Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
← Archiwum «Slovo Prosvity»

Слово Просвіти, №31 за 2026 рік

16 s. · 31 wpisów · PDF w Wikimedia Commons ↗ · CC BY 4.0

Tłumaczenie maszynowe z ukraińskiego. Cytaty, nazwiska i liczby sprawdzaj ze stroną oryginału.

Tekst wyodrębniono z PDF i automatycznie podzielono na materiały. Granice części materiałów nie zostały sprawdzone redakcyjnie: jeden wpis może zawierać kilka materiałów, tylko część jednego lub blok serwisowy (np. ogłoszenie o prenumeracie). Źródłem pierwotnym jest strona gazety w PDF.

Strona · s. 1strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

WSEUKRAIŃSKI TYGODNIK KULTUROLOGICZNY 31 (1358), 20–26 sierpnia 2026 23 sierpnia – Dzień Państwowej Flagi Ukrainy 24 sierpnia – Dzień Niepodległości Ukrainy

nacji” ma duże znaczenie wychowawcze, edukacyjne i kulturalne oraz wywiera pozytywne wrażenie. Nie przeciąża, lecz zanurza w kulturowych horyzontach Ukrainy. „Wiesz, my, Ukraińcy, nie mamy wyboru – musimy zwyciężyć... Inaczej pozostanie, i to tylko być może, nazwa Ukraina, ale Ukraińców w niej nie będzie... Musimy zwyciężyć... Musimy być mężni... I zwyciężymy, mimo wszystko... Mimo wszystkiego, co przeciwko nam, i tych, którzy przeciwko nam...” – Jurij Nahulko, zasłużony artysta Ukrainy, intelektualista. (Obraz Jurija Nahulki „Mstysław Chorobry”).

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 1strona oryginału ↗

Przywrócić kod narodu

Anżelika KORNIJENKO, organizatorka wystawy, członkini Kijowskiej „Proświty” Niedawno w Centralnej Bibliotece Rejonowej „Pieczerska” (bulwar Lesi Ukrainki, 7) odbyła się prezentacja wystawy „Ruteniа. Powrót kodu narodu”. Jest ona poświęcona pamięci artysty-grafika, profesora, członka-korespondenta Narodowej Akademii Sztuk Ukrainy, laureata Narodowej Nagrody Ukrainy im. Tarasa Szewczenki Wasyla Jakowyczа Czebanyka i opowiada o rozwoju projektu narodowego alfabetu „Ruteniа”. Wystawa przedstawia wieloletnią twórczą drogę artysty, który przez ponad pół wieku badał grafikę ukraińskich liter i kształtował unikalną wizję narodowej czcionki. Jego dorobek obejmuje setki wyszukanych skórzanych okładek do książek, albumów i dyplomów, a także autorskie futerały i szkatułki do przechowywania cennych przedmiotów. Na wystawie zaprezentowano garnitury czcionek projektu, projekty książkowe i wystawiennicze, skierowane na wsparcie Mykoła HOŁOMSZA Zniszczenie ukraińskiej książki to nie przypadkowy efekt uboczny wojny. To cios w pamięć, edukację, naukę i tożsamość. Są rzeczy, które na wojnie mówią więcej niż jakiekolwiek deklaracje polityczne. Kiedy rakieta lub dron trafia w obiekt wojskowy – to wojna. Ale kiedy systematycznie płoną książki, drukarnie, magazyny wydawnicze, literatura dziecięca, podręczniki i zakłady poligraficzne, przed nami staje już inne pytanie: co dokładnie próbuje zniszczyć wróg? Ukraińską książkę, wiedzę, pamięć, zdolność kształcenia swoich dzieci i tworzenia nowej wiedzy. A zatem ukraińską przyszłość. abecadła „Rutenia”, ręczniki stworzone przez żołnierzy Sił Zbrojnych Ukrainy, którzy przechodzą rehabilitację po odniesionych ranach w centralnym szpitalu wojskowym, na potrzeby projektu „Ręcznik rutenńskich pseudo”, rekonstrukcji ceramiki cywilizacji trypilskiej autorstwa Ludmiły Smolakowej, projektu wykonania książek przysięgi prezydenckiej, projektu „Odważne miasta Ukrainy”. Wystawę zaszczycili swoją obecnością znamienni goście: działacz społeczny, żołnierz Nestor Wola, artysta ludowy Ukrainy, przewodniczący kijowskiej Proświty Kyryło Stecenko, artysta ludowy Ukrainy malarz Walerij Franczuk, dyrektor wydawnictwa „ADEF-kniha” Alla Istomina, badaczka i rekonstruktorka wyrobów garncarskich cywilizacji trypilskiej Ludmiła Smolakowa, kierowniczka klubu w centralnym szpitalu wojskowym Olha Dobrowolska. Wystawa „Rutenia. Powrót kodu JEWHEN BUKET

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 1strona oryginału ↗

Oni biją w książkę, bo boją się ukraińskiej przyszłości

8 milionów książek – jednym uderzeniem 1 sierpnia 2026 roku rosyjski atak na magazyn wydawnictwa „Ranok” w Charkowie zniszczył około 8 milionów książek. To największa zarejestrowana w tej wojnie jednorazowa strata ukraińskiego rynku wydawniczego. Reuters informuje, że tylko w ostatnich miesiącach ataki na magazyny zniszczyły ponad 10 milionów książek. To nie jest tylko liczba. Za każdą książką stoi autor, który pracował nad tekstem przez lata. Redaktor. Tłumacz. Naukowiec. Wydawca. Drukarz. Nauczyciel. Dziecko, które miało ją przeczytać. I cały łańcuch ukraińskiego życia intelektualnego. To zaczęło się nie wczoraj. 23 maja 2024 roku rosyjska rakieta uderzyła w charkowską drukarnię „Faktor-Druk”. Ciąg dalszy na str. 2 Iryna Hołowaj 10–11

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

Ciąg dalszy artykułu «Oni biją w książkę, bo boją się ukraińskiej przyszłości», s. 1

Oni uderzają w książkę, bo boją się ukraińskiej przyszłości

Zakończenie. Pocz. na str. 1. Spłonęło około 50 tysięcy książek. Zginęło 7 pracowników, kolejnych 16 zostało rannych. Przedsiębiorstwo zapewniało około 40% ukraińskich mocy drukarskich i prawie połowę podręczników edukacyjnych. Wśród zniszczonych rzeczy były książki dla dzieci i ukraińskie podręczniki szkolne. To znaczy, że wróg uderzył nie tylko w papier. Uderzył w to, co miało ukształtować świadomość następnego pokolenia. W lipcu 2026 roku rozpoczęła się prawdziwa ofensywa na infrastrukturę książkową. Według danych Ukraińskiego Instytutu Książki, tylko w lipcu 2026 roku rosyjskie uderzenia zniszczyły ponad 1,5 miliona ukraińskich książek. Pod ostrzałem znalazły się wydawnictwa, magazyny, drukarnie i centra logistyczne. Wśród poszkodowanych są „Naszym Format”, „Knyhoław”, „Mamyne soneczko”, „Ranok” oraz inni uczestnicy rynku książki. Według danych analizy branżowej, od początku pełnoskalowej wojny co najmniej 35 ukraińskich wydawnictw poniosło bezpośrednie straty materialne i finansowe. Teraz wyobraźmy sobie ten system. Najpierw niszczona jest drukarnia. Potem magazyn, logistyka, księgarnia. A wraz z nimi znika możliwość terminowego wydrukowania, przechowywania, dostarczenia i sprzedania ukraińskiej książki. To cios nie w jedno przedsiębiorstwo. To cios w cały łańcuch od ukraińskiej myśli do ukraińskiego czytelnika. Po co wrogowi ukraińska książka? Dlatego, że książka to pamięć. W książce żyje nasza historia. Nasze imiona, język, odkrycia, błędy, zwycięstwa. Nasze rozumienie tego, kim jesteśmy. Człowieka można zmusić do milczenia, zburzyć jego dom, okupować jego miasto. Ale jeśli ma książkę – ma dostęp do pamięci, której okupant nie może w pełni kontrolować. Właśnie dlatego rosyjska agresja towarzyszy nie tylko fizycznemu niszczeniu ludzi i infrastruktury. Towarzyszy jej walka o pamięć historyczną i tożsamość. I to nie jest przypadek. Bez edukacji nie będzie państwa przyszłości. Jest jeszcze jedna rzecz, którą musimy sobie uświadomić. Państwo, które przestaje uczyć dzieci, przestaje tworzyć przyszłość. Bez szkoły nie będzie świadomego społeczeństwa. Bez uniwersytetu nie będzie profesjonalistów. Bez nauki nie będzie technologii. Bez technologii nie będzie konkurencyjnej gospodarki. Bez badań nie będzie nowych leków, materiałów, energetyki, systemów obronnych. Bez inżynierów nie będzie nowoczesnej armii. Bez uczonych nie będzie technologicznej niezależności. Bez nauk humanistycznych społeczeństwo traci zdolność rozumienia własnej historii. A bez pamięci historycznej naród staje się łatwą zdobyczą dla cudzej propagandy. Właśnie na to liczy wróg. Żeby Ukraina przetrwała fizycznie, ale straciła zdolność intelektualną. Żeby nasze dzieci czytały mniej. Żeby ukraińska nauka traciła ludzi. Żeby młodzi naukowcy wyjeżdżali, żeby niszczono laboratoria, uniwersytety, biblioteki, wydawnictwa. Żeby ukraińska kultura pozostawała bez infrastruktury, a po wojnie Ukraina była zmuszona nie rozwijać się, a przez dziesięciolecia nadrabiać zniszczenia. Zniszczenie książki to zniszczenie możliwości przekazania wiedzy. Na tym polega strategiczne niebezpieczeństwo. Rosja może zniszczyć miliony książek. Ale nie może zniszczyć ukraińskiej myśli, pamięci, jeśli Ukraina sama nie pozwoli jej zniknąć. Dlatego odpowiedź musi być nie tylko militarna, ale i cywilizacyjna. Musimy odbudowywać drukarnie. Tworzyć zapasowe magazyny. Cyfryzować księgozbiory. Przechowywać rękopisy i archiwa poza strefami ryzyka. Tworzyć duplikaty bibliotek. Wspierać ukraińskie wydawnictwa. Chronić uniwersytety i instytucje naukowe. Finansować ukraińskie badania naukowe. Przywrócić prestiż zawodowi nauczyciela, naukowca, inżyniera, wydawcy. I co najważniejsze – nie dopuścić do emigracji intelektualnej Ukrainy. Bo po zwycięstwie potrzebni nam będą nie tylko żołnierze, którzy obronią państwo, ale i ludzie, którzy je odbudują. Wróg nie boi się papieru. Właśnie to trzeba zrozumieć. Rosja nie boi się papieru, ona boi się Ukraińca, który czyta. Ukraińca, który zna swoją historię, pamięta Hołodomor. Ukraińca, który wie, kim są Szewczenko, Franko, Łesia Ukrainka, Hruszewski, Wernadski. Ukraińca, który rozumie, że Ukraina nie jest „częścią rosyjskiej historii”, który tworzy nową technologię, pisze książkę, uczy dziecko, przeprowadza eksperyment naukowy, tworzy rakietę, drona, leki, program, uniwersytet, laboratorium. Właśnie tej przyszłości Rosja boi się najbardziej. Dlatego stara się uderzać we wszystko, co tę przyszłość tworzy. Książka to też broń. Nie broń z prochem. Broń pamięci, wiedzy, krytycznego myślenia, wolności. I dlatego każda ukraińska książka, która po rosyjskim uderzeniu znów wychodzi z drukarni, to małe zwycięstwo. Każda odbudowana biblioteka, nowy podręcznik, chroniony uniwersytet, ukraiński naukowiec, który pozostaje pracować w Ukrainie – to zwycięstwo. Bo wojna toczy się nie tylko o terytorium. Toczy się o to, jakim będzie człowiek, który będzie żył na tym terytorium po wojnie. I właśnie dlatego musimy patrzeć na niszczenie książek nie jak na straty ekonomiczne biznesu wydawniczego. To znacznie więcej. To cios w ukraińską pamięć, edukację, naukę, kulturę i tożsamość. A zatem to kwestia nie tylko odbudowy przedsiębiorstw. To kwestia bezpieczeństwa narodowego. Ukraina musi odpowiedzieć. Naszą odpowiedzią powinno stać się nie milczenie, a więcej książek, szkół, uniwersytetów, nauki, ukraińskiego kontentu, ukraińskich technologii. Więcej dzieci, które czytają po ukraińsku. Wróg chce, żeby po wojnie Ukraina liczyła ruiny. My musimy zrobić tak, żeby po wojnie Ukraina liczyła nowe szkoły, nowe laboratoria, nowe uniwersytety, nowe wydawnictwa, nowe biblioteki, nowe firmy technologiczne i nowe książki. Bo ukraińska tożsamość to nie to, co można spalić razem z papierem. Można ją zniszczyć tylko wtedy, gdy naród sam przestanie ją tworzyć, chronić i przekazywać następnemu pokoleniu. My na to nie pozwolimy. Oni palą nasze książki – my będziemy pisać nowe. Oni niszczą szkoły – my musimy budować silniejsze. Oni próbują zniszczyć ukraińską naukę – my stworzymy kraj, gdzie wiedza stanie się jednym z głównych zasobów państwa. Oni próbują zatrzeć naszą pamięć – my zrobimy z niej fundament przyszłości. Bo Ukraina musi nie po prostu przetrwać. Ukraina musi stać się wykształconym, naukowym, technologicznym i kulturowo silnym państwem. I właśnie tej przyszłości najbardziej boi się wróg. Mykoła HOŁOMSZA na półkach zniszczonych szkół, które obracają w popiół rosyjskie rakiety i nocne shahedy. Zwęglone oprawy stają się popiołem, który krąży nad okaleczonymi miastami niczym rozerwane skrzydła niemych ptaków. Wróg boi się tych stron, bo każde słowo w nich to twierdza, której nie da się zdobyć szturmem. Ale tutaj, na rozkładanym łóżku w schronie lub przy świetle gasnącej świecy, ocalała książka staje się twoim ostatnim okopem. Wiersze zamieniają się w ziemianki dla rozstrzelanej wiary, a każda ocalona litera to łuska, z której wystrzelono prawdą w wieczność. Przewracasz strony przy akompaniamencie syren i ten papierowy szelest nagle staje się silniejszy od wybuchów za ścianą. To rozmowa z tymi, których próbowano wymazać, ale którzy okazali się silniejsi od metalu. To sąd nad samymi katami, gdzie każde zdanie jest wyrokiem. Kiedy ją zamykasz, w pokoju pachnie spalenizną, niepokojem i spalonymi mostami. Wracasz do swojego okaleczonego świata, ale twoja własna historia jest już na zawsze nadłamana i zahartowana przez tego milczącego papierowego proroka, którego nie zdołał spopielić ogień.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

Spalona karta historii

16 sierpnia rosjanie zniszczyli uderzeniem rakietowym legendarny rynek książki w stolicy, w pobliżu stacji metra „Poczajna” (dawniej „Pietrowka”). W wyniku ataku pawilony handlowe spłonęły wraz z książkami i innymi towarami. Straty sięgają milionów. Ratownicy ugasili pożar, jednak książki jeszcze długo się tliły… „Nic nie ma. Nikt nic nie ma… Wszystko spłonęło. Sprzedawałam podręczniki do języka obcego dla uczniów. Czekaliśmy na wrzesień, żeby wszyscy mieli podręczniki… Ale stało się, co się stało”, – powiedziała hromadske Natalia, właścicielka księgarni, która ucierpiała w wyniku rosyjskiego ataku. „Państwowcy od samego początku wojny zaznaczają, że dotknie ona wszystkich i każdego. Oto i nas dotknęła. Od dzisiejszego nocnego przylotu spłonęła cała karta historii – Rynek Książki Pietrowka. Spłonęło miejsce, gdzie moi rodzice budowali

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

Wideo z recytacją utworów Sydora Worobkewycza opublikowano na stronie na Facebooku Czerniowieckiej Obwodowej Biblioteki dla Dzieci, a zdjęcia uczestników drukujemy tutaj. Redakcja jest wdzięczna stałemu autorowi tygodnika Heorhijowi Łukjanczukowi za dostarczone fotografie i aktywny udział w wydarzeniach w stolicy. Tak, nasz kolega nie mógł pozostać obojętny wobec „Kartonowego Majdanu”, napisał reportaż, w którym między innymi przytacza hasła uczestników: „Za co umierają ojcowie?!”, „Przyszłam dla siebie, przyszłości Ukrainy i wojskowych, którzy nie mogą przyjść, oraz tych, którzy już nigdy nie przyjdą”, „Zmieniajcie jeńców, a nie ministrów”, „Zwróćcie Fedorowa”, „Precz z bandą!”, „Wolność słowa dla wojskowych”. Sam pan Heorhij dołączył z kartonem „Precz z maruderami-rzeźnikami Ze-Syrskimi od władzy!”. Napisał do redakcji poeta z Podola, z obwodu chmielnickiego, Wołodymyr Olijnyk – proświcianin z ducha i słowa. Opowiedział, że ukazanie się jego pierwszego zbioru „Skrzypce wieczności” powitał listem Ołeś Honczar, który stwierdził, że w wierszach debiutanta „…kwitnie rodzime Słowo”, życząc mu „szczęśliwych twórczych dróg”. Dmytro Pawłyczko w autografie na książce „Jemioła”: „Wołodymyrowi Olijnykowi – poecie z iskrą Bożą…”. Mykoła Som: „Z Pana wierszy powiało na mnie czystością i świeżością mojego niezapomnianego przyjaciela Wasyla Symonenki”. Dziękujemy, panie Wołodymyrze, sukcesów. Nasi przyjaciele nie zapominają również o ważnej dacie w życiu kraju – Dniu Niepodległości – i reagują, kto jak potrafi. Na przykład czytelniczka Myrosława Olijnyk przesłała niedawno swój wiersz: Mamy trzydzieści pięć. Smutne to święto – ile bólu – Ono już wymiaru nie ma,

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Nierozłączni ze słowem

Ihor Zoc, redaktor naczelny „Słowa Proświty” Do redakcji naszego tygodnika, tak jak dawniej, napływa niemało listów od stałych autorów, czytelników i po prostu nieobojętnych Ukraińców. Cenimy to i dziękujemy! Niestety, objętość tygodnika nie pozwala pomieścić wszystkich tekstów, ale staramy się, jeśli nie udaje się opublikować – przynajmniej wspomnieć o wydarzeniu. Na przykład, proświtanka Maria Poroch stara się szczegółowo opowiadać w swoich artykułach niemal o wszystkich wydarzeniach w hromadzie kosowskiej. W szczególności autorka pisze o niedawnym wydarzeniu w Kosowskim Muzeum Sztuki Ludowej i Życia Huculszczyzny, gdzie otwarto wystawę indywidualną Myrosława Blyzniuka – krajoznawcy, kolekcjonera pocztówek autorstwa Mykoły Senkowskiego. Pan Senkowski to ukraiński fotokunstysta, którego zdjęcia, według słów autorki, są bezcennymi świadectwami życia Huculszczyzny w latach 1920–1930. Jeszcze jeden materiał pani Poroch poświęcony jest przedsiębiorczyni Julii Tomenko, która zainicjowała stworzenie nowej przestrzeni kulturalnej – kawiarni-sklepu „Lubaska”. Otwarcie lokalu stało się znaczącym wydarzeniem nie tylko dla kosowian i gości miasta, ale przede wszystkim dla jego założycielki Julii Tomenko. Według słów organizatorki, pomysł stworzenia tej przestrzeni kulturalnej nosiła w sobie trzy lata, ponad półtora roku trwały prace przygotowawcze, gospodarcze i organizacyjne. „Dzisiaj jestem szczęśliwa, że wreszcie marzenie uwieńczono sukcesem. Otwarciem kawiarni-sklepu rozpoczynamy Zatrzymanie rosyjskiego dyktatora Putina możliwe jest tylko siłą. Nacisk na agresora musi być dwukierunkowy: z jednej strony – nie dać możliwości zarobku za pomocą sankcji, z drugiej – bić maksymalnie boleśnie. Na tym akcentował rzecznik Marynarki Wojennej Sił Zbrojnych Ukrainy Dmytro Pletenczuk na antenie kanału telewizyjnego FREEDOM. „Zatrzymać Putina można tylko siłą. Taktyka petersburskiego gopnika nigdzie, oczywiście, nie wywietrzała z głowy rosyjskiego dyktatora. I w związku z tym ostro stoi pytanie nie tylko o wprowadzenie nowych sankcji przeciwko Federacji Rosyjskiej, ale i o wsparcie już działających” – powiedział rzecznik Marynarki Wojennej. W lipcu 2026 roku w wyniku rosyjskiej agresji na Ukrainie zginęło co najmniej 437 cywilów, kolejne 2610 osób zostało rannych. To najwyższy wskaźnik ofiar cywilnych w ciągu jednego miesiąca od początku pełnoskalowej inwazji. Poinformowała o tym misja monitorująca ONZ ds. praw człowieka na Ukrainie. Liczba zabitych i rannych w lipcu była o około 30% wyższa niż w czerwcu. Jeśli porównać z lipcem 2025 roku, liczba ofiar wzrosła o około 70% – w zeszłym roku zginęło 312 osób, kolejne 1482 zostały ranne. Osobno ONZ zwróciła uwagę na liczbę poszkodowanych dzieci. W nową historię z szacunku do tych, dzięki którym stała się ona możliwa. To obrońcy i obrończynie Ukrainy, a wśród nich nasz Rusłan Tracz – fotograf, poeta, artysta, działacz społeczny. Wyrażam szczerą wdzięczność Irynie Tracz, która dostarczyła niezbędne materiały do prezentacji wystawy prac jej męża Rusłana, jestem wdzięczna wszystkim, którzy byli razem ze mną od początku i do realizacji mojego projektu: Chrystynie Liwak – właścicielce sieci lokali gastronomicznych „Cactus” za pomoc, która zawsze była obok, wierzyła we mnie i wspierała; Natalii Jurowej i jej mężowi Jurijowi Porochowi, aktywnym pomocnikom w mojej ważnej sprawie” – cytuje Maria Poroch Julię Tomenko w swoim tekście do „SP”. A oto jaki wiersz przysłał nasz autor z Sum, naukowiec Ołeksyj Wertij: Styczeń siecze, Luty lutuje, Marzec płacze, Kwiecień kwitnie, Maj pod nogi ściele trawę, Czerwiec składa siano w kopki. Lipiec miodowy pszczółki czaruje, Sierpień cudowny bułki daruje, Wrzesień trzęsie grusz w sadzie, Październik haftuje klonowi koszulę, Idzie listopad – ściele dywany, Grudzień przychodzi – początek zimy… Zawsze miło otrzymywać informacje o wydarzeniach z aktywnym udziałem proświtan. Tak, od pracowników Czerniowieckiej Obwodowej Biblioteki dla Dzieci dowiedzieliśmy się, że w celu popularyzacji twórczego dziedzictwa Sydora Worobkewycza wśród dzieci Bukowiny oraz uczczenia 190. rocznicy urodzin poety, jednostka budżetowa „Czerniowiecka Obwodowa Biblioteka dla Dzieci” wspólnie z Czerniowieckim Obwodowym Związkiem organizacji społecznej „Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki” zainicjowały i przeprowadziły Pierwszy Obwodowy Dziecięcy Konkurs Czytań Worobkewycza „Rodzima mowa”. Do oceny jury wpłynęło 57 prac. Wi- Nieustanny ból na Polu Marsowym, Gdzie wiatr flagami kołysze. Gdzie wiatr cicho rozmawia Nocą i dniem. W każdą pogodę. On każdego z twarzy zna, Z jakiej chaty i z jakiego rodu… Lecz wierzymy – Zwycięstwo będzie, Ono dla nas – łyk powietrza, Bo Ukraińcy – niezależni ludzie, Którzy wejdą w historię nowożytną. Dzięki światu, że pomaga, Za ich wiarę w nasze Zwycięstwo… Mamy trzydzieści pięć. Nasz hymn brzmi. My znamy swoją drogę. W przeddzień głównego święta Ukrainy przyszedł nie tylko artykuł o poezji z wojny od stałego autora „SP”, żołnierza Stanisława Nowickiego, ale i wieść o jego odznaczeniu wysokim wyróżnieniem od dowódcy Gwardii Narodowej Ukrainy „Za dzielną służbę” (na zdjęciu). Dołączamy się do gratulacji! Przy okazji dziękujemy autorom i po prostu nieobojętnym czytelnikom za wsparcie „SP”: Annie Stolarowej, Marii Szwed, Wirze Bodnaruk (USA), Jarosławie Riznykowej, Dmytrowi Czystiakowi, Jurijowi Mosenkisowi, Natalii Sawczuk, Oksanie Prychodko, Wasylowi Lyzanczukowi, Wołodymyrowi Kornijczukowi, Andrijowi Bondarczukowi. Szanujmy się! tia” Serhij Żadan po komunikacie korpusu o przyłączeniu jego oddziałów do programu adwokackiego, który zainicjował były szef Kancelarii Prezydenta Andrij Jermak – oświadczył, że nie widzi różnicy między „adwokatem Jermakiem a adwokatem Medwedczukiem”. Jednocześnie Żadan podkreślił, że uważa za niewłaściwe z powodu tej historii odcinanie się od „Chartii”. O tym napisała „Ukraińska Prawda”. W czasie pracy w Radzie Najwyższej deputowani ze „Sługi Narodu” zwiększyli łączną powierzchnię swoich nieruchomości mieszkalnych od razu o 23,811 tys. m kw. Jednak nie wszyscy – tylko 135 deputowanych z 228, czyli od razu prawie 60%. Największą powierzchnią „wzbogacił się” Wołodymyr Watras, którego nieruchomości w okresie od 2019 do 2025 roku (za który złożono najświeższe deklaracje) wzrosły od razu o 1,551 tys. „kwadratów”, czyli 354%. O tym pisze OBOZ.UA. W Ładyżynie w obwodzie winnickim w 91. roku życia zmarła Wałentyna Suszyćka – praprawnuczka Tarasa Szewczenki w linii jego siostry Kateryny. Kobieta miała 90 lat. Jak podaje Censor.NET, o śmierci Wałentyny Suszyćkiej powiadomiły lokalne media. Przygotował Ihor Zoc

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

Przegląd mediów i portali społecznościowych

w lipcu zginęło 17 dzieci, a kolejnych 166 zostało rannych. Jest to najwyższy wskaźnik ofiar wśród dzieci od kwietnia 2022 roku. Najwięcej ofiar odnotowano w następujących regionach: Kijów – 54 zabitych i 202 rannych; Chersoń – 34 zabitych i 424 rannych; Zaporoże – 27 zabitych i 280 rannych; Sumy – 20 zabitych i 152 rannych. Główna redaktorka „Ukraińskiej Prawdy” Sewhil Musajewa skrytykowała politykę kadrową ukraińskich władz i stwierdziła poważną degradację systemu zarządzania państwem w piątym roku pełnoskalowej wojny. Jej zdaniem, w przededniu trudnej jesieni i zimy w państwie trwa „kadrowa karuzela”, której logiki trudno wyjaśnić. „Piąty rok pełnoskalowej inwazji, przed nami bardzo trudna jesień i ciężka zima, a u nas ta kadrowa karuzela trwa, i zupełnie niezrozumiała logika. Jej nie ma, myślę”, – cytuje panią Musajewą medium „Nowiny Korotko”. Osobno dziennikarka skrytykowała decyzje kadrowe w sferze wywiadu zewnętrznego, nazywając to, co się dzieje, faktycznym „demontażem” instytucji i systemu zarządzania państwem: „Takiej degradacji systemu zarządzania państwem nie pamiętam nigdy. Pracowałam jako dziennikarka za czasów Janukowycza – nie było takiej degradacji. Pracowałam jako dziennikarka, gdy prezydentem był Petro Poroszenko – takiej degradacji systemu zarządzania państwem nie było”. Według oceny Musajewej, obecny stan systemu w piątym roku pełnoskalowej wojny jest „po prostu katastrofą”. Stwierdziła również, że władzy brakuje ludzi, którzy mogliby wprost powiedzieć prezydentowi o nieefektywności decyzji kadrowych. „Zełenski obsadził stanowiska państwowe lojalnymi osobami. A my oczekujemy od nich wyników jak od kompetentnych… dlatego zamiast przygotowań do zimy mamy straszenie surową zimą”, – napisał na swojej stronie na Facebooku deputowany Rady Obwodowej Kijowa Wołodymyr Horkowenko. „Tylko słaby lider boi się krytyki. Blokowanie dostępu do kanału Borysława Bereza na Youtube pokazuje fobie Zełenskiego i jego otoczenia. Człowiek, który wcześniej w swoim show komediowym trollował polityków, boi się wolnego słowa! To tak małostkowe, że aż dziwne. Swoją drogą, w swoich filmach, oprócz krytyki władzy, Berezа wzywał do pomocy Siłom Zbrojnym Ukrainy. A kwestia wolności słowa, którą stawia się Ukrainie w negocjacjach z Unią Europejską, teraz będzie podnoszona jeszcze częściej. Tak bowiem z krytykami postępuje Putin, a nie przywódca europejskiego kraju. To mi w pewien sposób przypomniało próby zagłuszania Głosu Ameryki, Radia Swoboda i BBC w czasach sowieckich. I mimo to wszyscy słuchali”, – napisał na swojej stronie na Facebooku poseł Wołodymyr Ar'jew. W 106. rocznicę zwycięskiej Bitwy Warszawskiej minister Wojciech Kolski w imieniu prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej Karola Nawrockiego złożył kwiaty na mogiłach żołnierzy hetmana Symona Petlury, którzy polegli w wojnie polsko-bolszewickiej. Poinformowała o tym Kancelaria Prezydenta RP. W ten sposób oddano hołd żołnierzom Ukraińskiej Republiki Ludowej, którzy wraz z armią polską walczyli, broniąc Polski i Europy przed najazdem bolszewickim, i którzy spoczywają na cmentarzu prawosławnym na Woli w Warszawie. Pisarz i żołnierz 2. Korpusu Gwardii Narodowej Ukrainy „Char-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

Ukraiński Herodot z Wierchniodniprowska

Oleksa RIZNYKIW, członek Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy, działacz Proświty, pełny kawaler Orderu „Za zasługi” Historia Ukrainy zna wielu znakomitych bohaterów, którzy złożyli swoje życie na ołtarzu walki o wolność i niepodległość Ukrainy. Przez wiele wieków najlepsi synowie Ukrainy wywalczali prawo do istnienia dla Ukrainy i Ukraińców. Iwan Mazepa, Symon Petlura, Jewhen Konowalec, Stepan Bandera – mimo wszelkich usiłowań kacapni – pozostali naszymi głównymi symbolami walki o niepodległość Ukrainy. Ale było bardzo wiele znakomitych nazwisk drugiego szeregu, którzy w miarę swoich sił i możliwości nie tylko marzyli, lecz także walczyli o przyszłość Ukrainy. O ich walce milczała carska władza, a następnie radziecka imperia. Jakby ich nigdy nie było. Dopiero gdy Ukraina wreszcie otrzymała niepodległość, informacje o życiu i walce nieznanych bohaterów zaczęły przedostawać się przez grubą warstwę zakazów i zapomnienia. Jednym z takich bohaterów, który żył i walczył w pierwszej połowie XX wieku, był Dmytro Wasylowycz Iwaszyna, noszący pseudonim Dmytro Herodot. Publicysta, felietonista, poeta, krytyk literacki, konsul, ukraiński działacz państwowy w Królestwie Rumunii, jeden z kierowników emigracyjnej organizacji byłych wojskowych UNR w Rumunii, wywiadowca – i to wszystko Dmytro Wasylowycz Iwaszyna (Herodot) – oto taka zwięzła charakterystyka tej wybitnej osoby. We wstępie do książki „Ukraiński Herodot z Wierchniodniprowśka”, zawierającej dziewięć rozdziałów na 643 stronach, której materiały zebrał i opracował Jewhen Bezus, mieszkaniec Wierchniodniprowśka, członek NSPU i proświtianin, powiedziano tak: „Cała życiowa droga i twórcza działalność Dmytra Wasylowycza Iwaszyny, potomka kozackiej starszyzny, – to jaskrawy przykład przebudzenia narodowej świadomości już w młodych latach. Urodził się i wychowywał w warunkach imperium carskiego, gdzie nie tylko tłumiono, lecz także niszczono wszystko, co w jakikolwiek sposób mogło dać pędy ukraińskości. Narodzony na Pridniprowiu w powiatowym miasteczku Wierchniodniprowśk, które ponad sto lat wcześniej były ziemiami Płatnirowskiego kurenia Kodackiej palanki Zaporoskiej Siczy, przez całe swoje wielotrudne życie na obczyźnie, pełne radości i cierpień, zwycięstw i strat, zachował miłość do rodzinnego kraju i śpiewność języka ukraińskiego”. Dla nas dzisiejszych ten człowiek jest interesujący także tym, że długo po klęsce i okupacji Ukrainy w 1921 roku działał jako dyplomata UNR za granicą. Dmytro Wasylowycz Iwaszyna (Herodot), będąc osobowością niepospolitą, miał znaczny wpływ na działalność ukraińskiej emigracji w latach 20.–30. ubiegłego wieku nie tylko w Rumunii, ale także na kontynencie europejskim. Jego publicystyczne i ostre, a niekiedy satyryczne utwory były publikowane nie tylko w czasopiśmie „Tryzub”, wydawanym w Paryżu. Wykaz periodyków, w których drukowano jego teksty, jest tak obszerny, że być może nie wszystkie są do dziś znane. Wiele jego wypowiedzi jest aktualnych do dziś. Wojna Moskwy przeciwko Ukrainie w celu zniszczenia Ukraińców jako narodu, zniszczenia Ukrainy jako suwerennego państwa i zniszczenia miast i wsi, w których mieszkają Ukraińcy, – była, jest i, niestety, będzie tak długo, jak długo będzie istniało imperium rosyjskie. Fakty historyczne świadczą o tym uparcie i otwarcie. Ponad czterysta lat imperium rosyjskie niszczyło Ukrainę i Ukraińców. Tragedie baturynska i bazarska, Hołodomor 1932–33 (prawie piętnaście milionów zabitych Ukraińców), II wojna światowa (walczyło prawie siedem milionów Ukraińców. Przeżyła mniej niż połowa. Nie licząc strat ludności cywilnej). Lingwocyd – niszczenie języka ukraińskiego. Od 1627 roku aż do rozpadu Związku Radzieckiego, przez cztery stulecia, 134 próby zabicia języka ukraińskiego. A dziś na czasowo okupowanych terytoriach niszczenie języka ukraińskiego trwa. Ukraińcy nie mają prawa uczyć się po ukraińsku. Tylko w obcym języku. Okupanckim. Dmytro Wasylowycz na własnym doświadczeniu poznał imperialistyczną, okupancką istotę Moskali, w jakie fantazyjne opakowania by się nie owijali i nie owijali swoich fałszywych idei: „braterstwa”, „russkago mira”, „slavianskago jedinstwa” i innego szlamu, przez który zawsze wyłaziło ryj ordyńskiego szowinizmu, a w dzisiejszych czasach – otwartego rusofaszyzmu. Ukończywszy szkołę ludową we wsi Siergiejewka powiatu wierchniodniprowskiego, Dmytro Iwaszyna wstąpił do 3 klasy sześcioklasowej szkoły miejskiej. Ukończył ją eksternistycznie, ponieważ ojca przenoszono na służbę do m. Kremenczuka. Od młodych lat pracował jako dziennikarz. Zadebiutował wierszowanymi felietonami w gazetach: „Kremenczugskij Gołos” i „Kremenczugskoje Słowo”, “Приднепровский голос” (Кременчук). „Кременчужanie lubyly joho feleton y – wirshowani dotepni, lehki dlia chytannia”… Poprawiam poniższe: „Kremenczuzanie lubyli joho felietony – wierszowane, dowcipne, lekkie w czytaniu. Po kilku latach, czując, że w Kremenczuhu robi mu się ciasno, młody felietonista przeprowadza się do Połtawy i znajduje pracę w gazecie gubernialnego formatu” – pisze Anatol Hak (Martin Zadeka) we wspomnieniach „Od Hulaj-Pola do Nowego Jorku”. Przy okazji czytelnik ma możliwość przeczytania tych wspomnień w siódmym rozdziale tej książki. Następnie Dmytro Iwaszyna kontynuował publikacje w czasopismach „Днепръ”, „Южанин”, „Полтавская речъ”, „Полтавский день”, „Южная Копейка”, „Елисаветградскія новости”, „Южный край”, „Харьковская вечерняя газета”. Często przez krytyczne artykuły i ostre felietony ówczesna imperialna władza zamykała gazety. Dlatego Dmytrowi Iwaszynie wraz z kolegami przychodziło zmieniać nazwę, ponownie rejestrować gazetę i znów nieść ludziom słowo prawdy. Gdy zaś z początkiem I wojny światowej został zmobilizowany do wojska, także tam znajdował możliwość twórczości. W 1917 r. – sekretarz redakcji gazety „Воингражданин” 6. Armii Frontu Rumuńskiego. Nawet wtedy, gdy Besarabię zajęli Rumuni, Dmytro Iwaszyna wraz z Anatolem Hakiem kontynuowali wydawanie gazety już jako czysto miejskiej. Dopiero pod koniec maja 1918 r. wyruszyli z Besarabii na Ukrainę. Najpierw do Tyraspola, a następnie do Odessy. Tutaj Dmytro Wasylowycz postanowił wydawać „Газету-Ракету”. Pierwszym jego kolegą i pomocnikiem był Anatol Hak. Szczegółowo o tym opisano w jego książce „Od Hulaj-Pola do Nowego Jorku. Wspomnienia”, rozdział „Dmytro Herodot”. Potem była gazeta „Новая Украина”, której redaktorem był Ołeksandr Salikowski. Następnie redagował gazety „Молодая Украйна” i „Одесская Мысль”. Publikował w tygodniku „Наше село”. Wkrótce D. Iwaszyna przybył do Kijowa i został przyjęty na stanowisko redaktora wydania gazety „Трибуна”. Działem literackim w „Трибуні” kierował O. Oles, teatralnym – Mykoła Woroniy. Odpowiedzialnym redaktorem był Ołeksandr Salikowski. Po tym, jak Kijów zajęli denikinowcy, Herodot stracił pracę. Po krótkim czasie Kijów zajęli bolszewicy i pracował on w „Вістях ВЦВКУ”. W maju 1920 r. wojska ukraińskie i polskie wypędziły bolszewików. W Kijowie zaczęła ukazywać się drukiem ukraińska gazeta „Słowo”. Redaktor gazety Walentyn Sadowski przyjmuje Dmytra Wasylowycza na stanowisko sekretarza redakcji. Ze stron „Słowa” rozbrzmiewały jego ostre antybolszewickie felietony. W czasie, gdy mieszkał w Kijowie, pracował także w redakcjach gazet „Widrodżennia”, „Ukraina”. W latach 1919–1920 był współpracownikiem codziennej gazety „Ukraińskie słowo” (Kamieniec Podolski). Po ewakuacji w listopadzie 1920 r. wraz z rządowymi instytucjami UNR do Polski, a następnie latem roku następnego do Rumunii, kontynuował aktywną pracę dziennikarską. Publikował w czasopismach: „Wola” (Austria), ilustrowanym magazynie „Chliborob”, kalendarzach „Rodzinny kraj”, almanachu-kalendarzu „Dniepr”, „Ludowa sprawa”, „Nasza zorza”, „Nowy czas”. „Ojczysta mowa”, „Syn Ukrainy”, „Ukraińska niwa”, „Ukraińska trybuna”, „Ukraiński inwalida” (Polska), „Samodzielna myśl”, „Samodzielna myśl ukraińskiej matki”, „Chliborobska prawda” (Rumunia), „Gurtujmosia”, „Studencki Wiestnik” (Czechosłowacja). Pisywał do gazety „Czas”, wydawanej w Czerniowcach w latach 1928–1940. Jednak najczęściej artykuły, korespondencje, reportaże, listy, sprawozdania, informacje i prace literackie Dmitra Herodota można było przeczytać na łamach drukowanego organu Rządu Ukraińskiej Republiki Ludowej na emigracji – paryskiego tygodnika „Trizub”. Zdecydowana większość jego dorobku twórczego znajduje się w tej książce (rozdział 4). Nie wolno zapominać także o tym, że Dmitro Wasylowycz był inicjatorem wydawania biuletynu informacyjnego „Ukraintag” (Ukraińska Agencja Telegraficzna w Rumunii). On też kierował nim przez wiele lat. „Dmytrowi Herodotowi przyszło przez pewien czas na początku 1921 r. pracować w Ministerstwie Prasy i Propagandy UNR, w wydziale prasy. W tym wydziale było zaledwie dwóch pracowników. Jeszcze jeden był w wydziale propagandy. I choć liczebność MPP w tym czasie wynosiła trzech pracowników, to jednak w tradycyjnym miesięcznym (za styczeń) sprawozdaniu kierownictwu, wśród ważnych osiągnięć działalności prasowej (wydano sześć komunikatów, opublikowano do 30 artykułów w prasie ukraińskiej i polskiej, zamieszczono ponad 35 doniesień o problematyce ukraińskiej w prasie europejskiej), przedstawiono znaczną liczbę sprostowań do redakcji ukraińskich, rosyjskich, polskich gazet i czasopism, wydawanych na terenach polskich, przygotowano materiały do obozowych pism” – Lidia Sniczarczuk „Organizacja rzeczywistej i celowej propagandy za granicą”: Ministerstwo Prasy i Propagandy UNR. Komitet im. Symona Petlury w Rumunii od maja 1937 r. wydawał własny drukowany organ „Nasze słowo”. Głównym hasłem wydawnictwa było: „Wszystko dla Ukrainy”. Przewodniczącym funduszu Komitetu, inicjatorem i redaktorem specjalnego „Biuletynu” był D. Herodot. Różnorodność gatunków, a także liczba satyrycznych i ostrych materiałów, drukowanych w różnych wydawnictwach, i to jeszcze za granicą, sprawiły, że konieczne stało się ukrywanie przez Dmytra Wasylowycza Iwaszyny swojego prawdziwego imienia, a nawet swojego głównego pseudonimu Dmytro Herodot. Dlatego miał ich prawie tuzin: Dm. Herodot, D. Niedola, Tutejszy, Obecny, Chozar, Jednoroczniak, Dawny, Ch-R, a także kryptonimy D.H., H. Możliwe, że były i inne. Dzięki uwadze i wsparciu kierownictwa Odeskiej Biblioteki Publicznej Jewhenowi Bezusowi udało się zdobyć dużą liczbę materiałów z krótkiego, lecz owocnego odeskiego okresu twórczości D. Herodota. Feuilletony wierszem i prozą oraz inne ciekawe materiały zamieszczono w rozdziale 3 tej książki. Wraz z początkiem wydarzeń rewolucyjnych 1917 r. Dmytro Iwaszyna prowadził aktywną pracę organizacyjną i propagandową. Na pierwszym zjeździe wojskowym był członkiem komitetu od 3. dywizji strzeleckiej. Został włączony w skład grupy inicjatywnej zwołującej 1. Ukraiński Zjazd Wojskowy 6. armii, na którym wybrano go członkiem Ukraińskiej Rady Armijnej. W listopadzie 1917 r. po 2. zjeździe wojskowym wraz z całą grupą ukraińską wystąpił z komitetu armijnego z powodu tego, że „większość komitetu armijnego składała się z bolszewików”. Od samego początku po przybyciu do Rumunii wraz z pułkownikiem Hnatem Porochiwskim organizują Komitet Obywatelsko-Pomocowy Ukraińskich Emigrantów w Rumunii (GDKUER) – jednoczący ośrodek całej ukraińskiej emigracji w Rumunii. Zarząd Komitetu wybrano na Pierwszym Zjeździe, który odbył się 15–17 sierpnia 1923 r. Przewodniczącym został wybrany Hnat Porochiwski, a sekretarzem generalnym – Dmytro Herodot. Działalność Komitetu, w którym najważniejszą rolę odgrywał Herodot, miała się rozwijać zgodnie ze wskazówkami Symona Petlury i na podstawie jego zasad. Głównym celem działalności Komitetu stało się: moralne i fizyczne wsparcie ukraińskich emigrantów oraz poprawa warunków ich pobytu w Rumunii.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

tą Ukrainą Niepodległości, imię Dmytra Wasylowycza Iwaszyny (Herodota) zostało zapomniane. I dopiero w ostatnich latach dzięki badaniom historycznym Wołodymyra Antofijczuka, Wałerija Własenki, Lidii Snicarczuk, S. P. Sehedy, Mykoły Stopczaka, Wołodymyra Sidaka i Tamary Wrońskiej, Wałerija Kapelusznego i Oleny Kowal, a także Olhy Porochiwśkiej-Andrycz, siostrzenicy Dmytra Wasylowycza, oraz Wadima Huzuna, rumuńskiego dyplomaty, historyka i prawnika, podniesiono kurtynę i naświetlono działalność polityczną, spuściznę publicystyczną i literacką niezłomnego Ukraińca, urodzonego na ziemi wierchniodnieprowskiej Dmytra Wasylowycza Iwaszyny. Mam nadzieję, że materiały zebrane w tej książce pomogą nadać nowe impulsy nie tylko badaniu działalności D. Herodota, ale także skłonią do dalszych poszukiwań, być może jeszcze nie do końca utraconej spuścizny publicystycznej i literackiej Wierchniodnieprowskiego Herodota – bojownika o Niepodległość Ukrainy. A także staną się małą cegiełką w budowie wspaniałej budowli – prawdziwej historii walki Ukraińców o swoją Niepodległość, a nie wymyślonej przez kacapów czy jeszcze jakichś przybłędów historii”. Na zakończenie dodam. Książka „Ukraiński Herodot z Wierchniodnieprowska” ujrzała światło dzienne w wydawnictwie „Lira” (m. Dniepr) w 2024 roku. Prezentacje książki odbyły się w bibliotekach Dniepru, Lwowa, Odessy, Sum, Winnicy. A ponadto książka została laureatem „Najlepszej książki Wystawy-Forum w Odessie” w 2025 roku w nominacji „Wydawnictwo artystyczno-publicystyczne” oraz „Ogólnoukraińskiego konkursu z krajoznawstwa literackiego imienia Hryhorija Złenki” w 2025 roku. Każdy, komu nie jest obojętna historia walki ukraińskich patriotów, może szczegółowo zapoznać się nie tylko z twórczością publicystyczną i literacką Dmytra, bo mówili po rosyjsku. Jeden z nich podszedł i pyta go, jak gdzieś dojechać. Paweł odpowiedział niezbyt uprzejmie: „Zadzwoń do swojego Putina i niech on ci podpowie, przecież on wszystkim ruskim na świecie pomaga...”. Nowy znajomy na chwilę zmieszał się, a potem zaczął dowodzić, że tamten się pomylił i on wcale nie jest Rosjaninem, a „rosyjskojęzycznym Ukraińcem z... Kijowa”. Wyobrażasz sobie?! Polak popatrzył na tego młodzieńca jak na debila i poszedł sobie. A tamten za nim i wyciąga swój ukraiński paszport z tryzubem. Polaka to jeszcze bardziej rozjuszyło: splunął pod nogi i odszedł. Już później, opowiadając mojemu znajomemu tę historię, Paweł zapytał: „Co to za Ukraińcy tacy?! Jak tak może być?! Ty wyobrażasz sobie, żebym ja, Polak, mieszkając w Warszawie, nie mówił po polsku! Albo Niemiec w Berlinie po niemiecku! Albo Francuz w Paryżu nie znał francuskiego!”. Szczerze przyznałem, że nie wyobrażam sobie. A Polak jeszcze bardziej się rozgniewał: „Tacy ludzie

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

Hańba dla państwa. Jeszcze raz o rosyjskojęzycznych Ukraińcach

Ważna była również współpraca z władzami rumuńskimi w zakresie kontroli emigracji oraz usuwania osób podejrzanych i niebezpiecznych (szpiegów, prowokatorów). Trzynaście lat działalności Komitetu było niezwykle owocnych. W tym okresie przeprowadzono siedem zjazdów. Dmytro Herodot brał aktywny udział zarówno w organizacji pracy zjazdów, jak i bezpośrednio w ich działalności jako jeden z kierowników. Był jednym z tych, którzy wykorzystywali trybunę zjazdów do szerzenia polityki świadomości narodowej i organizowania walki o ukraińską państwowość. Na przykład: „Dla zorganizowanego obywatelstwa w Rumunii idea politycznego zjednoczenia nie jest nowa. Wagę takiego zjednoczenia wszyscy rozumieją i nie dyskutują już nad nią. Stawia się jedynie pytania o to, kto ma wchodzić w skład tego zjednoczenia. My zawsze staliśmy na gruncie jak najszerszej dostępności. Naszym hasłem była i jest walka o niepodległe soborne państwo ukraińskie, a nie o formę tego państwa” (D. Herodot, 4. konferencja ukraińskiej emigracji w Rumunii – 1926 r.). Informacje o tych zjazdach, a także o konferencjach prowadzonych przez organizacje emigracyjne Ukraińskiej Republiki Ludowej, drukowano w czasopiśmie „Tryzub” pod podpisem – Dmytro Herodot. Rozdział 5 tej książki daje możliwość zapoznania się z pracą zjazdów, przyjętymi na nich decyzjami oraz z wybranymi na tych zjazdach organami kierowniczymi emigracji. „W strasznych latach 1932–1933 Hołodomoru w Ukrainie Społeczno-Pomocowy Komitet Ukraińskich Emigrantów w Rumunii założył obok siebie osobny, przylegający specjalny Komitet na czele z Herodotem, w celu pomocy ofiarom tego masowego mordu” – pisze Olha Andrycz w swojej książce „Dmytro Iwaszyna Herodot – konsul, publicysta, poeta, ukraiński działacz w Królestwie Rumunii”. Nie mniej ważna była działalność Dmytra Herodota na stanowisku Sekretarza Generalnego filii Towarzystwa Ukraińskich Emigrantów Ligi Narodów w Bukareszcie. Założył ją Kost Macijewycz, minister spraw zagranicznych URL, Wołodymyr ZAÏKA, m. Winnica. Cały świat się z nas śmieje, a nam – wszystko jedno! No nie można tak: żyć w jednym kraju, a porozumiewać się językiem wroga. Zabijają nas, niszczą rodzinne miasta i wsie, puszczają z torbami po świecie, a my uporczywie kontynuujemy wylewanie krokodylich łez i bełkotanie czegoś, bo „rosyjskojęzyczni i tak przywykli”. A odwyknąć nie próbowaliście, patrząc na okrucieństwa okupantów? Niedawno obejrzałem wideo pewnego dobrodzieja z Dobropilla w obwodzie donieckim (dzięki Bogu, że osobiście go nie znam!), który wrzucił do sieci wideo przedwojennego górniczego miasteczka, któremu towarzyszyła jakaś „patriotyczna” piosenka (możliwe, że lokalnego autora) w kacapskim języku. Ileż wybuchło zapłakanych komentarzy! Ile niepowetowanego bólu i żalu, że aż samemu chciało się płakać, bo Dobropilla jest mi bliskie i drogie, dorastałem razem z nim. Tam był szef Nadzwyczajnej Misji Dyplomatycznej URL w Rumunii. Dmytro Wasylowycz ściśle współpracował z pierwszą Nadzwyczajną Misją Dyplomatyczną URL w Rumunii. Misja dyplomatyczna miała wielkie znaczenie w Królestwie Rumunii i odznaczyła się owocną działalnością na rzecz ochrony praw politycznych i wojskowych ukraińskich emigrantów w Rumunii. Oznaką szacunku dla jego postaci ze strony władz rumuńskich jest również fakt, że Dmytro Herodot był przyjmowany przez Króla Rumunii jako przedstawiciel URL na wygnaniu. Nie można nie poruszyć również poetyckiej struny wybitnego publicysty, znakomitego działacza politycznego i społecznego, felietonisty Dmytra Herodota. W 1929 r. w Czerniowcach wydał tomik poezji „Ciernista droga”. Wielka część jego liryki obywatelskiej, rozważań i politycznych wezwań znajduje się w rozdziale 7 tej książki, a czytelnik ma przyjemność je przeczytać. I jakże współcześnie brzmi jeden z wierszy. 1918 Mija czad braterskich „więzów”, Walki wokół… Wszystko huczy… W nowe jarzmo, w nowy sojusz Nikt z Moskwą nie idzie. Moskwa szaleje… Obojętnie Zdarzeń nie w siłach zatrzymać: Nad Ukrainą już Państwowa flaga powiewa… Ważne, być może, zwrócić uwagę również na to, że Dmytro Wasylowycz nie tylko napisał wiele artykułów, rozpraw literackich, felietonów i utworów wierszowanych, ale także poświęcał znaczną uwagę nauce języków obcych. A także ukończył w Bukareszcie „Wyższą Szkołę Nauk Dokumentalnych i Administracyjnych”. Pomimo swojego wielkiego zaangażowania w sprawy organizacji życia Ukraińców w Rumunii, znaczącej działalności politycznej i publicystycznej, Dmytro Wasylowycz był stale w wirze kulturalno-oświatowego życia emigracji. Organizacja i występy na wieczorach pamięci poświęconych Tarasowi Szewczence, rocznicom śmierci Symona Petlury, obchodzenie dat pamiętnych URL, udział w przedstawieniach teatralnych jako aktor – to wszystko Dmytro Herodot. Troszczył się również o kwestie uzyskiwania prawdziwych informacji z terenów okupowanej przez Rosję Ukrainy. Więc wysyłanie agentów za Dniestr, przyjmowanie przybyłych z okupowanej Ukrainy nie pozostawały poza uwagą Dmytra Herodota. O tym można zapoznać się bardziej szczegółowo w rozdziale 7 z przedruku artykułu Wołodymyra Sidaka i Tamary Wronskiej „Osobliwości działalności wywiadowczej wojskowej służby specjalnej Państwowego Centrum URL na wygnaniu w okresie międzywojennym z książki „Służby specjalne państwa bez terytorium””. Kierownictwo URL na wygnaniu wysoko oceniało działalność Dmytra Herodota na polu walki o zdobycie Niepodległości Ukrainy i uwolnienie jej od moskiewskiej okupacji. Pochlebne opinie o jego działalności znajdujemy w artykułach drukowanych w prasie oraz w korespondencji: Hnata Porochiwskiego, Andrija Ływyckiego, Symona Petlury. Przez długie dziesięciolecia, od II wojny światowej aż do zdobycia miałem wielu przyjaciół i znajomych, których wojna wygnała z zasiedziałych miejsc. Ale z jakiegoś powodu nie poruszyli mnie ci płaczkowie, którzy, być może, szczerze dzielili się tym, co ich boli, z różnych zakątków Ukrainy, gdzie teraz mieszkają. Bo prawie wszystkie te komentarze też były napisane po rosyjsku. Tak chciało się wykrzyknąć wszystkim: „Nie wierzę!”. Nie usłyszą, więc krótko napisałem. I co tu się podniosło! Taki hałas, jakbym był ich osobistym wrogiem, bezdusznym i podstępnym, a oni – też Ukraińcy, ale „rosyjskojęzyczni” i cały czas porozumiewali się wrogim językiem, bo tak przywykli i tak im wygodniej. I rodzice oraz dziadkowie tak czynili. Spójrzcie, co teraz zostało z wcześniej zielonego, przytulnego, uporządkowanego górniczego miasteczka, do którego mało kto z was już wróci. I ile ich, takich miasteczek, w obwodzie donieckim (i nie tylko), z których zostały tylko nazwy i punkty na mapie?! Ale do „rosyjskojęzycznych” to nie dociera – choćbyś pękł! Ani tutaj, ani za granicą. Jeszcze jeden wymowny przykład – znajomy podzielił się, który niedawno wrócił z Polski. Tam ma dobrego kolegę (nie wszyscy przecież Polacy widzą w nas wrogów?). Tak więc, przy kolejnym spotkaniu Pawieł, obejmując ukraińskiego brata, z którym łączy go wspólny biznes, po prostu zszokował: „Po co wy walczycie, jeśli nie macie przyszłości!”. „Jak to?” – z kolei nie zrozumiał ukraiński przyjaciel. A Polak wyjaśnił: „Ja tutaj nie mogę rozróżnić, kto z Moskwy, a kto z Kijowa. A ty możesz?”. Potem rozwinął własną myśl. Dzisiaj zobaczyłem, jak na stacji benzynowej stało dwóch młodzieńców i o coś zawzięcie się spierało. Z rozmowy Polak zrozumiał, że oni – rosyj- Wasylowycza, ale także z jego działalnością organizacyjną i wywiadowczą, poczuć i zrozumieć uczucia oraz dążenia ukraińskich patriotów tamtych czasów. Co więcej, wiele sądów i wniosków zawartych w utworach Dmytra Wasylowycza jest aktualnych do dziś. Bo niestety, także obecnie mają miejsce takie wydarzenia i procesy polityczne, których istota nie zmieniła się nawet po stu latach. Być może tym, którzy przeczytają tę książkę, uda się uzyskać odpowiedzi na niektóre pytania, które są bolesne dla Ukraińców aż do dnia dzisiejszego. A także zrozumieć siłę ducha patriotów, którzy sto lat temu wywalczyli niepodległość Ukrainy i wierzyli, że Ukraina koniecznie będzie wolna. I kiedy to wszystko czytałem, nie opuszczała mnie, a wręcz paliła myśl – kiedy wreszcie uznamy sukcesję prawną Ukrainy wobec Ukraińskiej Republiki Ludowej, która przecież była uznana przez kilka państw, prowadziła wielką, szeroką działalność dyplomatyczną, wiele robiła dla wyzwolenia naszego Państwa z okupacji. Zrobiły to państwa bałtyckie! A my z jakiegoś powodu się zatrzymaliśmy, i to właśnie w przededniu szerokiego, podłego ataku Moskwy. Mam na myśli projekt ustawy nr 5796 „O sukcesji prawnej Ukrainy wobec Ukraińskiej Republiki Ludowej”, zarejestrowany przez deputowaną ze „Swobody” Oksanę Sawczuk w Radzie Najwyższej 16.07.2021. Zgodnie z nim Ukraina miałaby oficjalnie uznawać się za sukcesora prawnego URL, a także uznawać fakt okupacji terytorium Ukrainy w latach 1921–1991. Wcześniej w parlamencie był już podobny projekt nr 7521 z 22.01.2018, który również dotyczył sukcesji prawnej Ukrainy wobec URL. Na stronie portalu rządowego dla projektu nr 5796 zaznaczono, że był on opracowywany w komisji, a na 12.09.2019 był popierany w pierwszym czytaniu. Proszę deputowanych, aby jednak powrócili do tego projektu ustawy. P. S. Książka wydana przy wsparciu finansowym Ołeha Bezusa, syna kompilatora. Kto ma chęć nabyć książkę „Ukraiński Herodot z Wierchniednieprowska” – proszę dzwonić pod numer ([kontakt ukryty]. – to wasza hańba!” I ukraiński kompan nie mógł mu nic zarzucić. Boli nie tylko to, że podobni rosyjskojęzyczni szerzą i roznoszą kacapskie narracje na Ukrainie, oni jeszcze opanowali Europę i roznoszą ten chłam tam, hańbią ojczyste państwo, nazywając siebie Ukraińcami... w języku rosyjskim! Czyż naprawdę trudno wreszcie pojąć sobie i zapamiętać, że dwujęzycznych narodów nie bywa, bo one po prostu nie istnieją w przyrodzie! To nam przez kilka stuleci wbijali do głów Moskale. Dlatego trzeba już pozbywać się takich narracji, tym bardziej podczas podstępnej wojny. I nie narzucać cywilizowanym Europejczykom (i samym sobie też) bajek o słowiańskich narodach-braciach, dwujęzycznym ukraińskim narodzie. Język rosyjski – to symbol Rosji. A ukraiński – nasz kod genetyczny. Innego nie ma. Jak tu nie wspomnieć sławnego Kobziarza: „Serce boli, a opowiadać trzeba...”.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

„Wróg moskiewskiego mongolstwa”

Heorhij FILIPCZUK, doktor nauk pedagogicznych, członek rzeczywisty Narodowej Akademii Nauk Pedagogicznych Ukrainy. Już trzeci wiek Ukraińcy w sierpniowe dni godnie czczą na różne sposoby i w różnych warunkach społeczno-politycznych człowieka, o którym prawdziwie powiedział wybitny narodowy oświeceniowiec S. Smal-Stoćkyj podczas 25-lecia pracy twórczej (1886 r.) w Czerniowcach: „…wielbimy naszego wielkiego Poetę, bo on pierwszy dla odrodzenia naszego narodu położył potężny, silny, wieczny fundament – ojczyste słowo, on pierwszy zaczął szerzyć światło, pokazał, że nie ma czego oddzielać się od rodzonych braci na Ukrainie, bo my jeden naród, jedna nasza matka, jeden nasz język…”. Właśnie taką szczera ocenę Jurijowi Fedkowyczowi dał znany uczony, wybitny szewczenkoznawca, jeden ze współzałożycieli Ukraińskiej Akademii Nauk (1918 r.), profesor ówczesnego Uniwersytetu w Czerniowcach. Jakby odpowiadając, rok później (25 sierpnia 1887 r.) Poeta w swoim wierszu „Co kocham, w co wierzę…” zgodnie oświadczy: Kocham moją Ruś:Ukrainę; Wierzę w jej przyszłość; Z tą nadzieją żyję i umrę. Rzeczywiście, cała jego twórczość była utkana z miłości do ojczystej ziemi i narodu, z tych wiecznych wartości, które nie pozwalały zagubić się i zniknąć zniewolonemu ukraiństwu. Nie na darmo Łesia Ukrainka na przełomie wieków (1899) w Kijowie na zebraniu inteligencji wygłosiła referat „o dwóch najwybitniejszych ukraińskich pisarzach bukowińskich J. Fedkowyczu i Oldze Kobylańskiej”. To był świeży i silny talent, niezmącony moskalofilskimi książkami, którego słyszano i którego chciano słuchać na całej Ukrainie. Symboliczne, że urodził się w przeddzień wielkiego chrześcijańskiego święta Przemienienia Pańskiego, kiedy na górze Tabor powiedziano: „To jest mój umiłowany Syn: Jego słuchajcie”. Dlatego też wspomina się obecnie, w czasie narodzin znaczącego Ukraińca – Jurija Fedkowycza, te biblijne słowa, wszak jego również warto „słuchać”, ponieważ wiele z tego, co uczynił, było sprawą Bożą. Iwan Franko słusznie nazywał go „Bukowińskim Kobziarzem”. Bo czego tylko wart słynny zwrot Fedkowycza, wypowiedziany publicznie 140 lat temu (1886). Zostawszy redaktorem gazety „Bukowyna”, w majowym numerze wydrukował wiekopomne wersy: „Musimy raz i na zawsze porzucić nasz śmieszny i dla nas zgubny separatyzm, dla którego żyliśmy dotąd w zakątku i w odosobnieniu, jak jakaś nowa, czyli jakaś „bukowińska nacja”, i musimy zacząć żyć jakby jednym duchem i jednym ciałem z pozostałym ruskim narodem”. Owo wspaniałe „od Sanu do Donu” z wiersza „Szcze ne wmerła Ukrajina” (1862) Pawła Czubynskiego, który później stał się Hymnem Państwowym Ukrainy, znów pełnym głosem zabrzmiało na karpackim nieboskłonie w międzyrzeczu Dniestru, Czeremoszu i Prutu. Głos Poety jednoczył tą najwyższą cnotą marzenie Narodu, podzielonego przez imperia. Fedkowycz nieustannie zasiewał talentem swojego Słowa ukraińskie (podaustriackie) ziemie Szewczenkowskim testamentem: Kochajcie się, bracia moi, Ukrainę kochajcie, I za nią, bezbronną, Pana błagajcie. Wydaje się, że ta wielka idea soborowości stała się dla Poety kluczowa, gdy tylko rozpoczął „poznawanie” naddnieprzańskich pisarzy, zwłaszcza Szewczenki, dzięki młodym i postępowym ukraińskim oświeceniowcom (A. Kobylański, K. Horbal, D. Taniaczkewycz) oraz poszczególnym oficerom-Ukraińcom armii austriackiej, którzy odkryli dla Fedkowycza dotąd nieznaną duchową Ewangelię ukraiństwa – „Kobziarza” Szewczenki. Fedkowycz ubóstwiał Szewczenkę za „Naszą sławę, nasze słowo / I naszą wolność”. W tym smutnym okresie „służby wojskowej” jego dusza po raz pierwszy tak czule i boleśnie zaprotestowała przeciwko niewoli, gdy wolał zamienić pozłacany mundur na ludowy strój. Ale Narodu wolnego! Zapisuje: „Niewola! A ja pragnę wolności, wolności, drogi bracie!”. Nie tylko osobistej, ale przede wszystkim dla Narodu i narodów. Poeta ostro odczuł całą marność swojej wojskowej „misji”, skierowanej na tłumienie walki Włochów o narodową wolność. Chociaż wychowywał się początkowo poza ukraińskim słowem literackim, bo wiersze pisał w języku niemieckim, uczył się w niemieckiej szkole, „znał tylko niemieckich poetów i czytał same tylko niemieckie książki”. Nauczycielem muzy Fedkowycza był niemiecki (czerniowiecki) poeta, profesor Neubauer, który twierdził, że on „w liryce z każdym niemieckim poetą mierzyć się może…”. Rzeczywiście, znawca Schillera, Goethego, Heinego, kultury niemieckiej (i nie tylko), tłumacz, autor wielu zbiorów napisanych w tym języku, mógłby torować na tym gruncie udany karierowy awans. Jednak wybrał, przede wszystkim pod wpływem Szewczenki, drogę zgodną z jego etyczną zasadą – pisać w ojczystym języku ludowym dla swojego narodu. Realizacja tego celu w tamtych czasach była zadaniem niezwykle trudnym, ponieważ zniszczony narodowo-kulturowo, społecznie, politycznie i rozpięty przez imperia naród mógł „wybić się na ludzi”, jedynie zdradzając i wyrzekając się swojego języka, tradycji, wiary, pieśni, pamięci narodowej. Taki stan oznaczał dobrowolne (lub inne) „niemczenie się, wołoszenie się, polonizowanie się”. a najgorsze – ulegać moskalizacji, zarażając się moskalofilstwem. Bo stęchły „duch” moskalofilstwa w tamtym okresie na wskroś przeżarł, niczym mól, nawet lwowską „Proświtę” i czerniowiecką „Ruską Besidę”. Chociaż ideę ukraińskości, klucza do „tajemniczej przyszłości”, Poeta próbował odnaleźć właśnie w tych towarzystwach narodowo-kulturalnych, oczyszczając je z zaraźliwego „jazyczija” i moskalofilstwa. Ze szczególną nadzieją jego wzrok był zwrócony ku Naddnieprzańskiej Ukrainie, temu centrum, wokół którego miała urzeczywistnić się idea soborowości Wielkiej Ukrainy. W bardzo trudnym 1876 roku (ukaz emski – tajne rozporządzenie cara o całkowitym zakazie ukraińskiego piśmiennictwa) w Kijowie dzięki M. Drahomanowowi ukazuje się zbiór Poety „Powieści Osypa Fedkowycza”. Jego Słowo staje się ogólnonarodowym dziedzictwem. M. Drahomanow, wysoko oceniając twórczy dar Fedkowycza, stawiał Poetę obok „najbardziej lubianych pisarzy” Ukrainy. Właśnie w 1876 r. zwraca się do niego sławny rodak-pobratymiec w duchu S. Worobkewycz: „...Zagrzmij nową pieśnią, aby wszystkie drzemiące dusze drgnęły i ze snu się zbudziły, zagrzmij, niczym ten Czeremosz o skały, zahucz czarnogórskim wiatrem, a cała Ruś-sierota będzie Wam wiecznie wdzięczna”. Znany ukraiński działacz społeczno-kulturalny, pisarz, pedagog, czołowy organizator aktywnej współpracy wschodnich i zachodnich ukraińskich organizacji O. Konyski, jeden z założycieli Towarzystwa Naukowego, który przez długi okres (1865–1876) korespondował i spotykał się z J. Fedkowiczem, w swoich wspomnieniach zaznaczał, że był on „bojownikiem o wolność ludową i odrodzenie narodowe, śpiewakiem ogólnoludzkiej miłości…”. W rzeczywistości w ogólnoukraińskim wymiarze uważano go za jednego z tych pierwszych oświecicieli, którzy przejawiali bezkompromisową i niepokorną postawę wobec jakiegokolwiek wykorzenienia, kolonizacji, ponieważ uważał, że stawać się niepamiętającymi, bezrodnymi Ukraińcami – to być „nieżywym” narodem. Dlatego idealizował właśnie szewczenkowskie „Walczcie!”, uświadamiając sobie, że dla Wolności za mało jest misji kulturalnej, potrzebna jest jeszcze odwaga Wojowników, natchnionych Wiarą – godne przykłady dla ujarzmionego narodu, przejawione w dzielnym czynie walki o wolność. W tym celu pisze „Łukiana Kobyłycię”, „Dowbusza”, tłumaczy tragedię R. Gottschalla „Mazepa”, pisze i własnego „Mazepę”, czcząc sławnego Hetmana, bohatera, bojownika o samodzielne państwo i nienawistnika Moskwy. Chyba słusznie, że dla Fedkowycza, który przyjaźnił się ze Słowem i Lirą, miana „Śpiewak”, „Słowik”, bukowiński „Kobziarz”, były najbardziej naturalne, nie metaforyczne. Jeszcze jako 25-latek, odbywając służbę wojskową, Fedkowicz poczuł siłę wiary Szewczenkowskiego Słowa: Nasza duma, nasza pieśń Nie umrze, nie zginie… Już wtedy w nim „przemówiło” skryte pragnienie, „aby nasza pieśń i sława wiecznie brzmiały”. Jego życiowym credo stało się służyć „gorąco ukochanemu narodowi…”, w tym celu zmieniając nawet wiarę rzymskokatolicką na prawosławną. Ta służba była szczera i ofiarna, przejawiając się zawsze i wszędzie – będąc w wojsku, pracując jako wójt, działacz Proświty, inspektor szkół, redaktor, oryginalny i niepojęcie utalentowany Poeta. A jeszcze miał ten naturalny urok, którego nie posiadali w tamtym dekorowanym „inteligentnym” środowisku. Głęboka „do szpiku kości” ludowość jakościowo wyróżniała Fedkowycza jako pisarza, oświeciciela, pedagoga, człowieka. „Moją szkołą była Czarnohora…” – dumnie oświadczał Poeta „swoim” profesorom-moskalofilom, którzy oskarżali go o „nieoświecenie”. Jednak nie oni byli dla niego „sędziami”. Bo kiedy we Lwowie w 1862 roku wyszedł ukraińskojęzyczny zbiór „Poezje Iosyfa Fedkowycza”, to I. Franko bardzo pochlebnie wypowiedział się o tym wydarzeniu, pisząc, że „Jego pieśni, umieszczone w tej książce, rozeszły się po całej Galicji, śpiewali je uczniowie gimnazjalni i mieszczanie; słyszałem niektóre w Drohobyczu; inne trzymają się po różnych pułkach w ustach żołnierzy”. W jego postawie wyczuwało się niepokorny charakter nieujarzmionego buntownika, bojownika, w którym kipiała krew opryszka (jak w jego bracie Iwanie). Osyp Makowej tak opisywał jego śmiałe wystąpienia w obronie ludzi: „Grunty, lasy, połoniny, które mieliście do 1848 r., wasze! Wy brońcie się, a ja będę prowadził procesy”. I chociaż w ocenach współczesnych (Kolessa, Werchratski, Drahomanow i in.) można znaleźć niemało kontrowersyjnie krytycznych przypuszczeń dotyczących Fedkowycza, w szczególności w rodzaju tego, że „nie zostawił u Hucułów dobrej pamięci, wyjeżdżając ze Storońca-Putyłowa”. Jednak lud wspominał o nim (przeważnie!) jako o swoim dobrym i prawdziwym obrońcy, „ludzkim” przystojniaku, „jak z wosku…”. O prawdziwości takich sądów zaznaczał M. Buczynski (etnograf, działacz społeczny, członek Towarzystwa Naukowego im. Szewczenki), który pisał, że Fedkowicz jest „otoczony największym w oczach ludu szacunkiem”. Poeta nawet wymyślił legendę, że pochodzi nie ze szlacheckiego rodu, a z odważnych opryszków, sympatyzując tym krokiem sprawiedliwym ludowym mścicielom. A jeszcze ludziom imponowało, że na święta i w niedziele zawsze bywał w cerkwi, gdzie wszyscy bardzo się nim „interesowali”. Swoją ludowość, ukraińskość dumnie demonstrował tym, że ani razu nie założy oficerskiego munduru, który prestiżowo postrzegany był przez ówczesną inteligencję i czerniowiecką młodzież. Opowiadali, że nawet odmówił szanowanemu metropolicie Haktmanowi, który, odprawiając na Putylszczyźnie świąteczne nabożeństwo, prosił Poetę mimo wszystko ubrano na przyjęcie w austriacki mundur. Za to Poeta na zawsze zapamiętał się wszystkim swoim luksusowym wiśniowym sardakiem i bujnym kapeluszem z piórami perliczek. Obecnie ten sardak zdobi centralną salę muzeum Fedkowycza na placu Sobornym w Czerniowcach. Ten właśnie portret w huculskim stroju, do którego odnosił się z szczególnym pietyzmem, podkreślając swoje umiłowanie ludu, jest jedną z najbardziej godnych jego cnót. Nie był on pokazowym, lecz prawdziwym obrońcą praw ludu pracującego do ziemi, lasów, pastwisk, szkoły. Dlatego też ludzie „chodzili do niego jak pszczoły”. Jego życiowym celem była ukrainizacja szkoły ludowej, która była niemiecka. W listach do przyjaciół-współmyślników pisał: „Po raz pierwszy błysnęła mi nadzieja nasze szkoły na narodowym języku założyć”. Na początek pisze (wzorem Szewczenki) elementarz. „Moja myśl była taka: napisać najpierw elementarz”. Na jego korzyść trzeba przyznać, że napisze on pierwszy na Bukowinie „Elementarzyk dla dzieci gospodarskich” oraz dziecięcy „Śpiewnik…”. Staje się inicjatorem przeprowadzenia pierwszych w kraju konferencji nauczycielskich, jako pierwszy artykułuje potrzebę stworzenia ukraińskiej pisowni, drukując swoje artykuły ukrainoznawcze w czasopismach Czerniowiec, Kołomyi, Lwowa. Później – redaktor ukraińskiej gazety politycznej „Bukowyna” oraz profesjonalny pomocnik O. Popowycza w wydawnictwie „Biblioteki dla młodzieży”. Pedagog i ludowy Oświeceniowiec prowadził działalność kulturalno-oświatową, nie zważając na „niemodność” tego działania, „chodzenie w lud” po skrzywdzonym przez obcych kraju, wypełniając wysokie etyczne powołanie – przywrócić ludziom prawdę i sprawiedliwość, zachować i utwierdzić język ojczysty, dawną tradycję swoich ojców i dziadów. A ponad wszystko jego marzeniem-szczytem było zjednoczenie z wielką Ukrainą, widział ją w przyszłości wolną i niepodzielną. Dzisiaj, kiedy krwiożercza Moskwa już 12 lat prowadzi wojnę przeciwko Ukrainie, znamienny narodowy Oświeceniowiec-Poeta, wysoki w swoim zakochaniu w rodzimym Narodzie i Ukrainie, niezgłębiony samorodek Bukowińskiego kraju, odbierany jest ze szczególnym żalem. Przecież głoszone przez niego wartości są potrzebne w dniach dzisiejszych. Bo był on (według Franki) największym „nieprzyjacielem moskiewskiego potworstwa” i obrońcą wolności narodowej przed obcością. Tak się złożyło, że jeden z najbardziej wyrazistych twórców idei sobornej na ziemiach zachodnioukraińskich obecnie „rozmawia” ze współczesnymi w memorialnym Muzeum właśnie na placu Sobornym w Czerniowcach, który kiedyś nazywał się placem Austrii. Jego głos słychać w Narodowym Uniwersytecie imienia Jurija Fedkowycza, w Muzeum bliskiej mu Putyły. Już trzy dziesięciolecia najlepsi Pedagodzy kraju nagradzani są oświatową nagrodą, nazwaną na jego cześć. Naród kontynuuje godne świętowa-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

...swoich duchowych wielkoludów. Za heroiczny i ofiarny trud, za Wiarę i zachowaną Tradycję, za język ukraiński. Za świętą ideę jedności z Wielką Ukrainą, którą pielęgnował słowem ojczystym. Był świadom, że obcy język jest najbardziej grzesznym i okrutnym środkiem okupacji, który zabija duszę Narodu. Szczerze nazywano go obrońcą i twórcą ukraińskiego słowa, ludowej prawdy. Kiedy w Czerniowcach obchodzono 25-lecie twórczego jubileuszu Poety, chłopi z Kicmańszczyzny przybyli, by go pozdrowić wielkim tłumem, obdarowując go dwoma dużymi kałachami, szczyptą soli, miodem i ludową pieśnią, czym bardzo wzruszyli Fedkowycza. Wtedy i teraz te najwyższe cnoty narodowe nadal zachowują niezmienną stałość, wyjaśniając potomnym, jak ich przeszłość splata się z współczesnym bytem Ukrainy. I ci twórcy, wojownicy, działacze społeczni i państwowi, poeci i politycy, którzy wyznawali wartości idei narodowej, na zawsze pozostawiają swój widoczny ślad w historii Ukrainy. Takim był i jest dla obecnych i przyszłych pokoleń Jurij Fedkowycz. Najbardziej prawdziwym kryterium jego służby swojemu Narodowi było pożegnanie z Poetą w mroźny styczniowy dzień 1888 roku. Takiej licznej procesji tutaj jeszcze nie widziano. Gazety pisały, że „był to wielki talent. W osobie Fedkowycza straciła nie tylko Ruś, ale i całe słowiańszczyzna, cała literatura europejska – jednego z wielkich mistrzów pióra”. Warto wsłuchać się w oceny jego żywotności, wystawione przez wysokich narodowych budowniczych, którzy szczerze, ostro i wrażliwie reagowali na artystyczny i obywatelski czyn ukraińskich działaczy kultury. Lesia Ukrainka, charakteryzując Poetę, pisała w 1900 roku, że „po śmierci Fedkowycza nie było ani jednego pisarza, który byłby wyżej lub choćby dorównał Fedkowyczowi talentem. Wreszcie w latach 90. wystąpiły młode siły: Olha Kobylańska i Wasyl Stefanyk. Wasyl Stefanyk może być nazwany kontynuatorem Fedkowycza”. We wspomnieniach powracają słowa wypowiedziane przez Jurija Lypę, że „Jednostka wtedy tylko coś warta, gdy wyraża ducha swojej zbiorowości”. Swojego Narodu! Wielki „Bukowiński Kobzarz”, wchłonąwszy w swoje serce wzniosłość Szewczenkowskiej Dumy, nie tylko harmonijnie odzwierciedlał marzenie i ducha rodzinnego narodu, lecz także swoimi czynami pielęgnował i umacniał nieugiętość. Dla narodowej Wolności i jedności w Wielkiej i Soborowej Ukrainie. Tę drogę ku najwyższemu szczytowi „być razem” Poeta zawsze rozpoczynał od siebie, od swoich rodaków, od czarującej i bliskiej mu Bukowiny. Pamiętał dobre nauki Szewczenkowskich testamentów – byle nam uczynić małe dzieło, a wielkie samo się będzie działo. Bezmierny szacunek dla Poety, który słowem wykuwał nieugiętą siłę narodowej jedności Ukraińców, modlącego się do Boga: Niech wzburzony Czeremosz, I Czarny, i Biały, Z bratnią ruską ziemią Nas już nie dzieli. Wdzięczność i chwała wieszczemu Słowu Oświeciciela i Poety! Chwała Soborowej Ukrainie i Bohaterom, którzy bronią przed ordyńskim moskalem świętej Idei Jedności!

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

Ogólnoukraińska „Proświta”, która nie powstała

Jewhen BUKET Pierwsza próba stworzenia Ogólnoukraińskiego towarzystwa „Proświta” miała miejsce jeszcze w 1917 roku. Na Ogólnoukraińskim zjeździe „Proświt”, który odbył się 20–23 września 1917 roku w Kijowie, wybrano Radę Główną (Zarząd Centralny), a także Centralne Biuro towarzystw „Proświta”, które miało koordynować działalność kilkuset już istniejących organizacji proświatowych i przygotować dokumenty do stworzenia oraz rejestracji sieci związków proświatowych, mających objąć całą Ukraińską Republikę Ludową i zjednoczyć się w jeden „związek związków”. Na zjeździe z referatem na temat: „Organizowanie Ogólnoukraińskiego Związku Proświt” wystąpił pan Pełech. Petro Pełech (1887–1961) – znany historyk filozofii i tłumacz, który figuruje w materiałach dotyczących organizacji ukraińskiego nauczycielstwa oraz opracowywania inicjatyw ortograficznych i edukacyjnych w Kijowie w latach 1917–1918 wraz z Iwanem Ohijenką i innymi działaczami. Zdaniem referenta: „Zjednoczenie wszystkich „Proświt” na Ukrainie powinno być utworzone na zasadach autonomiczno-federalistycznych, a nie centralistycznych, jak to jest w Galicji. To zjednoczenie może być albo związkiem poszczególnych towarzystw, albo związkiem drobniejszych zrzeszeń „Proświt””, co referent uważał za lepsze. Radził on, aby nie narzucać drobniejszym zrzeszeniom „Proświty” jakiegoś jednego planu, lecz dać im swobodę łączenia się w takich formach, które dla nich samych będą wygodniejsze – czy to gminne, czy powiatowe, czy jeszcze inne. „Obok ogólnego autonomiczno-federalistycznego związku, poszczególne „Proświty” mogą rozszerzać swoją działalność także na zasadzie centralistycznej, Jewmen Łukasewycz wydzielając ze siebie oddzielne oddziały (filie) w tych miejscowościach, gdzie sama ludność nie zdołała jeszcze tego zrobić”. Pan Pełech przedłożył prezydium zjazdu dość szczegółowo opracowany projekt statutu związku zrzeszeń „Proświt”, lub jak to nazwał – „Związku Związków Proświt”. Organem wykonawczym Związku według statutu miała być Rada Główna (lub jak to nazwał – Biuro Centralne), wybierana przez walne zgromadzenie Związku. Oprócz Rady Głównej miała być wybrana także Komisja Kontrolna do nadzoru nad prawidłowością prowadzenia spraw Związku. Zgodnie z projektem Pełecha wiejskie „Proświty” miały zjednoczyć się w związek powiatowy, związki powiatowe – w gubernialny, a te ostatnie – w jeden „związek związków”, na czele którego miała stać Rada Główna lub Zarząd. Ostatecznie zjazd postanowił założyć w Kijowie Radę Główną z przedstawicieli „Proświt” różnych guberni oraz Rady Kijowskiej „Proświty”. Ta Rada Główna lub Zarząd Centralny złożyły się całkowicie mechanicznie z 16 przedstawicieli guberni i 10 członków Rady „Proświty” w Kijowie. Ani dyrektyw, ani wskazówek, skąd Zarząd miał czerpać środki na swoją pracę, zjazd nie dał. W Państwowym Archiwum Obwodu Kijowskiego zachowała się lista członków Rady Głównej towarzystw „Proświta”: 1. Załowśkyj Petro, Ołeksandrija na Chersońszczyźnie; 2. Wołoszenko Chwedir, poczt. oddz. Ołeksijewo-Leonowo na Donbasie; 3. Szczukin Pyłyp, Jekaterynosław; 4. Iwanucha L., Niżyn, Czernihowszczyzna; 5. Dichtiar Ołeksa Iwanowycz, Kijów; 6. Bułhak Makar Jolijowycz, Kijów; 7. Iszunina Marija Iwaniwna, Kijów; 8. Łukasewycz Jewmen Kyryłowycz, Kijów; 9. Koroliw Wasyl Kostiantynowycz, Kijów; 10. Synyćkyj Maksym Stratonowycz, Kijów; 11. Wołoszynow Ołeksandr Fedorowycz, Kijów; 12. Tomasziwśkyj Mykoła Mykołajowycz, Kijów; 13. Łotoćkyj Ołeksandr Hnatowycz, Kijów; 14. Durdukowśkyj Wołodymyr Fedorowycz, Kijów; 15. Tulupa Wołodymyr Zynowijowycz, Kijów; 16. Jemec Wasyl, Huts’kyj zawod, Szariwka, Charkowszczyzna; 17. Czajkiwśkyj Fedir Iwanowycz, Łubnie, gubernia połtawska; 18. Jarmołenko Mychajło Fyłymonowycz, Kijów; 19. Brodowśkyj Iwan Semenowycz, Jekaterynodar na Kubaniu; 20. Łuckewycz Marija Jurijiwna, wieś Żołobiw na Podolu; 21. Łewyćkyj Modest, Biała Cerkiew na Kijowszczyźnie; 22. Kowalenko Hryhorij, Połtawa; 23. Kryżanowśka Lubow, Kijów; 24. Sołucha Kost’, Kamieniec Podolski; 25. Prychod’ko Iwan Jewdokymowycz, Podole; 26. Szewczenko, Besarabia, Kiszyniów. Do Centralnego Biura lub „prezydium Zarządu Centralnego” wybrano następujące osoby: na przewodniczącego – Wasyla Koroliwa, zastępców przewodniczącego – Maksyma Synyćkiego oraz Fedira Czajkiwśkiego, sekretarzy – Mariję Iszu- Wasyl Koroliw ninę oraz Mychajła Jarmołenkę i skarbnika Jewmena Łukasewycza. Wszyscy oni to doświadczeni proświatowcy. Oto co o nich wiadomo. Wasyl Kostiantynowycz Koroliw – lekarz weterynarii, pisarz, wydawca, malarz, działacz społeczno-polityczny i państwowy, członek Kijowskiego towarzystwa „Proświta”, założonego ku pamięci Tarasa Szewczenki, od 1906 roku. Członek Rady Kijowskiej „Proświty”, wybrany 14 maja 1917 roku. Maksym Stratonowycz Synyćkyj – prawnik, działacz społeczny i kulturalno-oświatowy. Członek-założyciel Kijowskiego towarzystwa „Proświta”, „kierujący kantorem” gazety „Rada”, współzałożyciel i kierownik administracyjny wydawnictwa „Czas” w Kijowie. Jeden z najbardziej zauważalnych działaczy ukraińskiego klubu „Rodyna”. Członek Ukraińskiej Centralnej Rady od czasu jej powstania. Od momentu odnowienia w 1917 roku – jeden ze stałych kierowników Kijowskiej „Proświty”. Fedir Iwanowycz Czajkiwśkyj – ksiądz UGKC, działacz społeczny, kapelan UHA. W 1915 roku trafił do rosyjskiej niewoli, został wywieziony do Połtawy. Po rewolucji lutowej w Rosji włączył się w wir życia odrodzonej ukraińskiej państwowości. Jako referent edukacji pozaszkolnej przejechał wsie i miasteczka Połtawszczyzny i swoimi płomiennymi przemówieniami oraz referatami budził ludność do nowego życia i zakładał Towarzystwa „Proświta”. Jewmen Kyryłowycz Łukasewycz – dyplomata, dziennikarz, lekarz, wydawca i działacz społeczny, członek Kijowskiego towarzystwa „Proświta”, założonego ku pamięci Tarasa Szewczenki, od 1908 roku. Członek Rady Kijowskiej „Proświty”, wybrany 14 maja 1917 roku. Na początku 1918 roku – minister ochrony zdrowia rządu URL. Marija Iwaniwna Iszunina – działaczka społeczna, członkini Kijowskiego towarzystwa „Proświta”, założonego ku pamięci Tarasa Szewczenki, od 1908 roku, przez pewien czas była w jego organach kierowniczych. Od 1915 roku była niezmienną sekretarz „Towarzystwa pomocy ludności Południa Rosji, która ucierpiała od działań wojennych”, które opiekowało się przede wszystkim aresztowanymi i wysiedlonymi Galicjanami, zakładnikami, dziećmi, które straciły rodziców, i w ogóle wszystkimi ofiarami rosyjskiej okupacji Galicji. Mychajło Fyłymonowycz Jarmołenko – działacz społeczny, kierownik spraw towarzystw „Proświta” przy Departamencie edukacji pozaszkolnej. Oto jak opowiada o pracy Centralnego Biura towarzystw „Proświta” w wirze wydarzeń Rewolucji Ukraińskiej dokument, zachowany w zasobach Centralnego Państwowego Archiwum Wyższych Organów Władzy i Zarządzania Ukrainy: „Przed Biurem w pierwszym dniu stanął dylemat: albo wejść na szeroką drogę i wziąć na siebie inicjatywę dotyczącą wprowadzenia w życie większości postanowień zjazdu, albo ograniczyć się tylko do tego, aby opracować dokumenty statutowe. Do pierwszego zadania niezbędna była stała systematycz- Fedir Czajkiwski na pomoc, a także nieprzeciążone pracą siły, którymi nie byli członkowie Rady Kijowskiej „Proświty”. Drugie wymagało przynajmniej jednorazowej subwencji. W pierwszych dniach po zjeździe, dopóki nie rozjechali się po guberniach przedstawiciele, Biuro regularnie się zbierało i obmyślało swoje zadania. Sześć dni po 24 września posiedzenia odbywały się w dzień i wieczorem. Postanowiono w pierwszej kolejności wydać „Prace zjazdu”, „Informator dla Proświt”, zarysy trzech Statutów, a także zabrać się za wydawanie miesięcznika. Sfinansować wszystko miał Wydział Edukacji Pozaszkolnej, ale środków na te potrzeby tak i nie wyasygnował. Toteż Biuro musiało odrzucić wszystkie swoje plany. Za niewielkie środki Kijowskiej „Proświty” została założona kancelaria Biura z opłacanym urzędnikiem, który rozsyłał i zbierał ankiety od „Proświt”, rejestrował „Proświty”, odpowiadał na ich zapytania. Wydawanie miesięcznika z braku środków zostało przekazane Kijowskiej „Proświcie”. Biuro, zbierając się w pierwszych dniach w pełnym swoim składzie, wybrało sobie prezydium, do którego weszło sześć osób – pięć z Kijowskiej „Proświty” i jeden przedstawiciel z Połtawszczyzny. Pod koniec 1917 roku prezydium zwołało walne zgromadzenie wszystkich członków Biura w celu omówienia swojej sytuacji i zatwierdzenia statutów. Z guberni przyjechało tylko dwóch przedstawicieli, którzy wraz z członkami Rady Kijowskiej „Proświty” podjęli uchwałę, że biuro swoje zadania wykonało i wobec braku stałego finansowania nie ma możliwości prowadzenia żadnej szerokiej pracy. W 1918 roku w związku z ofensywą bolszewików musiał wyjechać z Kijowa sekretarz Biura Mychajło Jarmołenko. Choroba oderwała od pracy drugą sekretarz Iszuninę. Obciążenie sprawami zmusiło do zrzeczenia się stanowiska przewodniczącego Biura Koroliwa. I w prezydium pozostały tylko dwie osoby, które mieszkają w Kijowie – dr Synicki oraz Łukasewycz. Ten ostatni również wyjechał”. Sytuację miał naprawić Drugi ogólnoukraiński zjazd „Proświt”, zwołany przez Departament Edukacji Pozaszkolnej, który odbył się w „Klubie Ukraińskim” w Kijowie w dniach 3–5 listopada 1918 roku. Postanowił on uznać za konieczną organizację Biura Ogólnoukraińskiego Związku „Proświt”, „lecz licząc się z trudnymi warunkami współczesności, a także z brakiem w terenie stałych organizacji powiatowych i gubernialnych związków „Proświt”, powierzył tymczasowe wykonywanie funkcji Centralnego Biura Departamentowi Edukacji Pozaszkolnej, jeśli przy nim zorganizuje się komisję z przedstawicieli towarzystw „Proświta””. Właściwie kluczowe stało się to, że zaplanowana decyzja o utworzeniu na zjeździe Ogólnoukraińskiego Związku „Proświt” nie została podjęta. Nazwisko Sofii Fedoriwny Rusowej, która miała zostać przewodniczącą tego związku, zostało wykreślone z brudnopisów telegramów gratulacyjnych w imieniu zjazdu. Choć na pożegnanie została jednak uhonorowana oklaskami.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

małą garstką wsi my też go wspomnieliśmy. …W 1968 roku, kiedy radzieckie wojska wjechały czołgami do Pragi, Petro Kozaryk miał 20 lat. Tyle trwało jego życie. Urodził się na chutorze Kozaczczyna. W jego małej ojczyźnie śpiewano kołysanki „Hej, chłopcy-kozacy, siadajcie na konie…”. Tutaj stoczyła pierwszą udaną bitwę UPA-Wołyń. Minie czas, skończy się wojna. Jednak przyjdą „wyzwoliciele”, którzy postanowią ukarać niepokorną wieś. Do ostatniej duszy wysiedlą ludzi z chutorów Rudnia, Lisowyky, Huta, Sosniwka, Mosty, Łatasziwka, Majdan, Pidtrijcia, Danyliwka, Budy i wsi Antoniwci – w sumie 350 gospodarstw. I jego, małego chłopca z mamą i całą rodziną, też wysiedlą. Będzie dorastał na Zaporożu, stamtąd zmobilizują go do Armii Radzieckiej i wyślą do Czechosłowacji, żeby stłumić Wiosnę Wolności, w ich języku – bunt. …Ustawili ich przy czołgach, wydali rozkaz „gotowość bojowa”. Maszyny nieubłaganie zbliżały się do miasta. Młodzieniec nie czuł strachu. Ogarnął go fantomowy ból. Zobaczył go w oczach kobiet, które wyszły naprzeciw czołgom, mocno trzymając za ręce swoje dzieci. Usłyszał nieme błaganie: „Opanujcie się!”. I przypomniał sobie jako małego chłopca. Przypomniał sobie, że tacy sami pacyfikatorzy wtargnęli kiedyś z rozprawą do ich domu. Mieli takie same czerwone gwiazdki na czapkach i hełmach, jak on. Dziecięca pamięć na całe życie utrwaliła krzyk mamy, kiedy podpalili ich chatę, a ich zagonili do piwnicy. Przypomniał sobie, jak małe dzieci w kołyskach ładowano na wozy, jakby to były zabawki. Nawet bocianie gniazdo zrzucili z wysokiej topoli. „Żeby się nie mnożyli!”. Potem ludzi wywieźli w wagonach towarowych do bezwodnej wsi, gdzie nie było ani ulubionych jagód, ani grzybów, ani drzew… Oni długo i Zdjęcie na pamiątkę prezentacji książki Mykoły Procuka „Zmartwychwstanie po pół wieku” w Szumskim Muzeum Krajoznawczym

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

Tajemny ogród Mykoły Procuka

Halyna DACIUK, dziennikarka Ciąg dalszy. Początek w nr 30 z 2026 r. Szumszczyzna to ziemia, na której działała Ukraińska Powstańcza Armia-Południe. Gdzie zginął szef sztabu UPA-Południe Wasyl Procuk-Kropywa, gdzie szukał i znalazł ślady swojego ojca Mykoła Procuk. Co więcej, to moja rodzinna ziemia. Zrozumiałe, że prezentowanie tutaj książki „Zmartwychwstanie po pół wieku” (redaktorka-opracowująca H. Daciuk), wydawnictwo „Bukrek” 2025, było szczególnie poruszające. W każdym razie nasza druga prezentacja w ramach trasy „Zmartwychwstanie…” (pierwsza – w Bibliotece Publicznej imienia Łesi Ukrainki w Kijowie) była zdumiewająca. Pełna sala, nieudawane zainteresowanie, dyskusje, refleksje, najlepsze opinie. Zastępca mera Ołeksandr Makarewycz podkreślił, że takie wydarzenia są dziś potrzebne, abyśmy znali swoje głębokie ukraińskie korzenie i byli odpowiedzialni za naszą przyszłość. Wystąpienia córki Mykoły Procuka, pani Iryny, jej dzieci Pawłyka i Iwanki, którzy przyjechali specjalnie na prezentację z Francji i Danii, to emocjonalna dominanta wszystkich naszych prezentacji. Wychowawszy się za granicą, kończąc tam szkoły i zdobywając wyższe wykształcenie, cała trójka dzieci Iryny zna język ukraiński i swoje korzenie, kocha ziemię sławnych przodków, dokąd kiedyś woził je dziadek Mykoła, i gdziekolwiek by nie byli, opowiadają prawdę o Ukrainie. Bezgranicznie dziękujemy za organizację spotkania, życzliwość, profesjonalizm i wierną przyjaźń dyrektorce muzeum krajoznawczego pani Łarysie Kołesnyk. Razem z panią Łarysą wraz z rodziną złożyliśmy kwiaty w miejscu pochówku Dowódcy „Kropywy” i jego towarzyszy broni, wieczna im pamięć i chwała. Szczere podziękowania dla wszystkich, którzy zakupili książkę „Zmartwychwstanie po pół wieku”. Muzeum i bibliotece rodzina podarowała książki. Dziękujemy za występy muzyczne wspaniałym artystom Ołeksandrowi Listowskiemu i Zoi Tokarskiej. Dziękujemy potomkom bohaterów UPA, którzy obecnie bronią Ukrainy przed tyranem-Rosją. „Jest nas wielu, nas nie pokonać”, – powtarzał swojej wnuczce Iwance dziadek Mykoła – godny syn wielkiego Ojca. A 2 sierpnia wyruszyliśmy na miejsca chwały bojowej Powstańczej Republiki. Chodziliśmy ścieżkami niepokonanej Republiki Antonowieckiej razem ze zdumiewającą krajoznawczynią panią Switłaną Kuźmycz-Danyluk. Razem z rodziną legendarnego szefa sztabu UPA-Południe Wasyla Procuka-Kropywy uczciliśmy wieńcem uczestników narodowowyzwoleńczej walki o wolność Ukrainy. Tutaj hartował się duch, stąd szła na bitwy z wrogiem heroiczna Wołyń. Bohaterom chwała i pamięć wieczna! Wieniec – autorska praca proświtanki i działaczki społecznej Zoi Rużyn. A potem zawitaliśmy do wsi Antonowce. I to spotkanie wymaga ciszy… *** Po raz pierwszy odwiedziłam Antoniowce na Szumszczyźnie w 1990 roku, kiedy pracowałam w czasopiśmie „Ukraina”. Po wyjeździe służbowym opublikowałam artykuł „Jak żałośnie krzyczą ptaki, gdy niszczą gniazda!..”. Była to jedna z pierwszych nowożytnych publikacji z prawdą o zniszczonej przez reżim totalitarny wołyńskiej wsi. W kwietniu tamtego roku wydano rozkaz o przywróceniu jej na mapę geograficzną świata. Od tamtej pory bywałam tu jeszcze kilka razy. A teraz przybyliśmy do Antoniowiec podczas trasy prezentacyjnej książki Mykoły Procuka „Zmartwychwstanie po pół wieku”. Ta mała twierdza dla kilku osób zabliźniła rany, ale nie pozbyła się bólu. Obecnie zbierze się prawie cała wieś, zaledwie kilka osób… Zejdą się na spotkanie z trzech gospodarstw, które znajdują się na jednej uliczce o długości około 200 metrów. Przykryją jaskrawymi chodnikami dwie ławki, postawią kołacz obok pamiątkowego drzewka i znaku. Ucieszą się przyjezdnym i zaproszą do domu Jurija i Ludmyły, najlepszej wypiekaczki kołaczy i gospodyni weselnej w okolicy. Przy szczodrym stole zmieści się cała wieś wraz z gośćmi. Ludzie uprzejmie wypytają, skąd jesteśmy. Uważnie wysłuchają. Jednak każdy skieruje rozmowę na tę samą frazę: „Ja przecież pamiętam, jak wtedy nas wyganiali…”. Z tą pamięcią Antoniowce żyją jak z bolesnym rodowym piętnem. Teraz, kiedy prawdę można opowiadać, wlewają ją w nas cicho i powoli, żeby każdy zapamiętał. Jak to mogło się stać? Zaczną od tego, że w najlepszych czasach mieszkało tu około półtora tysiąca zamożnych, pracowitych i wykształconych ludzi. W Antoniowcach był młyn z napędem elektrycznym, stała piękna cerkiew, dwie szkoły, działała „Proświta”, górował pomnik „Wolności”, mieli pasieki, swój tartak, garncarnię, hutę, warsztaty, gdzie robiono meble i uprząż, sklep. A teraz oto co mamy… Los wsi jest wielki i tragiczny. Jako dziecko nie mogłam pojąć, dlaczego jej imię wymawiają szeptem, jakby się ukrywając. Jako dorosła zrozumiałam, że strach napędzała władza, która panicznie bała się banderowców. I za najmniejszą wzmiankę o nich karała. Właśnie tutaj, w gęstych lasach, w latach II wojny światowej z pełną mocą działała Republika Antoniowiecka ze sztabem UPA-Południe. Tutaj stworzono bazę do szkolenia i formowania sotni oraz kureni, które miały na celu rajdowe zadawanie ciosów okupantom na wschodzie i południu Ukrainy, nawiązywanie niezawodnej łączności. W wyznaczonym czasie planowano rozpocząć ogólnoukraińskie powstanie, aby obalić znienawidzony antyludzki reżim stalinowski i utworzyć Ukraińskie Samodzielne Soborowe Państwo. To nie była naiwna romantyka, tutaj pracowała idea narodowa z własnym zorganizowanym wojskiem – około 20 tysięcy osób. Samodzielna Ukraina była dla nich celem życia. Jednak by pokonać moskiewską nawałę, zabrakło sił. A mieszkańcy Republiki Antoniowieckiej za to, że współczuli i pomagali w walce, zostali okrutnie ukarani przez komuno-sowieckich najeźdźców. Zginęły setki powstańców, wywieziono rodziny, które cierpiały w GUŁAG-ach i na zesłaniach. Jednak i tego najeźdźcom wydawało się mało. Na początku lat 50. machina represyjna postanowiła zetrzeć Antoniowce z powierzchni ziemi. Do ostatniego człowieka wieś została przesiedlona w obwód zaporoski, domy rozebrano, powstańcze mogiły zrównano buldożerem, świątynię podpalono, cmentarz zalesiono, młyn zniszczono. Sławna wieś przestała istnieć. A żeby nie zostawić nawet śladu, uchwalono oficjalny dokument, który zaświadczył, że radę wiejską w Antoniowcach likwiduje się w związku z przesiedleniem wsi. Jakby ludzie dobrowolnie sami się przesiedlili! Cynizm okupanta nie ma granic. Kilku mieszkańców, którzy na przekór wszystkiemu wrócili, żyło początkowo w ziemiankach. Potem zbudowali domy, ale tak i pozostali bez elektryczności, bez ochrony socjalnej i praw. Żadnej wzmianki, że tutaj była wieś. W 90. roku wspominali, jak siłą wypychali ich z domów, ładowali na wozy, wybijali szyby, niszczyli drzwi, zrzucali snopy z dachów, zabierali wszystkie zapasy żywności i wieźli na stację w Krzemieńcu czekać na rozporządzenie. Po drodze wielu umierało. Z opowieści, które wtedy zapisałam, najbardziej poruszyła mnie historia o młodzieńcu Petrze Kozaryku. Kozarykowie – najczęstsze nazwisko w Antoniowcach. Dzisiaj z trudem przyzwyczajali się do nowego miejsca. Mama tęskniła i chorowała. Spróbowali wrócić na Tarnopolszczyznę w 1954 r. Jednak nie pozwolono im budować domu – nie było Antoniowiec, zapomnijcie! Ich podwórko zalały chwasty i zarośla. Nad ruiną stał kikut drzewa, z którego zrzucono gniazdo. Bocian więcej nie przyleciał. ...Kazano im nie zatrzymywać się! Czołgista Petro Kozaryk jeszcze raz spojrzał w błagalne oczy czeskiej kobiety. Zatrzymać się nie mógł, bo wiedział, jaka kara go czekała, jechać na kobiety z dziećmi – też nie mógł. I nie zatrzymując się, ostro zawrócił czołg w bok. Jedyna droga prowadziła w przepaść. I on wybrał właśnie ją... Posłali go, by poskromił powstańczą Pragę. Żeby nie stać się najeźdźcą, młodzieniec wybrał rycerską śmierć. Na cześć i w pamięć Kozaryków, Romaniuków i jeszcze kilku antoniowieckich rodzin potomkowie posadzili drzewo z pamiątkową tablicą. W sobotę wspomnieliśmy i ich. W Antoniowcach przygotowywał wojsko do walk o wolność Ukrainy szef sztabu UPA-Południe Kropywa. W Antoniowcach bywał jego syn Mykoła Procuk, zbierając informacje o ojcu. Śladami prawdziwej powstańczej sławy przeszliśmy my. Zatrzymaliśmy się, pokłoniliśmy, posłuchaliśmy dzieci, których rodzice i dziadkowie byli uczestnikami walki o Samodzielną Ukrainę. Dzieci to już 80-letni ludzie – pani Łesia, pan Wasyl, pan Ołeksandr (Sianio). Oni pamiętają opowieści bliskich o zwycięstwie i nie zapomnieli, jak moskiewska hołota wyrywała ich z rodzinnej ziemi, by na zawsze zetrzeć pamięć o ukraińskiej sławie. A ona zmartwychwstawała. Pamięć zmartwychwstaje za każdym razem, gdy nie milczymy. Pamięć zmartwychwstaje, gdy dociekamy i piszemy. Książka Mykoły Procuka również pracuje na rzecz prawdy o UPA, obalając totalne oszczerstwa wobec bohaterów. Dzisiaj wnuki i prawnuki rycerzy Republiki Antoniowieckiej kontynuują walkę o wolność Ukrainy i muszą ją zakończyć Zwycięstwem. Innego wyjścia nie mamy. Bohaterom wieczna pamięć i chwała. Dziękuję moim drogim towarzyszom – wspaniałej przewodniczce, dyrektorce Muzeum Pamięci „Obóz sztabu UPA-Południe” pani Switłanie Kuźmycz-Danyluk, dziękuję rodzinie Mykoły Procuka Irynie, Iwanie i Pawłowi za niezapomniane godziny razem. Dziękuję antoniowieckim gospodyniom i gospodarzom za dary i sobotni dzień, który pod koniec rozmowy wycisnął łzę i wszedł w każdą komórkę życiodajną siłą ducha i wiary. Jesteśmy. I będziemy. Antoniowce – Kijów Ciąg dalszy nastąpi. Switłana Kuźmycz-Danyluk, Iryna Procuk, Pawło Bożok, Hałyna Daciuk, Iwanna Procuk w miejscach chwały bojowej UPA-Wołyń Uczcili pamięć szefa sztabu UPA-Południe Wasyla Procuka-Kropywy oraz jego towarzyszy broni w Szumsku

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

pojedynczo pojawiają się u niego; dają o sobie znać; grzeją się przy ognisku w środku zimy… Wyczekują swego losu.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

Lubomyr Medwid: wspominanie egzystencjalnych sensów Interpretacje pisarskie

Wiktor PALYNSKYJ, pisarz, zasłużony pracownik kultury Ukrainy 1. …Temu artyście niedawno stuknęło 85 lat. Jego status artystyczny i społeczny pozwalają mi, nawet przede wszystkim, nakreślić jego życiorys. Urodził się 10 lipca 1941 roku w miasteczku Waryż, na Lwowszczyźnie. Z czasem rodzina się przeprowadziła. Od tamtej pory Lubomyr Medwid mieszka w okolicy Lwowa, w Rudnie. Cichej i spokojnej miejscowości. Malowniczej. …Jeśli chodzi o nagrody i odznaczenia: jest ich niemało. Laureat Narodowej Nagrody Ukrainy im. T. Szewczenki. Akademik Narodowej Akademii Sztuk. Ludowy artysta Ukrainy. Zasłużony działacz sztuk Ukrainy. Laureat państwowych orderów (dwóch stopni) Jarosława Mądrego. Profesor. *** Jego wystawa (malarstwo temperowe; ponad 70 wybranych prac) była eksponowana we Lwowskim Pałacu Sztuki, gromadząc codziennie zainteresowanych koneserów najszerszych kategorii. 2. Ekspozycja składała się, w zasadzie, z dość formatowych malarskich dzieł temperowych. Ja tutaj – tylko o tych, na które rzuciłem okiem przede wszystkim. Nie omieszkam powiedzieć i o tym, że oficjalny slogan-dewiza ekspozycji: „Krok.- Kros.-O-Krzyk”. Tak, jakby osobowość zniewolona przez samą cywilizację i gdzieś nieświadomie, być może, próbuje uwolnić się od tego. I artysta jakby w jakimś czarodziejskim lorgnon pragnie dostrzec możliwości swojej sztuki. …Oto – „Ziemia” (dyptyk). To właśnie to, co nie wiadomo kiedy i jak przychodzi i zostaje na zawsze. Dzieło, być może, i dawne, ale, ze zrozumiałych przyczyn, macierzyństwa i innych ludzkich symboli, – nieskończony. Prawda?.. 3. Wiele wspomnień artysty Natalija ŁUHOWSKA, główna bibliotekarka działu literatury krajoznawczej i bibliografii Tarnopolskiej Obwodowej Uniwersalnej Biblioteki Naukowej Działalność charytatywna odgrywa kluczową rolę w zapewnieniu finansowania różnorodnych projektów, wspieraniu zachowania dziedzictwa kulturowego i tworzeniu warunków dla rozszerzenia dostępu do wiedzy, co jest ważnym wkładem w rozwój przyszłych pokoleń. W szczególności, szczególne znaczenie ma inicjatywa darowania książek, która pozwala uzupełniać księgozbiory biblioteczne cennymi wydaniami. Wśród autorów, którzy czynią takie hojne wkłady do działu literatury krajoznawczej i bibliografii Tarnopolskiej Obwodowej Uniwersalnej Biblioteki Naukowej, czołowe miejsce zajmuje znany badacz, doktor nauk historycznych, profesor Nestor Myzak. Urodzony w malowniczej wsi Hermakiwka, obecnie części Iwane-Pusteńskiej wiejskiej terytorialnej wspólnoty rejonu czortkowskiego. Przez całe swoje życie jest związany z dzieciństwem. Dziecko, jak gąbka, chłonie w siebie wszystko, wydawałoby się, zwyczajne, ale niepowtarzalne („Wspomnienia dzieciństwa”). To wtedy, kiedy dusza jeszcze nie zapomniała, całkowicie, poprzednich wcieleń i może bawić się z Aniołami. I odczuwać swoją inność właśnie przez te gry… W jednym ze swoich biograficznych esejów L. Medwid pisze: „Na stole – nieruchoma deska, była biała, pośród jej bieli rzędami rozlokowały się czerwone, zielone, niebieskie plamy, od których nie mogłem oderwać swoich oczu. Zza plam, zdaje się, wyglądały ludzkie postacie, ale kolory niesamowitej piękności stały jakby przed nimi”. Od tego wszystko się zaczynało, tak wyraziście i reliefowo wbiło się w pamięć na całe życie… 4. Niemało z przeżytego obserwujemy pośród ledwo słyszalnego gwaru obrazów. Przytłumionego, jak sama tempera. Artysta wyraźnie próbuje wydobyć z podświadomości to, na co świadomość nie jest w stanie po prostu zareagować. „Ewakuacje” – tutaj ludzie wozami, zaprzężonymi w konie, podążają, w istocie, w nieznane… Nieznana przyszłość nadciąga. „Miejcie się na baczności!!! – krzyczy. – I tam nie ma dla was miejsca!” Łemkowie, którzy stali się koczownikami. Chaos przesiedlenia na nowe nieznane ziemie, gdzie nikt na nich nie czeka… Odgłosy takich głębinowych przeczuć są i w „Ewakuacjach”, i w „Peryferii”. Dlaczego właśnie tak? Historia tutaj wyjaśni z czasem. Ale nie pomoże… Choć i niezniszczalne. 5. „Oprócz człowieka, mnie w sztuce nie interesuje nic”. – Prorokuje artysta; jakby wykuwa każde słowo. Tak, właśnie „Syn marnotrawny” ma pewne zatajone pragnienia, a nawet zadania. On błąka się po ziemi, i nigdzie nie znajduje sobie miejsca. On – osiągnął wszystko. Jedynie ukojenia nie zdołał choćby na chwilę poczuć. Potajemna charyzma wciąż dusi go nocami. Nieskończenie. I to jego wieczna pokuta. I myślenie, które Medwid przekazuje przez pędzel; temperowo-cierpkie… 6. Człowiek, który chce dokonać niemożliwego („Ab ovo”). Płasko i, zdaje się, ciasno w jego wymiarze. Jednak on postanowił spróbować wszystkiego. I wymyślił sobie wszechprzenikliwość. Wydaje się, – to na zawsze; jakiekolwiek przeszkody przyszłoby mu pokonać… Dalej – „Babilon”. Tutaj liczy się nie konstruktywna przestrzeń, a konstrukcja przestrzeni… Myślę, domyślacie się, że – kolejna nieosiągalność. Artysta tutaj jest konceptualistą od sztuki: to kiedy mamy przede wszystkim zadanie jednak artystycznie szukać, aby dobudować własną Wieżę Babel. Bo – ta droga prowadzi w wyższe sfery. Artysta – jako ratunek; jako wykonawca projektu. 7. Potężne dwie nagie figury, mężczyzny i kobiety, jakby odwróciły się od siebie, może, z bólu duszy, a czy, zapewne, od takiej siły energetyki, że już minusuje ich przyciąganie. „Odwrotne” Medwida, dopiero staje się odwrotnym. Zawczasu osiągnąwszy roztrzaskaną atrakcyjność. To, bez wątpienia, bólowy udział. Ale nieuchronny. I nie pośredni… Za co „Adamowi i Ewie” tak się poszczęściło?.. A jednak – samotność w Raju! Ich zgubią poszukiwania siebie. Ale to będzie już później… 8. Drażni się „Żona Lota”. Na to ona i kobieta. Chociaż – i z biblijnej historii. Ona – nim. Chociaż mogło być całkiem inaczej… Zagadkowo. Skąd przychodzą zagadki?.. One nie wałęsają się. One wiedzą, do kogo i kiedy się zbliżyć. Oto! 9. Nierzadko ludzkie istoty stają się celami. Nawet nie wiedząc o tym. Jednak – cel jest celem. Oni, którzy po tej stronie celu, zdolni są nacisnąć na spust. I wtedy, wydaje się, obraz nie będzie musiał tracić swojego połysku, bo on i tak jest zatajono-temperowy; wyczekująco-niemrugający; udawanie-porowaty; nieskończenie-niespieszny. On woła, ale go nikt nie słyszy. Wszyscy – w swoich płaskich światach. Wyczekują. Jabłko? Zapewne, że tak! Ono… 10. Tego obrazu nazywać nie będę: wiele ciemnych przestrzeni. Uwag samemu sobie. Artysta jakby wypróbowuje siebie nie na cierpliwość lub wytrwałość, a na niepokutne cierpienie… Strasznie?!. 11. Zeskoczyć i przewyższyć wszystkich. Zdołać. Potrafić. Samotnie ustąpić. …I, wreszcie, zmartwychwstać, nie pozostawiając żadnych wątpliwości w swojej samodzielności! („Samotność lidera”). Tutaj możliwe są jakieś autorskie luki; zapewne, pragnienie zatrzymania się; …ale przecież nie na długo. Wielkość zadania – nieogarniona! 12. L. Medwid, przy całej swojej zatajonej ekspresji, nie woła, a szepcze ustami swoich obrazowych bohaterów. On zawsze widzi przeszkody rozmaite. I nawet takie, jak „dom-ściana”. Wyobraźnia mistrza bezlitosna w takich i podobnych przypadkach. …Ale on nie wyszukuje, one 13. Ten chłopiec dawno marzył o ptaku i, wreszcie, oswoił go. (Możliwe?!.) On chce być ptakiem i sobą, jednocześnie… Ale przecież – cała seria przemian i tułaczek. I nawet wyrzeczenia się siebie… Co to będzie dalej – proponuje nam przemyśleć, poczuć, zastanowić się Medwid? Nie krzycząc i nie szarpiąc się: w okolicy lekkiego smutku. Właśnie tak, a czemu by i nie?.. 14. „Błękitny Kamieniec”, „Kamieniec Podolski”, „Wczesna wiosna w Podhorcach”. Właśnie to malarstwo, na żywo, przywiązane do miejsc historycznych, miast, obiektów. Jednak nie jest ono ani trochę hałaśliwe, nie jest uproszczono-naturalne, nie jest umyślnie dekoracyjne, nie jest wygładzone, nie jest miękkoserdeczne. Przeszło ono w odpowiednim czasie przez duszę artysty i samowolnie wyłoniło się, jak na dawnej kliszy fotograficznej, z jej nieoczekiwanymi efektami. Widz ufa artyście i mimowolnie szuka czegoś więcej. I znajduje to!.. Bogactwo różnorodności historii i bytu ludzkiego; przyczynowości i skutków, skoncentrowanych znaków wyobraźni. I gorliwie przyjmuje. Właśnie to. 15. Muszę zauważyć, że starałem się, pisząc ten esej, przestrzegać chronologii prac czy wystawowej kolejności ekspozycji. Odczuwalna przyciągająca siła pewnych dzieł była dla mnie gwarancją artystycznej autentyczności i wystarczająco intensywnego „obcowania”, skromnego mojego uznania; jako najnowszego malarskiego uznania. P. S. I jeszcze jedno: skąpo, ale ważnie. Lubomyr Medwid przekazał 60 tysięcy dolarów amerykańskich na potrzeby Sił Zbrojnych Ukrainy. Chwalebnie! Sława Ukrainie. Sława jej bohaterom. Warto zaznaczyć, że Rosja już wtedy aktywnie próbowała wywołać konflikt między naszymi narodami, finansując antyukraińską propagandę w Polsce. Istnieje nadzieja, że nieporozumienia pozostaną w przeszłości i będziemy mogli iść naprzód ramię w ramię, bez rosyjskich prowokacji, które często zdarzały się wcześniej i zdarzają się teraz. Wartość tej książki polega nie tylko na jej historycznym znaczeniu, ale także na ważności dla zrozumienia prawdy o naszej przeszłości i relacjach między narodami. Wydanie jest niezwykle aktualne i interesujące zarówno dla ukraińskich, jak i polskich czytelników, sprzyjając wzmocnieniu przyjaznych stosunków między dwoma sąsiednimi narodami. Wyrażamy szczere podziękowania panu Nestorowi za jego wsparcie dla naszej biblioteki oraz za kolejny dar, który stał się dla nas prawdziwym nabytkiem. Jesteśmy przekonani, że jego praca znajdzie wdzięcznych czytelników i pomoże głębiej zrozumieć ważne punkty zwrotne historii. Życzymy autorowi zdrowia, dalszych sukcesów naukowych i spokoju pod pokojowym niebem.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

Kolejny dar od Nestora Mizaka

Podczas naukowej kariery nasz rodak przygotował 38 monografii, 9 podręczników i zaleceń metodycznych dla studentów uniwersytetu, a także opublikował ponad 200 artykułów naukowych i popularnonaukowych. Dwukrotnie został uhonorowany literacką nagrodą im. Wolanyków-Szwabińskich, którą wręcza Fundacja Ukraińskiego Wolnego Uniwersytetu w Nowym Jorku, USA. W 2017 roku otrzymał Order „Za zasługi” III stopnia. Ponadto odznaczono go jubileuszowymi medalami Ogólnoukraińskiego Bractwa Weteranów UPA, a także licznymi dyplomami od administracji państwowych obwodów tarnopolskiego, chmielnickiego i czerniowieckiego. Dział literatury regionalnej i bibliografii Tarnopolskiej Obwodowej Uniwersalnej Biblioteki Naukowej niedawno wzbogacił swoje zbiory kolejną pracą Nestora Mizaka „Polonizacja. Wieś Hermakiwka w czasie polskiej okupacji 1919–1939 (1940–1946)”. Wydanie to, które ukazało się w 2026 roku nakładem czerniowieckiego wydawnictwa „Technodruk”, liczy 116 stron. Okładka książki przedstawia polskiego orła przecinanego drutem kolczastym. Ten element graficzny symbolizuje okres polskiej władzy okupacyjnej, któremu towarzyszyły represje i ograniczenia wolności ludności ukraińskiej. Publikacja jest częścią autorskiej serii „Za ciebie, święta Ukraino” i stanowi trzydziestą ósmą książkę w ramach 26. dodatku. Autor szczegółowo bada w niej historię mieszkańców Hermakiwki w czasie polskiej okupacji i analizuje metody tłumienia ukraińskiego ruchu wyzwoleńczego OUN i UPA, stosowane przez polską politykę. Książka opiera się na wiarygodnych materiałach archiwalnych, które pozwalają głębiej zrozumieć ten złożony okres w historii regionu. Czytelnicy zainteresowani tym tematem znajdą w książce listy Polaków mieszkających w Hermakiwce w okresie międzywojennym, od 1919 do 1939 roku, aż do ich przesiedlenia na ziemie ojczyste w 1946 roku, a także rejestry ich majątku, w tym gruntów. Publikację uzupełniają cenne dokumenty fotograficzne, ukazujące codzienne życie obu narodów, w tym świadectwa szkolne, paszporty, fotografie uczniów i członków organizacji młodzieżowych. Autor kładzie szczególny nacisk na kwestię polonizacji Ukraińców, uwarunkowanej przewagą społeczną i materialną społeczności polskiej. Ponadto w książce poruszono temat masowych deportacji Ukraińców i Polaków w latach 1945–1946, które pozostawiły głęboki ślad w zbiorowej pamięci obu narodów. Dziś młode pokolenie Ukraińców i Polaków nie pamięta już wszystkich trudności w stosunkach między naszymi narodami. Właśnie dlatego publikacja badań naukowych na ten temat przyczyni się do poprawy wzajemnego zrozumienia między Ukraińcami a Polakami.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

Apoletka heroicznego czynu Ukraina czci 120. rocznicę urodzin Ołeny Telihy

Nie trzeba smutku! Zbierzmy się od razu, Żeby dalej iść drogą jedną! Ołena Teliha 21 lipca 2026 roku to szczególny dzień w naszym narodowym kalendarzu. 120 lat temu urodziła się poetka, działaczka społeczno-polityczna, bojowniczka o ukraińską państwowość Ołena Teliha. Co wie o O. Telidze współczesne pokolenie? Jakie jej poezje i utwory publicystyczne pozostają aktualne? Dlaczego jej życie i działalność są przykładem wysokiego obowiązku obywatelskiego? Jakie idee Ołeny Telihy zostały zrealizowane, a jakie jeszcze musimy zrealizować we współczesnej Ukrainie w niezwykłych warunkach rosyjsko-ukraińskiej wojny? W jakich warunkach ma powstać wymarzone Państwo Ukraińskie? Odpowiedzi na te pytania padały podczas różnorodnych zgromadzeń, które odbyły się w stolicy i w całej Ukrainie w przeddzień oraz w dniu urodzin niepowtarzalnej Ołeny Telihy. Bardzo chciałabym w niniejszej publikacji zwrócić uwagę na skalę wydarzeń i akcji ku czci jubileuszu Ołeny Telihy. Miło odnotować, że inicjatorami i organizatorami pewnych akcji na jubileusz Ołeny Telihy stał się Zarząd Ogólnoukraińskiego Towarzystwa Kobiecego imienia Ołeny Telihy. I jest to zrozumiałe, gdyż Towarzystwo, założone z inicjatywy dziennikarki, działaczki społecznej, deputowanej ludowej Ukrainy IV kadencji Olhy Kobec jeszcze w 1994 roku, od wielu lat zajmuje się badaniem i popularyzacją życia i twórczości Ołeny Telihy, patriotycznym wychowaniem młodzieży, zachowaniem pamięci narodowej i tożsamości naszego narodu. Znakomitymi w działalności Towarzystwa stały się konferencje naukowo-praktyczne poświęcone badaniu życia i twórczości Ołeny Telihy, wieczory pamięci i uroczyste akademie poświęcone tej wspaniałej poetce i działaczce społecznej, wiece przy Pamiątkowym Krzyżu w Babim Jarze, konkursy na najlepsze wykonanie jej utworów. Swego czasu to właśnie Towarzystwo zainicjowało wzniesienie pomnika Ołeny Telihy w Kijowie, a także nadanie jednej ze stołecznych ulic imienia Ołeny Telihy. Właśnie dlatego Towarzystwo stało się koordynatorem i siłą konsolidującą, która współpracowała z instytucjami państwowymi, naukowymi, kulturalno-oświatowymi, zwracała się do stołecznego merostwa, muzeów stolicy, regionalnych organizacji OTK imienia Ołeny Telihy. Musimy skonstatować, że mimo ciężkich czasów, jakie przeżywa Ukraina, o jubileuszu O. Telihy wspomnieli także mężowie stanu, w szczególności szef Biura Prezydenta K. Budanow. Jednak nasze ukraińskie społeczeństwo dzisiaj, tak jak dawniej, trzyma się na inicjatywie i entuzjazmie nieobojętnych środowisk narodowo-patriotycznych, które skupiają wokół siebie współczesnych. Dlatego chciałabym szczerze podziękować naszym muzeom, bibliotekom, regionalnym organizacjom Towarzystwa, które wzięły na siebie odpowiedzialność, aby idee i działalność Ołeny Telihy w imię Ukrainy zostały zaktualizowane i nie zapomniane. Osobno wyrażamy wdzięczność naszym Siłom Zbrojnym Ukrainy, które codziennie bronią nas na froncie i przed tym samym wrogiem, z którym walczyła Ołena Teliha. 21 lipca z okazji jubileuszu Towarzystwo zorganizowało kilka wydarzeń wspólnie z instytucjami państwowymi, stołecznymi muzeami, bibliotekami miasta. I jest to zasługa w szczególności Kijowskiej Miejskiej Administracji Państwowej, która odpowiedziała na apel Towarzystwa. Tak, w Narodowym Muzeum Literatury Ukrainy przeprowadzono uroczystą Akademię „Ołena Teliha – apologetka heroicznego czynu” z okazji 120. rocznicy urodzin Ołeny Telihy – wybitnej ukraińskiej poetki, działaczki OUN, kobiety, która świadomie wybrała drogę walki o Ukrainę i oddała za nią życie. W tym dniu sala muzealna połączyła kijowską społeczność, twórczą młodzież, studentów, naukowców i wszystkich, którym bliskie są słowo, postać i niezłomny duch Ołeny Telihy. Autorką i prowadzącą Akademię została Honorowa przewodnicząca Ogólnoukraińskiego Towarzystwa Kobiecego imienia Ołeny Telihy, wieloletnia popularyzatorka i badaczka jej twórczości Olha Kobec. Właśnie jej przenikliwe opowieści o życiowym wyczynie poetki, jej bezkompromisowości, ofiarności i miłości do Ukrainy nadały szczególny ton całemu wydarzeniu. Mówiła nie tylko o postaci historycznej, ale o człowieku, którego wybór i dzisiaj jest przykładem prawdziwej odwagi obywatelskiej. Poezja Ołeny Telihy wybrzmiała w wykonaniu studentów Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu Teatru, Kina i Telewizji imienia I. K. Karpenki-Karego – Switłany Wojtko, Kariny Jarmołenko, Anny Kućko, Szony Marczuk oraz Weroniki Jaremczuk (wykładowcy – Lubow Pidlisna, Ołeh Łysyj). Przyszłe gwiazdy teatru i kina znalazły niezwykle szczere i współczesne intonacje, dzięki którym wiersze poetki zabrzmiały nadzwyczaj aktualnie i proroczo. Szczególnej emocjonalności Akademii dodały pieśni do słów Ołeny Telihy w wykonaniu artystki ludowej Ukrainy Switłany Myrwojdy, która, nawiasem mówiąc, jest wieloletnią aktywną członkinią Towarzystwa, swego czasu kierowała Kijowskim oddziałem miejskim, była zastępczynią Przewodniczącej Towarzystwa. Pisarka Iren Rozdobudko, autorka powieści o Ołenie Telidze „Niewiarygodna. Oda do radości”, odkryła przed obecnymi mało znane strony życia poetki i podzieliła się swoimi twórczymi poszukiwaniami jej wizerunku. Podkreśliła, że dzisiaj imię Ołeny Telihy coraz częściej rozbrzmiewa wśród ukraińskich obrońców, a jej powieść, której prezentacja odbyła się w tej samej sali na dwa dni przed rosyjskim atakiem, stała się rzadkością bibliograficzną. Jest ona już Uczestnicy i goście Uroczystej akademii od dawna znajdują swoich czytelników na froncie. Niestety, wielu urzędników i zarządców sfery kina na Ukrainie wciąż nie docenia możliwości tej branży w propagowaniu prawdziwej miłości do Ukrainy na przykładzie życia i twórczości Ołeny Telihy, o czym świadczy wciąż niezrealizowany projekt scenariusza filmowego autorstwa Iren Rozdobudko, który przeszedł kilka etapów konkursów twórczych, został uznany za zwycięski, ale na który państwowi decydenci od kinematografii tak i nie przeznaczyli środków. Smutne. Mówiła o tym znana reżyserka i producentka Hałyna Chrapko. Ozdobą Akademii stała się pierwsza wycieczka po wystawie „Apologetka heroicznego czynu”, przygotowanej przez naukowców Narodowego Muzeum Literatury Ukrainy na podstawie kolekcji muzealnej oraz we współpracy z byłą Przewodniczącą Towarzystwa, doktorem filozofii Łarysą Lachocką i pracownicą naukową muzeum Ołeną Krukiwską. Na jednym oddechu poprowadziła ją Olha Kobec. A zwieńczeniem wydarzenia stał się korowaj od członkini zarządu Czerniowieckiej organizacji obwodowej Wszechukraińskiego Związku Kobiet im. Ołeny Telihy, znanej bukowińskiej wolontariuszki i działaczki społecznej Sidonii Moskaliuk, którym poczęstowała obecnych zastępczyni przewodniczącej Towarzystwa pani Maria Mardynawka. Dziękujemy drogim bukowinkom, korowaj był bardzo smaczny! Jubileuszowa Akademia jeszcze raz zaświadczyła: postać Ołeny Telihy należy nie tylko do historii. Jej słowo, jej odwaga i ofiarność nadal są drogowskazem dla Ukraińców w tym okrutnym czasie prób, kiedy walka o wolność Ukrainy trwa. A oto w stołecznym Muzeum Wojny tego dnia odbyła się interaktywna lekcja „Ołena Teliha: między poezją a walką”. Uczestnicy wydarzenia prześledzili drogę życiową poetki, mówili o jej roli w ukraińskim ruchu wyzwoleńczym, sile poetyckiego słowa jako formie oporu oraz okolicznościach świadomego wyboru pozostania w okupowanym Kijowie, mimo śmiertelnego niebezpieczeństwa. Podczas lekcji Hałyny Iljewej, dziennikarki, pisarki, naukowczyni, autorki i wykonawczyni piosenek, zastępczyni przewodniczącej Wszechukraińskiego Związku Kobiet im. Ołeny Telihy, obecni zapoznali się z materiałami z kolekcji Muzeum, czytali fragmenty poezji, listów i wspomnień, które pomagają głębiej zrozumieć osobowość pisarki oraz historyczny kontekst jej życia. W ramach wydarzenia odbyła się również prezentacja wyników Wszechukraińskiego konkursu literacko-artystycznego „Aby dalej iść drogą jedną!”, który Wszechukraiński Związek Kobiet im. Ołeny Telihy prowadzi od 1998 roku. W tym czasie konkurs stał się ważną platformą popularyzacji dorobku twórczego pisarki wśród młodzieży. Ostatni, przeprowadzony w 2025 roku, połączył ponad 300 uczestników z całej Ukrainy. Szczególną częścią programu stała się właśnie prezentacja animowanych wideo, stworzonych przez Muzeum Wojny na motywach utworów Ołeny Telihy. U ich podstaw legły nagrania uczestników konkursu, przekazane do kolekcji muzealnej przez Wszechukraiński Związek Kobiet im. Ołeny Telihy. Na podstawie najlepszych prac konkursowych muzealny animator Danyjił Pińko stworzył serię animacji, które po raz pierwszy demonstrowano w przestrzeni muzealnej właśnie w dniu 120. rocznicy urodzin poetki. Owocna współpraca Towarzystwa i Muzeum Wojny stała się podstawą do stworzenia nowych formatów muzealnych, które pomagają współczesnej młodzieży odkrywać postać Ołeny Telihy i przemyśliwać jej dziedzictwo językiem teraźniejszości. Dziękujemy pani Switłanie Dacenko za umiejętnie przeprowadzoną pracę, liczymy na dalszą współpracę! Szczególnie miło odnotować, że z okazji jubileuszu Ołeny Telihy w całej Ukrainie odbyły się znaczące wydarzenia i akcje, zainicjowane przez oddziały. Uroczystości z okazji jubileuszu O. Telihy w Babim Jarze. 21.07.2026 r. Ekspozycja wystawy na cześć O. Telihy w Narodowym Muzeum Literatury Ukrainy

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

własnymi organizacjami społecznymi WŻT (Wszechukraińskiego Towarzystwa Kobiecego) imienia Ołeny Telihy. Chciałoby się szczerze podziękować w imieniu Zarządu Towarzystwa za to, że w warunkach wojny rosyjsko-ukraińskiej świadome ukraińskie kobiety, telihanki, aktywnie przyczyniają się do kontynuowania państwowotwórczej sprawy Ołeny Telihy, odrodzenia i wcielania jej idei w życie oraz pomagają wolontariackimi akcjami Siłom Zbrojnym Ukrainy, przybliżając nasze zwycięstwo. Tak, w Równem dzięki działalności Rówieńskiej Obwodowej Organizacji WŻT imienia Ołeny Telihy, zastępczyni przewodniczącej Towarzystwa, szefowej organizacji obwodowej, poetki, działaczki społecznej Tamary Bacmaj oraz przy wsparciu społeczności i władz lokalnych w przeddzień jubileuszu odsłonięto znak pamięci w miejscu domu, w którym mieszkała Ołena Teliha podczas jej pobytu w Równem latem 1941 roku, kiedy współpracowała z Ułasem Samczukiem w założonej przez niego gazecie „Wołyń”, publikując kilka artykułów programowych. Równe ma unikalną możliwość szczycić się tym, że biografia i działalność O. Telihy są ściśle związane z tym miastem. T. Bacmaj wraz z miejscowymi naukowcami zbadała, gdzie dokładnie stał dom, w którym od 12 września do 20 października 1941 roku, podczas gdy trwały walki o Kijów, Ołena Teliha mieszkała w domu rodziny Muczyńskich przy obecnej ulicy Wiaczesława Czornowoła 21, pisała odważne artykuły do gazety „Wołyń”, grała na fortepianie z Tetianą Prachową, marzyła o wolnej Ukrainie. Dom nie zachował się, ale od dzisiaj znak pamięci będzie przypominał o jeszcze jednym miejscu mocy w Równem. 21 lipca w Rówieńskiej Obwodowej Uniwersalnej Bibliotece Naukowej odbyło się Regionalne Uroczyste Zgromadzenie, poświęcone 120. rocznicy urodzin Ołeny Telihy. Wydarzenie połączyło przedstawicieli organów władzy, naukowców, edukatorów, działaczy społecznych, artystów, bibliotekarzy oraz wszystkich, którzy szanują ukraińską historię i kulturę. Dzięki współpracy darczyńców, mecenasów, ludzi nieobojętnych Rówieńska Obwodowa Uniwersalna Biblioteka Naukowa wzbogaciła się o jeszcze jeden ważny symbol pamięci narodowej. Od teraz płaskorzeźba, której autorem jest rówieński rzeźbiarz Mychajło Faryna, będzie zdobić galerię ukraińskich pisarzy w bibliotece i przypominać odwiedzającym o sile ukraińskiego słowa, ducha i poświęcenia. Dusznym i przytulnym dla Honorowanie jubileuszu O. Telihy w Wynohradiwie mieszkańców miasta Równe stał się wieczór muzyczno-literacki z okazji jubileuszu O. Telihy „Wiatrami i słońcem Bóg moją drogę wyznaczył” w Rówieńskiej Bibliotece Obwodowej, który połączył twórczą młodzież, autorów poezji śpiewanej. Cały szereg bardzo ważnych akcji kulturalno-oświatowych i wolontariackich zainicjowała i przeprowadziła przewodnicząca Czerniowieckiej Obwodowej Organizacji WŻT imienia Ołeny Telihy, wolontariuszka, psycholożka, poetka Lilija Kryśko oraz członkinie Czerniowieckiego Towarzystwa Obwodowego. Chciałoby się wyróżnić niektóre z wydarzeń. Treściwą i licznie odwiedzoną stała się godzina literacka „Ołena Teliha – jasna gwiazda ukraińskiej poezji, kroniki walki o Ukrainę, teraźniejszości i przyszłości”, która odbyła się w przytulnej świetlicy Miejskiej Biblioteki w Zaleszczykach na Tarnopolszczyźnie. Moderatorką wydarzenia została bibliografka Miejskiej Centralnej Biblioteki Publicznej w Zaleszczykach, zasłużona dziennikarka Ukrainy Oksana Diakiw. Wydarzenie połączyło wielu twórczych i świadomych Ukraińców. Przewodnicząca Czerniowieckiej Obwodowej Organizacji WŻT imienia Ołeny Telihy Lilija Kryśko podkreśliła podczas spotkania, że los sławnej patriotki Ołeny Telihy dzisiaj zadziwiająco rezonuje z losami tysięcy Ukraińców, którzy prowadzą zaciętą walkę z raszystowskimi najeźdźcami. Jej życie i śmierć to mocny węzeł, który wiąże przeszłość i teraźniejszość, wzywając nas do zdecydowania i wspólnego działania. Podczas wydarzenia zorganizowano charytatywną zbiórkę środków na potrzeby Sił Zbrojnych Ukrainy. „Ołena Teliha – wzór patriotyzmu” – takie wydarzenie tematyczne odbyło się w Czerniowieckiej Obwodowej Bibliotece Naukowej z okazji jubileuszu Ołeny Telihy z inicjatywy Czerniowieckiej Obwodowej Organizacji WŻT imienia Ołeny Telihy. Na wydarzeniu byli obecni uczestnicy organizacji społecznej „Czerniowieckie Towarzystwo Więźniów Politycznych i Represjonowanych” na czele z Łarysą Kluczewską, którzy razem z Liliją Kryśko wspierają naszych wojskowych, rannych żołnierzy, odwiedzają ich w szpitalach, a także udzielają wszelkiej możliwej pomocy, gdy przygotowywana jest wysyłka paczek dla żołnierzy. Szczególnym gościem wydarzenia została Pawłyna Mykołajewycz, dziewczyna-obrończyni, która otrzymała najwyższe odznaczenie wojskowe Ukrainy „Krzyż za zasługi bojowe” – za osobistą odwagę podczas wykonywania zadań bojowych. Przewodnicząca organizacji społecznej imienia Ołeny Telihy Lilija Kryśko nazwała gościa Bukowińską Telihą, gdyż kontynuuje ona walkę o wolność i swobodę, wykazując się męstwem, ratując życie żołnierzy, wywożąc rannych z pola walki, często ryzykując własnym życiem. Niski pokłon czerniowieckim telihankom oraz pani Liliji Kryśko za aktywność i wielką liczbę akcji kulturalno-oświatowych i wolontariackich. Osobno chciałoby się wyróżnić także nasze aktywistki-telihanki z Zakarpacia. Organizacja społeczna „Wydzielona jednostka Wszechukraińskiego Towarzystwa Kobiecego imienia Ołeny Telihy w mieście Wynohradiw”, której przewodzi niestrudzona bibliotekarka i działaczka społeczna Mariana Maruszka, na bazie Biblioteki Publicznej w Wynohradiwie z okazji jubileuszu Ołeny Telihy zorganizowała i przeprowadziła ciekawe spotkania, prezentacje, wydarzenia wolontariackie. A 21 lipca Mariana Maruszka wspólnie z członkiniami i we współpracy z instytucją komunalną „Biblioteka Publiczna w Wynohradiwie” zorganizowały wieczór literacko-muzyczny „Życie oddane Ukrainie”, który połączył miłośników ukraińskiego słowa, muzyki i żywego kontaktu, zwolenników państwowotwórczych idei Ołeny Telihy. Atrakcją wieczoru stał się występ amatorskiego ludowego chóru weteranów pracy miejskiego Domu Kultury pod kierownictwem zasłużonego pracownika kultury Ukrainy Wiktora Ma- Równe. Uroczyste zgromadzenie na cześć jubileuszu O. Telihy Projekt „Teliha. Żywy tekst” ruszki. Szczególnie miło jest zaznaczyć, że w skład chóru wchodzą także telihanki, które swoją aktywną postawą obywatelską i miłością do ukraińskiej pieśni pomnażają tradycje kulturowe regionu. Dźwięcznie i wzniośle zabrzmiały pieśni „Oj w ługu czerwona kalina”, „Za Ukrainę”, „Dunaju, Dunaju”, „Rodzina” i inne. Każda kompozycja znajdowała oddźwięk w sercach obecnych, jednocząc wszystkich wspólną pamięcią, dumą i nadzieją na pokojową przyszłość Ukrainy. Do honorowania jubileuszu Ołeny Telihy z własnymi inicjatywami dołączyło się wiele organizacji, w szczególności związek społeczny „Twórcze patriotyczne zjednoczenie „Muzyczny batalion”” przy wsparciu instytucji państwowej „Ukraiński Instytut Książki”. Przeprowadził on pięciodniowy festiwal literacko-muzyczny „Teliha. Żywy tekst”. Główne uroczyste wydarzenie festiwalu odbyło się 21 lipca przy pomniku Ołeny Telihy na terenie Babiego Jaru w Kijowie. Miło, że do udziału zaproszono także nasze Towarzystwo, gdzie Honorowa Przewodnicząca Olha Kobec mogła wystąpić przed obecnymi, opowiadając historię honorowania pamięci Ołeny Telihy, która zaczęła się 21 lutego 1992 roku, kiedy dzięki poleceniu ostatniego Prezydenta Ukrainy na uchodźstwie, Przewodniczącego OUN pana Mykoły Pławiuka w Babim Jarze został odsłonięty Krzyż Pamięci. Obecne telihanki zaprezentowały flagę Towarzystwa z wizerunkiem poetki. Nawiasem mówiąc, obecne były telihanki także 24 i 25 lipca w Skwerze Sztuki imienia Wasyla Slipaka, gdzie “Muzyczny batalion” przeprowadził wieczór kobiecej poezji, podczas którego mogły zaprezentować swoją twórczość współczesne młode poetki. Brzmiała też poezja Ołeny Telihy, w szczególności jej znany wiersz “Życie”, który przenikliwie wykonała ludowa artystka Ukrainy Switłana Myrwoda. Następnego dnia odbył się literacko-muzyczny performans “Listy do Nieznanego” na podstawie korespondencji Ołeny Telihy z udziałem Marii Burmaky, Anżeliki Rudnyckiej, Anny Zakłećkiej, Łesi Roj, Iryny Butko, Tani Sza, Witalija Kyryczenki i innych. Jubileuszowy rok Ołeny Telihy trwa. Przed nami jeszcze wiele ciekawych akcji i wydarzeń, w szczególności Towarzystwo wspólnie z Instytutem Literatury imienia T.H. Szewczenki NAN Ukrainy przygotowuje się do przeprowadzenia Międzynarodowej interdyscyplinarnej konferencji naukowo-praktycznej ““Kołyszcieże dzwon wzywający!”: Ołena Teliha i walka wyzwoleńcza Ukraińców w ciągu XX–XXI wieków”, która odbędzie się 6 października 2026 roku w Kijowie (o warunkach i terminach składania materiałów na konferencję czytajcie na stronie Towarzystwa na Facebooku oraz na stronie Instytutu). A zatem, w niezwykle trudnych realiach czasu wojennego krąg zwolenników i naśladowców idei Ołeny Telihy rośnie, szeregi uczestniczek-telihanek Ogólnoukraińskiego Towarzystwa Kobiet imienia Ołeny Telihy powiększają się w różnych zakątkach Ukrainy. Kobiecy ruch narodowo-patriotyczny szerzy się na Ukrainie, nie tracą aktualności i znaczenia słowa z pracy publicystycznej Ołeny Telihy “Jakimi nas pragniecie”: “Rola ukraińskiej kobiety jest tak samo wyjątkowa, jak wyjątkowe jest położenie jej kraju. Ona musi być i jego budowniczym, pomagając mężczyznom, i w tym samym czasie gospodynią w życiu mężczyzn”. Minęło 120 lat od dnia jej urodzin, ponad 80 lat – od czasu śmierci Ołeny Telihy. Ale jej “jasna zorza” kontynuuje świecenie. I dopóki w ukraińskich miastach i wsiach brzmi jej poezja, a ukraińskie kobiety i mężczyźni trzymają broń oraz front wolontariacki, Ukraina jest i będzie! Tylko razem będziemy mogli pokonać wroga! Przygotowała Iryna HOŁOWAJ, przewodnicząca OTK imienia Ołeny Telihy

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

Tylko żebyś żyła!

Lubow SERDUNYCZ Tylko żebyś żyła! Chce się w duszy światła i patrzeć w błękit. Chce się zwykłej zwykłości, a snów – z jasności. Chce się słów – z podniebienia, ciszy – z uczuć. I wzroku! Nic więcej nie chcę w tym życiu. Tylko żebyś żyła! I dalej Ukrainą się wznoś! Każdemu bądź – jak daność, jak nieśmiertelność trawy. Żółto-błękitem rozściel się z chatek-bud. A z opętanych lawą wszystkich wrogów przetrwaj! Szewczenkowa miłość Ja tak ją, ja tak kocham Moją Ukrainę ubogą, Że przeklnę świętego boga, Za nią duszę zgubię! (T. H. Szewczenko). Ukraina!.. I w sercu pęta Porwą się od słowa tego! Kochał i “w czasy srogie”, Bo wyżej nie ma niczego! Za nią, świętą i wieczną, Palił się pod Orenburgiem, A w za cholewowych wierszach – O sadzie nad Dnieprem i Bugiem. Za nią szedł do zagłady Z krzywdą w pojedynku!.. Kochajmy i my Ukrainę – Szewczenkową miłością! Ukrainieni Zajarzeni my tobą! Zawieśelnieni my dobą Wiosenną. Idziemy do łon. Zacałowani, jak źródła, Zakołysani na huśtawkach, Z rodzimego kraju upojnych dłoni. I słoneczniejemy w czarach lata, I księżycujemy w gwiazdach-kwiatach. Pachniemy w błękit zielenią. Błękitniejemy pod słońcami, Bo zakochani do nieprzytomności W najdroższej ze wszystkich wsi. Zakodowani nią wiecznie. Bogacimy się z obfitości. Szczodrodolimy świat na pokój. My, totemowością złączeni, Światłoduszami uprzedmiotowieni, Tutaj powstaliśmy bogami-ludźmi! Jak i przodkowie, my – wielcy. Ukrainieni tutaj – na wieki! Ukraina – to na zawsze Najszczęśliwsza z przepowiedni! Ukraina – serca spowiedź. Niezrównana, najdroższa, Ukraina – z miłości. Ukraina – kwiat kaliny, Nieba błękit, lazur bławatów. Zewsząd do niej lećmy. Ukraina – to jak Matka. Iść, ją w duszę wziąwszy, – I niech nieszczęście przeminie. Z Ukrainą – na zawsze! Ukraina – tutaj, w sercu. Ojczyzny nie rozmieniaj. Niech nie sięgają najeźdźcy. Ukraina – to niezmiennie! Ukraina – to na zawsze! Kruty Was nie zapomnieć, nie zapomnieć! Bez wąsów, a – obrońcy! Kręte w losie naszym Kruty – Jako symbol honoru na wieki. W roku osiemnastym pod Kruty Szła z północy horda katów. Tutaj zawsze styczeń – złowrogo-srogi, A tamtego roku – tym bardziej! Zawsze niehonorowi murawiowcy Deptali godność naszą i cześć. Lecz nie poddają się im bohaterowie: “Jak nie wolność, lepiej – śmierć!”. I złożyli głowy jasne Za wolność rodzimej ziemi. Trzystu rycerzy w sławie Za Ukrainę poległo. Lecz każdy z nich szeregi potroi. Nowe zwycięstwo świat przeniknie. Na tych śmierciach nowi bohaterowie Przysięgają: “Jak nie wolność – śmierć!”. Chcieli najeźdźcy zatrzeć i pamięć, A my – żywi, choćby co! Na każdą watahę okupantów Wstawali wojownicy złoci. Dlatego i były w losie Kruty, Dlatego i my jesteśmy, że wy byliście! Niczym serca, czerwona ruta Wiecznie w pamięci płonie. Niech odpowie mi Moskwa! Za ludobójstwo bez pochówków, Za znikłe nazwy całych wsi Niech odpowie mi Moskwa: Jej przywódcy wszyscy. Za piekło rajskiej ziemi, Za głód, dżumę, za terror I za dopisane zera, Które ukryły ludobójstwo. Za trzy pszeniczne kłosy I ten komunistyczny “raj”, Gdzie za pół słowa – Sołowki... Gdzie co trzeci – umierał! Za to dziecko, co w łonie jeszcze, Nie narodziwszy się, wyschło. Za ten bolesny w sercu żal! Za wszystko, co, umierając, nie spełniło się. Przed sądem za te żniwa, Za najstraszniejszą zbrodnię swoją Niech stanie dzisiejsza Moskwa, Dopóki świadkowie jeszcze żywi. Nieuznanie, milczenie – drwina Nad pamięcią milionów ofiar! Tylko pozwól – a nowy Wałujew Już niepodległych nas pożarł. Za wszystko niech odpowie Moskwa: Jej przywódcy wszyscy. Żeby pamięć – wieczna i żywa, Żeby na stole na wieki – chleb i sól! *** Ty i dzisiaj się ugiąłeś? Tylko słowem? Zatem jutro – kręgosłupem! Wyrzucać będzie żałośnie najmniej, lecz czyste sumienie. I nie ukryć sprzedajnego wnętrza. Tylko co albo kto Jest miarą dla sumienia? A może, i ono, także marne?.. Po prawym lewy, pod policzek, już nie dasz. Bo obudziły się geny, bo wyrwało się słowo na wolność. Tylko grzecznie jednak przemilczysz, bo w gościach kata – syn. Bo i dusza jeszcze nie czuje: zdrętwiała od własnego bólu. Do cudzego nie przywyknę! I szczerość – wszystkiemu napęd. Uparte kości policzkowe! Opór pulsuje! I serce – jak mina!.. Lecz zdołam zobaczyć cud oczami duszy. I nie zdradzę siebie, i swojego kręgosłupa, i Ukrainy. Trawa-triada Cienka trawka tłumi tęsknotę: Cierpiała trutnie, trzymała tonus. Drżała ciałem. Cichutko cierpła... Tereny cieszą! Tworzyła maj, Cierpiała stratę, ściernisko, ciernie, Tradycji ciągłość, tworzenia tajemnice… Tłumij cierpliwość: taki talent twój. Talentu potrzeba – trwogi ciemność… Taka tyrada, trawo-triado. Ciebie depczą, tobą trują..! Lecz trzy trawki – Trygław, Trójbyt, Tysiącletni Trójmoc totemowy! Po tamtej stronie Chłodnego Jaru Po tej stronie epoki: “Szczęśliwą by gwiazdę Na talerzyku nam po prostu teraz!”… A wy, opętani, chodziliście na bój Po tamtej stronie Chłodnego Jaru. Po tej stronie – zwątpienie, obojętność i sen… Kogoż nie pokonały te czary?!. A ich podniosła UNR i UNSO Po tamtej stronie Chłodnego Jaru. Przeniknie Czarny Woron nas tylko w kinie. O gdzie wy, nowi Horlis-Gorski? Po tej stronie Chłodnego Jaru dawno Nikt nie czeka was w gości… My i kroku nie zrobimy (tak się przyjęło), Jak mało nam zysku-korzyści. My po prostu czekamy, że podniesie się KTOŚ Po Tamtej stronie Chłodnego Jaru. Mankurci W sieciach społecznościowych wiersz publikowałam O mojej wsi, najlepszej ze wsi. Wśród tych, którzy polubili, Był i rosyjskojęzyczny Ołeksij. – Haraszo kak, Lubuszka! Lubasza, Eta że maja rodina mała! – I pisze: “Nicziwo niet w mirie krasze!”… Ktoż miłośnik ten (z dala!) wsi? Jak wchodzę na jego stronę – Mamo droga! Toż to Ołeksa nasz! Współmieszkaniec! Obok niego – i Ninka! Już – Ninel!.. Zdziczała i ona! Myślicie, może, gdzieś w Syberii Los zaprowadził, dlatego i – “język”? Wcale nie! Godziny im cztery W rodzinny kraj jeździć, ale… “przywyk… Panimajesz, zdies – rabota, dzieti…”… I poszły-pojechały “plusy”… Wyż jakiego “miru” tam adepci, Jeśli TUTAJ nawet nie był twój syn?! Jakże szybko ty o niej zapomniałeś, “Rodzinę małą”: Wieś świętą! Mowę matczyną, tego bociana, Ulicę, krajan – ty zdradziłeś też! Oj Ołekso!.. Boli jak, przykro! Ktoż ci jeszcze, przyjacielu, wyrzuci?.. “Nam swoje robić!”! Więc łzy wytrę I możesz usunąć z “przyjaciół” i mnie, Jeśli rzecz taka – nie do gustu. Pod włos – to nie po prostu wiersz. Co od serca – nie trzymam w sobie: Są mankurci – będą wojny wiek! Wserce Gdy lat za plecami dużo, To doświadczenie może uspokoić i Marę... Ten śnieg – taki, że już będzie leżał: Przedwczorajszy był – na mokry grunt. Słowa są te, co serca nie poruszą, Są i te, co raj darują tylko dwojgu. Słowa są z tych, które dosięgają duszy I łzy wytrą, niczym rękawem. Mów, gadaj, ale siej przez sito! Na pamiątkę weź sobie wszystko to. Ono przecież, nieostrożne, może i… zabić! Ten ból – taki, któremu epitet – wserce. Przyfrontowa kołysanka Śpij, synku, luli-luli, Póki uspokoiły się kule… Luli-luli, zaśnij prędzej. Napiszę ci ja wierszyk O wesołym kotku naszym… (Kotka znikła… Boże! Po co Ta wojna? Nie ma już siły!.. Matki dzieci wychowały Dla życia, dla pokoju i szczęścia!)… Napiszę, jeśli jeszcze się uda, O placu zabaw w przedszkolu, O mojej przyszłej córce… (Odbudują i plac zabaw, I ustaną łkania)… Luli-luli, mój synku!.. Przyniosą bociany córkę – Będziesz miał małą siostrzyczkę. Zwycięstwo, wierzę, – blisko. Wiedz: powróci twój tatuś… Ty rośnij, moje dzieciątko, Jak tatuś twój: i bezstrasznym, I śmiałym… (Boże, po co?!.). …Póki uspokoiły się kule – Śpij, dziecko… Nie wszyscy zasnęli… Luli, luli… luli… luli… Lubow Serdunycz pracowała jako nauczycielka języka ojczystego, korespondentka gazet rejonowych, obwodowych oraz Chmielnickiej Obwodowej Rozgłośni Radiowej, redaktorka gazety obwodowej „Krok”. Przewodnicząca oddziałów Ogólnoukraińskiego Związku Weteranów oraz Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki. Przewodnicząca rejonowego zrzeszenia literackiego i rejonowego dziecięcego studia literackiego. Mentorka młodzieży. Niepokoi ją i boli stan języka ojczystego, dlatego bada go i gorliwie broni. Posiada własne opracowania z zakresu krajoznawstwa, bada temat hołodomorów. Należy do Narodowego Związku Krajoznawców Ukrainy, Narodowego Związku Dziennikarzy Ukrainy, Stowarzyszenia Badaczy Hołodomorów na Ukrainie, Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy. Autorka 29 książek: liryka obywatelska i intymna, utwory dla dzieci, badania nad hołodomorami, krótka proza, scenariusze etnograficzne, poematy historyczne, palindromy, historia wsi, monofony, słowniki, pieśni. Redaktorka i współautorka wielu czasopism, almanachów, zbiorów. Utwory Lubow Serdunycz zostały przetłumaczone na język francuski, angielski, esperanto, koreański, chiński, białoruski i inne. Laureatka nagród literackich: międzynarodowej im. P. Kulisza, ogólnoukraińskiej im. W. Juchymowycza, prywatnej „Rówieński akcent” (2021, 2023), ogólnoukraińskiego konkursu „Język ukraiński – język jedności” (2017, 2018, 2019, 2023), chmielnickich nagród im. M. Hodowancia, im. Łesi Ukrainki. Odznaczona „Złotą Odznaką” Fundacji „Ukraińska Nauka i Oświata, Inc.” (USA). Za działalność oświatową odznaczona medalem „Budowniczy Ukrainy”. Za znaczący osobisty wkład w badania nad hołodomorami oraz aktywną działalność społeczną, Dekretem Prezydenta Ukrainy Wiktora Juszczenki z dnia 20 listopada 2007 roku została uhonorowana odznaczeniem państwowym – Orderem „Za Zasługi” III stopnia.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

Refleksje nad powieścią-panoramą „Bukowa ziemia”

Anna STOLIAROWA, działaczka Proświty, m. Charków Zdjęcie Marii Lach Książkę Marii Matiosa „Bukowa ziemia” kupiłam zaraz po tym, jak wyszła z druku. Położyłam ją na półce do pierwszego czytania. Kiedy w 9. numerze tygodnika „Słowo Proświty” z 2026 r. przeczytałam wywiad z pisarką, w którym na pytanie dziennikarza: „Na jaką książkę od Marii Matios czytelnik ma czekać już niebawem?” padła odpowiedź: „Ile piśmiennych ludzi jeszcze nie poczytało tego, co ja już napisałam?!”, zrobiło mi się wstyd: przecież to o mnie powiedziała pisarka. Pierwsza księga zaczyna się rozdziałem „Niebiańska kancelaria” o „grandiozalnym Bożym zamyśle”. Powieść czytałam jak Biblię – na głos. Zauważyłam, że treść powieści przeszła w osobiste doświadczenie mojego życia. Moją małą ojczyzną jest miasto Rowenki w obwodzie ługańskim. Miasto zostało założone przez kozaków zaporoskich, którzy po zniszczeniu Siczy, nie chcąc służyć w armii moskiewskiej, podążyli na Dzikie Pole. Wśród nich był mój przodek, założyciel rodu – Naumiec. Zagroda istnieje do dziś, żyje ósme pokolenie – mój bratanek Władysław Naumiec. Kozacy osiedlili się przy Grzmiącym jarze i Grzmiącym dębowym lesie. Musieli odpierać najazdy Tatarów i ukrywać się w rowach przed moskiewskimi grenadierami, którzy szukali zbiegów. Rowenki w 1785 r. odwiedził Hryhorij Skoworoda. Filozof zarejestrował swój pobyt w Rowenkach w przypowieści „Ubogi skowronek”, jakby chciał zachować go dla historii – zrobił przypis-wyjaśnienie: „Rowenki to samo, co rowienicy, po rowach żyjące”. To – „Ziemia rowienników”. W powieści „Bukowa ziemia” prześledzony jest związek życia ludzi na ziemi z biblijnymi nakazami i prawami. Dla bukowińczyków najdroższe były ziemia i język, bo zostały dane przez Boga. Według Nowego Testamentu Bóg „z jednej krwi stworzył cały ród ludzki, aby zamieszkiwał całą powierzchnię ziemi, i wyznaczył im oznaczone czasy i granice zamieszkania” (Dz 17,26). W dzień Pięćdziesiątnicy Bóg dał ludziom z Pontu, gdzie mieszkali także Ukraińcy, ich ojczysty język ukraiński. Mówili ludzie: „Każdy z nas słyszy własny język, w którym się urodziliśmy!” (Dz 2,8). Apostołowi Andrzejowi Pierwszozwanemu przypadło w losie głosić słowo Boże w kraju, gdzie żyli Scytowie (Ukraińcy), od Karpat do Gruzji: ziemia Bukowa – na zachodzie, ziemia Rowienników – na wschodzie. W powieści jest epizod sporu między powstańcami „Czeremszyną” a „Stalem” o wschodniaków, których wielu przywożono do zachodniaków, zalewając nimi kraj bukowiński. Mówi „Stal” do „Czeremszyny”: „My po ich cwenkać nigdy nie Jurij MOSENKIS Pieśń o wielkim Kijowie 1 Wielki Kijów nad Dnieprem się objawił Na wieki wieków, dla mnie i dla ciebie: Rośnie wszerz, dojrzewa, rwie się w górę Między żółtym polem a błękitnym niebem. Niezłomny duch jego trwałych filarów Tam, gdzie stary Dniepr płynie majestatycznie, To Sobór Włodzimierski, święty, Sofia i Ławra – wiecznie ukraińskie! Lata i wieki, spokojny ton kasztanów, Święta sława wojownika i poety, Wernadski, Krymski, Wobły i Paton, Dzwon Mazepy i słowo Filareta. będziemy”. „Czeremszyna” się temu sprzeciwia: „Nie po naszemu szczebiocą głównie emgebiści, a większość przysłanych wschodniaków dotychczas mówi naszym językiem”. W Rowienkach do 1960 r. cała ludność mówiła po ukraińsku – nie wiedzieliśmy, że istnieje taka narodowość „russkije”. W związku z trudną sytuacją gospodarczą w kraju władza radziecka rzuciła się na otwieranie nowych kopalń na Doniecczyźnie: zaczęto sprowadzać siłę roboczą, jak mówiono, „z Nieczarnoziemia”. Skutki widzimy. Czytamy w powieści: „Oto Iwan Mykytiuk, stojąc na ciężarówce, pyta: »Co ja takiego złego zrobiłem, że mnie dziś – półślepego i pół żywego – zabierają od moich świerków i od mojej ziemi?« »Chwatit bołtat!« – powiedział człowiek z bronią w rękach”. Iwan nie chciał wstąpić do kołchozu. Wspominam swojego dziadka Iwana. Miał siedmioro dzieci i konia, własnej ziemi nie miał – dzierżawił, ale do kołchozu wstąpić nie chciał, mówił, że wspólne – diabelskie. Posadzili go na bryczkę i odwieźli od domu i rodziny – nikt nie wie dokąd. Najstarszy syn Mykoła powiedział: „Pójdę na Zachodnią, zostanę przy życiu, dam znać”. Nie było wieści. Potem nadszedł głód 1933 r. Mama w tym roku urodziła drugie dziecko – syna. Kiedy lekarze pokazali jej niemowlę, przestraszyła się: dziecko było chudziutkie i sine. Głód trwał dalej… Mama opowiadała, że gdy w 1940 r. zniesiono kartki na chleb i na rodzinę wydano talon na zakup pięciu metrów kaliko, wszyscy myśleli, że to już komunizm. Nadszedł 1941 rok. Wojna. Pierwszego dnia tatę zabrali na front. Odprowadzałyśmy go ja, czteroletnia, i mama. Młodzież w ukraińskich strojach śpiewała wesołe piosenki, a starsze kobiety, zakrywając usta dłonią, mruczały jakby. Jako dorosła pytałam mamę, dlaczego starszej siostry i brata nie było z nami. Mama mówiła, że wcześniej przyszedł urzędnik i ostrzegł, żeby starszych nie zabierać, bo mogą zapłakać, a „malutka nic nie rozumie”. Trzeba było odprowadzać z radością, z pieśniami: „bojcy czerez niedelju wiernutsja s pobiedoju”. Kopalnie zalano wodą, wszystko, co jadalne, zniszczono, wysadzono spichlerz, żeby nie dostało się wrogowi. Nie dostało się też swoim ludziom. Postawiono straż, żeby nie zbierano zboża, które się rozsypało. Sąsiad stał na warcie i powiedział mamie: „Wiro, daję ci jedną minutę, bo jeśli zauważą, rozstrzelają mnie”. W ciągu minuty mama zgarnęła, ile zdołała, ziarna wraz z ziemią. W domu wszyscy wybieraliśmy ziarenko po ziarence z ziemi. Mama ugotowała zupę i mówi nam: „Dzieci, taką sobie zupę ugotowałam, a zrumienić nie ma czym”. O Kijowie, wielki na przestrzeni wieków! Wczorajszy, jutrzejszy i dzisiejszy, istniejący! Dopóki wiara w sercu, a moc w rękach, O Kijowie, ty naprawdę jesteś nieśmiertelny! 2019 Wielki Kijów, Kijów złoty, Dorosły syn starego księcia Kija, Na ciebie znów ruszył tępy Batu I w jednej chwili złamał swój niemyty kark! Sprężysty szereg minionych stuleci Nauczył Kijów być zwycięskim. Przyszła bieda, i zniszczona horda, I tak właśnie będzie dalej z każdym! Obłąkany zwierz w nikczemnej głowie Nosił ideę zniszczenia Sofii, Lecz zachłysnął się we własnej krwi, A błogosławiony Kijów wciąż stoi! 2022 Trzynastoletnia siostrzyczka mówi: „Cóż, zupki bywają usmażone i nieusmażone”. Stało się to u nas rodzinnym przysłowiem: gdy coś szło nie tak, mówiliśmy: „A jak ty myślałeś? Zupki bywają usmażone i nieusmażone”. Tak rodzi się folklor. Czytamy w powieści: Darij Berehiwczuk, wróciwszy ranny z I wojny światowej, na którą poszedł ochotniczo, smucił się, że teraz nikomu nie jest potrzebny w państwie. Mój tata, wróciwszy z II wojny światowej o kulach, smucił się, że nie będzie mógł pracować w kopalni, bo rana na nodze się nie zagoiła, – był inżynierem górniczym. Zatrudnił się w bibliotece przy zarządzie kopalni. Pensja na miesiąc wynosiła kilogram kaszy jaglanej. A nas było już czworo dzieci. Dmytro Matios, którego z rodziną wywieziono na Syberię, długo nie dawał znaku życia. Półtora roku po wysiedleniu przyszedł do Fedory Berehiwczuk gruby list. Dmytro donosi, że teraz mieszkają w kraju chabarowskim (rejon nanajski, osiedle Dżonka). Jego list w książce liczy pięć stron. Pisze dużo o wszystkim i najwyraźniej się tam zadomowili. Lecz kilka wierszy listu zdradza jego tęsknotę za rodzinnym krajem: „Niech twój Petrusko przyśle nam w listku choć jeden listek z naszego buka”. Pamiętam, jak starszego brata wzięto do wojska z Rowenek do Władywostoku. Klimat mu nie służył: spuchły nogi, leżał w szpitalu. Pewnego razu przysłał list, w którym prosił, żeby włożyć do niego choć jedną wiśniową pestkę. Mama tak gorzko płakała. Pieśń o Patriarsze Filarecie Mijają dni, za rokiem rok, Lecz coś pozostaje niezmienne: Ten silny, niezłomny mężczyzna, Raz z uśmiechem, raz z kamiennym czołem. Pewnie idzie – krok za krokiem, Pewnie pokonuje przeszkody, On każdemu daje trwałą lekcję Miłości do Ojczyzny i Wolności. I błyszczą mądre niebieskie oczy Z majestatycznego, paradnego portretu. Wszechświatową moc ucieleśnia w sobie Oblicze Patriarchy Filareta 2019 Na zdjęciu: Z ukochanym Patriarchą, czerwiec 2019 r. MGB (Ministerstwo Bezpieczeństwa Państwowego) – wymysł szatana. Oni działali także w czasie pokoju, doszukując się w każdym słowie, w każdym wydarzeniu. Wrzesień 1954 roku. Wstąpiłam do Charkowskiego Instytutu Politechnicznego. Wypełniałam ankietę, w której była rubryka: „Czy była Pani na terytorium okupowanym?”. Myślałam: może nie będą pobierać opłaty za naukę. Nie! Później dowiedziałam się, że był jakiś „genialny plan” władz: wywieźć wszystkich Ukraińców, którzy byli na terytorium okupowanym, na Syberię. Nie wyszło: czy zabrakło transportu, czy obawiano się, że teraz powstaną wschodniacy. Sierpień 1964 roku. Tata przyszedł z pracy z kopalni, mama pokazuje mu „powiadomienie”: na taką a taką godzinę stawić się w milicji, w wydziale specjalnym. Nie przebrawszy się, nie zjadłszy, tata poszedł do milicji. Denerwował się, dlaczego-to przypomniał sobie, że starszy brat jego żony wyjechał na Zachód. Pod gabinetem siedział dwie godziny, chociaż u naczelnika nikogo nie było. Pyta taty kagebista: „Кто вам приходится Столярова Анна?” Tata mówi: „To moja córka”. „А где она сейчас?” Odpowiedział: „W Bułgarii, odpoczywa na wycieczce turystycznej”. „Вот она прислала вам весточку”, – podaje tacie pocztówkę ode mnie. Ani słowa „przepraszam” za to, że przetrzymywał tatę-frontowca przez dwie godziny, ani „bądźcie zdrowi”, choć tata trochę kulał. Moje listy z Charkowa do Rowenek szły pocztą, a z Bułgarii – przez wydział specjalny milicji. Kiedy Marusię i Hanusię aresztowali emgebiści, ich matka Joanna Berehowczuk wymówiła do Boga sto „Ojcze nasz”, i miała wizję: „Z czystego, przeczystego błękitnego płótna prosto na nią toczy się biały wóz z obłoków, zaprzężony dwoma grzywiastymi końmi, a w tym wozie, machając batem, mknie biały mężczyzna o obliczu Chrystusa. Myśli Joanna: »Dlaczego Chrystus z batem w ręku, skoro kocha każdego, a nie karze?«” Sama myślę: ile takich książek trzeba napisać, żeby zostały przeczytane, aby ludzkość wreszcie się opamiętała? Jezus Chrystus zostawił uczniom na Ostatniej Wieczerzy przykazanie: „Przykazanie nowe daję wam: abyście się wzajemnie miłowali!” (J 13,34). Wciąż dzielimy się na „banderowców” i „wschodniaków”. Jesteśmy grzeszni, a u Boga nie ma już drugiego Syna, którego mógłby oddać na śmierć za nasze grzechy. Lecz Bóg mimo to nas miłuje, po biblijnemu: kogo miłuje, tego i karze. Czytanie książki ciągle przerywa alarm powietrzny. Odmawiam Psalm 90 – Boży amulet. To Bóg powiedział Ukraińcom: Ja będę z nim w utrapieniu, wybawię go i wywyższę go, i nasycę go długością dni, i ukażę mu zbawienie moje! (Ps 90) Wierzymy!

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

Letnie promienie Opery Narodowej

Eduard OWCHARENKO Zdjęcie Wołodymyra Rajewskiego Otóż w przededniu zakończenia 158. sezonu teatralnego w Operze Narodowej Ukrainy odbyła się premiera baletu „Królewna Śnieżka i siedmiu krasnoludków” Bohdana Pawłowskiego w reżyserii Wiktora Łytwynowa. To jasna i bardzo ludzka baśń, która poetyzuje najważniejsze cnoty – dobroć, szczerość, wzajemną pomoc, miłość, które przeciwstawiają się czarnym siłom zła, zazdrości, żądzy władzy, okrucieństwu. Światło zawsze zwycięża ciemność, dobro pokonuje zło. A lustro nigdy nie kłamie! Jaskrawe kostiumy, interaktywne dekoracje, pomysłowa choreografia i czarująca muzyka – niesamowite widowisko, które zachwyci zarówno dzieci, jak i dorosłych. Wiktor Łytwynow tworzy obrazy choreograficzne razem z artystami baletu, odkrywając całe bogactwo i różnorodność muzyki Bohdana Pawłowskiego. O szczegółach tworzenia spektaklu mieliśmy okazję dowiedzieć się z pierwszej ręki. Wiktor Łytwynow, baletmistrz-reżyser, artysta ludowy Ukrainy: „Nieprzypadkowo wiele swoich spektakli wystawiłem dla dziecięcej publiczności. Dla najmłodszego widza to pierwsze lekcje teatralności, muzyki, tańca. Jeśli dzieci uważnie patrzą, uśmiechają się – to najwyższa ocena naszej pracy. Balet „Królewna Śnieżka i siedmiu krasnoludków” był wystawiany w większości teatrów Ukrainy, w tym w naszym. Przeważnie szedł w redakcji Henricha Majorowa, który, nawiasem mówiąc, był jednym z moich nauczycieli. Znaczna część jego twórczego życia była związana właśnie z Kijowem. Dyrektor generalny-kierownik artystyczny Opery Narodowej Ukrainy Petro Czupryna zaproponował mi wystawienie tego baletu. Trzeba było odnowić dekoracje i stworzyć całkowicie nowe tańce. To miał być zupełnie inny spektakl. Z radością przyjąłem to zadanie. Starałem się nie zawieść swojego pedagoga, było też pragnienie osiągnięcia jego poziomu. Bo minęło wiele lat – zmieniają się widzowie, wykonawcy, reżyserzy. I po dziesięciu latach musi to być zupełnie inna inscenizacja niż była wcześniej. Nie będę ukrywał, że praca nad nowym spektaklem w czasie stanu wojennego nie jest łatwa. Z obiektywnych przyczyn pojawiały się pewne problemy techniczne. Do tego część artystów baletu wyjechała nie tylko z Kijowa, ale i z Ukrainy. Ale nasz zespół twórczy pokonał wszystkie trudności. Nad spektaklem pracowaliśmy razem z dyrygentem-reżyserem Ołeksijem Bakłanem. Mamy z nim pełne porozumienie, z nim łatwo się pracuje. Jest twórczym człowiekiem. Nie tylko kieruje procesem muzycznym, ale też dobrze zna się na balecie. Mam znaczne doświadczenie wspólnej pracy z artystką Marią Łewycką. Większość moich spektakli robiliśmy razem. Powiem szczerze: oboje mamy niełatwe charaktery, dlatego pracowało się nie zawsze łatwo. Ale w końcu znajdowaliśmy wspólny język. Jest wspaniałą artystką. Wszyscy soliści poważnie podchodzili do swojej pracy. Osobno chciałbym wyróżnić siedmiu krasnoludków. Oni być może pracowali najciężej ze wszystkich. Inni aktorzy byli również zaangażowani w bieżący repertuar, a wykonawcy ról krasnoludków mogli więcej czasu poświęcić na próby. Siedmiu krasnoludków i wszyscy tacy różni, każdy ze swoim charakterem. Tak, muszą być różni i jednocześnie pracować razem. Mykyta Suchorukow, oprócz tego, że wykonuje rolę Gajowego, jest też wspaniałym trenerem. Wierzę, że wkrótce będzie już wystawiał spektakle. I będzie to robił wystarczająco subtelnie i z rozmachem. Wiele sił spektaklowi oddali wykonawcy roli księcia Jarosław Tkaczuk i Ołeksandr Skulin. Ciekawy obraz Śnieżki stworzyła Kateryna Czupina.” Uważam, że udało nam się stworzyć wspaniałe przedstawienie. Poczułem, że podoba się ono widzowi. Dla mnie to najważniejsze. Kolejny pokaz baletu zaplanowano na początek września. Mam nadzieję, że „Królewna Śnieżka i siedmiu krasnoludków” na długo wejdzie do repertuaru teatru. Marzę o wznowieniu baletów „Za dwoma zającami” oraz „Paganini”. Podobały się one widzom, więc trzeba spróbować przywrócić je do życia”. Mykyta Suchorukow, artysta ludowy Ukrainy, wykonawca roli Gajowego: „Z Wiktorem Łytwynowem pracujemy razem już nie po raz pierwszy. Ma on swoją szczególną wizję ruchu i tego, jak ten ruch może wyrażać emocje. Czasami, gdy trwa proces inscenizacji, nie wszystko rozumiesz. Wydaje się, że coś jest nie tak. A potem, kiedy widzisz to ze sceny, rozumiesz, co miał na myśli i co pragnie przekazać widzowi. Mój bohater to Gajowy, który służy na zamku i zna Śnieżkę od samego dzieciństwa. W pewnym momencie macocha rozkazuje mu zaprowadzić Śnieżkę do lasu i zabić. Nie udaje mu się to, ponieważ nie może wyrządzić dziewczynie krzywdy. Przyznam, że nie mam nic osobistego wspólnego z tą postacią. To niewielka partia i brak tu jakiegoś wielkiego rozwoju emocjonalnego, który trzeba by czerpać ze swojego życia czy osobistych odczuć. Ale myślę, że gdybym znalazł się w sytuacji podobnej do mojego bohatera, postąpiłbym tak samo jak on. Chciałbym też nieco zatrzymać się na specyfice naszego zawodu. Wszyscy mamy w dyplomach napisane „artysta baletu”. Nie tancerz, nie tańczący, a właśnie artysta. Oczywiście, jako profesjonalista musisz precyzyjnie wykonywać ruchy. Ale widz przychodzi na przedstawienie, a nie tylko po to, by popatrzeć, jak ktoś zadziera nogę do głowy czy wykonuje fouetté. A żeby zobaczył właśnie przedstawienie, wykonawca musi być jak artysta dramatyczny, tylko bez słów. Musi też wyrażać swoje emocje. Jednak jego instrumentem jest ciało. Ale wróćmy do przedstawienia. Zostało zrobione bardzo szybko, dosłownie w ciągu kilku miesięcy. Kiedy balet wystawia się od zera, zazwyczaj wymaga to znacznie więcej czasu. Ogólnie uważam, że cały zespół dobrze wykonał swoją pracę. To scenografka i kostiumografka Maria Łewytska, ci, którzy pracowali ze światłem i wideo, artyści baletu. To bajka, dlatego nazywa się baletem dla dzieci i pozycjonuje jako balet dziecięcy. Ale pod względem złożoności i pracy artystów oraz innych służb nie różni się od zwykłego baletu. Zanim przyszedłem do Narodowej Opery Ukrainy, przez pięć lat pracowałem w teatrze, który wtedy nazywał się Kijowski Miejski Akademicki Teatr Opery i Baletu dla Dzieci i Młodzieży. Z pewnością mogę powiedzieć, że dzieci to najbardziej wymagająca publiczność. Jeśli nie wierzą w to, co widzą na scenie, rozpraszają się, staje się to dla nich nieciekawe. Oszukać ich nie sposób. Jeśli coś jest niedopracowane, bardzo im się to nie spodoba. Na drugiej premierze byłem na widowni i widziałem, jak przedstawienie podobało się dzieciom. To, że grupa docelowa była zachwycona, uważam za najważniejsze. Z reżyserem Wiktorem Łytwynowem zawsze trwa proces twórczy. Na następnym pokazie wszystko może być inaczej. A jak będzie – zobaczymy…” Kateryna Czupina, laureatka międzynarodowych konkursów, wykonawczyni roli Śnieżki: „Ta rola jest mi bardzo bliska pod względem emploi, odczuć. Są partie, które czujesz – delikatność, beztroskę, chciałam przekazać prostotę bohaterki, jej nieco dziecięcą naiwność. Baletmistrz-inscenizator Wiktor Łytwynow powiedział, że jestem podobna do Śnieżki z natury i technicznie poradzę sobie z tą rolą. Jego słowa – „Jesteś stworzona do roli Śnieżki”. Tańczyłam już niektóre partie w jego choreografii. W „Don Kichocie” to partie Amora i Przyjaciółki, a w balecie „Przygody Pinokia” – Szczeniaczek. Wiktor Wołodymyrowycz to bardzo mądry człowiek. Dawał mi wiele cennych rad dotyczących odczuwania partii. Cały nasz proces prób odbywał się w twórczych poszukiwaniach. Wydaje mi się, że on subtelnie wyczuwa, jakim człowiekiem jest się wewnątrz, i to bardzo wpływa na kreację samej postaci. Wie, co mi pasuje, i stara się wzmocnić te cechy. Podczas pracy nad przedstawieniem były zabawne momenty z krasnoludkami. Z kolei odpowiedzialny moment, kiedy obok ciebie jest Książę. Ogólnie próby zapamiętałam ze względu na ich wieloaspektowość. Były wzruszenia, były uśmiechy, a także zanurzenie w głębię fabuły. Podoba mi się, że moja Śnieżka komunikuje się z wieloma postaciami – Księciem, Macochą, Gajowym, a także z zespołem baletowym. Przyznam, że wielkim zaszczytem było tańczyć z Jarosławem Tkaczukiem (Książę). To prawdziwy profesjonalista z dużym doświadczeniem, tańczył z zupełnie różnymi balerinami. Pomagał mi w wielu momentach. Był maksymalnie otwarty. A poza tym to emocjonalny partner, czułam jego ciepło. Uważam, że na równi ze stroną techniczną artysta baletu musi mieć także talent dramatyczny. Bez tego składnika nie będziemy w stanie w pełni odkryć swojej postaci. Bardzo ważne jest zanurzenie się w emocje bohatera, aby przekazać nie tylko tańcem, ale i uczuciami wszystko, co przeżywa. W budowaniu wizerunku Śnieżki pomogła żona Wiktora Łytwynowa, Iryna Brodska. A chciałabym jeszcze wspomnieć o Mykycie Suchorukowie, który nie tylko tańczył partię Gajowego, ale był też asystentem baletmistrza-inscenizatora. Uważam, że jest unikalnym tancerzem i korepetytorem. Ze wszystkimi kolegami pracowało się komfortowo. Razem stworzyliśmy ten balet. Bez udziału każdego z nich nie byłoby mojej Śnieżki. Wszyscy dołożyli starań, aby wyszła moja postać. Na pierwszych przedstawieniach dopiero zbliżasz się do wizerunku. Czuje się wzruszenie, pojawia się adrenalina. Jeśli będzie możliwość dalej tańczyć Śnieżkę, to będziemy razem z baletmistrzem-inscenizatorem kontynuować tworzenie tego wizerunku”. *** Zakończeniem 158. sezonu teatralnego stał się wielki gala-koncert. Zaprezentowano fragmenty najlepszych oper i baletów kompozytorów krajowych oraz zagranicznych. Kilka dni po tym wydarzeniu rozmawialiśmy z kierownikiem artystycznym opery, artystą ludowym Ukrainy Anatolijem Sołowjanenką. – Czym zapamiętał się Panu 158. sezon teatralny? – To był kolejny sezon, który przeżyliśmy, niestety, w warunkach wojny. Mimo to był on nasycony różnymi wydarzeniami, dużą liczbą spektakli, zarówno na stacjonarnej scenie teatru, jak i za granicą. Pokazaliśmy szereg spektakli w Japonii – „Turandot”, „Aidę”, IX symfonię Beethovena, inscenizacje baletowe. Oprócz tego odbyła się inscenizacja opery „Opowieści Hoffmanna” w reżyserii Iwana Urywskiego, która bez wątpienia stała się znaczącym wydarzeniem w życiu kulturalno-artystycznym stolicy i ogólnie wydarzeniem dla ukraińskiej sztuki. W tym samym sezonie odbyły się ciekawe tematyczne gala-koncerty. Dosłownie na tydzień przed zakończeniem sezonu teatralnego miała miejsce premiera baletu „Królewna Śnieżka i siedmiu krasnoludków”. Uważam, że biorąc pod uwagę wszystkie okoliczności, w których zmuszeni byliśmy żyć i pracować, ten sezon był udany. Jestem zadowolony z jego wyników. – Najwyraźniej nieprzypadkowo kończycie sezony teatralne gala-koncertami? – Oczywiście. Nasz format gala-koncertów przewiduje kalejdoskop spektakli operowych i baletowych, które pokazywaliśmy w ciągu sezonu. Przychodząc na jeden wieczór, można skosztować całej różnorodności tej twórczej produkcji, którą oferujemy naszemu widzowi. – Czego oczekiwać w 159. sezonie teatralnym? – Zespół operowy rozpoczyna pracę nad operą „Czarodziejski flet”, nad którą pracować będą Mykoła Diadiura i Iwan Urywskyj. Mamy nadzieję, że przed nowym rokiem ten spektakl ujrzy światło rampy i spotka się z widzem. Premiera baletowa, zaplanowana na początek września, to „Wariacje Donizettiego” w inscenizacji naszego wybitnego rodaka Ołeksija Ratmanskiego. Również przed nowym rokiem zaplanowano kilka wyjazdów gościnnych. – A co może Pan powiedzieć o operze „Konotopska wiedźma”? – Kompozytor Ołeksandr Rodin kończy pracę nad wyciągiem fortepianowym tej opery, opracowuje partyturę. Po zakończeniu Operą Mykoły Łysenki „Natalka Połtawka” oraz gala-koncertem „Gwiazdy ukraińskiego baletu” otworzyła swój 159. sezon teatralny Narodowa Opera Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki. Stało się to dobrą okazją, aby wspomnieć o sezonie minionym i porozmawiać o sezonie nowym.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

Tej pracy będziemy bliżej zapoznawać się z tym materiałem i planować inscenizację. Rozmowę kontynuowała Dina Sazonenko, zastępczyni kierownika zespołu baletowego Narodowej Opery Ukrainy: „158. sezon teatralny Narodowej Opery Ukrainy stał się rokiem znaczących wydarzeń twórczych, nowych międzynarodowych partnerstw, szeroko zakrojonej działalności gościnnej i głośnych premier. Mimo wszystkich wyzwań czasu wojny teatr nadal rozwijał ukraińską sztukę baletową, godnie prezentując ją na światowej scenie. Jednym z najważniejszych wydarzeń artystycznych sezonu stało się zapoczątkowanie twórczej współpracy z jednym z najwybitniejszych choreografów współczesności – Williamem Forsythe’em. Premiera jego choreografii na scenie Narodowej Opery Ukrainy otworzyła nową kartę w historii teatru i stała się początkiem międzynarodowego partnerstwa twórczego. Ważnym elementem sezonu była także aktywna międzynarodowa działalność gościnna. Zespół baletowy z powodzeniem zaprezentował Ukrainę podczas gościnnych występów w Niemczech, zwłaszcza w Baden-Baden, a także przeprowadził rozległą zimową trasę po Japonii, gdzie ukraińscy artyści po raz kolejny otrzymali wyjątkowo ciepłe przyjęcie publiczności. Każdy występ był nie tylko wydarzeniem artystycznym, ale także okazją, by po raz kolejny przypomnieć światu o Ukrainie, jej kulturze i niezłomności. Jednym z centralnych wydarzeń sezonu stał się międzynarodowy wieczór galowy „4 Legendy – Gala”, który połączył na scenie Narodowej Opery Ukrainy dzieła czterech światowej sławy choreografów – Williama Forsythe’a, Johna Neumeiera, Hansa van Manena i Ołeksija Ratmańskiego. Ten wyjątkowy projekt artystyczny stał się prawdziwym wydarzeniem dla ukraińskiego życia baletowego i ponownie potwierdził dążenie teatru do prezentowania na swojej scenie najlepszych wzorów światowej choreografii. Jasnym zwieńczeniem 158. sezonu teatralnego była premiera baletu Wiktora Lytwynowa „Królewna Śnieżka i siedmiu krasnoludków”. Spektakl od razu zyskał miłość widzów, wszystkie pokazy odbywały się przy pełnej sali, a najmłodsi widzowie teatru otrzymali niezapomniane wrażenia ze znanej bajki, przedstawionej językiem tańca klasycznego. Nowy, 159. sezon teatralny obiecuje być nie mniej znaczący. Już 10–11 września Narodowa Opera Ukrainy przedstawi premierę baletu Georgea Balanchine’a „Variations Donizetti”. Szczególnym wydarzeniem będzie przyjazd do Kijowa znanego na całym świecie choreografa Ołeksija Ratmańskiego, który osobiście dokona inscenizacji tego baletu z zespołem Narodowej Opery Ukrainy. Pod koniec marca – na początku kwietnia widzowie zobaczą kolejną wybitną premierę – balet Kennetha MacMillana „Elite Syncopations” („Elitarne synkopy”). Tym samym w nowym sezonie teatr zaprezentuje jednocześnie dwie inscenizacje, należące do złotego funduszu światowej sztuki baletowej. Do zespołu baletowego w tym roku dołączyło trzynaścioro młodych artystów, którzy wkrótce rozpoczną swoją drogę twórczą na scenie Narodowej Opery Ukrainy. W nowym sezonie teatr będzie kontynuował aktywną działalność międzynarodową. Już zaplanowano gościnne występy w Japonii, Zjednoczonych Emiratach Arabskich, Niemczech i Hiszpanii. Równocześnie będzie trwał rozwój międzynarodowych partnerstw twórczych, zwłaszcza współpracy z Williamem Forsythe’em, zapoczątkowanej w 158. sezonie teatralnym. Narodowa Opera Ukrainy nadal będzie konsekwentnie pracować nad poszerzaniem swojego repertuaru, rozwojem młodych artystów i umacnianiem współpracy międzynarodowej, aby nawet w najtrudniejszych czasach ukraiński balet pozostawał nieodłączną częścią światowej przestrzeni kulturalnej”. kazachijskiej piosenkarki, która wielokrotnie brała udział w „Buketi…”, zwłaszcza w zeszłym roku zachwycała wszystkich swoim jazzowym śpiewem, lecz przedwcześnie odeszła w zaświaty. Szczególnej uwagi zasługuje projekt „Uwolniona muzyka”, który realizowany jest już drugi rok z rzędu w ramach festiwalu. Słuchaczy czekała przytulna sala w „Chlibni”, gdzie artyści opowiadali o ukraińskich kompozytorach, których radziecki „socrealizm” w sztuce pozbawiał możliwości swobodnej twórczości. W szczególności w pierwszym dniu festiwalu zapoznaliśmy się z twórczością i muzycznymi arcydziełami kompozytora Pawła Senyci, w drugim – Walerija Polowego: jego poematy muzyczne w wykonaniu znakomitego pianisty Ołeha Bezborodki stały się prawdziwym objawieniem. Przemawiając przed gośćmi, jego córka Walentyna Polowa opowiedziała o ojcu i jego pracy nad własną muzyką – i oto ona zawrzała przed nami! Imponującym okazał się koncert na fortepian i cymbały, który wykonali Ołeh Bezborodko i Anna Cyok. Następnego dnia goście słuchali muzyki Szypowycza-Janowskiego w programie koncertowym „Pejzaże orkiestrowe” w wykonaniu Narodowej Orkiestry Prezydenckiej (dyrygent Maksym Husak). Trzeci dzień festiwalu został naznaczony ciekawym wydarzeniem – koncertem piosenkarki i folklorystki Marii Kwitki. Jej twórczy duet z producentem muzycznym Jarosławem Tatarczenkiem (Bunht) przyniósł prawdziwe odkrycia: połączenie autentycznych ludowych głosów i terenowych nagrań, „ubranych” we współczesne formy muzyczne, dzięki czemu zachowana została etno-folklorna tradycja. Dlatego jej piosenki, które powstały kilkadziesiąt lat temu, wracają do nas w nowym stylu i oryginalnym wykonaniu. Jej „Hołubonky”, „Kari oczi”, „Szczastia”, „Suchaja werba” i inne z pewnością nikogo nie pozostawiły obojętnym, dotykając najdelikatniejszych strun serca. Ważnym składnikiem „Bouquet Kyiv Stage” stał się także „KinoBuket”, który już po raz siódmy organizuje Stowarzyszenie „Zobacz ukraińskie!” Goście festiwalu chętnie odwiedzili przedpremierowy pokaz filmu dokumentalnego multimedialnego projektu „Zdolni” w ramach międzynarodowej inicjatywy „Kultura vs wojna”, który powstał przy wsparciu Unii Europejskiej na Ukrainie: „Zdolni / Empowered”, reż. O czym jest ten film? Jest o Ukrainie poprzez losy ludzi, którzy ją dziś tworzą: „W centrum taśmy – wartości, na których opiera się ukraińskie społeczeństwo, oraz ludzie, którzy własnym życiem dowodzą ich siły: laureatka Pokojowej Nagrody Nobla, obrończyni praw człowieka Ołeksandra Matwijczuk, piosenkarka Dżamala, skrzypaczka Bohdana Piwnenko, kobziarz i wojskowy Taras Kompaniczenko, artysta Anatolij Krywolap, zespół muzyczny DakhaBrakha oraz operator filmowy Serhij Mychalczuk. Reprezentują one różne dziedziny – obronę praw człowieka, muzykę, sztuki wizualne i film. Jednak wszystkich ich łączy wspólne dążenie do obrony wolności, tworzenia nawet w najtrudniejszych czasach i zmieniania otaczającego świata na lepsze, – komentują film organizatorzy festiwalu. – Taśma szuka odpowiedzi na pytanie, co czyni państwo naprawdę silnym? Odpowiedź znajduje w ludziach, którzy codziennie bronią wartości, na których zbudowany jest współczesny demokratyczny świat. Dramaturgia filmu zbudowana jest wokół sześciu podstawowych wartości Unii Europejskiej – praworządności, poszanowania praw człowieka, godności ludzkiej, wolności, demokracji i równości”. Dzięki temu filmowi można stworzyć portret współczesnej Ukrainy, która walczy w okrutnej wojnie o wolność i ludzkie wartości. Miło zaskoczyły gości koncerty jazzowe, występy kobziarzy na „Kobziarskiej Polanie”, dziecięce warsztaty mistrzowskie. Ostatni dzień festiwalu wydał się szczególnie ciepły, słoneczny. Pachniały jabłka z wspaniałego ogrodu przy Sofii Kijowskiej, spadały dojrzałe, soczyste gruszki. Owinięci muzyką goście nie odrywali wzroku od sceny. Szkoda, że na papierze nie da się odtworzyć tych muzycznych akordów, barwnych nut, które unosiły się ku górze. Silwestrow, Pjart, Kanczelli, natchnienie i wirtuozeria zespołu „Kijowska Kamerata” – to tylko krótka chwila piękna, ale jakże niepowtarzalna i niezwykła! Chwytał za duszę i serce czarujący śpiew Nino Katamadze na koncercie zamykającym, zwłaszcza jej „Czornobrywci” po ukraińsku. To naprawdę wysoka sztuka! Przygotowała Alla KOBYNEC, członkini NSŻU. Zdjęcia autorki

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Piękno jako broń. W stolicy, na terenie rezerwatu „Sofija Kijowska”, odbył się tradycyjny dziewiąty festiwal sztuki wysokiej „Bouquet Kyiv Stage 2026”

Przez cztery dni kijowianie i goście miasta zanurzali się w atmosferze muzyki, malarstwa i kina. Uczestnikami festiwalu zostały ukraińskie i europejskie gwiazdy sztuki. Przewodnim tematem festiwalu stało się hasło „Uzbrojeni pięknem”. Na festiwalu działało kilka przestrzeni: muzyczna, artystyczna, wystawiennicza, kinowa i dziecięca. Również w ramach festiwalu pracownicy rezerwatu przeprowadzili dwie wycieczki – dla dzieci i dorosłych – opowiadając o głównych świętościach tego miejsca. Uczestników festiwalu czekało kilka znaczących wystaw: artysty Ołeksandra Dubowyka, który uwiecznił siebie stworzonym przez siebie logo festiwalu; artystki Julii Łazarewskiej – „Czas ujawnienia” (retrospektywna); „Teatr weteranów”, „Kaliber 120 x 350 mm. Album rodzinny”; wystawy fotograficznej „Życie w sztuce, kinie i filozofii” Ołega Pawluczenkowa. Osobno warto wspomnieć o międzynarodowym projekcie artystycznym „Corrori propior… (Bliżej ciała…)”. Odbywał się on w ogrodzie rezerwatu, pod gołym niebem. Otwierając festiwal, jego inspirator i organizator Jewhen Utkin podziękował Siłom Zbrojnym, które bronią kraju i dają możliwość rozwoju sztuki dla piękna, i wezwał wszystkich do czerpania inspiracji z piękna i siły, jaką daje nam sztuka. Nasz festiwal, podkreślił, to sprawa siły, która nie niszczy. Dotyczy piękna, kultury i siły, która potrafi to wzywać bez broni. Nawiasem mówiąc, pan Utkin, będąc wielkim intelektualistą, przeprowadził szereg ciekawych rozmów w lokacjach „Rozmowy pod jesionem”, wśród których były m.in. rozmowa „Piękno odpowiedzialności” z córką wybitnego ekonomisty Bohdana Hawrylyszyna, Patrycją Szmorhun-Hawrylyszyną. Cykl rozmów „Piękno odnowy” z Pawłem Szeremetą, „Piękno świadectwa” z Shelby Wilder oraz „Piękno obrony” zgromadziły znaczną publiczność. Niezmienną częścią festiwalu wysokiej sztuki stała się muzyka. Pierwszego dnia scena muzyczna stała się wielkim ośrodkiem artystycznym. Występ Narodowej Orkiestry Prezydenckiej w koncercie „Liberty” pod batutą dyrygentki Tetiany Kaliniczenko oraz solisty, utalentowanego skrzypka Dmytra Tkaczenki wywołał burzę braw. Utwory Antonína Dvořáka, Johna Williamsa, Lewka Kołoduba i Jewhena Stankowycza stworzyły niepowtarzalną atmosferę prawdziwie wysokiej sztuki. Odbył się także koncert „Tribute to Nazgul Shukarva”, poświęcony pamięci utalentowanej

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

humanitarnej pedagogiki, odbędzie się cykl wystaw w Bibliotece imienia Natalii Zabiły Centralnego Systemu Bibliotecznego rejonu hołosijiwskiego, w Kijowskim literacko-memorialnym muzeum imienia M. Rylskiego, w Państwowej naukowo-pedagogicznej bibliotece imienia W. Suchomłynskiego, Liceum Artystycznym „Kijowska Dziecięca Akademia Sztuk imienia Czemberżego” oraz innych ważnych lokalizacjach. Wielkie podziękowania dla inicjatorów konkursu, rodziny wolontariuszy Thésée Orsi Hardy i Rogera Argémi, a także brata Benoît za wsparcie i inspirację. Jesteśmy bezgranicznie wdzięczni szanownemu międzynarodowemu jury, które miało trudne zadanie – wybrać najlepsze spośród mnóstwa wspaniałych i zadziwiających prac. Dziękujemy nauczycielom, którzy z miłością pracują z dziećmi, czasem w dość trudnych warunkach – bez światła, podczas alarmów i bombardowań. Dziękujemy dzieciom za światło ich serc, za chęć darowania swojego szczególnego spojrzenia na świat, za to, że swoimi rysunkami dotykają najcieplejszych strun naszych dusz i wywołują pragnienie wspierania, ochrony i strzeżenia piękna życia! Niech ten jasny strumień przywraca do życia tych, którzy są zmęczeni i stracili wiarę, tych, którzy potrzebują miłości, tych, którym tak bardzo potrzebna jest nadzieja… W zeszłym roku wystawa podróżowała po Europie – zaczyna się nowa podróż. zapiski na marginesach”, Ołeksandra Moroziuka za nowelę „Pochowali Iwana”; Jarynę Iwankiw (Lwów) za scenariusz-sztukę „Siostry”; Mykołę Trubeckiego-Iwanowa (Kijów) za scenariusz filmowy „Mostek” oraz Hennadija Udowenkę (Kijów) za scenariusz-sztukę „Wiosna”. A za zachowanie tradycji sławienia rodzinnego kraju w zakarpackim procesie literackim wyróżnieniem przewodniczącego komitetu organizacyjnego Ogólnoukraińskiego konkursu małej prozy imienia Iwana Czendeja nagrodzono Wasyla Szkirię (Irszawa). Własna inf.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Kolory nadziei

Natalia WESELYCKA, członkini NSJU. Na mój punkt widzenia, II Ogólnoukraiński dziecięcy konkurs sztuk plastycznych „Kolory Nadziei-2026” był wyjątkowy, ponieważ wiąże się z naszymi głębokimi nadziejami i wsparciem otrzymanym od społeczności międzynarodowej, które dziś jest niezwykle potrzebne zarówno dorosłym, jak i dzieciom w Ukrainie. Konkurs został zainicjowany z inicjatywy chrześcijańskiej Wspólnoty braci z Taizé (Francja), wydawnictwa naukowego „Duch i litera” oraz Fundacji Charytatywnej „Dzieci Nadziei i Miłości”. Odbywa się drugi rok. W tym roku w konkursie wzięło udział 70 dzieci, które przedstawiły 159 rysunków. Spośród nich zwycięzcami zostało 12 prac, które wejdą do kalendarza na 2027 rok, tworzonego przez wydawnictwo naukowe „Duch i litera” w językach ukraińskim i angielskim oraz ukraińskim i francuskim. Członkami jury byli nie tylko profesjonalni ukraińscy artyści – Wiktor Kirdo, Ołena Barysznikowa, Wioleta Monsewycz, ale także przedstawiciele zagranicznych organizacji, które wspierają Ukrainę, w szczególności pracują z ukraińskimi dziećmi, które od początku wojny stały się mieszkańcami ich krajów. To Christopher Forssander – kapelan Uniwersytetu w Karlstad ze Szwecji, Herbern Heijsman, przewodniczący Fundacji „Hope For Ukraine” z Holandii, Orsi Hardy, pedagog, psycholog, pisarka, wolontariuszka Wspólnoty Taizé (Francja), Brigitta Sassin, doktor filozofii z Niemiec. Przewodniczącą jury, tak jak w ubiegłym roku, była członkini NSHU, doktor filozofii, wykładowczyni wydziału sztuk pięknych Liceum Artystycznego KDAM im. M. I. Czemberży Wioleta Monsewycz. Nawiasem mówiąc, obecnie pan Heijsman wraz ze swoimi rodakami z Holandii odbudowują w Irpieniu domy zniszczone przez rosyjskich agresorów. Tematem konkursu w tym roku są „Skarby mojego kraju”. Określenie naszej tożsamości narodowej i wyjątkowości stało się głównym lejtmotywem. Konkurs odbywał się w dwóch turach. Zwycięzcami I tury w kategorii „Kalendarz” zostali autorzy 12 prac. To właśnie one weszły do kalendarza na przyszły rok. Oprócz 12 najlepszych rysunków wybranych według miesięcy, wybrano dwie prace, które otrzymały Grand Prix w kategorii wiekowej, a w każdej grupie wiekowej przyznano mini-Grand Prix, jedno pierwsze miejsce, dwa drugie, trzy trzecie miejsca. Jury wyróżniło każdego uczestnika specjalnymi nagrodami: za poetyckość języka artystycznego (7 dzieci), za stworzenie harmonijnego obrazu kolorystycznego (13), za twórczą inspirację (11), za szczerość i emocjonalność utworu (3), za miłość do rodzinnej ziemi (6), za najcieplejszy obraz utworu (6), za indywidualność artystyczną (13), za kreatywne rozwinięcie tematu (4), za wysoki kunszt kompozycyjny (6), za odwagę twórczego wyrazu (9), za oryginalność zamysłu artystycznego (4), za ekspresyjność wykonania utworu (2), za szczególne spojrzenie na świat (3), za najjaśniejsze ucieleśnienie nadziei (1) oraz jedna praca została uhonorowana specjalnym wyróżnieniem przewodniczącej jury. 8 sierpnia we Francji otwarto pierwszą wystawę skanów prac dziecięcych uczniów ukraińskich placówek artystycznych – szkół sztuk pięknych, szkół plastycznych i studiów artystycznych. Zgodnie z wynikami konkursu „Kolory Nadziei-2026” w ramach Festiwalu „Ukraina – kraj spełniania marzeń”, który organizuje Centrum Rozwoju Duchowego i Inicjatywy Twórczej „Harmonia” Kijowskiego Obwodowego Centrum małej prozy imienia Iwana Czendeja. Zatem zdobywcami Grand Prix i laureatami konkursu zostali: Nominacja „Czendejoznawstwo” Grand Prix Sydir Kiral (Kijów) – za pierwsze opublikowanie i gruntowną analizę dokumentów archiwalnych radzieckiej cenzury w aktach osobowych Iwana Czendeja (wokół powieści „Ptaki opuszczają gniazda…” oraz zbioru „Marcowy śnieg”), a także za znaczący wkład w rozwój i kształtowanie współczesnego czendejoznawstwa. Nominacja „Mała proza” Grand Prix zdobyła Kateryna Motrycz (Kijów) za nowelę „Daria”. Laureatami konkursu w tej nominacji zostali również: Wałerij Puzik (Kijów) za opowiadanie „Schulz”, Serhij Stepaniwśkyj (Antonenko) (Kijów) za opowiadanie „Matka”, Tetiana Iwanczuk (Kijów) za opowiadanie „Wierka”, Julija Żelizko (Tarnopol) za opowiadanie „Trzej towarzysze”, Ołeksandr Podolśkyj (Kijów) za opowiadanie „Prawdziwy specnazowiec”. TYGODNIK OGÓLNOUKRAIŃSKIEGO TOWARZYSTWA „PROŚWITA” imienia TARASA SZEWCZENKI Nominacja „Scenariusz filmu krótkometrażowego” Grand Prix Jurij Wetkin (Czernihów) za scenariusz filmowy „Telefony”. Laureaci: Aida Choma (Kijów) za scenariusz filmowy „Spowiedź bez pokuty”, Ołeksij Komarowśkyj (Kijów) oraz Wira Jakowenko (Kijów) za scenariusz filmowy „Popiół do pyłu”. Specjalnymi wyróżnieniami jury konkursu nagrodzono: Władysława Iwczenkę (Kijów) za opowiadanie „Starszy marynarz Mucha nie wraca do domu”, Oksanę Mazur (Lwów) za opowiadanie „Za”. Międzynarodowa drużyna wolontariuszy na czele z bratem Benoît (po prawej) oraz Christopherem Forssanderem, kapelanem ze Szwecji.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Z imieniem Czendieja

W Użhorodzie zakończył się tradycyjny literacko-artystyczny „Czendej-fest”, który popularyzuje twórczość klasyka literatury ukraińskiej XX wieku, laureata Nagrody im. Szewczenki, prozaika, publicysty, scenarzysty filmowego, znanego jako współautor scenariusza do kultowego filmu Siergieja Paradżanowa „Cienie zapomnianych przodków”, a także działacza kulturalno-społecznego Iwana Czendieja. Centralnym wydarzeniem było wręczenie nagród zwycięzcom Ogólnoukraińskiego konkursu Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. Świadectwo rejestracji KV nr 4066 z dnia 02.03.2000 r.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Apel do naszych czytelników, prenumeratorów, prośwician

Przyjaciele! Tygodnik „Słowo Proświty” – jedna z niewielu obecnie istniejących wysp niezależnego ukraińskiego słowa w informacyjnym morzu – przy pewnym „wsparciu” naszych władz znalazł się na granicy zaprzestania swojego istnienia. I tylko my sami, którzy kochamy, szanujemy i cenimy ukraińskie prawdziwe i obiektywne słowo, możemy pomóc „Słowu Proświty”. Każde wsparcie finansowe wydawnictwa to znaczący wkład w ukraińską sprawę. Podajemy zatem Państwu nasze dane bankowe: AT KB „PRYWATBANK” (EDRPOU banku 14360570, kod banku 305299) otwarto rachunek: nr UA263052990000026004036804116; odbiorca: GO „Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki; kod EDRPOU: 00031756. Cel płatności wypełnia płatnik tak, aby podać pełną informację o płatności. Sekretarz odpowiedzialna Iryna SZEWCZUK Redaktorka literacka Hałyna DACIUK Korektorka Ołena HŁUSZKO Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net Wydrukowano w TOV „Mega-Polihraf”, 04073 m. Kijów, ul. Marka Wowczka, 12/14. Korespondencja z czytelnikami – tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy wykorzystywaniu naszych publikacji powołanie się na „Słowo Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” – 30617

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

ZAPOWIEDŹ

Szef redakcji Pawło MOWCZAN Główny redaktor Ihor ZOC Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca) Pawło MOWCZAN Mykoła TYMOSZYK Heorhij FILIPCZUK Mykoła HOŁOMSZA Jurij HANDZIUK Hałyna DACIUK Jewhen BUKET

Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn