiej bazy społeczno-politycznej w celu odnowienia niepodległego państwa ukraińskiego. Na czele UHWR stanął Kyryło Ośmak – ukraiński naukowiec-agronom, działacz społeczny i polityczny, który w dobie Pierwszych zmagań wyzwoleńczych należał do składu Ukraińskiej Centralnej Rady. Jego wybór na Prezydenta Ukraińskiej Głównej Rady Wyzwoleńczej stał się świadectwem ciągłości historii nowoczesnej państwowości ukraińskiej. O postaci Kyryła Ośmaka, jego miejscu i roli w historii Ukrainy opowiedziała korespondentom ArmijaInform jego córka Natalia Ośmak. Poświęciwszy znaczną część życia badaniu biografii swojego ojca, głęboko zanurzyła się w historię ukraińskiego ruchu narodowo-wyzwoleńczego i państwowotwórczego. W szczególności pani Natalia jest autorką kilku książek o Kyryle Ośmaku i UHWR: 41. tom Kroniki UPA „Kyryło Ośmak – prezydent UHWR. (Dokumenty i materiały)” (2004 rok), „Kyryło Ośmak – niepokonany Prezydent UHWR” (2008 rok), „Kyryło Ośmak: autoportret w listach na tle centralu włodzimierskiego” (2014 rok). – Na początek naszej rozmowy proszę powiedzieć kilka słów o Kyryle Ośmaku – poza tym, że dla Pani jest on przede wszystkim ojcem. Kim jest dla Ukrainy? – Kyryło Ośmak – przede wszystkim Prezydent Ukraińskiej Głównej Rady Wyzwoleńczej. W lipcu 1944 roku utworzono ten organ, który miał kierować całą państwowotwórczą walką wyzwoleńczą. Był to właściwie podziemny parlament i podziemny rząd walczącej Ukrainy. Zatem Kyryła Ośmaka wybrano Przewodniczącym Parlamentu lub, jak mówiono, Prezydentem. A na przewodniczącego rządu lub, jak wtedy nazywano to stanowisko, sekretarza generalnego, wybrano Romana Szuchewycza, który na tym wielkim zjeździe UHWR miał pseudonim Łozowśkyj. Celem utworzenia UHWR było zgrupowanie wszystkich sił narodowych, państwowotwórczo-wyzwoleńczych partii, grup, poszczególnych ludzi i pokierowanie walką wyzwoleńczą. – Gdzie odbywało się to zebranie, na którym Kyryła Ośmaka wybrano Prezydentem UHWR? – To był Wielki Zjazd UHWR, który odbywał się na Samborszczyźnie, w powiecie samborskim, w pobliżu wsi Sprynia. Tam, na obrzeżach wsi, u podnóża góry było leśnictwo, leśniczówka. I w tej leśniczówce odbył się Wielki Zjazd UHWR. Trwał przez pięć dni, od 11 do 15 lipca 1944 roku. Front niemiecko-sowiecki wtedy jeszcze nie dotarł do tego regionu i odpowiednio to terytorium jeszcze nie było pod sowiecką okupacją. Jednak front się zbliżał – uczestnicy zjazdu słyszeli, jak grzmią armaty. Dlatego gdy tylko zjazd wykonał zaplanowany program – wszyscy od razu rozjechali się do swoich miejsc, gdzie stale lub tymczasowo podziemnie przebywali. Podczas zjazdu prowadzono protokół, stenogram posiedzeń, wszystkie wystąpienia były rejestrowane. Jednak te protokoły zostały na Ukrainie i do twórców UHWR nie trafiły. Kiedy studiowałam sprawę śledczą Kyryła Ośmaka, to wydaje się, że w piątym lub szóstym tomie jest rosyjskie tłumaczenie tych protokołów. Próbowałam znaleźć oryginały, ale być może oryginały zostały zniszczone i zachowała się tylko rosyjska kopia, która, nawiasem mówiąc, jest opublikowana w 26. tomie „Kroniki UPA”. – Tak, to autorytatywny i bardzo ważny wielotomowy projekt… – Ogólnie UHWR poświęcono pięć tomów „Kroniki UPA”. Ósmy tom kroniki – to był pierwszy tom, który wpadł mi w ręce. W nim po raz pierwszy przeczytałam dedykację dla bojowników o państwowość Ukrainy, wśród których wymieniony był także Kyryło Ośmak, Prezydent UHWR. Właśnie wtedy po raz pierwszy dowiedziałam się, kim był mój ojciec Kyryło Ośmak w całym państwowotwórczo
ruchu wyzwoleńczego. Bo wcześniej wiedziałam z jego listów, z jednego listu, że był w więzieniu włodzimierskim, kiedy zgłosił się do nas z mamą. I z jednego z listów, pisanych szyfrem, można było zrozumieć, że otrzymał 25 lat więzienia. Bo napisał do mamy – musiał pisać w języku rosyjskim – takie zdanie: „Nie straszą mnie te 15 lat, które mam…”. A minęło już 10 lat… Było to przekreślone przez cenzurę, ale jakoś udało się to odczytać. Kiedy pytałam mamę, za co skazano go na 25 lat, odpowiadała, że rzekomo tata podczas okupacji niemieckiej pracował, a wtedy to miało wystarczyć do wymierzenia kary 25 lat pozbawienia wolności. I oto tutaj czytam o Kyryle Osmaku jako Prezydencie UHWR! Emocje były – nie potrafię tego przekazać – do granic omdlenia! Potem przeczytałam tam krótką biografię ojca, zwięzły życiorys. Coś z niego dowiedziałam się po raz pierwszy, o czymś już wiedziałam z listów. Na przykład z przejęciem przeczytałam tam, że Kyryło Osmak był członkiem Ukraińskiej Centralnej Rady. A Centralna Rada – to było niemal jedyne, co wtedy ze prawdziwej historii Ukrainy XX wieku znałam. To znaczy, jak znałam? Była taka sztuka Ołeksandra Kornijczuka „Zagłada eskadry”, w której wspominano Centralną Radę – jacyś burżuazyjni nacjonaliści, coś takiego. Wtedy zaczęłam szukać jakichś dokumentów, publikacji o Centralnej Radzie. I oto przypadkiem w Domu Literatów spotkałam Wasyla Kuka, o którym wiedziałam już, że był dowódcą UPA. Zaproszono go na scenę, opowiedział, że pracuje z dokumentami w Instytucie Archeografii, jak zapamiętałam nazwę. To mnie zainteresowało – może w tych dokumentach jest coś także o Kyryle Osmaku? Dlatego po zakończeniu wydarzenia podeszłam do Wasyla Kuka i zapytałam o Kyryła Osmaka, członka Centralnej Rady. „Jakie jest nazwisko pani ojca?” – pyta. Mówię: „Osmak”. „Osmak, Osmak… Przecież to Prezydent UHWR!”. A ja na to: „Ja wiem, że on jest Prezydentem UHWR, ale mnie bardziej interesuje to, że był członkiem Centralnej Rady”. Jednak dla Wasyla Kuka Kyryło Osmak był przede wszystkim Prezydentem UHWR. Dla niego spotkanie ze mną też było wstrząsem, ponieważ przez 50 lat o Kyryle Osmaku w ogóle nic nie mówiono. A jeśli nawet wspominano, to los jego był nieznany. Po tym, jak poznałam Wasyla Kuka i zaczęłam się z nim spotykać, wtedy już zaczęłam studiować, czym jest Ukraińska Główna Rada Wyzwoleńcza, i właściwie studiuję to do dzisiaj. – Ukraińska Główna Rada Wyzwoleńcza zainteresowała panią przez los ojca. I dzięki temu doszła pani do uświadomienia sobie znaczenia tej instytucji, tego organu. Jak określiłaby pani jego rolę w ukraińskiej historii XX wieku? Czy zajęła ona godne miejsce w historii ukraińskiej państwowości? – UHWR to zjawisko unikalne, innego takiego nie było. Narodowowyzwoleńcze i państwowotwórcze ruchy koniecznie potrzebują pewnych struktur koordynacyjnych, organizacyjnych. Polacy, na przykład, którzy walczyli w składzie Armii Krajowej, mieli swój rząd emigracyjny. Był on dawno znany, uformowany. A Ukraińcy niczego podobnego nie mieli. Dlatego Ukraińska Główna Rada Wyzwoleńcza miała stać się właśnie takim rządem, który reprezentowałby stronę walczącą – państwo ukraińskie. UPA przy tym miała być postrzegana jako formacja wojskowa strony walczącej. Ukraińska Główna Rada Wyzwoleńcza miała częściowo odrodzić, częściowo uformować na nowo ukraińską państwowość, stać się swoistym mostkiem od Centralnej Rady przez UHWR do już uformowanych ukraińskich organów państwowych. Należy również pamiętać, że UHWR nie pojawiła się na pustym miejscu. Powstała na przecięciu i w interakcji dwóch tradycji czy kierunków ukraińskiego ruchu państwowotwórczego. Z jednej strony była to generacja młodych ukraińskich nacjonalistów, która uformowała się na Zachodzie Ukrainy, w składzie Polski. Z drugiej strony byli to Naddnieprzańczycy, nosiciele instytucjonalnego doświadczenia ukraińskiego parlamentaryzmu i ukraińskiej państwowości lat 1917–1921. I właśnie w tym organicznym połączeniu tkwi jej główny fenomen. Warto tu wspomnieć o Trzecim Nadzwyczajnym Zjeździe OUN, który odbył się w sierpniu 1943 roku. W jego pracy wzięli udział Naddnieprzańczycy – ci ludzie, z którymi spotykali się członkowie grup pochodnych, idąc w centralną Ukrainę tworzyć ukraińską administrację. Byli to przedstawiciele starszej generacji, z dużym doświadczeniem społecznym, politycznym i parlamentarnym, których zdanie było ważne i autorytatywne w środowisku tych, którzy pragnęli odrodzić państwo ukraińskie. Wśród nich był także Kyryło Osmak. Ta starsza generacja ukraińskich państwowców z Naddnieprza nie akceptowała autorytarnego wodzostwa, właściwego OUN pod przywództwem Stepana Bandery, dlatego Trzeci Nadzwyczajny Zjazd OUN odszedł od totalitarnej wodzowskiej orientacji, skłaniając się ku demokratyzacji. Właśnie dzięki temu formowała się tradycja nowoczesnego ukraińskiego demokratycznego nacjonalizmu. Kontynuacją tego ruchu stało się utworzenie Ukraińskiej Głównej Rady Wyzwoleńczej. Tak stopniowo nastąpiło przejście do demokratycznego nacjonalizmu i na bazie tego demokratycznego nacjonalizmu zostały sformułowane te dokumenty, które uchwalono na Wielkim Zjeździe UHWR. Właśnie w tym, moim zdaniem, tkwi główne znaczenie Ukraińskiej Głównej Rady Wyzwoleńczej.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
– I na fali tego ruchu demokratyzacji ukraińskiego nacjonalizmu wybrano m.in. Kyryla Osmaka na prezydenta UGWR. Dlaczego uczestnicy Wielkiego Zboru wybrali właśnie jego? – Najpewniej dlatego, że to on potrafił najlepiej połączyć i urzeczywistnić dwie tradycje ukraińskiego ruchu narodowowyzwoleńczego, a przede wszystkim państwowego. Także dlatego, że był uosobieniem ciągłości ukraińskiej tradycji państwowej, od Centralnej Rady Ukraińskiej i Ukraińskiej Republiki Ludowej po UGWR i odrodzone państwo ukraińskie. Ważną rolę w wyborze Kyryla Osmaka odegrał najpewniej bardzo wysoki autorytet Romana Szuchewycza, na znaczenie którego chcę zwrócić szczególną uwagę, bo to właśnie on stał się głównym motorem tych demokratycznych procesów, które zachodziły w OUN. Otóż to właśnie Roman Szuchewycz w 1948 roku opublikował najbardziej wyraziste wspomnienia o tym, jak Kyrylo Osmak składał prezydencką przysięgę: „Uroczysta cisza zapanowała w sali narad, gdy Przewodniczący Prezydium UGWR stanął przed Przewodniczącym Wielkiego Zboru UGWR, położył rękę na ukraińskim godle państwowym i zaczął powtarzać słowa przysięgi… Tak przysięgał Prezydent Ukrainy przed całym narodem ukraińskim”. Proroczo zabrzmiały także słowa przysięgi złożonej przez Kyryla Osmaka: „Naszym celem jest Ukraińskie Samodzielne Soborne Państwo na ukraińskich ziemiach etnograficznych. Naszą drogą jest rewolucyjnie wyzwoleńcza walka przeciwko wszystkim zaborcom i ciemiężycielom narodu ukraińskiego. Będziemy walczyć o to, aby Ty, Narodzie Ukraiński, był władcą na swojej ziemi. Na ołtarz tej walki składamy naszą pracę i nasze życie”. – Jak wybór na prezydenta UGWR wpłynął na życie waszej rodziny? – Kyrylo Osmak pracował w Stryju jako dyrektor towarzystwa „Sielski Gospodar”. Kiedy został wybrany prezydentem, przeszedł do podziemia, a nas z mamą przeniósł do wsi Niedilna w powiecie starosamborskim. Tam mieścił się główny sztab UPA. Byliśmy tam tydzień
dwa. Kiedyś poznałam kobietę, która była trochę starsza ode mnie. Opowiedziała mi, że byłam dziewczynką, która ani wyglądem, ani ubiorem nie przypominała miejscowych dzieci. Gdy miała się odbyć inspekcja podczas wyjazdu do sotni UPA, szef sztabu Dmytro Hryciaj Perebyjnis i prezydent Kyryło Osmak mieli jechać. A przed tym ojciec wysłał nas, najpewniej pod ochroną upowców, do wsi Turie Horiszne. Byliśmy tam, dopóki nie nadszedł front. Wtedy miejscowym kazano się ewakuować. Usiedli więc na fury, włożyli tam rzeczy i pojechali „do krewnych” na Wschód. My z mamą też jechałyśmy. Ona bardzo mało mówiła, czasem wspominała, że przejeżdżałyśmy przez linię frontu, pod ostrzałem. I przyjechałyśmy do jednej wsi, po raz drugi, i znalazłyśmy się aż na Południu. Myślę, Bóg nas wciąż
tak trzymał. A Kyryła Osmaka aresztowano dwa miesiące po tym, jak został wybrany prezydentem UHWR. I przez dwa i pół roku przebywał w śledztwie w drohobyckim więzieniu śledczym, ale pod cudzym nazwiskiem. Z cudzym nazwiskiem i biografią, według której rzekomo urodził się gdzieś na Tarnopolszczyźnie, w Skałacie, i tam mieszkał. Kyryło Osmak nie mógł podać swojego prawdziwego nazwiska, ponieważ w chwili, gdy go aresztowano, my z mamą byliśmy 30 kilometrów od Drohobycza, we wsi Pidbuż. Gdyby podał swoje imię, to nas szybko by znaleziono. A ponieważ wyjawił siebie dopiero prawie po trzech latach, nas tam już nie było i nie odnaleziono nas. Jak właściwie zdemaskowano go w więzieniu? Zajęto go jako obwodowego przywódcę, rannego, i psychicznie złamano. Po jego zeznaniach, pod straszliwymi torturami, Osmak nie zdołał wytrzymać tak, jak chciał, i musiał powiedzieć swoje prawdziwe nazwisko, a także to, że od 1944 roku jest prezydentem UHWR. Stało się to dopiero w 1947 roku. Zatem jest to jego wewnętrzna postawa: nie wyrzekał się tego obowiązku, był prezydentem UHWR. Nawet w jego zmyślonej biografii były dla mnie bardzo ciekawe rzeczy. Na przykład przedstawiał się jako obywatel polski. A kiedy go zapytano, dlaczego uważa się za obywatela polskiego, odpowiedział, że po tym, jak te części Ukrainy przyłączono do ZSRR, nie zostało to uznane przez konferencję wszystkich państw. Kiedy przeczytałam to, byłam zdziwiona jego ówczesną znajomością rzeczy, bo, jak dziś dobrze wiadomo, pakt Mołotow–Ribbentrop, na mocy którego te wszystkie ziemie przeszły do ZSRR, po pierwsze, był tajny, po
...ratyfikowany, to znaczy nie został formalnie wprowadzony w życie. Dlatego mieszkańcy Zachodniej Ukrainy nadal pozostawali, zgodnie z prawem, obywatelami polskimi. – Prezydent Kyryło Osmak był w więzieniu. Jak działała UGWR bez niego? – Zgodnie z uchwałami Trzeciego nadzwyczajnego zboru OUN nie był już przywódca, który odpowiadał przed Bogiem i własnym sumieniem, był najważniejszy, lecz prowid. To znaczy kierownictwo miał sprawować już organ kolegialny. I to przejście od autorytaryzmu do demokracji nie przychodziło uczestnikom zboru łatwo. Kluczową rolę odegrały tu siła charakteru i autorytet Romana Szuchewycza, bo to on był motorem tego nadzwyczajnego zboru i ideologiem wszystkich zmian. Później Roman Szuchewycz był nie tylko głównym dowódcą UPA, ale również przewodniczącym Generalnego Sekretariatu UGWR, to znaczy przewodniczącym Rządu, Generalnym Sekretarzem Spraw Wojskowych UGWR i przewodniczącym prowidu OUN. Po jego śmierci 5 marca 1950 roku wszystkie te obowiązki przejął Wasyl Kuk. Właściwie to oni – i Roman Szuchewycz, i Wasyl Kuk – faktycznie wypełniali także obowiązki prezydenta. W 1953 roku, gdy umarł Stalin, NKWD postanowiło stworzyć „swój” prowid OUN, ale postawić na jego czele osobę o znanym nazwisku. Dlatego z więzienia na Wołodymyrskiej do Moskwy przywieziono Kyryła Osmaka, z Tomska – Josypa Slipoho, a także siostry Bandery i Mychajła Soroki. I zaproponowano im kierowanie walką z OUN. Co do innych, nie widziałam dokumentów, ale Kyryło Osmak w odpowiedzi na tę propozycję powiedział, że jest ideowym ukraińskim nacjonalistą i woli śmierć, niż walczyć przeciwko OUN i jej działalności. Lecz OUN, miał na myśli tę, którą kierował Roman Szuchewycz. A później, już w 1955 roku, jeden z sekretnych współpracowników mówił, że Osmak pozostaje do tej pory przekonanym ukraińskim nacjonalistą i przeciwko będzie...
jakiego zjednoczenia z Rosją. Powiedział, że Osmak tęskni za swoimi córkami i że oddałby życie za swój ukraiński naród, za szczęście którego walczył. To było i pozostawało sensem całego jego życia, nawet w więzieniu.
– W XX wieku mieliśmy kilka ośrodków ideowych, które proklamowały za cel odbudowę państwowej samodzielności Ukrainy. Na czym, według Pani, polegała wyjątkowość UGWR?
– W pierwszym rozdziale „Tymczasowego ustroju UGWR” (pkt 12) powiedziano: „UGWR znajduje się na ziemiach ukraińskich. Za granicę może wysyłać swoich delegatów”. Zatem UGWR istniała tak długo, jak byli jej przywódcy. Opierając się na tym, można stwierdzić, że działalność UGWR ustała wraz z aresztowaniem 23 maja 1954 r. ostatniego jej członka na ziemiach ukraińskich, Przewodniczącego Sekretariatu Generalnego Wasyla Kuka. I od tego momentu skończyła się zorganizowana walka Ukraińców o samodzielność w Ukrainie, i od tego momentu zakończyła się działalność UGWR. Rząd UNR na uchodźstwie zachowywał się jako idea. Tak samo wszystkie inne ośrodki ukraińskości w diasporze – były symbolami, były tam, być może były ośrodkami intelektualnymi, ale nie walczyły tutaj, w Ukrainie. Dlatego największa wartość UGWR polegała na tym, że działała właśnie na terenie Ukrainy. To była rzeczywista struktura rządowa właśnie w kraju, który wywalczał swoją niepodległość.
– Kyrylo Osmak przebywał w zamknięciu w rosyjskim mieście Władimir od 1948 roku, zginął tam 16 maja 1960 roku. Udało się Pani nie tylko odnaleźć jego grób, ale także przenieść go ponownie do Kijowa. Proszę opowiedzieć o tym szczegółowiej.
– W 1994 roku z mężem pojechaliśmy do Władimira szukać grobu ojca. Kiedy szliśmy na cmentarz, nogi same zaprowadziły mnie do więzienia – Władimirskiego centralu. A to więzienie i ten cmentarz, który nazywa się Kniaź
Cmentarz Władimirski, oni graniczą ze sobą. Kiedyś było to przedmieście tego miasta. Stamtąd zaczynała się, może pani słyszała takie wyrażenie, „droga Władimirka”. Tu przywożono aresztowanych, tu zakuwano ich w kajdany na ręce i na nogi. I stąd pieszo szli na Syberię. Poszliśmy do tego zarządu więzienia. Jakaś tam pracownica przyniosła mi „kartę ewidencyjną”. Było tam napisane, kiedy trafił do więzienia, a na górze wpisane: „nacjonalista”. Potem – kiedy zmarł, numer grobu. „No, idźcie – mówi – poszukajcie, za półtorej godziny przyjdziecie”. A tam była sprawa, były jeszcze jakieś cyfry, nawet nie przyjrzałam się, co to jest.
Potem dowiedziałam się, że to były numery cel, do których go przenoszono – z jednej celi do drugiej. My oczywiście w ciągu półtorej godziny niczego nie znaleźliśmy. Na poszukiwania później zmarnowaliśmy znacznie więcej czasu. Kiedy wróciliśmy, pracownica mówi, że w archiwum FSB obwodu władimirskiego jest archiwalne „akta osobowe”. Napiszcie podanie na nazwisko takie a takie, dadzą wam zezwolenie i zapoznacie się. Tak poznałam się z „aktami osobowymi”. Ale to był 1994 rok, byli wtedy „bardzo otwarci”… Zapytałam, czy można zrobić kopię? I pozwolono mi. Czy możecie to sobie wyobrazić? A 2004
go my przewieźli prochy Kyryła Osmaka z Włodzimierza i pochowali na cmentarzu Bajkowe w Kijowie. – W sprawie Kyryła Osmaka zapewne jest wiele dokumentów, które pokazują, jak działał system totalitarny. Można też odnaleźć sposoby przeciwdziałania systemowi… – Rzeczywiście, wielki terror nie był samodzielną inicjatywą. Na ten wielki terror, począwszy od 1936 roku, wydawano ukazy, rozporządzenia itd. Był to opracowany program, o co oskarżać ludzi. Wszyscy śledczy mieli jasne instrukcje. Kyryła Osmaka, na przykład, oskarżano o „wredytelstwo w sielskom choziajstwie”. Od 1933 do 1938 roku pracował jako agronom w kołchozie wsi Katino w obwodzie riazańskim. Tego samego roku 1994 pojechaliśmy do Riazania, przyszliśmy do archiwum FSB, tam patrzy na mnie pracownik z tak szeroko otwartymi oczami. I mówi, że kiedy znalazł sprawę, zdziwił się, bo sprawy z tamtych czasów miały 10–11 kart: wyrok, rozstrzelanie i wszystko. A tu 370! Opowiada: kiedy zacząłem czytać, zrozumiałem, że wasz ojciec uratował się przed śmiercią. Nie przyznał się do żadnego zarzutu. A potem, kiedy pod koniec 1938 roku wydano ukaz o zaprzestaniu działalności wszystkich niekonstytucyjnych organów – dwójek, trójek itd., to tych, którzy nie przyznali się do zarzutów i nie zostali skazani, zwolniono. I Kyryła Osmaka zwolniono, co więcej, kołchoz wypłacił odszkodowanie za 25 miesięcy śledztwa! Kiedy się tego wszystkiego naczytałam, dowiedziałam się i zrozumiałam wiele rzeczy. – Od początku lat 90. badacie życiorys ojca. Czy w nim wciąż jest wiele „białych plam”? – Kiedyś nazwałam swój pierwszy artykuł „Droga do ojca”. W 1997 roku po raz pierwszy odczytałam go na konferencji historycznej w ramach II Światowych Festynów Bojkowskich w mieście Turka. Potem wielokrotnie go przerabiałam i uzupełniałam. Ale w tym pierwszym wariancie praktycznie nie ma błędów, choć nowych faktów o ojcu wciąż się dowiaduję. Zupełnie niedawno, na przykład, dowiedziałam się, że był delegatem Pierwszego Ogólnoukraińskiego Soboru Cerkiewnego, na którym powołano Ukraińską Autokefaliczną Cerkiew Prawosławną. Tę nowinę przekazał mi historyk i dziennikarz, rzecznik Sztabu Generalnego Sił Zbrojnych Ukrainy Andrij Kowalow. W ankiecie Kyryło Osmak napisał o sobie: „31 lat, wyższe wykształcenie, parafianin UAPC z miasta Szyszaki, wybrany delegatem na Ogólnoukraiński Prawosławny Sobór na Połtawskim okręgowym zjeździe UAPC”. Oznacza to, że nadal idę tą „drogą do ojca”, wplatając do jego życiorysu interesujące szczegóły.
Tłumaczenie maszynowe
Naturalne jest, że w tym miesiącu kolejny artykuł projektu „Taras Szewczenko w twórczym losie wybitnych pisarzy i artystów” poświęcony jest znanemu ukraińskiemu malarzowi i grafikowi, wnukowi siostry Tarasa Hryhorowycza (ojciec Fotija Stepanowycza był synem ulubionej i kochającej starszej siostry Tarasa – Kateryny) Fotijowi Stepanowyczowi Krasyckiemu (sierpień 1873 – czerwiec 1944). Wołodymyr MELNYCZENKO, doktor nauk historycznych, laureat Narodowej Nagrody Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki. Wielka wystawa prac Fotija Krasyckiego odbyła się w Kijowie w 1973 roku z okazji 100. rocznicy jego urodzin. Zaprezentowano na niej portrety Tarasa Szewczenki, stworzone w 1905 roku (płótno naklejone na tekturę) oraz w 1906 i 1910 latach (papier, litografia). Autorka artykułu wstępnego do katalogu tej wystawy, znana historyczka sztuki Nina Rossoszynśka, jakby mimochodem zauważyła: „Portrety wielkiego Kobziarza, stworzone przez Krasyckiego, słusznie stoją obok prac I. Kramskiego, I. Riepina”. Podczas gdy w rzeczywistości sformułowała ona aksjomatyczne twierdzenie, odzwierciedlające wieczną obecność Fotija Krasyckiego w pierwszym rzędzie twórców historycznie wybitnych portretów Tarasa Szewczenki końca XIX – początku XX wieku. Fotij Krasycki rozpoczął swoją Szewczenkianę w połowie lat 90. XIX wieku dziełami rodzajowymi i pejzażowymi, w szczególności krajobrazami tych miejsc, gdzie żył i bywał Szewczenko, powiedzmy, płótno „Ruiny karczmy w Lysiance” (1901), pejzaż plenerowy „Wieś Kyryliwka” (1901), w których od razu objawił się jako malarz-realista z impresjonistycznym okiem (urodził się w historycznym czasie pojawienia się impresjonistów we Francji). Centralny obraz twórczości Krasyckiego „Gość z Zaporoża” (1901, drugi wariant – 1916) jasno i przekonująco manifestował żywe zainteresowanie artysty historią narodową, bez czego niemożliwa jest praca nad wizerunkiem Kobziarza. Galeria portretowa Szewczenki datowana jest na okres od końca lat 90. XIX wieku do końca lat 30. XX wieku… W autobiografii Fotij Krasycki zaświadczył: „Do 1888 roku byłem pastuchem-robotnikiem… Zważywszy na moje zdolności do rysowania i więzy rodzinne z T. H. Szewczenką,… zostałem przyjęty jako uczeń Kijowskiej szkoły rysunku M. I. Muraszki. Środki na naukę otrzymywałem od ukraińskiego kompozytora Mykoły Witalijowycza Łysenki” (środki napływały także od Kijowskiej ukraińskiej hromady, kierowanej przez Łysenkę). W latach 1892–1894 Krasycki uczył się w Odeskiej szkole rysunkowej, gdzie jego wykładowcą był Kyriak Kostandi, a następnie – do 1901 roku – w Wyższej szkole artystycznej przy Cesarskiej Akademii Sztuk Pięknych w Petersburgu, w latach 1898–1899 – w pracowni Ilji Riepina: „Za swoich bezpośrednich nauczycieli, którzy dali mi zrozumienie sztuki, dali podstawy kultury artystycznej, uważam kolejno: M. Muraszkę, M. Pymonenka, O. Popowa, K. Kostandi oraz I. Riepina”. W latach 1901–1906 Krasycki zajmował się twórczością malarską, przeprowadzając się w 1903 roku do Kijowa, od 1906 roku rozpoczyna się jego działalność pedagogiczna. W ramach tego artykułu, w którym krótko omówię Szewczenkianę Fotija Krasyckiego, nie stawiam sobie za zadanie konsekwentnego przedstawienia jego biografii, zaznaczę jedynie, że życiowa i twórcza droga artysty została ciekawie naświetlona w dawnej publikacji Pantełejmona Musijenki i doprecyzowana niektórymi nowymi dokumentami archiwalnymi oraz nieznanymi faktami biografii w bliższym czasowo artykule archiwisty-badacza Dmytra Nesterczuka „Gałąź rodu Szewczenków” (2014). Dodam jeszcze, że w 2011 roku w Kijowie wydano szkic biobibliograficzny „Mistrz pędzla Fotij Krasycki” (opracowali H. Bordiuk i T. Musijenko), który zawiera informacje o publikacjach poświęconych artyście. Tamże można dowiedzieć się o tablicach pamiątkowych poświęconych Fotijowi Krasyckiemu w Kijowie i Myrhorodzie itd. A także – o znaku pamiątkowym w miejscu posiadłości Kateryny Krasyckiej we wsi Zełena Dibrowa… Tutaj chcę na chwilę, ale koniecznie się zatrzymać. Taras Hryhorowycz odwiedzał starszą siostrę, która opiekowała się nim w dzieciństwie, a po śmierci matki troskliwie się nim zajmowała, w 1843 roku i we wrześniu 1845 roku, bywał tu także latem 1859 roku, ponad dziesięć lat po jej śmierci. Przykro, że w nowej „Szewczenkowskiej encyklopedii” (2012) nie znalazło się miejsce na notkę o wsi Zełena Dibrowa… Nawiasem mówiąc, w „Szewczenkowskim słowniku” (1976) ona była! Zatem w 1898 roku Fotij Krasycki wykonał portret Tarasa Szewczenki (płótno, olej). Jeśli położycie przed sobą reprodukcje tego dzieła i portretu poety, stworzonego przez Ilję Riepina w 1888 roku, to łatwo przekonacie się o podobieństwie już samej kompozycji – postawa głowy en face, a obrót figury – w trzy czwarte, figura portretowanego wykonana frontalnie, co pozwala zagłębić się w rysy fizjonomiczne Szewczenki. Nietrudno przekonać się, że i ubiór poety jest ten sam – spod wykwintnego krawata widnieje śnieżnobiała koszula, te same porządna sukienna marynarka i płaszcz… Wiemy już, że Krasycki był uczniem Riepina i, powiedzmy, wybitny ukraiński malarz Iwan Trusz podkreślił to, wypowiadając się pochlebnie o jego obrazach wystawionych w 1905 roku we Lwowie. Wпрочем, przypomnę, że portret Szewczenki pędzla Riepina, w pracowni którego Krasycki wtedy się uczył i pod wpływem którego nie mógł nie być, już dawno znajdował się na Ukrainie, i młody artysta dosłownie podpatrzeć u mistrza nie mógł… Oczywiście, przede wszystkim chodzi o to, że obaj artyści tworzyli swoje płótna na podstawie znanych fotografii Szewczenki z lat 1858–1860 oraz autoportretów poety w jasnym i ciemnym kostiumie (1860). Ale nie wykluczam, że Riepin zwrócił szczególną uwagę Krasyckiego na zdjęcie Iwana Dossa, jedno z najlepszych w ikonografii Szewczenki za jego życia. Stąd – żywe i przenikliwe spojrzenie Kobziarza spod brwi u obu artystów, które czyni go gniewnym buntownikiem… W przedmowie do wspomnianego szkicu biobibliograficznego „Mistrz pędzla Fotij Krasycki” opowiada się, że znalazł on aż w Szwajcarii kamień naturalny o wymiarach 65x59 cm i dziewięć miesięcy pracował nad przygotowaniem kamienia litograficznego do stworzenia portretu Szewczenki, sam go obrobił, wyszlifował, rylcem naniósł sylwetkę poety… Jakże długo i chwalebnie służył ten zdumiewający kamień artyście! Ciekawą informację dotyczącą portretu Szewczenki, wygrawerowanego przez Krasyckiego w technice litografii (1906), jak nikt lapidarnie i skrupulatnie, zdołał podać w „Szewczenkowskiej encyklopedii” historyk sztuki Petro Nesterenko: „Portret powielano w różnych rozmiarach (630x490; 712x532; 800x602; 830x620; 835x632) i sprzedawano za niską cenę – 20 kopiejek za egzemplarz. Nakład szybko rozszedł się na Ukrainie i poza jej granicami. F. Krasycki. Portret T. H. Szewczenki. Papier, akwarela. 1939 r.”
wielu innych krajach (Rosja, Austria, USA, Kanada, Francja)”. Chcę przekazać słowami samego Krasickiego, z listu z marca 1908 roku do jego mecenasa, niektóre trudności i zawiłości tej pracy: „Kiedy narysowałem ten portret na kamieniu i chciałem wszystkie odbitki robić ręcznym sposobem, to żaden mistrz nie chciał podjąć się tej sprawy, bo bardzo ciężko było drukować go rękami. Oto dlaczego zdarzyło się, że mam tylko jeden tuzin takich lepszych portretów, przeznaczonych przeze mnie tylko dla muzeów… W ogóle tak wielkiej litografii portretu żadnego pisarza nie ma. Prawie półtora roku straciłem na pracę nad portretem na kamieniu litograficznym i kiedy skończyłem, to nawet litografowie-specjaliści ze zdziwieniem mówili, że w naszym litograficznym fachu jest to najznaczniejsza pod względem technicznym i artystycznym praca”. Z uwzględnieniem tego wszystkiego na początku XX wieku Fotij Krasicki założył nawet własne wydawnictwo. On sam oświadczył: „…Ja rozpoczynam wydawnictwo tanich obrazów dla ludu na ukraińskie tematy”. Na odwrocie portretu Kobziarza czytamy: „Pocztówka. Wydawnictwo F. Krasickiego. m. Kijów. T. Szewczenko. Rys. F. Krasickiego”. Ważne jest, aby zaznaczyć, że ta działalność Fotija Stepanowycza była dobrze reklamowana! Na przykład wydawnictwo „Czas” w Kijowie, wypuściwszy w świat „na wspomnienie o 50-letniej rocznicy dnia śmierci T. Szewczenki” balladę poety „Topola”, pod koniec wydania informowało, że w ukraińskich drukarniach sprzedawane są: „Portrety T. Szewczenki, pracy artysty, malarza Fotija Krasickiego: dużego rozmiaru (w czapce) cena 20 kop., i (na lepszym papierze) 1 karb., bez czapki – 30 kop.; portret (w czapce) z życiorysem T. Szewczenki, cena 3 kop.”. Zatem artysta Fotij Krasicki z sukcesem wykonywał niełatwą i ważną pracę, przez dziesięciolecia drukując portrety Szewczenki w różnych rozmiarach z kamienia litograficznego (1909, 1910, 1925, lata 30. XX wieku)… W 1934 roku Fotij Stepanowycz narysował portret Szewczenki z brodą – artysta wiedział, że dziadek nosił ją na zesłaniu, powiedzmy, w 1848 roku na Kosaralu miał, według słów samego Tarasa Hryhorowycza, „szeroką jak łopata brodę”, później ogoloną. Zatrzymując się w drodze z zesłania do Petersburga w Niżnym Nowogrodzie, poeta znów zapuścił brodę: „…Zapuściłem brodę, prawdziwe miotlisko”. Nową brodę odzwierciedlono w dwóch autoportretach Szewczenki, pierwszy stworzono 27–28 listopada 1857 roku, podarował go Mychajle Szczepkinowi 24 grudnia. Córka Fiodora i Anastazji Tołstojów, młoda Kateryna Junge, która po raz pierwszy zobaczyła Szewczenkę zaraz po jego powrocie do Petersburga, wspominała: „Wszedł on, z długą brodą…” Jednak wkrótce Taras Hryhorowycz zgolił brodę i odtąd aż do końca życia na wszystkich autoportretach (z wyjątkiem akwaforty z 1860 roku) i fotografiach pojawia się bez brody, ale z… gęstymi wąsami, które zwisają ku dołowi. We wspomnieniach Iwana Turgieniewa, który po raz pierwszy spotkał się z Szewczenką zimą 1859 roku, czytamy o jego „gęstych wąsach, które zakrywały usta…” Lykera Połusmak, z którą Szewczenko zamierzał wziąć ślub w 1860 roku, mówiła: „Był on sobie średniego wzrostu – taki mężny, zdrowy człowiek, czarne wąsy…” Wąsy Szewczenki widzimy na wszystkich autoportretach i fotografiach po ogoleniu brody… Bujne, gęste wąsy Kobziarza ze smakiem i miłością przedstawił Krasicki na portretach z 1932 i 1938 roku. Ale przede wszystkim psychologicznie głębokie portrety z lat 30. XX wieku łączy zdumiewająco wysokie czoło Szewczenki i ognisto-wymagające spojrzenie. Jak i na słynnym płótnie Kramskiego, na portretach Krasickiego spotykamy się z, mówiąc słowami samego Szewczenki, „orlimi oczami”. Może brzmi to patetycznie, więc powiem prościej, że z tym portretem chce się „oczami, duszą, sercem rozmawiać”. I właśnie w tym tkwi niepowtarzalność wybitnych dzieł Fotija Krasickiego! Szczególnie porusza mnie akwarelowy portret Szewczenki (1939) w impresjonistycznym słonecznym złocie, które wypełniło po brzegi pokój, w którym siedzi Taras Hryhorowycz, sam ubrany w kostium złotawego koloru i błękitny krawat. Kolory Państwowej flagi Ukrainy! Za podstawę wizerunku wzięto piękny fotoportret Iwana Hudowskiego, zrobiony latem 1859 roku, ale artysta ozdobił wnętrze jasnymi dziełami sztuki,
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
którzy nigdy nie wisieli i nie mogli wisieć za plecami poety na ścianie, ale byli mu nieskończenie drodzy: płótno Szewczenki „Katarzyna”, z którego, zdaje się, właśnie tryska złocisty blask; autoportret Karola Briułłowa – „Niezapomniany mój nauczyciel, wielki Karl Briułłow…”; portret Szewczenki Michała Szczepkina – „Jestem nieskończenie szczęśliwy, mając takiego szczerego przyjaciela”; portret Szewczenki Airy Aldridge’a – „Mamy teraz afrykańskiego aktora, który czyni cuda na scenie”… Sztaluga z rozpoczętym obrazem w jednolitej kolorystyce, przybory malarskie, stół nakryty jasnożółtym obrusem, wazon z kwiatami w kolorze sukienki Szewczenki… Ogólna majorowa tonacja obrazu tworzy odpowiedni nastrój emocjonalny dla odbioru niezwykłego w tradycyjnej galerii portretów Szewczenki, którego Krasicki przedstawił w swobodnej, nieskrępowanej, dostojnej pozie… Przed nami – genialny Ukrainiec, Europejczyk, intelektualista… A oczy Tarasa – te same, przenikliwie wymagające… Uważam, że to najlepszy portret Szewczenki w twórczości Krasickiego i jeden z najlepszych w światowej galerii portretów Kobzarza… Wśród artystów, którzy zasłynęli w malarskiej szewczenkiane, prawnuk siostry Kobzarza, Fotij Krasicki, wyraźnie się wyróżnia tym, że tworzył wizerunek genialnego krewnego dosłownie przez całe swoje życie twórcze i, można powiedzieć, systematycznie – farbami olejnymi i akwarelą, w dziedzinie grafiki i litografii, autolitografii, uderzająco przejawił się w filokartii, wydając portrety Szewczenki na pocztówkach, a w latach 30. XX wieku wizerunki Kobzarza wg prac Krasickiego były tiražowane środkami poligrafii… Trudno chyba wyliczyć łączny nakład portretów poety autorstwa Krasickiego w porównaniu z innymi ówczesnymi artystami, ale można nie mieć wątpliwości, że Fotij Stepanowicz wyprzedził w tym wszystkich… Fotija Krasickiego wyróżnia także to, że on, szczerze zachwycony, jak wszyscy artyści, twórczością Tarasa Szewczenki, jasno czuł także pokrewieństwo krwi z genialnym dziadkiem, a przy tym – stałą rodzinną, bezpośrednią odpowiedzialność wobec niego: „Jako wnuk w linii prostej od starszej siostry Tarasa Hryhoriewicza, Katarzyny, uczyniłem świętym obowiązkiem mojego życia wykonać portret mojego dziadka Tarasa, jak najlepiej, powiedziałbym idealnie, i oto wziąłem się za tę sprawę…” Wydaje się, że z upływem czasu święta odpowiedzialność wnuka tylko rosła, bo i w ostatnich dziesięciu latach życia, niezmiernie obciążonych represjami wobec członków rodziny Fotija Stepanowicza, wojną i jego chorobą, artysta jednak namalował kilka już wspomnianych portretów Szewczenki (1934, 1937, 1938); kompozycję „Dąb Szewczenki” (akwarela, kredka kolorowa, 1937); akwarele „Szewczenko w pracowni” (1937); „Szewczenko w twórczym uniesieniu”, „Szewczenko na Czernieczej Górze”, „Szewczenko nad Dnieprem” (wszystkie – 1938). I wreszcie w czerwcu 1941 roku, w przededniu wojny, pokazał na wystawie indywidualnej w Kijowie obraz „Śmierć Szewczenki” (1940, miejsce pobytu nieznane). Oczywiste, że w siódmej dekadzie życia Fotij Stepanowicz dążył do pozostawania w duchowej więzi z Szewczenką, który cierpiał, męczył się, ale się nie kajał, nie poddawał…
__________________________
1 Zob.: Fotij Stepanowycz Krasycki. Wystawa dzieł poświęcona 100. rocznicy urodzin (1873–1973). Katalog. Kijów: Wydawnictwo „Reklama”, 1975. 43 s.
2 Jak wiadomo, w latach 1864–1867 Mykoła Muraszko (1844–1909) wykonał w technice autolitografii piękny portret Szewczenki, umieszczony jako frontispis w wydaniu „Kobzarza” z 1867 roku.
3 Musijenko P. Fotij Krasycki. Kijów: Mystectwo, 1975. 69 s.
4 Tu – w znaczeniu artysta, ten, kto osiągnął wysoką mistrzowskość w dowolnej dziedzinie. Na przykład Myhajło Kociubynski pisał o Iwanie Franko, że w nim widzimy „bojownika, który czasem pokonuje w nim artystę”.
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
o. Jurij MYCYK, dr hab. nauk historycznych, prof., zasłużony działacz nauki i techniki Ukrainy
W warunkach ciężkiej wojny z moskiewskimi okupantami „Proświta” kontynuuje swoją patriotyczną działalność, nie zapominając o wydawaniu spuścizny wybitnych działaczy Proświty, którzy w czasach komunistycznych byli piętnowani jako „ukraińscy burżuazyjni nacjonaliści”. Tak więc niedawno w Dnieprze, w serii „Postaci Proświty”, ukazała się książka „Wasyl Bidnow. Wspomnienia” (Dniepr, 2023, 127 s.), przygotowana przez najlepszego regionalistę Dniepru – dziennikarza Mykołę Czabana. Wydanie to stało się możliwe „dzięki wysiłkom zespołu współczesnej Siczesławskiej »Proświty«”, jak zauważył jej przewodniczący Serhij Tiutiunnyk. Wasyl Bidnow (1874–1935) był profesorem, przewodniczącym Siczesławskiej „Proświty”, wydawcą, historykiem kozactwa i Kościoła ukraińskiego. Po klęsce ukraińskich wyzwoleńczych zmagań w latach 1917–1921 został zmuszony do emigracji najpierw do Polski, a następnie do Czechosłowacji. Jego żona Liubow Zyhmajło-Bidnowa pozostała z chorą matką w Katerynosławiu (Dniepropetrowsku), później została skazana w niesławnym procesie SWU (1930 r.), a jej los jest nieznany. W ubiegłym roku Mykoła Czaban wydał cenny zbiór wspomnień o Bidnowie, wykorzystując przede wszystkim zapomniane wydawnictwa emigracyjne (o tej książce tygodnik „Słowo Proświty”, nr 3 z 2022 r.,
Leonid HORLACZ
Życiowa droga każdego z nas wiedzie nie tylko przez szerokości geograficzne, ale także przez kontakty z innymi ludźmi. Choćby człowiek wznosił sobie jakiekolwiek schrony dla ochrony własnej, rzeczywisty świat tak czy inaczej postawi mu na drodze zarówno szczęście ocalenia w ciężkich czasach, jak i gorzkie rozczarowanie czymś przeżytym. I to właśnie stanowi część twojego bytu, owe kontakty z współczesnikami, z którymi było ci przeznaczone choćby na krótki czas stać się cząstką niepojętego splotu historii. Od tego nie ma ucieczki, bo tak zrządziła los. Z tego punktu widzenia pragnę myślą powrócić do tych czasów i wydarzeń, które stały się wspólne dla całego naszego pokolenia dzieci wojny. Szczególnie dotkliwie odczuwa się to dziś, gdy moskiewscy ordyńcy znów niosą smutek ukraińskiej ziemi, która niegdyś wydała pramatkę całego wschodniego słowiañstwa – Ruś Kijowską, wielkie i dumne państwo wolnych, pokojowych ludzi. Nasze pokolenie zostało zakołysane przez II wojnę światową, a nasze ostatnie kroki na życiowej drodze kładą się łamliwie i zmęczenie pod wybuchami rosyjskich rakiet. I myślę sobie: gdyby mogli powrócić z innych światów ci, których znałem i szanowałem, z którymi dzieliłem nie tylko kawałek chleba, ale i skrytą marzenie, to nie milczeliby pokornie ani nie piekli witalnych bochenków na spotkanie zdegenerowanych katów. Sądzę, że byłby wśród nich i Ołesь Łupij, dla którego miłość do Ukrainy była tak naturalna, jak oddech. Człowiek szlachetnej duszy… Tak nazwałbym swojego współczesnego, mając możliwość spotykania się z nim w różnych sytuacjach, zbliżania się i oddalania od siebie, wplątywania się w taką wirującą zawieruchę życia społecznego, w której pod wpływem historycznych wstrząsów łamały się nie takie hartowane charaktery – bo druga połowa minionego stulecia nie obfitowała w plony humanizmu i dobra, a ówczesne imperium narodów, zapędzonych „dobrowolnie” w związek, poćwiartowało również nasze dusze, choć nie zdawaliśmy sobie z tego sprawy z powodu braku informacji o innych światach. Otóż zachować w sobie choćby ogólnoludzki humanizm (zamieścił pochlebny odzew). Teraz zaś wydał on wspomnienia samego Biednowa, który był ponadto znakomitym memuarystą. Jego wspomnienia dotyczą wybitnych postaci ukraińskiej historiografii (Dmytro Jawornycki, Mykoła Pietrow), literatury (Ołeksandr Konyski, Adrian Kaszczenko), nauki (astronom Ołeksandr Alenycz). Biednow osobiście znał ich, a w jego wspomnieniach jest wiele ważnych i ciekawych faktów z biografii tych osób, podana jest ocena ich wkładu w historiografię, literaturę i ukraińskie życie społeczne. Z szczególnym zainteresowaniem czyta się jego wspomnienia o Konyskim (1836–1900), który reprezentował starsze pokolenie działaczy ruchu ukraińskiego. Młodemu Biednowowi było bardzo interesujące dowiedzieć się o jego zamiłowaniu do ukraińskiego teatru, pracach Mychajła Hruszewskiego, sprzecznej ocenie Mychajła Drahomanowa, polemice w kwestii językowej, którą prowadzili prof. W. Antonowycz i W. Nauwenko z szowinistami typu prof. T. Florynskiego. Także tym razem kompilatorowi trzeba było sięgać przede wszystkim po ukraińskie wydania, które ukazywały się w Polsce i Czechosłowacji przed II wojną światową. Osobno stoją pasjonujące wspomnienia o Ukraińskim Uniwersytecie Państwowym (UUP), utworzonym przez rząd Ukraińskiej Republiki Ludowej (UNR) w Kamieńcu Podolskim w 1918 r., gdzie Biednow pracował od samego początku do 1921 r. jako profesor. Opisał on pierwsze kroki tej wyższej uczelni, kształtowanie się kadry nauczycielskiej (wśród profesorów byli m.in. wybitni uczeni: L. Biłećkyj, D. Doroszenko, M. Draj-Chmara, J. Sicinski i in.). Znaczącą rolę w kształtowaniu UUP odegrał sam rektor prof. Iwan Ohijenko, który był jednocześnie ministrem oświaty i wyznań UNR. Na los UUP spadły ciężkie próby (głód, zimno, brak literatury itd.), ale wszystko to z czasem dałoby się przezwyciężyć, gdyby nie natarcie moskiewskich bolszewików. Podczas pierwszej okupacji miasta przez nich komisarz oświaty Zatonski, który przybył do Kamieńca Podolskiego, ogłosił zamknięcie wydziału teologicznego („teolodzy – to nasi wrogowie”), a ktoś z jego pachołków powiedział wykładowcom: „Was trzeba w połowie rozstrzelać… jesteście samostijnykami” – i ta dyrektywa zaczęła być realizowana (jako pierwsi spośród profesorów UUP zostali uwięzieni sam Biednow oraz L. Biłećkyj). Uratował ich kontratak armii UNR, ale w 1921 r. Biednowowi jednak trzeba było uciekać do Polski… W dodatkach do wspomnień zamieszczono obszerny artykuł Biednowa „Atakowanie” Zaporoskiej Siczy w 1775 roku”, poświęcony smutnej stronie historii Ukrainy – likwidacji przez Cesarstwo Rosyjskie ostatniego bastionu ukraińskiej państwowości. Książka wydana na dobrym papierze zawiera wiele archiwalnych fotografii z katerynosławskiego i emigracyjnego życia Wasyla Biednowa. W ten sposób szerokiemu kręgowi czytelników udostępniono wspomnienia Wasyla Biednowa. Sumienna praca Mykoły Czabana daje przykład innym obwodowym Proświtom, jak upamiętniać działaczy ruchu i kultury ukraińskiej.
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
tyczne cnoty, nie stawać się trubadurem dwulicowej prawdy – to już było zachowanie godności. Szczególnie dotyczyło to ludzi twórczych, przede wszystkim pisarzy. Nie jest tajemnicą, że w środowiskach twórców od wieków panuje swego rodzaju niezdrowy klimat, który rodzi nie tylko rycerskiego ducha intelektualnej rywalizacji, kiedy o ludziach mówią ich osiągnięcia, lecz także odrodzenia zazdrości, samoutwierdzania się za wszelką cenę, lekceważenia swoich pobratymców. Ale przecież pod wysokim niebem kultury wszystkim starcza miejsca, byle tylko nie zastępować rozkoszy procesu twórczego aktywnym przepychaniem się łokciami przy korycie ani szukaniem osobistych kronikarzy w postaci krytyków-oceniaczy żywego towaru. Powiedzmy, to sztuczne etykietowanie pisarzy mniej więcej tego samego wieku jako „szістdesiątników” i po prostu autorów książek. Ale każdy z tych, którzy biorą się za ujarzmianie słowa artystycznego, zawsze pozostaje z nim sam na sam i przy tym nie potrzebuje niczyjej podpowiedzi. Poeta to państwo i czas w sobie, i tylko on na poziomie swego talentu zapala własną gwiazdę na duchowym firmamencie narodu. Mniej więcej w tamtych czasach przyszły do mnie takie wiersze:
Na firmamencie rodzinnego narodu
Poeta to znak złamanego jarzma.
Istotnie, najlepsze wiersze Łupija także wzywały do walki z upaństwowioną samowolą istniejącej władzy, choć nie tak ostro, jak niektórzy inni chorągiewkarze; nie pisał on także otwartych panegiryków ku chwale wodzów partyjnych czy kremlowskich satrapów – było to po prostu niedopuszczalne dla syna galicyjskiej ziemi, która zawsze wyróżniała się szczególną narodową godnością. I działo się to w przeciwieństwie do niektórych kolegów-rodaków, którzy szybko zapominali o bohaterskim oporze ukraińskich powstańców w Karpatach i na podgórzu. Jak wciąż pamiętam, Oleś Łupij miał szlachetną duszę, która nigdy nie pozwalała mu ganić kogokolwiek ani czarno zazdrościć kolegom, wywierać na kogokolwiek presji czy wykorzystywać swoje służbowe stanowisko. I to mimo że miał takie możliwości, by zajmować się samouwielbieniem i rozprawami z kolegami, zajmując wysokie stanowiska administracyjne – powiedzmy, pamiętam go jako wiecznie zapracowanego, obłożonego dziesiątkami papierów, kiedy wybrano go na odpowiedzialnego sekretarza Związku Pisarzy Ukrainy. W dawniejszych czasach, kiedy i mnie przyszło popracować w aparacie tej twórczej rodziny, łatwiej nam było pod opieką tych samych autorytetów: Olesia Hončara, Jurija Zbanackiego czy Pawła Zahrebelnego. Po rozprawie z Olesiem Terentijowyczem i prześladowaniach jego współpracowników, kiedy do władzy dorwali się wyszkoleni przez Czalyma w większości nijacy działacze, nie było łatwo także Olesiowi Wasylowyczowi – po prostu szefowi sztabu wielkiego różnorodnego towarzystwa. A potem także jednemu z zastępców przewodniczącego. Jeśli cofnąć się myślami do tamtych trudnych czasów, kiedy dogorywały ostatnie dni radzieckie kanony, kiedy stare struktury pękały jak mydlane bańki, a obok prawdziwych bojowników o wolną Ukrainę rodziły się wszelkie hałaśliwe koniunkturalistów, ocalenie samego twórczego Związku było ach, jakże trudne. I wśród tych, którzy zawsze byli na widoku, którzy nie zdradzili najlepszych poprzedników, nosząc nie siebie w Ukrainie, lecz Ukrainę w sobie, był także Oleś Łupij. Bo był przede wszystkim twórcą literatury, a nie zwady. Sądzę, że nie będą zbędne także i takie moje ówczesne wiersze:
Świątecznie lśnią zaspy śniegów,
Lecz w duszy snują się dymy dum:
Wielu z nas wpisało się w poetów,
A zostało ludzi niewielu.
Teraz, kiedy minęło sporo czasu, wyraźniej widać życie mojego pokolenia. Sądzę, że nieokazały, nieskłonny do efektów zewnętrznych, ekstrawaganckich czynów, z natury inteligentny galicyjczyk, który wyznawał rywalizację Słowa, a nie łokci czy podłego szeptania, zdołał wznieść się na poziom ogólnoukraiński. Jego realistyczna proza i równie tradycyjne poezje nie wywoływały u publiczności ażiotażu, lecz stawały się realnymi zdobyczami literatury ukraińskiej, bez których obraz naszej duchowości byłby niepełny.
Tłumaczenie maszynowe
Taras HOŁOWKO. Zakończenie. Pocz. w nr 30 za 2023 r.
Ołeksandr Bondarenko wymienia aż pięć etapów formowania się Rosji, które przeszła ona, począwszy od XII, a skończywszy na XX wieku: pierwszy etap – 100-lecie istnienia Północnego Powołża jako bytu państwowego, które trwało od 1137 do 1238 roku, kiedy to zostało podbite przez tatarskich koczowników; drugi etap – stworzenie Złotej Ordy na terenach Powołża po 1238 roku; trzeci etap – wyodrębnienie się Księstwa Moskiewskiego po rozpadzie Złotej Ordy jako osobnego bytu państwowego, począwszy od 1480 roku; czwarty etap – zmiana nazwy Moskiewszczyzna na Imperium Rosyjskie, co nastąpiło w 1721 roku; i ostatni, piąty etap – upadek Imperium Rosyjskiego w wyniku rewolucji lutowej 1917 roku. Te przedziały czasowe mieszczą się w dziewięciu wiekach, które z kolei przypadają na lata rządów książąt, carów i imperatorów. Tych nieszczęsnych władców nalicza się cztery dziesiątki i tylko jeden, jak uważa Ołeksandr Bondarenko, zasługuje na szczególną uwagę, ponieważ właśnie on, zdaniem badacza, założył format rozbudowy Imperium Rosyjskiego, którego przestrzegali wszyscy następni rezydenci Kremla, aż do jego rozpadu. Car Piotr I był człowiekiem chorym psychicznie i fizycznie. Jest to udokumentowane. I nawet pomimo tych fizjologicznych dolegliwości (chorował na nieuleczalną syfilis, na którą zmarł), podczas swojego panowania częściej wygrywał w bitwach z sąsiednimi państwami, niż ponosił od nich porażki, stale powiększając swoje posiadłości o coraz to nowe terytoria. Ołeksandr Bondarenko przedstawia w książce własną analizę tego, jak polityka tego samowładcy fatalnie odbiła się na losach Ukrainy, która dopiero co zaczęła stawać na nogi od momentu stworzenia Ukraińskiego Państwa Kozackiego na czele z jego pierwszym hetmanem Zynowijem-Bohdanem Chmielnickim. Na przezwyciężenie jej zgubnych skutków trzeba było czekać wiekami, aż nadarzą się sprzyjające okoliczności. Tak, badacz przytacza haniebny fakt przekupienia konstantynopolitańskiego patriarchy Dionizego przez wysłanników Piotra I, który za łapówkę w postaci czterdziestu soboli i dwustu złotych czerwońców przekazał ukraińską cerkiew pod władzę moskiewską w 1686 roku, która wcześniej podlegała Patriarsze Ekumenicznemu. Potrzeba było równo 333 lat (cóż za symboliczna liczba!), aby 6 stycznia 2019 roku w Stambule Patriarcha Ekumeniczny Bartłomiej wręczył Tomos (z greckiego – ukaz, dekret, list okólny zwierzchnika lokalnej cerkwi prawosławnej) o autokefalii zwierzchnikowi Prawosławnej Cerkwi Ukrainy, metropolicie kijowskiemu i całej Ukrainy Epifaniuszowi, tym samym w sposób legalny, zgodnie z cerkiewnymi dokumentami kanonicznymi, zniesiono podporządkowanie Metropolii Kijowskiej Moskiewskiej, które trwało ponad trzy stulecia! Innym gorzkim spadkiem, pozostawionym przez moskiewskiego despotę, którego owoce dziś zbiera Ukraina, tracąc kwiat narodu i ponosząc kolosalne straty materialne od niewypowiedzianej wojny przez Federację Rosyjską, jest tak zwany „Testament Piotra Wielkiego” lub w innej wersji „Kopia planu europejskiego panowania, pozostawiona przez Piotra Wielkiego swoim spadkobiercom na rosyjskim tronie, która przechowywana jest w archiwach Pałacu w Peterhofie, w pobliżu Petersburga”. Według świadectwa autora książki, opublikowane po raz pierwszy, jedna – pod koniec XVIII wieku przez francuskiego generała polskiego pochodzenia M. Sokolnickiego, druga – w 1836 roku w książce francuskiego literata Gaillardeta, postrzegane są obecnie jako bezcenne dokumenty, w których zawarto klucz do zrozumienia ukrytej polityki zagranicznej, realizowanej przez Moskwę na przestrzeni minionych wieków, ponadto w kontekście naszych czasów testament Piotra I odsłania agresywną istotę rządzącej elity i lojalnej wobec niej części ludności eresji, wyjaśnia motywy udziału w zbrojnych konfliktach zarówno regularnych wojsk, jak i prywatnych formacji paramilitarnych dla osiągnięcia celów wyznaczonych przez nowoobjawionego dyktatora Putina. Zatem, przekażmy w ogólnych zarysach to, co zapowiedział imperator-syfilityk swoim potomkom: stale utrzymywać „ruski naród” w stanie nieprzerwanej wojny w celu rozszerzenia granic i wzrostu dobrobytu Rosji; przyciągać wojskowych i naukowców z innych krajów, aby naród rosyjski mógł skorzystać z ich talentów; ingerować w sprawy i waśnie Europy, zwłaszcza Niemiec, które najbardziej budzą zainteresowanie; wspierać zamęty i ciągłe waśnie w Polsce, aż do czasu, gdy zacznie się ona dzielić; stale prowokować Szwecję, próbując oddzielić ją od Danii, napuszczać te dwa kraje jeden na drugiego; pomnażać sojusze rodzinne z Niemcami, tym samym zwiększając wpływy w tym kraju; dążyć do sojuszu z Anglią, która posiada flotę do handlu, a Rosja – drewno i inne wyroby, aby wymieniać na angielskie złoto; rozszerzać swoje granice na północ wzdłuż Morza Bałtyckiego i na południe wzdłuż Morza Czarnego; prowokować wojny z Turkami i Persami, to da możliwość przesuwania się do Konstantynopola i Indii, kto nimi zawładnie, ten stanie się władcą świata; prowokować Austrię i inne kraje przeciwko Niemcom, co pozwoli najpierw ustanowić nad nimi protektorat, a z czasem całkowicie zniewolić; zainteresować dom austriacki wygnaniem Turków z Europy; pozyskać na swoją stronę wszystkich innowierców, którzy są na Węgrzech, w Turcji i południowej Polsce; po tym, jak Szwecja zostanie podzielona, Persja – pokonana, Polska – zniewolona, Turcja – podbita, Morze Czarne i Bałtyckie wzięte pod kontrolę przez naszą flotę, zaproponować najpierw dworowi wersalskiemu, a potem – wiedeńskiemu, podzielić władzę nad Wszechświatem; jeśli Wersal i Wiedeń odmówią, napuścić ich jeden na drugiego, pokonać Niemcy i Francję, po czym reszta Europy łatwo i bez żadnego oporu wpadnie pod nasze jarzmo. Na tym brednie Piotra I kończą się, jednocześnie skłaniając do refleksji nad tym, że jego wskazówki nadal „żyją”, w szczególności ta, która dotyczy ruchu na północ wzdłuż Morza Bałtyckiego i na południe wzdłuż Morza Czarnego. Czy nie wydaje się komuś, że kiedyś powiedziane przez moskiewskiego antychrysta współbrzmi z tym, do czego nie tak dawno dążył Putin, próbując zająć lewobrzeżną Ukrainę, a z nią Odessę, aby przebić korytarz do Naddniestrza i Mołdawii? I tylko heroiczny i zacięty opór Sił Zbrojnych Ukrainy oraz oddziałów samoobrony, dostarczenie uzbrojenia przez zachodnich sojuszników, a jeszcze konsolidacja całego narodu ukraińskiego nie pozwoliły zrealizować tych apokaliptycznych planów. Środek książki przypada na rozdział czwarty: „Wprowadzenie do historii początku jawnych i ukrytych terrorów państw-sąsiadów wobec Ukrainy: 1169-1648”. W nim autor opisuje wydarzenia, które miały miejsce na terenie Ukrainy na przestrzeni nieco mniej niż pięciu wieków, próbując rozeznać się w skomplikowanych stosunkach międzypaństwowych, które ukształtowały się, w pierwszej kolejności, z Polską, z Imperium Osmańskim i jego wasalem Chanatem Krymskim, Carstwem Moskiewskim. Jak argumentuje w swoim historycznym szkicu Ołeksandr Bondarenko, problemy dla Ukrainy zaczęły się mnożyć wraz z początkiem zjednoczenia Litwy i Polski w jedno państwo, kiedy wielki książę litewski i ruski Władysław II Jagiełło wziął ślub z polską królową Jadwigą, co z czasem negatywnie wpłynęło na balans interesów między Ukrainą-Litwą-Polską. Ten dynastyczny sojusz, przypieczętowany unią w Krewie w 1385 roku, znacząco wzmocnił status katolików w nowo powstałym państwie, w odróżnieniu od prawosławnych, ograniczył wpływ proukraińsko nastawionej szlachty na władzę zwierzchnią. Bardzo trafną charakterystykę negatywnej roli Jagiełły dał prozaik, doktor nauk humanistycznych Mykoła Sywicki w książce „Historia konfliktów polsko-ukraińskich”, wykorzystaną przez Ołeksandra Bondarenkę w charakterze ilustracji: „Dla pierwszych (ma się na myśli Litwinów. – Aut.) Jagiełło – to zdrajca, który za młodą królową i monarsze berło nie tylko sprzedał ojcowską wiarę, ale i zgodził się skatolicyzować kraj i przyłączyć do Polski cały naród litewski. To była największa zbrodnia, gorsza niż zdrada stanu, za którą zazwyczaj karzą szubienicą. Ukraińcy zaś za Jagiełły po raz pierwszy uświadomili sobie bezmiar nieszczęścia, spowodowanego utratą państwowości”. Ucisk praw Ukraińców ze strony polskiej szlachty – rządzącego stanu społecznego w państwie polsko-litewskim (od 1569 roku – Rzeczpospolita po zatwierdzeniu unii lubelskiej) z każdą dekadą tylko się nasilał, co sprowokowało szereg powstań ludowych pod kierownictwem takich przywódców, jak Mucha, Nalewajko, Szaula, Triasyło, Sułyma, Pawluk, Ostrianycia, Hunia. Kulminacją tych masowych rozruchów stała się wojna narodowowyzwoleńcza pod wodzą Bohdana Chmielnickiego, o której będzie mowa dalej. Położenie geograficzne ziem Ukrainy nie sprzyjało stabilnemu istnieniu ludności na północy i południu, w centralnej części kraju, nie mówiąc o zachodnich regionach, gdzie rządziła według własnego uznania polska szlachta, mając przywileje: wyłączne prawo do ziemi, nieopodatkowanie własności, zwolnienie z ceł importowych na towary, wolność od więzienia do czasu rozprawy sądowej i tym podobne. Jak wynika z autorskiej opowieści, szlachta, a tym bardziej polscy królowie, najmniej myśleli o obronie dalekich rubieży kraju, które cierpiały od najazdów Moskali i Tatarów krymskich. To stało się jednym z głównych motywów organizacji obrony przed tatarskimi najazdami przez Kozaków – lokalne formacje wojskowe, które rozmieszczone były w różnych miejscowościach na całej Ukrainie. Autor przypisuje znaczący wkład w ten ruch oporu magnatowi i księciu z Wołynia Dmytrowi „Bajdzie” Wiśniowieckiemu, z inicjatywy którego pojawiły się pierwsze fortyfikacje w dolnym biegu Dniepru, co wkrótce przekształciło się w prawdziwą twierdzę – Sicz Zaporoską, sława o której rozeszła się po całej ówczesnej Europie. Inny książę tamtej epoki, nawiasem mówiąc, również z Wołynia, Konstanty Ostrogski zasłynął tym, że na czele 15-tysięcznego wojska rozbił moskiewską 80-tysięczną armię pod dowództwem książąt Michaiła Golicyna-Bułhakowa i Iwana Czeladnina pod Orszą na terytorium Białorusi. To jeszcze jedna sławna karta w historii ukraińskiego kozactwa, która w byłej USRR była świadomie przemilczana, ponieważ w Moskwie pilnie śledzono wszelkie przejawy heroizacji przeszłości, zdolnej sprowokować waśnie narodowe między „bratnimi narodami”. Po tym pamiętnym zwycięstwie, jak uważa większość współczesnych historyków, w którym Kozacy po raz pierwszy wykazali swoje talenty na polu bitwy, oni i w dalszym ciągu zgłaszali się do udziału w zbrojnych konfliktach z Moskalami, zyskując wsparcie Polaków, Litwinów, Białorusinów, Tatarów. Zdarzało się i odwrotnie, kiedy całe pułki kozackie zapraszała do wojska, na przykład, ta sama Rzeczpospolita pod wodzą królów Stefana Batorego czy Władysława IV Wazy. Oboje realizowali różne cele polityczne, rozpoczynając wojny przeciwko Carstwu Moskiewskiemu, i w których autor książki bardzo dobrze się orientuje, a ukraińskie kozactwo zawsze w tej zbrojnej walce wykazywało cuda odwagi, bystrości i zdecydowania, bardzo często odnosząc zwycięstwo nad wrogiem, który przewyższał ich liczebnie. W szczegółach opisany przez Ołeksandra Bondarenkę pochód na Moskwę hetmana Piotra Konaszewicza-Sahajdacznego latem 1618 roku na pomoc polskiemu wojsku królewicza Władysława jest tego jaskrawym potwierdzeniem. Ale, jak zobaczymy dalej, to wojskowe braterstwo, okazane we wspólnych kampaniach wojennych, nie pozwoliło uniknąć kolosalnych sprzeczności między Ukrainą a Polską, co doprowadziło do wielkiej wojny między nimi. Kwintesencją piątego rozdziału „Odrodzenie niepodległego państwa ukraińskiego na tle przyjęcia protekcji Carstwa Moskiewskiego oraz walka z terrorem Rzeczypospolitej: 1648-1657” jest wojna Ukraińskiego Państwa Kozackiego pod kierownictwem Bohdana Chmielnickiego przeciwko szlacheckiej Polsce, która trwała ponad dziewięć lat. Historia średniowiecza, która była wykładana w placówkach oświatowych za USRR, przypomina się, kładła nacisk na to, że właśnie osobisty motyw wpłynął na Bohdana Chmielnickiego, by rozpocząć powstanie w Rzeczypospolitej. Sądząc po wykładzie faktów w autorskiej interpretacji, to tylko połowa prawdy. Rzeczywiście, podstarości czehryński Daniel Czapliński zagarnął rodzinny chutor Chmielnickiego w Subotowie i na śmierć pobił jego najmłodszego syna. Nie osiągnąwszy w sądzie kary dla zabójcy, zrozpaczony ojciec wyruszył na Sicz szukać tam sprawiedliwości. Ale temu poprzedzały zupełnie inne wydarzenia. Polski król Władysław IV, za plecami szlachty, prowadził negocjacje z grupą starszyzny kozackiej, wśród której był i Chmielnicki, odnośnie pochodu Zaporożców do Turcji, aby tym samym wesprzeć Republikę Wenecką, która w tamtym czasie prowadziła wojnę z Osmanami.
Pomnik bohaterów wojny wyzwoleńczej narodu ukraińskiego 1648—54 lat, znajdujący się w parku Sławy, jest centralnym w mieście Żółte Wody. Kompozycja z trzech figur jeźdźców, umieszczonych na wzgórzu, symbolizuje punkt obserwacyjny hetmana B. Chmielnickiego podczas historycznej bitwy nad Żółtymi Wodami. Obok słynnego wodza — jego wsławieni towarzysze I. Bohun i M. Krywonos. Autorzy kompozycji rzeźbiarskiej — zasłużeni rzeźbiarze Ukrainy A. Biłostocki i O. Suprun.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
Nie wiadomo jak, ale stało się to wiadome szlachcie, która postanowiła pokrzyżować plany Władysława IV, podżegając Czaplińskiego do zagarnięcia majątku Chmielnickiego. Dalej wszystko potoczyło się nie według planu, bo swoimi działaniami polscy panowie faktycznie sprowokowali początek wojny o niespotykanej wcześniej skali. Gaszenie ludowego płomienia, który coraz bardziej się rozrastał, powierzono dowódcom wojsk koronnych Mikołajowi Potockiemu i Marcinowi Kalinowskiemu, którzy ponieśli klęskę z rąk Wojska Zaporoskiego, najpierw pod Żółtymi Wodami, a potem pod Korsuniem wiosną 1648 roku. Sytuacja jeszcze bardziej zaostrzyła się wraz ze śmiercią króla Władysława IV, który zapewne nie mógł przeżyć upokorzenia, jakiego doznało jego wojsko koronne na Ukrainie. Dobry początek powstania, jak pokażą dalsze wydarzenia, wcale nie oznaczał, że Ukraińcom stale będzie towarzyszyć szczęście. Przeciwnie, po serii zwycięstw pod Piławcami, Zborowem, Batohem, Białą Cerkwią, Lwowem, Nesterwarem i Barem, Kamieńcem, ale przykrych porażkach pod Beresteczkiem i Łojowem, przed Bohdanem Chmielnickim i starszyzną kozacką zaktualizowała się kwestia poszukiwania sojusznika dla zabezpieczenia Ukrainy przed zewnętrznym zagrożeniem ze strony Rzeczypospolitej. Wybór, niestety, był niewielki: albo Chanat Krymski, za którym majaczyło Imperium Osmańskie, albo Carstwo Moskiewskie. Ciekawe rozważania na ten temat znajdujemy u autora, który nie szczędzi emocji, wyrażając różne alternatywne koncepcje. Punktem zwrotnym, po którym Chmielnicki ostatecznie zdecydował się zawrzeć sojusz z Moskwą, jak uważa Ołeksandr Bondarenko, stała się zdrada chana krymskiego Islama Gireja pod Żwańcem w 1653 roku, kiedy to potajemnie zawarł on pokój z Polakami na korzystnych dla niego, jak mu się zdawało, warunkach, ignorując przy tym interesy wojska kozackiego pod dowództwem Chmielnickiego, tym samym wpędzając hetmana w trudne położenie. Drugą rzeczą, na której akcentuje uwagę czytelnika autor, jest niedocenienie lub nieznajomość przez samego przywódcę kozactwa zaporoskiego panujących porządków w despotycznym państwie moskiewskim, co stwarzało iluzję atrakcyjności nawiązania dobrosąsiedzkich relacji z północnym sąsiadem. Minie niewiele czasu, a wszystkie optymistyczne oczekiwania wobec tego sojuszu roztopią się jak poranna mgła. W książce, w ocenie ugody perejasławskiej z 1654 roku, autor przedstawił kalejdoskop opinii wyrażonych przez Mychajła Hruszewskiego, Wiaczesława Łypynskiego, Wasyla Kluczewskiego, bliżej naszych czasów — Rostysława Łaszczenkę, Oresta Subtelnego i innych badaczy starożytności. Wszystkie ich rozważania można przyjąć z wielkim dystansem, ponieważ brakuje samego przedmiotu dyskusji – traktatu (czy ugody) moskiewskiej z 1654 roku, którego oryginał zaginął, a to, co dotrwało do naszych czasów, zostało celowo sfałszowane przy kopiowaniu przez carskich przepisywaczy. Brak autentycznego dokumentu nie sprzyja obiektywnemu rozpatrzeniu wydarzeń, które miały miejsce ponad trzysta lat temu wokół ustanowienia relacji traktatowych między Ukraińskim Państwem Kozackim a Carstwem Moskiewskim, których interesy reprezentowali hetman Wojska Zaporoskiego Bohdan Chmielnicki i car moskiewski Aleksy Michajłowicz.
Wraz ze śmiercią Chmielnickiego, obrazowo mówiąc, na Ukrainę opada nieprzenikniony mrok. Wokół analizy skutków tego tragicznego wydarzenia dla całego narodu ukraińskiego w XVII wieku koncentruje się autorski wywód w szóstym, przedostatnim rozdziale książki – „Konfrontacja ukraińskiego kozactwa z carstwem moskiewskim przed początkiem epoki Ruiny: 1657–1659”. Sporo miejsca w swoich rozważaniach autor poświęca dwóm postaciom historycznym: synowi Bohdana Chmielnickiego – Jerzemu oraz hetmanowi Iwanowi Wyhowskiemu. To właśnie im dwóm przypadła najtrudniejsza misja po odejściu Chmielnickiego – budowanie międzypaństwowych relacji z Carstwem Moskiewskim i Rzecząpospolitą, balansując nie tylko między nimi, ale także Chanatem Krymskim. Zarówno pierwszy, jak i drugi w tej niezwykle ważnej dla losów narodu ukraińskiego sprawie ponieśli porażkę. O ile w przypadku Jerzego Chmielnickiego wszystko jest mniej więcej zrozumiałe – małoletność, brak autorytetu w środowisku kozackim, brak doświadczenia w kierowaniu państwem, a co za tym idzie niezdecydowanie i niepewność we własnych działaniach, o tyle z byłym pisarzem generalnym Wojska Zaporoskiego sprawa jest znacznie bardziej skomplikowana. Do otwartego zerwania z Carstwem Moskiewskim skłoniło go niedotrzymywanie, jak uważał, wziętych na siebie przez Moskwicinów zobowiązań, zapisanych w ugodzie perejasławskiej. Problem w tym, że jeszcze za życia Chmielnickiego obie strony różnie interpretowały udział każdej z nich w tym sojuszu. Jeśli hetman Wojska Zaporoskiego, który przypieczętował własnym podpisem traktat perejasławski, widział siebie i swój rząd jako równorzędnych wobec moskiewskiego cara i jego rządu, to ten ostatni zajmował przeciwne stanowisko, postrzegając Ukraińców jednoznacznie jako wasali (w moskiewskiej etymologii – chołopów), dlatego też nie przysiągł, jak pisze autor książki, na nadanej Ukrainie gramocie. To była połowa problemu, druga polegała na tym, że Carstwo Moskiewskie, choć brało na siebie zobowiązanie militarnej ochrony Ukrainy przed zewnętrznymi interwencjami, to w gruncie rzeczy ten punkt artykułów perejasławskich nie był przez nie wykonywany w pełnym zakresie. Odczuł to Wyhowski i zaczął dryfować, początkowo ostrożnie, a potem coraz bardziej otwarcie, w stronę Rzeczypospolitej. Za znamienny przejaw lojalności w odnowionych relacjach z Polakami można uznać bitwę pod Konotopem latem 1659 roku, kiedy dzięki mistrzowsko przeprowadzonemu przez Wyhowskiego okrążeniu, w którym, nawiasem mówiąc, brała udział polska i tatarska jazda, Kozakom i ich sojusznikom udało się zniszczyć 30-tysięczne wojsko moskiewskie i wziąć do niewoli ich dowódcę – bojarzyna Pożarskiego wraz z podległymi mu kniaziami. Znaczenia tego zwycięstwa trudno nie docenić. Jednoznacznie wzmocniło ono autorytet Iwana Wyhowskiego jako sprawnego wodza, ale musiało wywołać u niego również poważne zaniepokojenie, gdyż wśród pokonanych zdarzali się także jednokrwiści bracia. Ołeksandr Bondarenko wyraźnie wskazuje na negatywne tendencje, które zaczęły się nasilać w ówczesnym społeczeństwie ukraińskim. Zaczęło się ono dzielić, tworząc siły gotowe walczyć ze sobą nawzajem, trzymając się przeciwstawnych poglądów. W ariergardzie wojsk moskiewskich, które wystąpiły przeciwko Kozakom Wyhowskiego, byli tacy sami Kozacy, których oddziały na bratobójczą rzeź prowadzili hetman-zdrajca Iwan Bezpały wraz z osaułem Woronką oraz Zaporożcy pod dowództwem koszowego Barabasza. Najprawdopodobniej Iwan Wyhowski nie wziął pod uwagę nastrojów panujących na Siczy Zaporoskiej, a także na Siewierszczyźnie, Perejasławszczyźnie, Czerkaszczyźnie, Sumszczyźnie i na innych ziemiach podległych Hetmanatowi, kiedy gwałtownie zmienił kurs polityki zagranicznej, podpisując z Rzecząpospolitą jesienią 1658 roku ugodę hadziacką. Porozumienie przewidywało wejście Hetmanatu w skład Rzeczypospolitej pod nazwą „Wielkie Księstwo Ruskie”. Ta decyzja od razu zyskała przeciwników, wspieranych przez Moskwicinów, wśród których, co dziwne, znalazł się sławny watażka kozacki Iwan Sirko. Jakimiż to epitetami nie obdarza go autor, oceniając jego destrukcyjne działania skierowane przeciwko hetmanowi Iwanowi Wyhowskiemu! Jako taktyk wojskowy, który w składzie wojska zaporoskiego nie poniósł żadnej porażki, Sirko był bezbłędny, a jako polityk-strateg – nieudolny, gdyż jego nieoświecenie nie pozwalało mu przewidzieć skutków graniczących z katastrofą. „Właśnie taką gnidą (porównanie należy do przewodniczącego Dyrektoriatu URL Symona Petlury – przyp. aut.) wśród ukraińskiego kozactwa po bitwie pod Konotopem stał się ataman koszowy Iwan Sirko, którego działalność doprowadziła do tragicznych dla Ukrainy wydarzeń – z gniewem konstatuje Ołeksandr Bondarenko, tym samym desakralizując postać atamana kozackiego. – Jego działania przez wiele lat przyczyniały się do podważania ukraińskiej państwowości. W pierwszych wzmiankach o nim pojawia się w 1654 r. jako przeciwnik Moskwy. Ale wkrótce wystąpił już jako zwolennik Carstwa Moskiewskiego. Podczas wojny ukraińsko-moskiewskiej 1658–1659 r. I. Sirko, będąc niżowym »pułkownikiem«, zaczął przeszkadzać rządowi I. Wyhowskiego w jej prowadzeniu. Tak, w październiku 1658 r. wraz z niżowcami napadł na Chanat Krymski, przeszkadzając jego wojskom w udzieleniu zbrojnej pomocy Wojsku Zaporoskiemu. Później I. Sirko w składzie wojsk moskiewskich wziął udział w wyprawie z 1658 r. G. Romodanowskiego (moskiewski bojar – przyp. aut.) do Łochwicy”. Fenomen zdrady wśród Ukraińców, niestety, był zjawiskiem powszechnym przez wieki. W większości przypadków kierowała nimi nie przekonania ideowe, a interes materialny, podsycany przez wroga. Ostatni akt dramatu, który rozegrał się w drugiej połowie XVII wieku w jeszcze nieokrzepłym ukraińskim państwie kozackim, jest tego zbędnym potwierdzeniem. Pierwsza książka szkicu historycznego „Ukraina pod znakiem kremlowskiego Molocha” Ołeksandra Bondarenki kończy się rozdziałem „Moskiewsko-polskie terrory państwowe na terenach Ukrainy w czasach Ruiny: 1660–1687”. Czarną robotę Iwana Sirki, w mniejszym lub większym stopniu, kontynuowali też inni kozaccy przywódcy, których z wielkim trudem można nazwać ówczesną elitą narodu ukraińskiego. To hetman Wojska Zaporoskiego na Lewobrzeżu, stryj hetmana Jerzego Chmielnickiego Jakym Somko, pułkownik Wasyl Dworecki, hetman Lewobrzeżnej Ukrainy Iwan Brzuchowiecki, hetman nakazny Iwan Bezpały, przywódca Hetmanatu Lewobrzeżnej Ukrainy Iwan Samojłowicz i wielu innych kolaborantów ze starszyzny kozackiej, którzy swoją pro-moskiewską, krótkowzroczną polityką przyczynili się do tego, że Ukraina na mocy traktatu andruszowskiego z 1667 roku została podzielona na pół między Carstwo Moskiewskie a Rzecząpospolitą – na Lewobrzeże i Prawobrzeże. W związku z tym trudno nie zgodzić się z Ołeksandrem Bondarenką, który w upadku ukraińskiego państwa kozackiego w dwudziestym roku po śmierci Bohdana Chmielnickiego upatruje trzy główne przyczyny: wewnętrzne sprzeczności między tendencjami elitarnymi a egalitarnymi w rozwoju społeczeństwa kozackiego; intensywny nacisk zewnętrzny na jeszcze nieukształtowane społeczeństwo kozackie ze strony Carstwa Moskiewskiego, Rzeczypospolitej i Turcji – trzech najpotężniejszych wówczas państw Europy Wschodniej; brak u Kozaków wyraźnie określonych celów politycznych, a także odpowiednich instytucji efektywnego zarządzania wszystkimi warstwami społeczeństwa ukraińskiego. Do tej ostatniej przyczyny chciałoby się dodać jeszcze brak autorytatywnego przywódcy państwa na poziomie Bohdana Chmielnickiego, który mógłby zjednoczyć naród ukraiński po lewej i prawej stronie Dniepru, jednak do tego nie doszło i Ukraina na długie trzysta trzydzieści siedem lat została skolonizowana, najpierw przez Carstwo Moskiewskie, potem przez Imperium Rosyjskie, a już później przez Związek Radziecki. Podsumowując wszystko, co powiedziano o treści recenzowanej książki, chciałoby się dodać: to wydanie warto rozpatrywać w kontekście wojny rosyjsko-ukraińskiej, w której wyraźnie uwidaczniają się stygmaty przeszłości w obecnej agresywnej polityce Federacji Rosyjskiej i jej ideowego inspiratora Władimira Putina. Wchłonąwszy wszystko, co najstraszniejsze, co było właściwe poprzednim władcom państwa moskiewskiego, stosuje on ekspansjonistyczną metodykę zagarniania cudzych terytoriów, nie zważając na liczne ofiary w ludziach, deportacje pokojowej ludności cywilnej, niszczenie infrastruktury miejskiej i wiejskiej, niszczenie środowiska naturalnego. Jak widzimy z opowieści autora, przed Putinem robili tak moskiewscy kniaziowie i carowie, przelewając rzeki krwi i morze łez. Wierzy się, że po przeczytaniu szkicu historycznego Ołeksandra Bondarenki u żadnego obywatela Ukrainy nie pozostanie nawet najmniejsza iluzja co do Rosjan – zwolenników Putina, a w rzeczywistości Moskwicinów, zaślepionych łatwym zyskiem i iluzorycznym „ruskim mirem”. Wszystkim im, jak i Herostratesowi Putinowi, płonąć w piekle za zabitych i okaleczonych Ukraińców z ich rąk i na mocy zbrodniczych kremlowskich dekretów. Autorowi zaś, jako doświadczonemu publicyście, życzmy, aby w kolejnych książkach nie przeładowywał ich wielostronicowymi cytatami, unikał powtórzeń faktograficznych, brał pod uwagę koniunkturę polityczną, która nie jest statyczna, a stale się zmienia, co więcej, może nie odpowiadać historycznym paralelom między przeszłością a opaloną wojną teraźniejszością, wystrzegał się ostrych sądów nawet wtedy, gdy pojawia się pragnienie „naprawienia” historii.
Bitwa pod Konotopem 1659 roku. Obraz Artura Orłionowa. 2010 r. Rada Perejasławska 1654 roku. Obraz Mychajła Chmelki. 1951 rok
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
twórczością. To bardzo ważne, nasza Akademia stara się zachować ukraińskie tradycje, uczynić rozwój sztuki trwałym. Chcę, żeby przed Maryną było jeszcze wiele wystaw, a jubileuszowy dla niej rok stał się dla Ukrainy zwycięskim. – W naszym szpitalu Marinę Sochenko dobrze znają – opowiedziała pracownica Centralnego Wojskowego Szpitala Olha Dobrowolska. – Ranni żołnierze są małomówni, ale kiedy ona siadała, żeby ich malować, opowiadali wiele o sobie, otwierali się. Spieszyli do tej altany, gdzie Marina ich malowała. – Siła bierze się z emocji, a twórczość pani Mariny tą emocją ładuje – przekonany jest historyk Serhij Kowalenko. – Na przykład weźmy jej wizerunek Matki Bożej. A takich wizerunków są setki. Aby stworzyć wszystkie te obrazy, trzeba było wykonać ogromną pracę badawczą. A w rezultacie – emocja, która ładuje takich badaczy jak ja, daje nam siły, byśmy nasz naród, nasza nacja nie zostali bez historii: z jednej strony tragicznej, a z drugiej – optymistycznej. I główny optymizm polega na tym, że „naród mój jest, naród mój zawsze będzie”. Ilu wrogów dążyło do tego, aby nas nie było!.. Ale nic im nie wyszło. Jesteśmy, będziemy. I w dużej mierze dzięki takim artystom, jak Marina Sochenko. – Moja pierwsza majdanowa wystawa odbyła się właśnie w tym muzeum w 2014 roku. To bardzo ważne dla mnie miejsce – wyznała Marina Sochenko. – Chcę podziękować za możliwość przeprowadzenia tu nowej wystawy. Musimy pokazać wielkość ukraińskiego ducha właśnie w sztuce. Bo sztuka jest ponadczasowa, zostanie po nas. Będę tworzyć dalej. Myślę, że moje najlepsze dzieło jeszcze nie powstało. Dziękuję za ciepłe słowa. Postaram się odpowiedzieć na wszystko, co o mnie powiedzieliście. Dziękuję także dwóm moim synom, którzy poszli na front. A ja będę przygotowywać się do jubileuszu, który odbędzie się pod koniec roku. Przedstawicielka Narodowego Związku Artystów Ukrainy Hanna Jarowa wręczyła Marinie Sochenko medal Związku im. Tetiany Jabłońskiej. Pani Marina była szczególnie zadowolona z otrzymania tego wyróżnienia, ponieważ Tetiana Nyliwna była jedną z jej nauczycielek. Podczas uroczystości odbył się niewielki koncert. Swoje nowe wiersze przeczytała poetka z Mariupola Oksana Stomina. Kilka piosenek we własnej kompozycji podarował rodem z Ałczewska Wiaczesław Kuprijenko. Chór „Homin” wykonał ukraińskie pieśni w opracowaniu Leopolda Jaszczenki. A na zakończenie wszyscy obecni zaśpiewali „Czerwoną kalinę”.
Tłumaczenie maszynowe
“Państwo buduje się obecnie” – tak właśnie Maryna Soczenko nazwała swoją nową wystawę indywidualną, poświęconą Dniu Państwowości Ukrainy (Narodowe Muzeum Literatury Ukrainy). Twórczym mottem artystki stały się słowa Jana Matejki: “Sztuka to broń, a oddzielić jej od miłości do Ojczyzny nie sposób”.
Eduard OWCHARENKO Zdjęcie z mediów społecznościowych
Na wystawie zaprezentowano około 50 dzieł z różnych lat. Jest to retrospekcja dorobku twórczego artystki, ponieważ ten rok jest dla niej jubileuszowy. Widz odnajdzie tu jedną z jej pierwszych prac “Baba Odarka. Wnuki nie przyjeżdżają” oraz zupełnie nowe, niedawno stworzone przez artystkę płótna, poświęcone heroicznej walce narodu ukraińskiego z odwiecznym wrogiem: “Modlitwa za Ukrainę”, “Mamaj-Zwycięzca” i inne. Znaczną część ekspozycji stanowią portrety rannych i poległych w walkach Bohaterów Ukrainy, którzy oddali swoje życie za państwo ukraińskie. Artystka wiele pracuje również w nurcie malarstwa historycznego. Jest ono reprezentowane przez portrety działaczy Centralnej Rady, bohaterów Ukraińskiej Republiki Ludowej. Obraz-ikona “Niezłomny mur” poświęcony jest wyczynowi Bohaterów spod Krut. Na wystawie znajdują się także portrety wybitnych ukraińskich poetów. Wiele lat życia artystki związanych jest z chórem “Homin”, gdyż sama również uwielbia śpiewać. Na wystawie zaprezentowano portret założyciela chóru Leopolda Jaszczenki “Módlmy się za Ukrainę”. Zainteresowanie wzbudza cykl “Ukraińskie pieśni ludowe”, który Maryna Soczenko tworzy przez całe życie (zaprezentowany kilkoma dziełami). Widzów zaciekawi również malowidło “Pokrowa Bogurodzicy” z kaplicy wojskowej na Askoldowej Mogiłce (2018 rok). Na ikonie przedstawiono 5 historycznych portretów Bohaterów, którzy oddali swoje życie za Ukrainę. – Dzisiaj jest wieczór uhonorowania znanej ukraińskiej artystki, członkini Narodowego Związku Artystów Ukrainy, wykładowczyni Narodowej Akademii Sztuk Pięknych i Architektury Ukrainy, wolontariuszki, wielkiej patriotki Ukrainy Maryny Soczenko – zaznaczyła podczas otwarcia wystawy dyrektorka Narodowego Muzeum Literatury Ukrainy Hałyna Soroka. – Ten rok jest dla niej jubileuszowy, więc nową wystawę postrzegamy jako swoisty raport twórczy artystki. Do swojego jubileuszu podeszła z wielkimi osiągnięciami twórczymi. Ponad 50 wystaw indywidualnych i 70 zbiorowych na Ukrainie oraz za granicą. Uczennica wybitnego artysty-szestdziesiątnika Wiktora Zareckiego, Maryna Soczenko godnie niesie najlepsze tradycje ukraińskiego malarstwa. Dla naszego muzeum ta wystawa jest niezwykła. Kto u nas często bywa, ten pamięta, jak w tej samej sali wystawowej otwierano wystawę “100 portretów towarzyszy broni” wybitnego artysty Serhija Puszczenki. Na tych portretach – ludzie, promieniujący niezwykłym światłem, spokojem i godnością. A wystawa pani Maryny jest niczym kontynuacja tamtej ekspozycji. Takie same piękne twarze o jasnym, czystym spojrzeniu, tak samo piękni żołnierze, którzy bronią ojczystej ziemi przed wrogiem. Dla mnie ta wystawa to swoista kronika walki wyzwoleńczej naszego narodu. Są tu pisarze, których nazywamy budowniczymi państwa, są tu generałowie – przywódcy ruchu wyzwoleńczego, są tu Bohaterowie spod Krut. Ale najważniejsze, że są tu współcześni bohaterowie. Niezwykle trudna praca – uwieczniać bohaterów. Zapamiętałam słowa pani Maryny o tym, ile bezsennych nocy i jakiego bólu duszy kosztowało ją stworzenie tych portretów. Ona dzień po dniu, miesiąc po miesiącu spotyka się z naszymi wojownikami i uwiecznia ich na tych portretach. Wielu z nich oddało swoje życie za wartości drogie naszemu narodowi – za wolność, wiarę, ojczystą ziemię. Ale pozostali na tych portretach dzięki temu, że poświęciła się temu artystka Maryna Soczenko. Mały rozdział tej ekspozycji to portrety, które pani Maryna stworzyła w szpitalach. Można tylko wyobrazić sobie, jak moralnie ciężki jest to trud – przychodzić do rannych w walkach żołnierzy. Jest na tej wystawie także jasna dla mnie strona. Z jednego obrazu patrzy na nas chór “Homin” i nieśmiertelny kierownik Leopold Jaszczenko. Wielokrotnie występowali z koncertami w naszym muzeum. Są w ekspozycji prace, które pokazują rodzinny dom z wyhaftowanymi ręcznikami, wzruszającymi obrazami, fotografiami krewnych. Już nie ma tych domów, ale dla nas zachowała je pani Maryna. Wszystko to jest drogie i nieprzemijające. To nasz ród, nasze tradycje. To źródło, na którym wychowują się obecni bohaterowie i wyrastać będą jeszcze liczne pokolenia. Wszyscy powinniśmy pokłonić się Marynie Soczenko, podziękować jej za ten artystyczny wyczyn. Poświęca swój talent ludziom, dzięki którym możemy otwierać takie wystawy. Nie pozwala nam zapomnieć o tych, którzy dzisiaj nas bronią, decydują o losie Ukrainy.
– Dla nazwy swojej wystawy Maryna nieprzypadkowo wybrała słowa Ołeha Olżycza: „Państwo nie tworzy się w przyszłości, państwo tworzy się dzisiaj” – podkreślił przewodniczący Organizacji Ukraińskich Nacjonalistów Bohdan Czerwak. – Jest ona bez wątpienia jedną z najwybitniejszych artystek obecnego stulecia. A te obrazy to jaskrawa ilustracja tego, że Maryna posiada nieprzeciętny talent. Jej wkład w ukraińskie malarstwo jest nadzwyczajny. Myślę, że osiągnęła takie sukcesy dzięki wyjątkowości swojego stylu. Artyści lubią przedstawiać współczesne wydarzenia. A Maryna postanowiła opowiadać o przeszłości i teraźniejszości portretami. Opowiada o ludziach, którzy tworzyli tę przeszłość i tworzą teraźniejszość. Kiedy wpatrujemy się w te postacie, obserwujemy historię swojej Ojczyzny, historię swojej ziemi, rodu. Stworzyła szereg portretów działaczy ruchu narodowowyzwoleńczego, które dla mnie stały się odkryciem. Spójrzcie na portrety Symona Petlury czy Jewhena Konowalca, zobaczycie ich zupełnie inaczej, niż byliście przyzwyczajeni widzieć wcześniej. Z jednej strony to postacie heroiczne, a z drugiej – tak bliscy nam ludzie. – To już druga wystawa Maryny Soczenko, która otworzyła się w tym roku – opowiedział przewodniczący Kongresu Ukraińskich Nacjonalistów Bohdan Braciun. – Dziwię się, kiedy znajduje czas na tworzenie nowych prac. Przecież nie tylko tworzy, ale także zajmuje się działalnością dydaktyczną, społeczną, jako wolontariuszka pomaga Siłom Zbrojnym Ukrainy. Chcę podziękować Narodowemu Muzeum Literatury Ukrainy. To miejsce, gdzie może gromadzić się ukraińskość i przeprowadzać tak ważne wydarzenia, jak otwarcie dzisiejszej wystawy. – Maryna to po prostu niesamowita kobieta, która postawiła sobie za cel odtworzyć w swoich pracach przedwczoraj, wczoraj i dzisiaj Ukrainy – podkreślił działacz społeczny Ołeksandr Hudyma. – Gdyby Ukraina nie stała się niepodległa, to przeprowadzenie takiej wystawy byłoby niemożliwe. Mamy szczęście, że jesteśmy świadkami zwycięskiego pochodu narodu ukraińskiego. Odbywa się to z wielkimi ofiarami, bólem, ale nie mamy dokąd się cofać. Nie możemy godzić się z odwiecznym wrogiem, musimy go niszczyć i utwierdzać siebie. Na tej wystawie wszystko jest nasze, rodzime, dobre, miłe sercu. Zrobić tak wiele dla Ukrainy, jak Maryna, mogą tylko wybrani. – Dzięki wrażliwości pani Maryny, jej umiejętności przekazywania swojego doświadczenia, nasi studenci otworzyli się i kontynuują naukę – opowiedziała dyrektorka Mariupolskiej Filii Narodowej Akademii Sztuk Pięknych i Architektury Ukrainy Hałyna Batyczko. – W szpitalu wojskowym nie tylko malowała naszych żołnierzy, ale także kierowała praktyką. Obok Maryny było wielu studentów, których inspirowała do tworzenia portretów. W mrocznych czasach najlepiej widać jasnych ludzi. Do nich należy pani Maryna, a sama jej wystawa jest wypełniona światłem. Prace artystki wywołują u mnie skojarzenie z ludową
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
ciekawe dla widza. Uważam, że osiągnęliśmy główny cel naszego spektaklu: udowodnić, że najważniejsza jest rodzina. Rodzina składa się z różnych pokoleń, ale między nimi musi panować zgoda i miłość. Mam nadzieję, że zrobimy jeszcze coś ciekawego. Większość aktorów wróciła do teatru. Mamy ciekawy zespół, przeważnie uczniów Andrija Biłousa i innych znanych pedagogów. Są zdolni, utalentowani, pięknie śpiewają i tańczą. W czerwcu odbyły się jeszcze dwie premiery: „Królowa piękności” Martina McDonagha, reżyser-wystawca – Andrij Biłous. Wystąpił on tutaj również jako scenograf. W spektaklu grają Natalija Kłenina, Ihor Łahaj oraz Maryna Szełah. Spektakl również grany jest na scenie kameralnej. A nasz sezon teatralny zakończył spektakl premierowy – „Harvey” autorstwa Mary Chase, scenograf – Borys Orłow, choreografia Niny Zamerzłej. Główne role wykonują Ołeksij Wertyński oraz Liliana Rebryk. To teatr broadwayowski, wszystkie postacie istnieją w plastyce. Spektakl grany jest na dużej scenie. Ogółem w tym sezonie Andrij Biłous zrealizował cztery inscenizacje, to naprawdę niesamowite. Łącznie mieliśmy siedem premier. Mamy też spektakl-długowiecznik „Swatanie na Honczariwce” (reżyser-wystawca – Wiktor Szułakow) – w repertuarze Młodego [Teatru] już ponad 30 lat! Zmieniają się wykonawcy, a spektakl żyje. Nasz repertuar składa się z inscenizacji na różne gusta. Są spektakle filozoficzne, nad którymi widz musi się zastanowić. A na innych śmieje się i płacze. I to dobrze. Jak już powiedziałam: niech łzy będą tylko w teatrze! inscenizacja, która zawsze odbywa się przy pełnych salach. W centrum sceny – stół-książka, który opowiada nam o życiu dwóch par. On jak książka otwiera się i zamyka. Taki zabieg jest charakterystyczny dla teatru absurdu. A jeszcze wśród dekoracji jest kanapa. W drugim akcie bohaterowie grają w tenisa, a relacje między mężczyzną i kobietą bardzo przypominają tę grę. Mężczyzna i kobieta nie mogą bez siebie żyć, ale ciągle rywalizują – kto jest liderem, kto ma rację. I to widzimy poprzez piłeczkę tenisową, która jest przekazywana od jednego partnera do drugiego. To gra, która nie może zakończyć się ani zwycięstwem, ani porażką. W takim stanie przeciwne płcie będą pozostawać do końca. Tą grą podsycają swoje relacje. Co robić, aby przeżyć razem z kobietą do końca życia? Z nią trzeba grać w miłość, czyli ciągle zaskakiwać. W tę grę wpisana jest każda kwestia. Tutaj nie ma ani jednego uderzenia, żeby po prostu pograć. Plastyczna partytura gry odpowiada strukturze działań tego, co dzieje się na scenie. Koordynacja środków i treści w spektaklu jest dość złożona. Wydaje mi się, że udało nam się połączyć grę w tenisa i miłość między ludźmi. Jestem zadowolony, że ludzie przychodzą na ten spektakl. Wychodzą z teatru z płonącymi oczami, rozmawiają, uśmiechają się, obejmują się nawzajem. Spektakl trwający godzinę i dwadzieścia minut troszeczkę zmienia widzów, jednoczy ich. Ten spektakl żyje już jako osobne dzieło sztuki. Materiały przygotował Eduard OWCHARENKO Zdjęcia ze stron internetowych teatrów
Tłumaczenie maszynowe
Możliwe, że rozwiązanie nie jest wcale takie proste, jak się wydaje? Może we wszystkim winna jest nieżyjąca prababcia? Czy zatem zostanie odkryta tajemnica rodu i czy kobiety w tym domu będą kiedyś szczęśliwe? Dokąd w końcu zniknął i czy powróci narzeczony Sasza?! Odpowiedzi na te i inne pytania – we współczesnej ukraińskiej matriarchalnej komedii według sztuki Darii Kułyk. Autorka sztuki jest uczestniczką konkursu „Warsztat Młodego. Dramaturg#”. Celem projektu jest pojawienie się nowych utworów oraz zapoznanie wszystkich chętnych (widzów i specjalistów) z nowymi sztukami. – Podczas pełnoskalowej inwazji nasz teatr zaczął pracować jako jeden z pierwszych w Kijowie – wspomina odtwórczyni roli Babci, artystka ludowa Ukrainy Tetiana Stebłowska. – Dyrektor artystyczny teatru, zasłużony działacz sztuki Ukrainy Andrij Biłous zaproponował wystawienie bajki „Cap-ka-cap”, przygotowywaliśmy także koncert. Początkowo pracowaliśmy nieodpłatnie, gotowaliśmy w teatrze – każdy przynosił, co mógł. Wypuściliśmy wspomnianą bajkę, podoba się ona zarówno dzieciom, jak i dorosłym. Potem zaczęliśmy grać inne spektakle. Niektóre przedstawienia, w których wcześniej grałam, obecnie nie są wystawiane. Lubiłam spektakl „Wieczory ateńskie”, ale został wycofany z repertuaru, podobnie jak utwory jeszcze trzynastu rosyjskich autorów. Na dziś gram w dwóch spektaklach na scenie kameralnej. Spektakl „Ona mieszkała w Paryżu” według sztuki Israela Horovitza wystawiono dwa lata temu. Reżyser – Serhij Kornijenko, scenografka – Julija Zauliczna. Oprócz mnie grają Anatolij Somyk i Ołena Uzluk. Spektakl odbywa się przy pełnych salach, widzowie śmieją się i płaczą. Dla mnie najważniejsze jest, aby spektakl wywoływał emocjonalny odzew. I życzę obecnym na sali, aby łzy w oczach mieli tylko w teatrze. Ludzie żyją w ciągłym stresie. Tego, co pokazują w telewizji, po prostu nie da się oglądać. A chce się choć łyka normalnego, spokojnego życia. Może go dać właśnie teatr. Pod koniec marca pokazaliśmy spektakl „Matka mojej mamy”. Autorka – Daria Kułyk, uczestniczka konkursu „Warsztat Młodego. Dramaturg#”, który odbywał się pod kierownictwem Andrija Biłousa. Daria zaproponowała na ten konkurs swoją sztukę „Matka mojej mamy”. Andrij Fedorowycz dał mi ją do przeczytania, abym wyraziła swoją opinię na temat możliwego wystawienia tego utworu w naszym teatrze. Sztuka mi się spodobała. Na scenie jest trzy postacie – babcia, ona też matka; matka, ona też córka, i córka, ona też wnuczka. Czyli trzy różne pokolenia. Te trzy kobiety są na swój sposób nieszczęśliwe. Są silne, przebojowe, ale mężczyźni od nich uciekają, bo nie wytrzymują takiego napięcia. Nieporozumienia między najbliższymi ludźmi to typowe dzisiaj zjawisko. Bliscy ranią się nawzajem. Ale w rezultacie uświadamiają sobie, że rodzina jest jedna na całe życie. I mama jest jedna, innej nie będzie. Jednak aby to zrozumieć, przechodzą przez próby, które widzimy w trakcie spektaklu. Reżyserka – Daria Nazarenko, ciekawa, utalentowana, ukończyła wydział reżyserii u Andrija Biłousa, obecnie kończy studia magisterskie. Role matki w różnych obsadach wykonują Ołena Uzluk i Switłana Boczarowa, a rolę córki – Nikoletta Moczani i Alona Jakymenko. Scenografka – Olesia Strelbicka. Dziewczyny mnie inspirują, a one mówią, że dodaję im pewności i siły. Sale podczas spektaklu „Matka mojej mamy” są zawsze pełne. Ludzie zostawiają wiele opinii. Kilka razy pisali, że ten spektakl trzeba obejrzeć całą rodziną, dla mnie to najwyższa ocena. Przekazaliśmy widzowi tę myśl, która jest w sztuce. Moim zdaniem ten spektakl jest właśnie na scenę kameralną. Na dużej nie byłby odbierany tak dobrze. Proponowano mi przeniesienie na dużą scenę naszej poprzedniej pracy – „Ona mieszkała w Paryżu”, ale myślę, że tam po prostu by się zgubiła. Scena kameralna to jak zbliżenie w kinie. Chętnie gramy właśnie na scenie kameralnej. Dochodzi do jedności z widzem, jesteśmy na jednej fali. Oni to czują, tak jak my. Przed wojną myśleliśmy inaczej, a teraz odczucia się wyostrzają. Dlatego w spektaklu staraliśmy się wyostrzyć relacje, nadać im większą impulsywność, sprawczość. Mężczyzna i kobieta – dwie niepowtarzalne gwiazdy, które całe życie dążą do siebie w pragnieniu połączenia się w jedną całość, są przekonani twórcy spektaklu. Nazywają to „Miłością”, która jest głównym tematem sztuki i właściwie sensem życia. Ale czym tak naprawdę jest miłość – cierpieniem, rozkoszą, przyjemnością, dziećmi, przyzwyczajeniem, ratunkiem przed samotnością, walką, śmiercią? Można wiele mówić o tym, czym jest miłość, ale i tak ostatecznego wyjaśnienia głównego uczucia człowieka, które trzyma go na Ziemi, nie znajdziemy. Bohaterowie spektaklu „Intymne komedie” wystawiają miłość na próbę w swoich relacjach… ostro, czasem żartobliwie, ze łzami w oczach, z rozwodami i powrotami do siebie, z pułapkami i zemstami. Ale mimo wszystko miłość w ich życiu zwycięża, chociaż do końca życia nie znajdują odpowiedzi na pytanie, czym właściwie jest miłość. – Od początku pełnoskalowej inwazji pracuję już nad szóstym spektaklem – opowiada reżyser-inscenizator Lew, jeden z aktorów mojego projektu „Giełda teatralna”. Mam nadzieję, że od września ten projekt będzie aktywnie działał. Myślę, że za pięć-sześć lat Tetiana będzie znana w przestrzeni teatralnej nie tylko Kijowa, ale i całej Ukrainy. Rufat Mamedow dopiero kończy studia na uniwersytecie, ale już jest zaangażowany w wiele moich prac. W szczególności gra w spektaklu „To, co ukrywają Francuzi”. A w naszym wspólnym projekcie, którego premiera zaplanowana jest na październik, będzie grał Fausta. To nowa aktorska generacja naszej wspólnoty artystycznej. Ołeksandra Lelikowa, który gra drugiego partnera Tetiany, nazwałbym aktorem multimedialnym, który urodził się z teatrem w sercu. Jeszcze cztery lata temu, kiedy był moim studentem, nie dawałem możliwości zrobienia mu uwagi, tak intuicyjnie rozumiał jako aktor. Ołeksandr przypomina mi młodego Witalija Lineckiego i osiągnie znaczne wyżyny w zawodzie aktorskim, jeśli nadal będzie intensywnie pracował nad sobą. Cieszę się, że w tak mocnym składzie powstał ten spektakl. Dzięki cechom aktorów, ich oddaniu i zakochaniu w teatrze oraz pragnieniu nadania sensu sztuce teatralnej wyszła ciekawa. Kijowski Narodowy Akademicki Młody Teatr nie zdradza swojej tradycji mówienia z humorem o sprawach poważnych. Tak, kobieca ekipa stworzyła wyrazistą komedię „Matka mojej mamy”, która zanurza w mistyczno-ironiczny świat, w którym trzy pokolenia – babcia, matka i córka – nie mogą znaleźć odpowiedzi na odwieczne kobiece pytanie: dlaczego ciągle uciekają od nich mężczyźni? Oto i teraz – na kilka dni przed ślubem znika Sasza, narzeczony babci.
Tłumaczenie maszynowe
W Kijowskim Akademickim Warsztacie Sztuki Teatralnej „Suzirja” niedawno sięgnięto po dramaturgię zachodnią. Artysta Ludowy Ukrainy Lew Somow wyreżyserował spektakl „Intymne komedie” na podstawie sztuk Edwarda Albee’ego i Noëla Cowarda. Reżyser oraz młodzi aktorzy przedstawili niekonwencjonalne spojrzenie na te utwory. Somow: – Przeważnie wystawiam je w Mukaczewskim Teatrze Dramatycznym (obwód zakarpacki). Oprócz „Intymnych komedii” wystawiłem spektakl „Oskar i Pani Róża” według własnej sztuki, którą napisałem na podstawie powieści Érica-Emmanuela Schmitta. Potem zrealizowano inscenizację komedii „Jestem tobą zachwycony” według dramaturgii amerykańskiej, „Czekając na Godota” według sztuki Samuela Becketta oraz bajkę dla dzieci „Piotruś Pan”. Obecnie pracuję nad „Mieszczaninem szlachcicem” Moliera. Twórczość, sztuka w czasie wojny to ratunek nie tylko dla widza, ale i dla środowiska artystycznego, które znalazło się w sytuacji bez wyjścia. Są aktorzy, którzy ze względu na wiek i stan zdrowia nie mogą być na froncie, choć bardzo by tego chcieli. Dlatego z podwójną siłą staramy się robić swoje tutaj. W spektaklu „Intymne komedie” połączono dwie niewielkie sztuki. Była to praca studencka, z której powstała pełnowartościowa inscenizacja. Temat miłości, relacji między mężczyzną i kobietą jest niezwykle ważny w czasie wojny. To dla miłości walczą nasi chłopcy. Miłość to wolność, narodziny dzieci, europejski wybór, sens życia. To główna idea każdej wiary. Nie było nawet wątpliwości co do tego, czy wystawiać ten spektakl, czy nie. Ludzie widzą wojnę w telewizji, w mediach społecznościowych. A potrzebują powiewu powietrza w postaci miłości, relacji między mężczyzną i kobietą. Najpierw pokazaliśmy ten spektakl na dużej scenie teatru w Mukaczewie, potem przenieśliśmy go do Kijowskiego Akademickiego Warsztatu Sztuki Teatralnej „Suzirja”. A jest to teatr dość intymny. Widz siedzi obok aktorów i nie można go okłamać, wszystko musi dziać się naprawdę. Użyłbym terminu – filmowo, kinematograficznie. Z teatrem „Suzirja” współpracuję od dawna, grałem tu w sześciu spektaklach. Kilka słów o wykonawcach. Tetiana Łukaczyna gra w dwóch epizodach. To młoda aktorka, która trzy lata temu ukończyła naukę w mojej pracowni na Kijowskim Narodowym Uniwersytecie Technologii i Projektowania. Na jednym z festiwali jej praca w tym spektaklu została wyróżniona jako najlepsza rola kobieca. Po otrzymaniu dyplomu Tetiana zaczęła pracować bardzo intensywnie, jest jedną z wiodących
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
tafla wody, domki, przy których znajdują się „główni bohaterowie” – irysy, lilie, gladiole, bzy, słoneczniki, malwy i inne kwiaty. Na wernisaż, oprócz artystów, zaproszono wolontariuszy i wojskowych. To pokazuje nieobojętność Anatolija Marczuka wobec tragicznych realiów w Ukrainie, ale twórczość, jak zauważyli goście, odrywa od tych zdarzeń. Na potrzeby Sił Zbrojnych Ukrainy na wystawie zebrano pieniądze, które przekazano naszym obrońcom. Wielkie podziękowania dla pana Anatolija za to, że tworzy nadal w czasie stanu wojennego, kiedy wróg niszczy nasze placówki kultury, muzea, galerie, a my musimy je odbudowywać. Życzymy Anatolijowi Marczukowi niewyczerpanej inspiracji i wielkich sukcesów twórczych.
Wiktoria KOWAL, studentka Ukraińskiego Państwowego Uniwersytetu im. M. Drahomanowa
Tłumaczenie maszynowe
Niedawno w stołecznym Muzeum Hetmanatu odbyło się tłumnie odwiedzane otwarcie wystawy obrazów zasłużonego artysty Ukrainy, akademika, laureata międzynarodowych i ogólnoukraińskich nagród oraz konkursów, Anatolija Marczuka, pod tytułem „Kwiaty Ukrainy – kwiaty Zwycięstwa”. Wystawę otworzyła zastępczyni kijowskiego miejskiego głowy Hanna Starostenko. W wydarzeniu uczestniczyli znamienici goście, m.in. sekretarz odpowiedzialny Narodowego Związku Artystów Ukrainy Ołeksandr Sawka i przewodniczący Kijowskiej Organizacji Narodowego Związku Artystów Ukrainy Mykoła Kutniachow, kierownictwo Departamentu Kultury miasta Kijowa oraz znamienita delegacja z rejonu fastowskiego, gdzie Anatolij Pietrowicz założył Fastowską Galerię Obrazów, która była jedyną galerią otwartą podczas pełnoskalowej inwazji Federacji Rosyjskiej na Ukrainę; bohater Ukrainy, narodowy artysta Ukrainy, laureat Narodowej Nagrody im. Tarasa Szewczenki Anatolij Pałamarenko, narodowy artysta Ukrainy, skrzypek Kyryło Stecenko, członkini Narodowego Związku Pisarzy i Kompozytorów Ukrainy Olesia Sinczuk, były minister, dyplomata, muzeolog, działacz społeczny Ihor Lichowyj, kobziarz i pieśniarz Witalij Kobzar, zasłużona artystka sztuki estradowej Ukrainy Klawdija Dmytriw, aktor, śpiewak Serhij Fajfura, członek Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy Iwan Donycz, zespół twórczy Teatru Tradycji Ukraińskiej „Dzerkało” pod kierownictwem Wołodymyra Petranjuka. Sam pan Anatolij otrzymał wiele nagród. Na wystawie zaprezentowano kompozycje kwiatowe. Każdy obraz ma własną kolorystykę, dlatego kwiaty na papierze ożywały. Wspomina się Kozyczankę na Kijowszczyźnie, skąd pochodzi autor i gdzie od trzydziestu lat w Domu Twórczości „Siedziba Anatolija Marczuka” organizuje literacko-artystyczne święta, plenery i sympozja. Te obrazy przekazują spokój i delikatną radość. Nazwa wystawy „Kwiaty Ukrainy – kwiaty Zwycięstwa” dodaje wiary w nasze Zwycięstwo. Technika akwarelowa w sztukach plastycznych jest jedną z najtrudniejszych, jednak Anatolij Marczuk biegle nią włada. Obrazy z
pod jego pędzlem stają się zdumiewające. Jak napisała w wierszu poświęconym panu Anatolijowi jedna z gości, Klawdija Dmytriwna: „Lisz Bogiem darowany talent…”. Otrzymane nagrody, moim zdaniem, są w pełni zasłużone, bo nie każdy artysta zdołałby tak dokładnie odtworzyć rzeczywistość przyrody.
Światło, barwy, mistrzostwo malarza tworzą coś niezrównanego ze zwykłych kwiatów. Akcenty detali i wybór najlepszego ujęcia dla obrazu oraz doskonałe widzenie świata przyciągają uwagę każdego. Przedstawienia w naturalnych odcieniach, użyte w akwarelowych i głębokich tonach, a jednocześnie tworzą efektowne kontrasty z jaskrawymi i nasyconymi kolorami. Moją uwagę zwrócił obraz z liliami, który jako jedyny spośród wszystkich akwarel na wystawie nosi tytuł – „Królowa Kozyczańskich wód”. Trzy lilie, których być może w życiu bym nie zauważyła. Ten obraz oddaje naturalny pejzaż z przepięknymi wodnymi liliami. Artysta umiejętnie oddaje wdzięk i doskonałość czarownych kwiatów. W centrum kompozycji – duży kwiat na szerokiej tafli wody rzeki. Wydają się realistyczne, z detalami płatków i odcieniami barw. Biel, żółć i zieleń splatają się w kwiatach, tworząc harmonijny kolorytu. Ta kompozycja jest ucieleśnieniem spokoju. Obraz jakby przenosi widza w świat cichej oazy, gdzie można rozkoszować się krajobrazami, które nas otaczają. Kolejny obraz, który przypadł mi do serca, to bogata kompozycja delikatnego wiśniowego kwiecia. Delikatne białe płatki w półcieniach i zielononiebieskich liściach, co nadaje im szczególnej subtelności i uroku. Te kwiaty sprawiają wrażenie obłoczka, płynącego nad gałęziami. Wzrok przykuwają właśnie kompozycje z kwiatami. Drugi plan zazwyczaj jest rozmyty, lecz nie mniej interesujący kolorystycznie. Artysta jakby daje nam możliwość domyślania się całego tła obrazu. Gdzieniegdzie widoczne są szczegóły liści czy drzewa w ogródku, nieba i
Tłumaczenie maszynowe
Przyjaciele! Tygodnik „Słowo Proświty” – jedna z niewielu istniejących obecnie wysp niezależnego ukraińskiego słowa w morzu informacyjnym – przy pewnym „wsparciu” naszych władz znalazł się na granicy zakończenia swojego istnienia. I tylko my sami, którzy kochamy, szanujemy i cenimy ukraińskie prawdziwe i obiektywne słowo, możemy pomóc „Słowu Proświty”. Każde wsparcie finansowe wydawnictwa to znaczący wkład w ukraińską sprawę. Dlatego podajemy Państwu nasze dane bankowe: AT „Sens Bank”, rachunek bieżący UA 30300346000002600 2016994001; odbiorca: Organizacja Społeczna „Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki; kod EDRPOU/INN: 00031756. Tytuł płatności wypełnia płatnik tak, aby podać pełną informację o płatności. Na naszą prośbę o pomoc dla gazety „Słowo Proświty” odpowiedziała: Moroz Łarysa Zachariwna – 500 hrywien. Sekretarz odpowiedzialna Iryna SZEWCZUK. Dział kultury Eduard OWCHARENKO 279-39-55. Redaktorka literacka Hałyna DACIUK. Korektorka Ołena HŁUSZKO. Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK. Księgowość 279-41-46. Adres redakcji: ul. Chreszczatyk 10-B, m. Kijów, 01001. E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org http://prosvitanews.org.ua Wydrukowano w spółce z o.o. „Mega-Polihraf”, 04073 m. Kijów, ul. Marka Wowczka 3. Korespondencja z czytelnikami – tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy korzystaniu z naszych publikacji powołanie się na „Słowo Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” – 30617
Tłumaczenie maszynowe
Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo «Proświta» imienia Tarasa Szewczenki Świadectwo rejestracji KV nr 4066 z dnia 02.03.2000 r. Szef redakcji Pawło MOWCZAN Redaktor naczelny Ihor ZOC Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca) Pawło MOWCZAN Mykoła TYMOSZYK Heorhij FILIPCZUK Mykoła HOŁOMSZA Jurij HANDZIUK Hałyna DACIUK Jewhen BUKET
Tłumaczenie maszynowe