Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
← Archiwum «Slovo Prosvity»

Слово Просвіти, №31–32 за 2025 рік

16 s. · 35 wpisów · PDF w Wikimedia Commons ↗ · CC BY 4.0

Tłumaczenie maszynowe z ukraińskiego. Cytaty, nazwiska i liczby sprawdzaj ze stroną oryginału.

Tekst wyodrębniono z PDF i automatycznie podzielono na materiały. Granice części materiałów nie zostały sprawdzone redakcyjnie: jeden wpis może zawierać kilka materiałów, tylko część jednego lub blok serwisowy (np. ogłoszenie o prenumeracie). Źródłem pierwotnym jest strona gazety w PDF.

Strona · s. 1strona oryginału ↗

Sesja Głównej Rady

W poniedziałek, 11 sierpnia br., z udziałem przewodniczącego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki Pawła Mowczana odbyła się sesja Głównej Rady «Proświty». Główny temat – język ukraiński jako czynnik bezpieczeństwa narodowego. Mówiono m.in. o konieczności ścisłego wykonywania ustawy «O zapewnieniu funkcjonowania języka ukraińskiego jako państwowego». W dyskusji wzięli udział Paweł Mowczan, Hieorhij Filipczuk, Mykoła Holomsza, Leonid Mużuk, Jewhen Łupakow, Mykoła Kulczynski, Mykoła Wasjków. Uczestnicy sesji uzupełnili skład Głównej Rady Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta»: Hałyna Iwaniwna Datsiuk – dziennikarka, pisarka; Ihor Oleksijowycz Zots – redaktor naczelny gazety «Słowo Proświty»; Jurij Oleksandrowycz Nahułko – malarz; Petro Makarowycz Czernieha – doktor nauk historycznych, profesor Narodowego Uniwersytetu Pedagogicznego im. M. P. Drahomanowa; Serhij Iwanowycz Prysuchin – doktor filozofii, profesor; Władysław Wiktorowycz Kornijenko – doktor kulturoznawstwa, profesor, dyrektor generalny Narodowego Cyrku Ukrainy; Walerij Anatolijowycz Bitajew – doktor nauk filozoficznych, profesor, pierwszy wiceprezes Narodowej Akademii Sztuk Ukrainy; Ołeksandr Iwanowycz Kowaliw – doktor nauk ekonomicznych, starszy pracownik naukowy w specjalności ekonomika i zarządzanie gospodarką narodową; Dmytro Iwanowycz Czystiak – pisarz, tłumacz, krytyk literacki, doktor nauk filologicznych; Wołodymyr Fedorowycz Szowkoszytnyj – poeta, prozaik, publicysta, działacz społeczny, polityczny i państwowy, doktor filozofii w dziedzinie politologii, posł do Rady Narodowej Ukrainy I kadencji; Ihor Wołodymyrowycz Kurylim – dyrygent, producent, działacz kulturalno-społeczny, folklorysta, Narodowy Artysta Ukrainy; Fergad Hardaszkan Ohlu Turanli – ukraiński historyk, doktor nauk historycznych, profesor; Roman Wasylowycz Kucharuk – prozaik, poeta, dziennikarz, działacz społeczny; Dmytro Wasylowycz Czobit – historyk, polityk, pisarz, publicysta, krajoznawca.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 1strona oryginału ↗

Jurij Fedʹkowycz – prorok soborności i wolności Ukrainy

Wołodymyr ANTOFIJCZUK 191 lat temu, 8 sierpnia 1834 roku, na świat przyszedł Jurij Fedʹkowycz – poeta, prozaik, dramaturg, działacz oświatowy, redaktor, wojownik ducha, którego Bukowina podarowała całej Ukrainie. Często nazywa się go Bukowińskim Kobzarzem, lecz, według trafnej uwagi Dmytra Pawłyczki, był on znacznie większy niż „słowik” – był Prorokiem ukraińskiej wolności, równym skalą duchowej misji Tarasowi Szewczence i Iwanowi Frankowi. Dla Jurija Fedʹkowycza idea soborności była kluczowym, koniecznym warunkiem istnienia narodu ukraińskiego. Od pierwszych prób poetyckich aż po ostatnie utwory prozatorskie, dramatyczne i publicystyczne widział on Ukrainę jednolitą, wolną, samodzielną, uleczoną z historycznych rozłamów. Most na Czeremoszu, zbudowany przez jego brata Oleksę Czerniawskiego, opiewał jako znak połączenia Galicji i Bukowiny; a w dramacie „Chmielnicki” włożył w usta hetmana niezłomny testament: „Ukraina wolna, samodzielna / Na fundamencie dawnych praw / I praw ludzkich, boskich – / Oto mój cel i mój testament…” Ten testament przenikał całe życie Jurija Fedʹkowycza, jego pracę społeczną, płomienne artykuły, poetyckie wersy, w których Ukraina jawi się jako „Ruś-Ukraina” – ukochana, wycierpiana, oczekiwana w przyszłości: „Kocham moją Ruś- Ukrainę; wierzę w jej przyszłość; w tej właśnie nadziei żyję i umrę”. Nie godził się z żadną formą zniewolenia. Z jednakową ostrością demaskował politykę władz austriackich, które dążyły do oderwania Bukowińczyków od ich narodowych korzeni, oraz zaborczą strategię Imperium Rosyjskiego, którą uważał za największe zagrożenie dla ukraińskiego słowa i wolności. Jego ostrzeżenia zawarte w artykule „Żeby nie było za późno!” (1869) o moskiewskiej ekspansji, sięgającej od Karpat po Bosfor, brzmią dziś jak dokumentalna proroza kronika obecnej wojny. Jurij Fedkowycz wierzył, że odrodzenie narodowe zaczyna się od oświaty i języka. Układał elementarze, pisał poezję religijną i bajki dla dzieci, czuwał, aby szkolne podręczniki były w języku ojczystym, bo tylko tak można wychować wolnego obywatela. Jako redaktor pierwszej ukraińskiej gazety na Bukowinie – „Bukowina” – dążył do połączenia przestrzeni informacyjnej i kulturalnej wszystkich ukraińskich ziem, podkreślając, że wszyscy jesteśmy „wiernymi synami jednej rodzimej matuchny naszej Matki-Rusi”. Jego twórczość to wielki dorobek artystyczny całego narodu ukraińskiego, a zarazem polityczny manifest. W wierszu „Śpiewacka dobranoc na skon Tarasa Szewczenki” obiecywał obudzić „ruskiego słowika” – i sam stał się tym, kto budził naród na Bukowinie. Wzywał Ukraińców, by „zdobywali swoje szczęście, siły i wolność” – i tym samym wyznaczał program walki, który nie stracił na aktualności także półtora wieku później. Dziś, gdy Ukraina na nowo broni swojej niepodległości i jedności, postać Jurija Fedkowycza jaśnieje jako świetlisty przykład służby narodowi. Był i pozostaje głosem, który wzywa do łączenia brzegów, przezwyciężania podziałów, budowania mostów – w sensie zarówno geograficznym, jak i duchowym. Podczas uroczystości przy pomniku Jurija Fedkowycza w Czerniowcach odbył się tłumny wiec. W gronie przedstawicieli władz, organizacji społecznych, edukatorów, pisarzy, naukowców i mieszkańców miasta uczczono pamięć wielkiego Bukowińczyka. Nagród Proświty im. Jurija Fedkowycza dostąpili: pedagog Halina Abramiuk, muzykolog Jaryna Wyszpińska, pisarz Wołodymyr Woźniuk, historyk sztuki Larysa Kuruszczak, regionalista Illja Strynadko, artysta Andrij Chołomeniuk, profesor Natalia Filipczuk. Szczególnym akcentem święta stało się wręczenie poetce Jelyzawiecie Onuliak członkowskiej legitymacji Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy – symboliczny gest, który podkreślił ciągłość ukraińskiej tradycji literackiej i żywy związek pokoleń twórców. Obchodząc 191. rocznicę urodzin Jurija Fedkowycza, czcimy wielkiego pisarza i mysliciela państwowego, którego miłość do Ukrainy była bezwarunkowa, a słowo – orężem i modlitwą. To miłość i wiara, które pozostawił nam w spadku jako testament i drogowskaz w naszej walce o zjednoczoną, wolną, zwycięską Ukrainę.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

miód z kwiatka, rozumu zbierajcie!”. Uświadamiał sobie, że tylko oświecony naród jest zdolny osiągnąć wolność, dobrobyt, szczęście i dostatek. „Bo mądremu i pokrzywa przyda się do użytku, / A u głupiego i pszenica obróci się w stratę” („Uczcie się”). Odchodząc od niemoty cudzoziemszczyzny, stając się nieprzejednanym wobec jakichkolwiek przejawów moskwicyzacji, w tym także w towarzystwie oświatowym „Ruska Besida”, on, święcie wyznając testamenty Szewczenki, postawił u podstaw twórczości i czynu społecznego Ojczyste Słowo, bez którego żywy Naród przekształca się w „martwy”. Tak, był to godny, dumny i bezkompromisowy wobec nieprzyjaciół człowiek, wszak nawet z „Ruską Besidą” (główną organizacją oświatową kraju) zbliżył się dopiero wtedy, gdy to towarzystwo „zabrała w swoje ręce” wspólnota ukraińskich narodowców. Poeta, Budziciel, jeden z niewielu czołowych intelektualistów, który dobrze uświadamiał sobie, dlaczego tak mało jest „świadomych dzieci zamierającego ukraińskiego narodu, że można je policzyć na palcach jednej ręki”, wszak w urzędach cywilnych, szkołach i cerkwiach panuje cudzoziemszczyzna. Według słów znanego uczonego, działacza społecznego, ówczesnego profesora Uniwersytetu Czerniowieckiego, akademika-założyciela Ukraińskiej Akademii Nauk (1918 r.) i pobratymca Fedkowycza, S. Smal-Stockiego, wygłoszonych podczas obchodów 25-lecia twórczości literackiej Poety (1886), właśnie od Osypa Fedkowycza ludzie po raz pierwszy usłyszeli ukraińskie słowo, „które było na tyle silne, szczere i delikatne, że mogło kamienie poruszyć… Do wielkiego odrodzenia naszego narodu on pierwszy położył potężną, silną, wiekową podwalinę – ojczyste Słowo”. Później Makowej, kontynuując tę myśl, napisze: „Fedkowycz pierwszy zaczął przepędzać ciemność i szerzyć światło, pierwszy przemówił ojczystym językiem, i to tak słodkim, melodyjnym, że aż serce się rwie…”. Jak nikt inny uświadamiał sobie, że właśnie w Języku odbijają się normy zachowania, zwyczaje, tradycje, wiara, nadzieje i duma Narodu, przejmując najlepsze ogólnoludzkie wzorce ochrony i rozkwitu języka ojczystego. Bo naród rozpuszcza się w obcojęzyczności. Jeszcze Tacyt twierdził, że „język zwycięzcy w ustach pokonanego niewolnika”. Dlatego naród musi go „bronić (według słów irlandzkiego pisarza T. Davisa) bardziej niż swoje terytorium. Stracić ojczystą mowę i przejąć obcą – to najgorszy znak poddaństwa, to kajdany na duszę. Stracić język narodowy – to śmierć…”. Przez wszystkie te dni (i nie tylko) próbowałem także rozwiązać oto tę „moderną” łamigłówkę, dlaczego znaczące postacie narodowe (jak J. Fedkowycz!) z takimi ideami, cnotami i Czynem do dziś znajdują się na peryferiach programów nauczania i literatury? Czyżby wychowanie Narodu było „przeciążone” tymi wymiarami wartości, które są podwalinami naszej duchowej Suwerenności, narodowej Tożsamości, ukraińskiej Państwowości?! Czyżby i Oni byli poza formatem udawanych „reform”? Takim wydawał się ten sierpniowy tydzień Fedkowycza w Kijowie, wykwintnie zaprezentowany przez naszych Artystów w poezji, muzyce (bo i on sam wspaniale śpiewał oraz władał instrumentami muzycznymi), wybornym słowie, umiarkowanie romantyzowany przez swoich wielbicieli, wewnętrznie schludny, a dlatego wyglądał godnie i świątecznie. Tak, jak kiedyś napisał o Fedkowyczu laureat nagrody im. Szewczenki R. Andrijaszyk: „Żywy, wesoły, jak jaskółka, bardziej malowniczo niż dumny paw ubrany”. „Jak z wosku”, – mówiono o nim, kiedy w każdą niedzielę i święta modlił się w Cerkwi. Bo wydaje się, że na takich właśnie trzyma się Ukraiński Świat. Najwyraźniej miał rację Wasyl Stefanyk, który w 1899 roku w artykule „Poeci i inteligencja” prawdziwie napisze: „Nasz lud ma w sobie siłę, by rodzić Szewczenków, Fedkowyczów, Franków: oni nie pozwolą przehandlować interesów tego ludu…”. I to jest świętą Prawdą. Głęboki szacunek dla Obrońcy Ukraińskości – Jurija Fedkowycza!

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

Obrońca ukraińskości

Gdy upływał czas XIX wieku, w którym dokonywała się niemal wszechświatowa próba ostatecznego wytępienia ukraińskiej idei, ukraińskości, w ludowych głębiach rodziły się i wzrastały siły duchowe, ludzie-olbrzymy, niezniszczalne ideały Bytu. To słowo o Fedkowyczu. Georgij FILIPCZUK, akademik NAPN Ukrainy. „Brakuje nam gruntownych biografii – pisał w 1988 roku w „Literaturnej Ukrainie” W. Szewczuk – zwłaszcza takich, jakimi była biografia T. Szewczenki, pisana przez O. Konyskiego, oraz biografia J. Fedkowycza, pisana przez O. Makoweja”. Wspominam tę uwagę przede wszystkim w dniach, gdy w Kijowie, mimo wszelkich przeciwności i nieszczęść spowodowanych wojną oraz nieustannymi raszystowskimi bombardowaniami, udało się towarzystwom „Proświta” imienia Tarasa Szewczenki oraz „Ukraińskiemu Klubowi” zrealizować kilkudniowy program artystyczny „Sierpień pod znakiem Fedkowycza”, który logicznie wpisywał się w tradycyjne uroczyste wydarzenia, odbywające się corocznie na „małej ojczyźnie” Poety – Bukowinie, Czerniowcach, Putyle. Ale Kijów to to upragnione miasto, duchowe i polityczne serce Ukrainy, gdzie w marzeniach tak bardzo miał nadzieję spotkać się kiedyś Fedkowycz. A obecnie ono odczuwa i poznaje wyniosłość myśli, chłonie siłę jego szczerego i mocnego Słowa, które budzi, ożywia, dodaje sił. Jest ono nieśmiertelne, zachowując z wieku na wiek swoją potrzebę i życiodajność. To o nim Łesia Ukrainka stwierdziła w 1900 roku, że „po śmierci Fedkowycza nie było żadnego pisarza, który byłby wyższy lub choćby zrównał się z talentem Fedkowycza. Wreszcie w latach 90. wystąpiły młode siły: Olha Kobylańska i Wasyl Stefanyk…”. Ale do nich i dla nich już pełnym głosem, na wskroś przebijając ciemność, niemo i skostnienie, brzmiało nawołujące słowo Poety od Narodu: Kocham moją Ruś-Ukrainę; Wierzę w jej przyszłość; W tej nadziei żyję i umrę. W tym wierszu „Co kocham, w co wierzę, na co mam nadzieję”, napisanym w sierpniu 1887 roku, wielki Werhowynec stworzył nie tylko swoje marzenie i sens własnego ziemskiego życia. To był testament dla potomnych, dla Ukraińskiego Rodu. Właśnie tę najwyższą wartość ducha narodowego Oświeciciel, Poeta, Budziciel zawarł w treści twórczości życiowej, odrodzenia edukacji ludowej, niezwykle znaczącej dla Ukraińców gazety „Bukowyna”, która stała się rzecznikiem jedności narodowej w okresie jego redagowania (1885–1888), utwierdzając tradycję woli Tarasa Szewczenki – „Walczcie!”. Iwan Franko w artykule „Realiści czy karierowicze?” zaznaczy, że „w ostatnich czasach najwięcej szumu na ukraińsko-ruskiej ziemi robi czerniowiecka gazeta „Bukowyna”. Redagowana żywo i utalentowanie”. Fedkowycz, zwracając się do Szewczenki („…Tarasowi Szewczence na wieczną pamięć”), jak do Ojca, dziękował mu, że Ten stworzył dla Narodu Taką pieśń nową, Czystym sercem, czystym duchem, Czystym ojczystym słowem, I zebrał nas… W wielką jedność. Rzeczywiście, cała twórczość życiowa Poety, jego praca pedagogiczna, wypełniona miłością do narodu, naznaczone są przede wszystkim wpływem Tarasa Szewczenki. Osyp Makowej pisał: „W marcu 1862 r. Fedkowycz czytał już Szewczenkę i tak sobie go upodobał, że czuł się jak w raju, czytając go.., a w 1863 roku powiadomił o zamiarze zmiany wiary rzymskokatolickiej na prawosławną”. M. Drahomanow nazywał go nawet „austro-ruskim Szewczenką”. U Szewczenki, o którym Fedkowycz pisał, że „nie ma u nas słońca, jak Taras”, on „nauczył się” nie zdradzać, nie być gorliwym wobec obcego, szanować własne. Znając dobrze języki i kultury innych narodów (niemiecki, francuski, rumuński, polski, węgierski), będąc wykształconym Europejczykiem, zaczytując się w Schillerze i wielu innych poetach i filozofach, „karmił się” również duchem wolności europejskiego oświecenia. Być może czymś przypominał niezłomnego „Pegaza w jarzmie” (F. Schiller, 1795), który …Jak duch i bóg, gotowy do bojów, Rozpościera w dumnym uniesieniu Cały przepych skrzydeł swych i wznosi się w eter. I szybciej, niż uchwycić może wzrok, Znika w nieba błękitnej wysokości. Jednak on był niezniszczalny, a nawołujący („Nie wyrzekajmy się, / My nauki (obcej), bracia!”), ratujący ponad wszystko (według Skoworody) szanować ukraińskie. Tak, cytując niemieckiego poetę, napisze do A. Kobylańskiego: „Dlaczego Ty wyrzekasz się swojej wiary i ojczyzny, co one Tobie zrobiły? – Zostawić kraj pełen pieśni, pełen poezji i ciągnąć tam, gdzie ołtarzem jest lada???”. A w styczniu 1863 roku („rok cyrkularza wałujewskiego”) w liście do D. Taniaczewycza będzie przekonywał swoich rodaków Rusinów (Ukraińców), by nawracali się do źródeł narodowych: „…Wydostawajcie się, bracia, z cudzoziemszczyzny i nabywajcie ojczystego Ducha, – najczyściej on na Ukrainie wieje..”. W „Życiorysie Osypa Jurija Hordynskiego-Fedkowycza” O. Makoweja, wydanym we Lwowie w 1911 roku, zaznaczono: „Fedkowycz ze swoimi myślami o szkolnictwie ludowym wyprzedził bukowińczyków o całe dziesiątki lat, a bukowińscy moskalofile robili to, że wstrzymywali rozwój języka ludowego, gdzie mogli, nawet w szkole ludowej”. Właśnie Fedkowycz w tamtych niedobrych dla ukraińskości czasach stworzył, wbrew ustalonym tendencjom zniewolenia i wykorzenienia własnego narodu, patriotyczne kompozycje o niezłomnych – „Dowbusza”, „Kobylcię”, „Chmielnickiego” oraz „Iwana Mazepę”, a także wiersze o Ukrainie i epoce książęcej, sławiąc wolność, suwerenność, sprawiedliwość i nieprzejednanie wobec gnębiącego niewolnictwa. Czyż poemat „Łukian Kobylcia” nie przypomina obecnym, że prorocze Słowo Fedkowycza zachowuje do dziś ciągłość naszej historycznej heroiki: Odezwał się Kobylcia: Góry moje sine, Albo ja was uratuję, Albo za was zginę! Czyż idea walki tych wybitnych Ukraińców o wolność i państwowość nie znalazła swojego odzwierciedlenia w świętym haśle: „Zdobędziesz Państwo Ukraińskie, albo zginiesz w walce za Nie”, zrodzonym z wysokiego powołania narodowego już w XX wieku przez Stepana Łenkawskiego – założyciela i ideologa Organizacji Ukraińskich Nacjonalistów, autora „Dekalogu OUN”. Przede mną modlitewnik-przysięga bojowników „Azowa”, podarowany przez wojskowych w Mariupolu w przededniu pełnoskalowej wojny, kiedy z M. Żułyńskim przez kilka dni przebywaliśmy na zaproszenie tego sławnego rycerskiego zgrupowania, czcząc pamięć Ałły Horskiej. W tej wspaniałej Modlitwie również odczuwalny jest oddźwięk wiersza z „Ukrainy” Fedkowycza: „Ukraino, Zaporoże, dość was zapomnieć…” oraz jego wspomnienia-wezwania o „Naszej sławie, naszym słowie / I naszej wolności”. Bo rozpoczyna się przysięga azowców od tego, co najdroższe: „Ukraino. Święta Matko Bohaterów, zejdź do serca mojego, przybądź burzą wiatrów kaukaskich, szumem karpackich strumieni, bojów sławnego Zdobywcy Ojca Chmiela, triumfem i hukiem armat Rewolucji, radosnym gwarem Sofijskich Dzwonów. Niech dusza moja w Tobie się odrodzi, sławą Twoją opromieni się, bo „Ty, Przenajświętsza – całe życie moje, bo Ty całe moje szczęście…”. Kiedy „odczytujesz” do końca, wypowiadasz na poziomie górnolotnych emocji to pełne poświęcenia zaprzysiężenie azowców (Modlitwa ukraińskiego nacjonalisty), że „będę żył w Tobie, odwieczna Ukraino, święta, potężna, soborna!”, wtedy zmysłowo silniej odbiera się Marzenie Fedkowycza: I podniesie się i wyrośnie, I zazielenieje, I zakwitnie i urodzi Wielka Nadzieja… Dlatego, najwyraźniej, Fedkowycz dawno zdobył to naturalne prawo „bycia” właśnie w Kijowie, w samym sercu ukraińskości, wychodząc daleko poza granice swojego rodzinnego kraju, w którym upajająco i bezgranicznie się kochał, o czym, jakby spowiadając się, pisał: „Moje szczęście w Bukowinie – między Dniestrem a Prutem. Kto nie może na Ukrainę i tam ludowego ducha uczyć się, to niech idzie na Ruską Bukowinę – do Kicmania, w Zastawnę, w Czarny Potok… Bo nie ma lepszego świata ponad góry. Niebo nad nimi czyste, jak drogi kamień, świerczyna zielenieje zimą i latem, ptaszyna nie cichnie, a krzyżowy barwinek ściele się po jedwabnych trawach…”. Jednak, kochając do szaleństwa „rodzinne gniazdo”, na tablicach jego Poetyki zawsze wyryta była najwyższa cnota Narodu, którą ochraniał, w którą wierzył przez całe swoje życie, twierdząc, że „nam nie wolno oddzielać się od całej Ukrainy, od rodaków w Galicji, bo my jeden Naród, jedna nasza Matka, jedna nasza Mowa…”. Właśnie wartość Jedności, nasycona wielkimi ideami, duchowymi testamentami Szewczenki, stała się dla niego świątecznym obramowaniem życia. Właśnie jej duch oraz wysoka emocja miłości do Ukrainy panowały i dominowały przez kilka ostatnich dni w stołecznym Narodowym Muzeum Literatury Ukrainy. Wielki Sobornik był obdarzony przez Boga i los niezwykłą siłą oraz nieposkromioną wiarą w narodowe wyzwolenie od duchowego niewolnictwa swojego narodu, który był gnębiony przez obcych, germanizowany, a jeszcze bardziej rozjadało go (jak świerzb) moskalofilstwo. Bo jak twierdził wspomniany już Makowej, nie tylko na Bukowinie, ale i „w książkach, które wychodzą we Lwowie, Kołomyi, galicyjskich czasopismach dla ludu: Nauka, Łastiwka, Russkaja Rada, Uczytel i in. pełno zdrady i zalecania się do ubóstwianej rosji”. W tym smutnym i bezbrzeżnym okresie, kiedy moskalofile „wstrzymywali rozwój ludowego (ukraińskiego) języka, gdzie tylko mogli, nawet w szkole ludowej”, Fedkowycz swoimi myślami o wolności i szkolnictwie w języku ojczystym wyprzedzał ludzką świadomość o dziesiątki lat. Widział tę zamorską błękit, za którą widniała nie tylko nasza soborna przyszłość, ale i „nasi” nieprzyjaciele oraz wrogowie. Dlatego nie wystarczy postrzegać Fedkowycza jako austro-ruskiego Kobziarza (według Drahomanowa), bo jego prorocza wizja już wtedy w drugiej połowie XIX wieku wyodrębniała największe dla ukraińskości zagrożenie egzystencjalne – zdziczałą i agresywną moskowszczyznę. Nie na darmo Iwan Franko mówił o nim jako o największym nieprzyjacielu „moskiewskiego mongolstwa”, bo właśnie tam gniło to błotne stworzenie współczesnego ruskiego miru, stając się największym zagrożeniem dla Ukrainy i ludzkości. Dlatego wiele z tego, co czynił, mówił, tworzył ten „Bukowiński słowik”, buntownik ludowej prawdy, będąc szkolnym inspektorem, wójtem, wojskowym, proświcianinem, redaktorem gazety „Bukowyna”, a zwłaszcza Poetą, kierowane było przede wszystkim na to, by obudzić ludowego ducha, nie dać nikomu możliwości „skazać naród na moralną śmierć”. Wzywał naród do edukacji: „Uczcie się, czytajcie… / Jak ta pszczółka”

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

W rejonie mieszka 11 długowiecznych osób, które ukończyły 100 lat i więcej. Gazeta „Ukraina mołoda” (nr 29, 23.07.) donosi, że we francuskim mieście Romilly-sur-Seine otwarto stadion na cześć poległego w wojnie rosyjsko-ukraińskiej byłego mera Humania Ołeksandra Cebrija. Był on merem Humania w latach 2015–2020, a od początku pełnoskalowej inwazji dołączył do szeregów Sił Zbrojnych Ukrainy. Zginął 24 lipca 2024 roku podczas wykonywania zadania bojowego w obwodzie donieckim. W kwietniu 2025 roku Ołeksandrowi Cebrijowi pośmiertnie nadano tytuł Bohatera Ukrainy. We wsi Rudkiwci w rejonie kamieniecko-podolskim obwodu chmielnickiego zburzono kolejny pomnik Lenina na Ukrainie. Nazwano go ostatnim na terytorium kraju, ale nie jest to prawdą, ponieważ chodzi jedynie o regiony kontrolowane przez ukraiński rząd, podaje UNN, powołując się na organizację „Dekolonizacja. Ukraina”. Posiadłość Samsona Strilbyckiego (1819 r.) włączono do Państwowego rejestru zabytków Ukrainy. Poinformował o tym na Facebooku konserwator zabytków Dmytro Perow. Odpowiednia decyzja została podjęta przez Komisję Ekspertów MKiSK. W szczególności rada ds. ochrony zabytków Ministerstwa zaleciła włączenie kompleksu posiadłości do Państwowego rejestru w kategorii zabytek historii. Odpowiedni nakaz ma zostać podpisany w najbliższym czasie. Posiadłość Strilbyckiego znajduje się w rejonie peczerskim stolicy, przy zaułku Muzejnym 8. Na dzień dzisiejszy jest to jeden z najstarszych zachowanych zabytków miasta. Poszczególne części posiadłości mają już ponad 200 lat. W różnym czasie znajdowały się tu redakcje wydawnictw niepodległościowych oraz mieścił się sztab Ludowego Ruchu Ukrainy. Deweloper – spółka z o.o. „Kyjiwtorhrempromekt” – planuje wybudować w miejscu zabytku 9-piętrowe centrum biurowe z podziemnym parkingiem. Przedsiębiorstwo zdążyło już otoczyć obiekt dziedzictwa kulturowego ochronnym ogrodzeniem budowlanym. Wdowa po ukraińskim kompozytorze Ihorze Pokładzie, Switłana Pokład, w wywiadzie dla wydania Oboz.ua, który opublikowano 9 sierpnia, poinformowała, że jest niezadowolona z funkcjonowania prawa autorskiego na Ukrainie. Pani Pokład opowiedziała, że pracuje nad aktualizacją oficjalnej strony internetowej Ihora Pokłada. „Najważniejsze, co postawiłam sobie za cel, to zaprowadzenie porządku w sferze prawa autorskiego. Bo takiego chaosu, jak na Ukrainie, chyba nie ma nigdzie na świecie” – zaznaczyła. Wdowa po kompozytorze dodała, że jej mąż nie zwracał uwagi na prawo autorskie. „Kiedy jego piosenkę zamieszczają na YouTube i podpisują jako 'ukraińska ludowa' albo 'po prostu piękna melodia', to nie z niewiedzy. To sposób na uniknięcie wypłat, rozumiecie? Tak nie może dalej trwać – uważa Switłana Pokład. – I właściwie nie chodzi tu o pieniądze – chodzi o szacunek do prawa. Bo dzisiaj na Ukrainie na prawo autorskie po prostu otwarcie plują. A jeśli człowiek bierze jakikolwiek cudzy utwór, trzeba to sformalizować prawnie”. Przygotował Ihor ZOC

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Przegląd mediów i sieci społecznościowych

Według Wadyma Denysenki w ostatnich dniach duża część naszej społeczności przelewa z próżnego w próżne swój egzystencjalny strach, że na Alasce zostanie podpisana umowa między Trumpem a Putinem, która nie będzie zawierać żadnych gwarancji dla Ukrainy. „Chcę od razu powiedzieć: ani na Alasce, ani gdziekolwiek indziej, ani 15.08, ani za rok czy dwa nie zostanie podpisana umowa, która zawierałaby jakiekolwiek gwarancje. Ponieważ gwarancje to egzystencjalna konieczność ochrony kogoś w celu rozwiązania własnych problemów. Moim zdaniem o wiele bardziej produktywnie dla własnego bezpieczeństwa (w tym bieżącego psychologicznego) jest skupienie się nie na tym, jak wszystko będzie źle, a na tym, jakie są nasze czerwone linie” – cytuje politologa strona internetowa kanału telewizyjnego „Espreso”. Pan Denysenko wyraził swoją wersję tych czerwonych linii: „Dla mnie istnieją trzy rzeczy, które są absolutnym żelbetowym murem, którego nie można przekroczyć: 1. Uznanie okupowanych terytoriów za rosyjskie de iure. 2. Zakaz dostaw i produkcji broni przez Ukrainę. 3. Wymóg ustawy o języku rosyjskim jako drugim państwowym”. „Jest jeszcze jeden punkt, na którym warto nalegać: to niedopuszczenie wymogu neutralności Ukrainy. Nie wstąpimy do NATO w dającej się przewidzieć perspektywie czasowej, ale neutralność pogrzebie nawet teoretyczne plany stworzenia sojuszu wojskowego w trójkącie Londyn – Warszawa – Kijów” – dodał politolog. „Trzeba pamiętać, że Stany Zjednoczone nieźle nam pomagały, ale to nie oznacza, że w stu procentach rozwiązały wszystkie nasze problemy” – oświadczył generał Serhij Krywonos na antenie „Fabryki Nowyn”. Generał mówi: „Bardzo nie OK, że Trump z Putinem przeprowadzą spotkanie na Alasce bez Ze. Bo o Ukrainie będą rozmawiać bez Ukrainy”. „Nie jesteśmy w takim położeniu, by teraz zgadzać się na to, co nam powiedzą po fakcie, niczym uczniakowi – mówi Serhij Krywonos. – Bo obiektywnie w Rosji jest wiele problemów. Orkowa gospodarka sypie się, a Putin chce rozejmu w powietrzu, bo „my systemowymi uderzeniami w infrastrukturę krytyczną przybliżamy go do kolapsu”. Co więcej – w Rosji zaczęły się problemy ze zbiorami. Teoretycznie imperium zła może zagrażać głód”. „Dlatego atuty są w naszych rękach. Tak, będzie trudno. Tak, Rosja może zwiększyć liczbę uderzeń powietrznych, ale to już na ostatnim tchu. Dlatego niezależnie od tego, co tam zostanie uzgodnione, stanowisko Ukrainy musi być jasne. Mamy zdolność utrzymywania frontu, niszczenia rosyjskiej gospodarki i zaplecza” – powiedział Serhij Krywonos. Według szacunków Ministerstwa Obrony Wielkiej Brytanii w lipcu wojska rosyjskie zajęły około 500–550 km kw. terytorium Ukrainy, co odpowiada wskaźnikom z czerwca. Od marca 2025 roku tempo okupacji co miesiąc rosło, podaje wydanie UA.news. Najaktywniej wróg posuwał się w obwodzie donieckim – na północny wschód i południowy zachód od Pokrowska, próbując okrążyć miasto i przeciąć szlaki logistyczne. Obecnie niemal całe terytorium obwodu donieckiego na południe od Pokrowska znajduje się pod okupacją Federacji Rosyjskiej. 83,9% Ukraińców w Ukrainie i 77,9% za granicą jest dumnych ze swojego obywatelstwa, zgodnie z badaniem spójności społecznej sieci „OPORA”, podaje wydanie „Patriot Donbasu”. Najczęstszą odpowiedzią było „bardzo się dumny” – wybrało ją 66,6% ankietowanych w Ukrainie i 53,8% za granicą. Wśród kobiet poziom dumy jest wyższy (89,4%) w porównaniu z mężczyznami (77,2%). Najwyższy poziom patriotyzmu jest wśród tych, którzy ucierpieli z powodu wojny: 70,8% z nich wybrało najwyższy poziom dumy. Gazeta „Silśki wisti” (nr 30, 31.07.) w artykule „Cienka granica” opowiada, że osiem dni przed podpisaniem skandalicznej ustawy nr 12414 do prezydenta Wołodymyra Zełenskiego zwrócili się przedstawiciele 36 stowarzyszeń sektora rolnego z apelem o nieusuwanie Ministerstwa Polityki Rolnej i Żywności. Nie „słudzy”, a wyraziciele interesów narodu dosłownie na palcach wyjaśnili byłemu komediantowi: „Sektor rolny Ukrainy jest krytycznie ważną gałęzią gospodarki narodowej, która generuje 15% PKB, zapewnia 60% wpływów walutowych i jest żywotnie ważna dla zapewnienia stabilności gospodarczej, finansowania armii, bezpieczeństwa żywnościowego...”. I co? A nic. „Stanowe dla Ukrainy ministerstwo rozpuściło się w zrozumiałej tylko dla sympatyków „95 kwartału” strukturze zarządczej, przypominającej wyglądem Żmija Gorynycza” – zaznacza gazeta. NABU prowadzi śledztwo w sprawie zatrudnienia w „Naftohaz Ukrajina” ochrony i personelu domowego byłego wicepremiera, kuma prezydenta Zełenskiego Ołeksija Czernyszowa, gdy był on szefem przedsiębiorstwa, podaje „Jewropeśka prawda”. Zaznaczono, że te stanowiska przewidywały pensję nie mniejszą niż 300 tysięcy hrywien miesięcznie oraz rezerwację od mobilizacji. Źródła wydania podają, że dana sytuacja była wspomniana w postanowieniu sądu, zgodnie z którym u Czernyszowa w czerwcu odbyły się przeszukania, jednak w związku z przyjęciem ustawy, która zlikwidowała niezależność organów antykorupcyjnych, NABU wstrzymało śledztwo w tym epizodzie, według informacji źródeł. „Silśki wisti” (nr 28, 17.07.) informują, że rodzina Markiwskich z Chmilnyka w pamięci o poległym na wojnie synu – obrońcy Ukrainy Ołeksandrze – zakupiła dzwony dla cerkwi św. Michała Prawosławnej Cerkwi Ukrainy o wartości prawie pół miliona hrywien. Więc w najbliższym czasie rozpocznie się budowa dzwonnicy. Wśród ukraińskich studentów coraz częściej słychać język rosyjski, zwłaszcza w porównaniu z latami 2022–2023, uważa wykładowczyni Uniwersytetu Kijowskiego im. Borysa Hrinczenki. Kateryna Nykoniuk w programie telewizyjnym Dzień. LIVE podkreśliła, że świadczy to o niedopracowaniu ombudsmanów językowych. Szczególnie niepokojącym zjawiskiem edukatorka nazwała powrót do rosyjskiego wśród osób publicznych. Kiedy blogerzy i gwiazdy, których szanują miliony, mówią, że „ich szczęki nie są nastawione na ukraiński”, to demotywuje młodzież, uważa ona. Zaznaczyła również niewystarczające wsparcie państwa dla popularyzacji języka ukraińskiego, którą należy zajmować się zamiast zakazów. Nykoniuk wspomniała również, że język ukraiński był już popularny w latach 90. i 2000.: „Bardzo dużo fajnego ukraińskojęzycznego kontentu było: świetne tłumaczenia seriali, filmów, świetne show w języku ukraińskim, bardzo dużo celebrytów i piosenkarzy – i to popychało młodzież do używania języka ukraińskiego, był on modny i fajny”. Wykładowczyni uważa, że należy oficjalnie zakazać rosyjskojęzycznej muzyki na czas stanu wojennego, aby nie zostawało to na poziomie inicjatyw poszczególnych gmin. Jednak główny akcent państwo musi położyć nie na zakazach, a na pracy kulturalnej: popularyzacji, modzie, szacunku do języka. Była pracownica Prokuratury Generalnej Ukrainy Hałyna Kłymowycz dzieli się w gazecie „Silśki wisti” (nr 27, 10.07.) swoimi wrażeniami z odwiedzin wojowników Sił Zbrojnych Ukrainy przy linii frontu w starej chacie, którą wynajmują na własny koszt: „Na własny koszt! Dlaczego? Dlaczego wojownicy płacą za mieszkanie sami, podczas gdy urzędnikom za hotele płaci państwo? Dlaczego remont niezbędnego – na własny koszt? Dlaczego paliwo, technika, przyrządy, wyposażenie – z własnej pensji? Gotuję się z wściekłości i tępej bezsilności! Chcę sprawiedliwości dla wszystkich! Chcę widzieć szubienice wzdłuż dróg! Z gębami „mochierowych”, „ch@rowych umierowych”, złodziei i zdzierców wrogów!” 31 lipca, po raz pierwszy od początku pełnoskalowej wojny, odbyła się bezpośrednia transmisja z posiedzenia Rady Najwyższej. Wydanie „Ukraińskie Nowyny” pisze: nie obyło się bez kuriozów. Tak oto na wideo trafiła szamotanina między deputowanymi ludowymi. Doszło do niej dosłownie na samym początku transmisji. Jak poinformował deputowany Rady Najwyższej z frakcji „Europejska Solidarność” Ołeksij Honczarenko, do starcia doszło między przedstawicielami „Sługi Narodu”. „W Radzie była bójka między Sługami. Pobili się deputowani Nekludow i Kasaj. Podszedłem do Nekludowa, pytam, czy była bójka. Nekludow mówi – nic nie było” – napisał i dołączył wideo szamotaniny. Jednocześnie podczas wystąpienia Honczarenki deputowana Marjana Bezuhła chodziła po sali z tabliczką „władza to naród”, co również trafiło do transmisji. A sam deputowany z „Eurosolidarności” zakończył wystąpienie, podnosząc tabliczkę „ZeEnd”. Gazeta-kalendarz „Publika” (nr 27, 08-14.07) w artykule „Krwawy pogrzeb Patriarchy” pisze o wydarzeniach z 18 lipca 1995 roku: 30 lat temu na placu Sofijskim w Kijowie podczas pogrzebu Patriarchy UKP KP Włodzimierza (Romaniuka) doszło do masowej rozprawy oddziałów specjalnych milicji nad bezbronnymi ludźmi. Wydanie cytuje naocznego świadka wydarzenia Ołeha Kubacha, ówczesnego deputowanego Rady Kijowskiej: „Brama Sofijska była zamknięta. Nikt nie wiedział, co robić. Przyszło z Rady Najwyższej wielu deputowanych, poinformowali, że zezwolenia na pochówek nie ma. Spontanicznie podjęto decyzję, by chować tutaj, pod bramą... Nie mieliśmy żadnych narzędzi. Przypominam sobie, że Pawło Mowczan przyniósł skądś łom. Umówiliśmy się, że kopać będą tylko deputowani, bo mają immunitet. Dłubali Czornowił, Mowczan, inni deputowani. Do dziś dziwię się, jak pozwolono nam wykopać ten dół. Gdy tylko zaczęliśmy opuszczać trumnę do dołu – zatrzęsła się brama... To, co stało się później, do tej pory wspominam z przerażeniem”. Stuletni jubileusz świętowała była łączniczka UPA Paraskowija Metynśka, która mieszka w hromadzie bursztyńskiej na Iwano-Frankowszczyźnie. „Kobieta jest uczestniczką narodowo-wyzwoleńczego ruchu, OUN, byłą więźniarką polityczną, pracownicą i strażniczką ukraińskiego ducha” – donosi wydanie „Hałyćkyj korespondent”. „To nie jest po prostu wybitna data – to stulecie życia pełnego prób, walki, miłości i wiary. Jej droga życiowa to nasza historia. Przeszła przez więzienia i obozy, straty i poniewierkę, ale się nie złamała. Przeciwnie – zdołała zachować w sobie światło, dobroć i niesamowitą siłę ducha” – czytamy w powitaniu mera Bursztyna. Wydanie przypomina: na Iwano-Frankowszczyźnie mieszkają 45 osoby, którym w 2025 roku skończyło się 100 i więcej lat. Najwięcej 100-letnich jubilatów mieszka w rejonie iwanofrankiwskim – 22 osoby. W hromadzie iwanofrankiwskiej – 11 mieszkańców, dwoje z nich ma po 100 lat, jeszcze dwoje – po 101, czworo – po 102, dwoje – po 103, a najstarszy – 104. W kołomyjskim

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

rom”. I za cenę, jak to mówią w tej samej raszce, “rozjemcy”, zapewne, “nie będą szczędzić”. I chociaż obiecanego pokoju jeszcze nie ma, a kandydaturę “wybitnego rozjemcy” Trumpa, jak mówią, już zgłoszono do Pokojowej Nagrody Nobla, warto byłoby pomyśleć także o “znaczącym wkładzie” w sprawę ustanowienia długo oczekiwanego pokoju jego “przyjaciela władimira” i podzielić upragnioną nagrodę dla rozjemców jednak między tych dwóch “gołębi pokoju”. Zapewne taki nieoczekiwany krok pozwoliłby ostatecznie reanimować i zrehabilitować międzynarodowego zbrodniarza i krwawego dyktatora niezwyciężonego raszystowskiego marazmu. I wtedy już na pewno zapanuje udobruchany zakrwawionym szmalem “pokój na całym świecie”. Ale czy ten pokój będzie w samej Ukrainie – to już zapewne mało kogo obchodzi, poza samymi Ukraińcami. Najważniejsze – uratować krwiożerczą raszkę na kolejnym etapie jej możliwego upadku i tym samym potwierdzić historyczną prawidłowość ratowania przez Amerykę zbrodniczego państwa terrorystycznego, bez którego globalna biznes-partia “pokojowego” geszeftu na wielkiej krwi będzie po prostu niemożliwa. “odnakowo meni...”, “Walczcie – a zwyciężcie!”. Wypłynęło też historyczne hasło, które przypisuje się koszowemu atamanowi Siczy Zaporoskiej Iwanowi Sirce – “Niewolników do raju nie wpuszczają”. Jeszcze jeden nieznany uczestnik wiecu sparafrazował Panasa Myrnego: “Czyż ryczą woły, gdy NABU całe?”, inny – Iwana Frankę – “Wieczny korupcjoner”. Ktoś napisał “George Orwell dzwoni, mówi, że przesadziliście”. Swoją wiedzę z literatury uczestnicy protestu podparli wersem Serhija Żadana “Przekażcie ministrowi: ktoś już przyniósł kanister” i kartonem z napisem “Kto czyta książki – wetuje ustawę #12414. Nie mogę nie wspomnieć też o zwierzętach domowych jako pomocnikach aktywistów: tylko w Kijowie naliczyłem ponad pięć psów z tabliczkami “Moja psia sprawa”. A jeszcze przy jednym czworonogu zauważono tabliczkę “Pies karton”. I o przekleństwach. Ze 175 przejrzanych kartonów 27 zawierało niecenzuralne słownictwo, w tym 7 wyrażeń zostało ukrytych. To, moim zdaniem, świadectwo tolerancji protestujących. Oczywiście, do badań można objąć znacznie większy zbiór plakatów, gdyż było ich znacznie więcej, niż odnotowano w tym artykule, ale ogólnej tendencji to niereprezentatywne badanie nie zmieni: 22-31 lipca na wiece wychodziła większość młodych ludzi – świadomych obywateli swojego kraju, nieobojętnych na jego los. W najbliższym czasie zobaczymy, co dalej.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

Pokojowe paradoksy czasu wojny

Wołodymyr STECIUK. Dla mnie od dawna zagadką jest pewna dość dziwna prawidłowość historyczna: w najbardziej krytycznych momentach istnienia krwiożerczej raszki jej wybawicielką zawsze występuje Ameryka. Tak było w drugiej połowie lat 20. i 30. ubiegłego wieku, kiedy krwawy reżim bolszewicki, który znalazł się na skraju całkowitego upadku gospodarczego, został uratowany dzięki zakrojonej na szeroką skalę industrializacji, przeprowadzonej głównie przez amerykańskie firmy z wykorzystaniem zachodnich technologii, sprzętu i amerykańskich specjalistów. Tak było w latach II wojny światowej, kiedy na skraju militarnego upadku stalinowskiego reżimu dyktatorskiego został on uratowany ponownie przez USA, gdy w ramach programu lend-lease udzielono kolosalnej pomocy wojskowo-technicznej Związkowi Radzieckiemu, który właściwie był jednym ze sprawców wybuchu tej najkrwawszej wojny światowej. Stawszy się jednym ze zwycięzców w wojnie z niemieckim nazizmem i otrzymawszy carte blanche na swoje dalsze bezkarne istnienie, krwiożerczy stalinowski reżim ZSRR znacząco rozszerzył strefę wpływów w Europie i na świecie. Ostatecznie na początku lat 90., nie wytrzymawszy wyścigu zbrojeń w rywalizacji z USA o światową hegemonię, Związek Radziecki jednak się rozpadł. Jednym z katastrofalnych skutków tego rozpadu stał się niezwykle ostry kryzys żywnościowy w czekistowsko-bandyckiej eresji. I znów w najbardziej krytycznym momencie, w toku kolosalnej pomocy żywnościowej udzielonej przez USA przyszłym raszystom, głodna raszka została uratowana tak zwanymi „nóżkami Busha”! Wygląda na to, że i teraz, podczas katastrofalnej dla samej raszki krwawej ludobójczej wojny, rozpętanej przeciwko Ukrainie przez zbrodniczy reżim putinowski, który, jak i poprzednie reżimy krwawego sowietu, po raz kolejny znalazł się na skraju upadku gospodarczego, na pomoc międzynarodowym przestępcom raszystowskiego chowu znów śpieszy „karetka pogotowia” ze Stanów Zjednoczonych Ameryki. I za jej „kierownicą” sam amerykański prezydent-rozjemca – Donald Trump. I mniejsza o to, że wyznawane przez przedsiębiorczego Donniego metody udzielania doraźnej pomocy półtrupowi – krwawemu dyktatorowi i międzynarodowemu przestępcy oraz swojemu dawnemu kumplowi „władimirowi” – nie odpowiadają „leczniczym” standardom prawa międzynarodowego. Skłonny do polityczno-biznesowych geszeftów Donnie wie twardo: najlepsze lekarstwo dla dyktatora to szmal, a najskuteczniejsze lekarstwo to dużo szmalu. I właśnie o „dużo szmalu”, sądząc po wszystkim, już wstępnie porozumiał się z pacjentem specjalny przedstawiciel Trumpa Witkoff, znany jako wielki specjalista w dziedzinie „leczniczych” geszeftów. Jak się dowiedziano, bezpośredni przegląd pacjenta przez troskliwego wybawiciela Donalda Trumpa ma się odbyć 15 sierpnia na Alasce. Czy przeżyje po zaproponowanych „leczniczych procedurach pokojowych” rosyjski dyktator i „przyjaciel Władimir” i czy wyzdrowieje ogarnięta jego dyktaturą i zagrożona stagnacją gospodarczą raszka – szczególnie martwić się nie trzeba. A oto czy wyzdrowieje po tym jego ofiara – zrujnowana i zraniona ludobójczą wojną napastniczą i skazana na kolejne zniewolenie przez krwawe imperium Ukraina – „rozjemców” to, jak się zdaje, nie martwi. Przynajmniej pokojowe inicjatywy Donalda Trumpa, obliczone na reanimację „przyjaciela władimira”, jak wiadomo, będą wymagały interwencji chirurgicznej w integralność terytorialną Ukrainy i w konsekwencji – możliwej amputacji jej poszczególnych części, a nawet całkowitego rozczłonkowania kraju, który ma stać się w tym sensie swoistym dawcą terytorialnym dla i tak obciążonej bezkresnymi terytoriami gigantycznej ludożerczej raszki. Ale taką absolutnie nieakceptowalną dla Ukrainy i całego przytomnego świata cenę upragnionego pokoju wyznaczyli „rozjemcy” Donald i jego przyjaciel „władimir”...

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

GUR dla dobra państwa

Szef Głównego Zarządu Wywiadu Ministerstwa Obrony Kyrylo Budanow w rozmowie z dziennikarką Natalією Mosejczuk skomentował zarzuty dotyczące rzekomo „wątpliwego” otoczenia w strukturze wojskowego wywiadu. Według generała w pracy służb specjalnych najważniejszy jest wynik, a nie biografia czy reputacja osób, z którymi trzeba współpracować. Podczas wywiadu Mosejczuk przedstawiła popularną w przestrzeni publicznej tezę: „A co mówią, że Budanow zebrał wokół siebie to wszystko, wszystkich tych zdrajców i wszystkich bandytów?” Budanow w odpowiedzi od razu zaprzeczył obecności zdrajców: „Po pierwsze, co wam powiem: zdrajców tu na pewno nie ma. Przynajmniej nikt ich nie znalazł”. Kiedy dziennikarka dopytała, jakby mowa była o „rygach” – byłych przedstawicielach prorosyjskiej Partii Regionów, Budanow nie zaprzeczył, ale wyjaśnił zasadę, którą kieruje się jako profesjonalista: „Wszystko dla dobra państwa. Jeśli ten czy inny element, strukturę, osobę, a nawet organizację można wykorzystać do osiągnięcia celu – wykorzystamy ją”. Generał zauważył, że to nie wyjątek, lecz ogólna praktyka służb specjalnych na całym świecie: „To taka profesjonalna filozofia. Wszystkie służby specjalne muszą pracować z złymi i bardzo złymi ludźmi. Bo dobrzy są nieciekawi”. Budanow przypomniał, że zdecydowana większość źródeł i partnerów wywiadu za granicą to ludzie, których w swoich państwach uważa się za zdrajców. „Dobrym człowiekiem nie nazwiesz tego, kto sprzedaje swoje państwo. A ci, z którymi my współpracujemy w innych państwach, są dla nich zdrajcami. To fakt”. Osobno potwierdził, że ukraiński wywiad współpracuje także ze światem przestępczym, jeśli to daje wynik: „Tak, współpracujemy z przestępczością. Tak, dla osiągnięcia celu. Kiedy trzeba kogoś zlikwidować albo zniszczyć – myślicie, że znajdzie się sprawiedliwy z wykształceniem z Harvardu? No nie, absolutnie nie”. Budanow podkreślił: w pracy GUR nie ma miejsca na romantyzowanie ani myślenie czarno-białe. „Nigdy nie stroniliśmy od żadnych klisz – ani co do ludzi, ani co do organizacji, ani co do firm. Jeśli to daje wynik – zrobimy to”. Za informacją wydania „Букви”

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

O czym te kartonowe plakaty

Igor ZOC Jak wiadomo, protesty młodzieży w Kijowie, Lwowie, Charkowie i innych miastach przeciwko ustawie nr 12414, uchwalonej przez Radę Najwyższą i podpisanej przez głowę państwa, a także negatywna reakcja naszych zachodnich partnerów wobec ograniczeń działalności NABU i SAP zakończyły się przyjęciem nowej ustawy, która przywraca uprawnienia organów antykorupcyjnych. Co zyskaliśmy, a co straciliśmy, wciąż trzeba rozstrzygnąć. Jest to ważne, ponieważ w okresie od 22 do 31 lipca w kraju odbyły się najbardziej masowe akcje protestacyjne w czasie stanu wojennego. Wywołały one wiele emocjonalnych reakcji we władzach, w ukraińskim społeczeństwie i poza granicami państwa. Właśnie to widzieliśmy w niezależnych mediach, a zwłaszcza w mediach społecznościowych. W centrum uwagi społecznej znalazła się treść kartonowych plakatów, z którymi wyszli protestujący. Moim zdaniem wyrażają one stosunek części naszych współobywateli nie tylko do pracy władzy, ale także do sytuacji w kraju jako całości. Czy są one aktualne również po zakończeniu akcji, prawda? Dlatego przyjrzyjmy się im uważniej. Otóż po przejrzeniu 175 plakatów, z którymi protestujący demonstrowali swoje stanowisko, przede wszystkim w Kijowie, w dniach 22–31 lipca, ustaliłem następujące fakty. Autorzy wyrażali swój stosunek do ustawy nr 12414, na przykład tak, cytuję: „Hańba”, „Korupcja zabija”, „Opamiętajcie się”, „Wy co, zupełnie zwariowaliście”, „263 »za« – miliony »przeciw«”, „#12414 – kod korupcji”, „Prezydent pozwolił kraść”, „Sługa narodu czy korupcji”, „Rado, zamknij gębę i nie waż się tknąć NABU”, „Chciałoby się po ostrzałach wreszcie się wyspać, a nie protestować przeciwko temu bredzeniu”, „Nie chcę demontażu instytucji antykorupcyjnych ani eurointegracji – chcę demontażu hipokryzji ukraińskiej władzy”, „Korupcja klaszcze”, „NABU to nie wasza kość! Nie gryźcie!”, „Wkurza mnie, że oddajemy ostatnie pieniądze na zbiórki, a ktoś kradnie miliony. Żądam niezależności NABU i SAP”, „Jestem obywatelką suwerennego państwa z poczuciem, jakby ze mnie właśnie zakpiono”, „Szczury we władzy – ustawa przyjęta w krisie”, „Napraw zdradę – zwołuj Radę”, „Nowe prawo jutro” i inne. Uczestnicy protestów związanych z obroną kraju trzymali tekturowe tabliczki: „Ten mityng opłacono krwią”, „Moja mama walczy nie za korupcję”, „Tata pod Pokrowskiem. A ja pod OP”, „Mój mąż zginął po to, żeby w tym państwie nie było samowoli”, „To nie ta Ukraina, za którą zginął mój ojciec”, „Ratuszny, Pietriczenko i Cybuch nie zeszliby, a ja nie zejdę”, „Przelewałem krew za wolną Ukrainę, a nie za skorumpowane gniazdo” (tę tabliczkę trzymał uczestnik wojny – amputowany na wózku, z flagą Ukrainy na ramionach. – I. Z.), „Jak mamy wygrać wojnę, jeśli przegrywamy uczciwość”, „Mój tata zginął nie za sługę narodu”, „Mój brat nie walczy za pier*olone prawo”, „Nie chowałabym tak często swoich przyjaciół, gdyby przez wasze decyzje nie pier*olili pieniędzy”, „Mój mąż walczy za demokrację, a nie za wasze „koryto”. Komuś wakacje, a komuś Pokrowsk”, „Walczymy za Ukrainę – nie za waszą bezkarność”, „Ukochany wynosił towarzyszy broni – władza wynosi środki państwowe”, „Czy ja walczyłem za tę samowolę?” i inne. Na części tabliczek zapisano uogólnione nastroje wobec sytuacji w Ukrainie: „Po co mi system, który działa przeciwko mnie”, „To już było”, „Oczy czerwienieją od rozczarowania”, „Wojna nie jest odpustem”, „Wkrótce nawet psy nie będą chciały tu mieszkać”, „Zmienimy się albo zginiemy”, „Dopóki Siły Zbrojne trzymają front, władza wylewa tyły”, „Raj offshore buduje się na naszej biedzie”, „Nie uciekałam z okupacji po to, by znów stracić przyszłość”, „Ruscy zabijają – nasza władza dobija”, „Ukraina ponad wszystko”, „Pochodzę z Mariupola, mój dom jest okupowany, ale marzę o wolnej Ukrainie. Niestety, zostawiacie mi tylko zwątpienie”, „Dość grabienia naszej przyszłości” i inne. Kolejne plakaty określam jako ostrzeżenia dla władzy i społeczeństwa: „Nie doprowadzajcie do rewolucji”, „Tu nie będzie mini Rosji”, „Władza ma walczyć z Rosją, a nie stawać się nią”, „Nie dla powrotu do czasów Janukowycza”, „Chcemy do UE, a

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

okres rusyfikacji brzmiała tam żywa ukraińszczyzna, a w Kijowie do dziś na przerwach w większości szkół słychać język rosyjski. Czyż takie krajoznawcze „perełki” nie są interesujące dla działaczy Proświty i pedagogów Ukrainy? *** Znów powrócę do tematu „aktywnej komunikacji”. Ten sam materiał w gazecie może być mniej lub bardziej aktualny – w zależności od tego, jak ułożona jest komunikacja z innymi regionami. Jeśli komunikacji nie ma, informacja „kwaśnieje”. A jeśli jest? Podam świeży przykład. W paczce od Wałerija Romanka było kilka egzemplarzy gazety „Donecczyna” z 2016 i 2020 roku. W gazecie z lipca 2020 roku zwróciłem uwagę na nagłówki: „Wielka budowa: czas pracować”, „1000 budynków mieszkalnych zostanie odnowionych w strefie przyfrontowej”, „Słowiańsk: budowa szpitala obwodowego dobiega końca”, „Bachmut: przyszli olimpijczycy będą uczyć się w nowym budynku”, „Wołnowacha: nowoczesny stadion zbudowany od zera”, „Szkoła podstawowa w Hryszynie nominowana w konkursie „Europejska Nagroda”, „Selydowe: trwa remont stadionu „Szachtar”, „Nabrzeże w Bachmucie: malowniczy zakątek”. Poczuliście rytm i jakość życia nieokupowanej przez orków części Donbasu? Zatem na półtora roku przed pełnoskalową inwazją Rosji tendencje były tutaj obiecujące. Co robić z tą wiedzą? Moim zdaniem, po prostu rozmawiać z ludźmi przy każdej okazji. Ludzie z Donbasu są teraz praktycznie w każdym dużym mieście Ukrainy. Wyżej wspomniana gazeta najprawdopodobniej wywoła łzy w oczach mieszkańców „wyzwolonego” Donbasu. Ale i dla miejscowych lwowian informacja z gazety „Donecczyna” będzie interesująca. Bo nie wszyscy wiedzą o tym boomie budowlanym, który miał miejsce w przededniu rosyjskiej inwazji. Oto korzyść z komunikacji. A gdyby nie było wizyty Wałerija Romanka, nie byłoby spotkania w bibliotece obwodowej – nie byłoby jego opowieści o wizytach Romana Iwanyczuka w Donbasie, o kilku latach życia w górniczym kraju córki legendarnego dowódcy UPA Romana Szuchewycza. Społeczność przesiedleńców we Lwowie byłaby bardziej statyczna, jednak bez wątpienia każdy doniecki impuls dodaje dynamiki. I jeszcze kilka wymownych faktów. Mychajło Hamkało, naukowiec ze Lwowa, poszedł walczyć w 2022 roku i zginął pod Mikołajowem. Na jego cześć zorganizowano biegi, Romanko, dowiedziawszy się o tym, w wieku 70 lat przebiegł kros w Słowiańsku – dwa kilometry. O tym z telewizji dowiedział się ojciec Mychajła – Zenon Hamkało, również naukowiec. Skontaktował się z „biegaczem-krajoznawcą” i z czasem się spotkali. Jak myślicie, czy to choć trochę zbliżyło regiony? Jestem przekonany, że tak. Swego czasu historię wsi Petriwka w rejonie pokrowskim napisała właśnie wspomniana przeze mnie Diana Petriwna Biłokoń. Niedawno obchodziła swoje 75-lecie. Tyle samo niedawno świętowała Wałentyna Sydoruk z Czornomorska (obwód odeski), której rodowe korzenie wywodzą się z obwodu mikołajowskiego. Co je łączy? Po pierwsze, ukraiński patriotyzm. Po drugie, napisane książki, w których wspominane są rodzinne strony. Co może je połączyć? A ta więź, że wnuk Wałentyny walczy pod Pokrowskiem!

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

Donieckie impulsy we Lwowie

Serhij ŁASZCZENKO, Lwów. Niedawno do Lwowa przyjeżdżał znany krajoznawca z Doniecczyzny Wałerij Romanko. Spotkanie z osobami o podobnych poglądach odbywało się w Bibliotece dla Młodzieży im. Romana Iwanyczuka. Jego przyjaciele i koledzy wiedzą: tam, gdzie Romanko, zawsze jest ożywienie, kreatywność, przypływ emocji i podwyższona wewnętrzna mobilizacja. Innymi słowy, jest to zawsze jakiś pozytywny „doniecki impuls”. A kogo teraz nie interesuje Donbas? W co trzeciej lwowskiej rodzinie ktoś tam albo walczył, albo teraz walczy... Wałerij Iwanowycz opowiadał obecnym (byli to głównie przedstawiciele donieckiego stowarzyszenia regionalnego we Lwowie) o związkach ukraińskiego pisarza Romana Iwanyczuka (1929–2016) z krajem donieckim. Odbyło się uhonorowanie kilku honorowych członków stowarzyszenia dyplomami „za długoletnią twórczą współpracę ze wspólnotą terytorialną Doniecczyzny oraz za aktywny osobisty udział we wspólnej walce o Państwowość i Niepodległość Ukrainy”. Wcześniej to wyróżnienie mogłoby być postrzegane jako pewna formalność. Jednak podczas wojny następuje głębokie przewartościowanie wszystkiego, w tym także działalności krajoznawczej. Dlatego taka nagroda jest terminowa i ważna. Wałerij Romanko opowiadał długo i ciekawie – widać, że popracował nad tematem. Słuchałem jego wystąpienia i myślałem: wspaniale, gdy znany krajoznawca nie zapomina o wkładzie poszczególnych ludzi. Nie samymi archiwami. Po spotkaniu z Wałerijem Romanką zdążyłem porozmawiać z kilkoma uczestnikami spotkania. Powiedzmy, z lwowskim poetą Petrem Szkrabjukiem. Pomógł mi: wsparł mnie kontaktami do potrzebnych mi bachmuckich aktywistów, którzy już dawno opuścili rodzinne miasto. Wiosną 2016 roku organizacja „Bachmut ukraiński” gościła u siebie dużą grupę lwowian. Właśnie wtedy poznaliśmy się z najbardziej aktywnymi obywatelami tego, całkowicie ukraińskiego w przeszłości, choć zrusyfikowanego w okresie radzieckim, miasta. Po okupacji tej perełki Donbasu przez Rosjan mieszkańcy Bachmutu rozjechali się po całej Ukrainie. Wiele kontaktów straciłem. I oto teraz, dzięki przyjazdowi Wałerija Iwanowycza, znów zaczęliśmy pracować nad odnowieniem współpracy. Młodsza, najbardziej aktywna część społeczeństwa pracuje na rzecz frontu. Jednak nie można pozostawiać na marginesie ludzi starszych, niezamożnych, którzy na dodatek ponoszą odpowiedzialność za potomnych. Pleść siatki maskujące wielu osobom już nie jest łatwo, odwiedzać żołnierzy w szpitalach również. Zajmować się dobroczynnością jest jeszcze trudniej, tu by samemu przeżyć. Ale mimo wszystko każda osobowość to wielka wartość, dla każdego musi znaleźć się odpowiednia nisza. Praca krajoznawców w archiwach jest dobra, ale lepiej, gdy są oni otoczeni ludźmi-„retranslatorami”, czyli szerzycielami ważnej dla społeczeństwa wiedzy. I im więcej takich ludzi, tym lepiej. Taki kierunek pracy jest fizycznie wykonalny także dla osób starszych. Wałerij Romanko mimowolnie wpływa na jego wzmocnienie. U niektórych krajoznawców zarysowała się własna, wcześniej niepotrzebna specjalizacja. Powiedzmy, były „ajdarowiec” Ihor Oreł zajął się tematem budownictwa mieszkaniowego. Przecież oczywiste jest, że setki tysięcy rodzin straciły swoje domy… Gdzie będą mieszkać? Kto dla nich zbuduje mieszkania? Tym tematem nie można zajmować się „przy okazji”, potrzebni są specjaliści. A co z innymi kierunkami? Córka zaporoskiego kraju Tetiana Jeszczenko, która zdążyła pomieszkać i w Zaporożu, i w Doniecku, i w Charkowie, teraz zajmuje się nauką we Lwowie. I jest to bardzo symboliczne. Zresztą w rozmowie ze mną podkreśliła, że nie podoba jej się, gdy ludzie zamykają się w pewnych regionalnych ramach. Lepiej, powiada, żeby wszyscy uświadomili sobie, że jesteśmy Ukraińcami. Z tym nie można się nie zgodzić, ale przecież całkowicie ignorować czynnika regionalnego również się nie uda. Oto teraz przygotowuje konferencję poświęconą Jurijowi Lypie. To autor superaktualnej dla ukraińskości „doktryny czarnomorskiej”. A jeśli tak, to jakże bez Odessy? Jak bez odeskich krajoznawców? Zresztą nie tylko odeskich – bez mikołajowskich, chersońskich, mariupolskich. Ludzie stracili domy i swoją małą ojczyznę, ale nikt nie zamierza godzić się z utratą terytoriów. Bo czyż może być tak, żeby wcześniej Ukraina miała dwa morza – Czarne i Azowskie, a teraz tylko połówkę Czarnego? Wstyd przed Jurijem Lypą. W każdym razie wygląda na to, że prędzej stracimy jeszcze kilkaset tysięcy populacji w wojnie i związanej z nią emigracji, aniżeli oddamy wrogowi Krym. Ostatnie „dokonania” SBU odnośnie mostu krymskiego potwierdzają moją tezę. Artykuły, książki i życzliwe kontakty. Zatem regionalne stowarzyszenia nie tracą na aktualności. Ponieważ uparcie walczymy o przetrwanie Ukrainy, to i „ducha rodzinnej ziemi” tracić nie można. Dlatego rola działaczy rośnie. Cóż by robili ludzie z Donbasu, gdyby nie przyjazd Wałerija Romanki? Elementarnie przeżywaliby: wychowywali dzieci, opiekowali się starszymi, zachowywali to najcenniejsze, co udało się wywieźć. Każdy realizowałby się w ramach własnej niewielkiej duchowej niszy. A teraz pojawił się bodziec do łączenia wysiłków. Bo nic tak nie aktualizuje pracy krajoznawczej, jak kontakty i życzliwe rozmowy. Zaraz po spotkaniu w bibliotece obwodowej omówiliśmy z Wałerijem Iwanowyczem stan spraw w społeczności krajoznawczej. Uznaliśmy, że pewne rezerwy do zwiększenia aktywności istnieją. Główny koordynator krajoznawców i badaczy Donbasu obiecał wysłać ze Słowiańska niewielką paczkę z lokalnymi gazetami i literaturą krajoznawczą. „Nowa Poszta” nie zawiodła – po paru dniach wszystko otrzymałem. Czytałem i myślałem, że niełatwy jest los krajoznawcy – siedzisz w archiwach, bibliotekach, zbierasz materiały, drukujesz. A życie szybko mija! I dobrze, jeśli wokół ciebie utworzyło się pewne środowisko intelektualne, wtedy i po śmierci będą wspominać twój trud. A jeśli się nie utworzyło? Albo zostało zniszczone przez wojnę? Uważnie przeglądam donieckie materiały z paczki. W szczególności historyczno-krajoznawczy almanach „Doniecczyzna: przeszłość i teraźniejszość” za 2024 rok. Zwracam uwagę na artykuł Ihora Zoca: „Nasz wspólny los: o ruchu proświtańskim na Doniecczyźnie początku lat 90. XX wieku”. Aktualna informacja dla nieobojętnych Ukraińców. „Jeszcze raz o wieku Słowiańska” Wiktora Skrypnyka, „Marko Kropywnycki w Słowiańsku” Iwana Owczarenki, „Wnuk Iwana Franki – zięć z Konstantynówki” Wałerija Romanki, „Mój pobyt we Lwowie” Mychajła Milana. Te materiały są najjaskrawszym dowodem na to, że stowarzyszenia aktywnie łączą, a nie dzielą. Szczególnie interesujący był artykuł naszego niestrudzonego Wałerija Romanki „W Słowiańsku nazywali ją Musia Berezanska” – o losie córki Romana Szuchewycza. Z opisanej szczegółowo przez autora historii tułaczki córki Bohatera narodu otrzymujemy niezwykle ważną wiedzę o losie Ukraińców w warunkach „imperium zła”. *** Istnieje jednak alternatywny pogląd. Mówi się, że trwa wojna, priorytety społeczeństwa nieuchronnie się zmieniają. Na pierwszy plan mimowolnie wysuwa się broń, gospodarka, a jeśli mówić o ludziach, to jest to kasta wojskowa. Czyli wszystko to, co jest bezpośrednio związane z wojną. A krajoznawcy nie są teraz na czasie. Mnie jednak chce się wierzyć, że wszystko można harmonijnie łączyć. Aby przekonać samego siebie, rozkładam gazetę „Czornomorski nowyny” (z 21.11.2024 r.), przysłaną niedawno z Odessy. Zatrzymuję wzrok na publikacji Wołodymyra Henyka „Chwała Bogu, że był w Odessie” o odeskim krajoznawcy Hryhoriju Złence (1934–2015). Dowodzi ona, że o najbardziej aktywnych krajoznawcach potomni nie zapominają nawet podczas wojny. Śladem pana Henyka mógłbym powtórzyć: „Chwała Bogu, że był w ukraińskiej historii Wasyl Horbaczuk!”. Zdejmuję z półki książkę dobrego przyjaciela, pedagoga Wasyla Horbaczuka (1929–2013). Jest on synem ziemi brzeskiej. Od 1939 roku region ten znajduje się w składzie Białorusi. Choć jeszcze w latach trzydziestych aktywnie działała tam „Proświta”, a do początku lat 50. ubiegłego wieku działania bojowe prowadziła UPA. Młody Wasyl widział powstańców, rozmawiał z nimi. Taki oto „background” ma Wasyl Tychonowycz, który trzy dekady poświęcił pracy pedagogicznej na Donbasie. A główna książka jego życia, którą przechowuję u siebie już 15 lat, nosi tytuł: „Trzydzieści lat na Donbasie. Zapiski z dziennika 1973–2004”. Nie ma tu tylko o niedoli ukraińskiego patrioty, wyciśniętego przez „organy” z ziemi brzeskiej i Prawobrzeżnej Petro Szkrabjuk i Wałerij Romańko Ukrainy. Jest tu szczegółowy opis całej epoki. Ta informacja pomaga narodowi zorganizować opór przeciwko krwawej imperii. Jestem dumny z tego, że znałem Wasyla Tychonowycza. Chciałoby się przy okazji wspomnieć takie osoby jak Jewhen Buket, Roman Kowal, Mychajło Andrusiak, Wasyl Szklar. Być może nie są to krajoznawcy w czystej postaci – to publicyści, historycy, pisarze. Najważniejsze, że są to nosiciele ważnej wiedzy. Mimo wojny możemy pracować otwarcie i zwiększać swój wpływ w społeczeństwie. Tenże pan Romańko, dowiedziawszy się o śmierci młodego lwowskiego naukowca Mychajła Hamkała (1976–2022), postanowił w rodzinnym Słowiańsku przebiec bieg na cześć bohatera. Wszak przed wojną Mychajło kierował studenckim kołem naukowym „Aktywna turystyka”. Ponieważ Wałerij Iwanowycz biegł w wieku 70 lat i ten materiał pokazano w telewizji, po pewnym czasie skontaktowali się z nim krewni bohatera. Tak lwowsko-doniecka współpraca w dziedzinie geografii i krajoznawstwa otrzymała nowy impuls. Wszak ojciec starszego porucznika Mychajła Hamkała – Zenon Hamkało – również jest naukowcem, doktorem nauk biologicznych. *** Po rozmowie z Romańką porozmawiałem z Dianą Biłokoń, znam ją, gdy gościłem u krajoznawców Słowiańska jeszcze przed wojną. Teraz Diana Petriwna mieszka we Lwowie z córką i wnukiem, przewiozła tutaj domowe archiwum, książki, fotografie. Ciekawie było oglądać zdjęcia jej dziadka i niektórych innych krewnych. Klasyczni kozacy z kindżałami, w czerkieskach. To unikalne zdjęcia, bo w Rosji władze raczej nie będą sprzyjać zachowaniu pamięci rodowej mieszkańców Kraju Krasnodarskiego. A we Lwowie takie fotografie wywołują niekłamane zainteresowanie. Nawiasem mówiąc, podczas rozmowy z Dianą Petriwną zwróciłem uwagę na pewne fakty „językowe”. Jej dzieciństwo mijało w stanicy Popowycziwśkiej. Działały tam cztery szkoły: parafialna, żeńska, szkoła dla zamiejscowych oraz „kozacka”. Chodziła do kozackiej. I co ciekawe: nauczanie we wszystkich czterech prowadzone było w języku rosyjskim. Ale w kozackiej szkole wszystkie dzieci na przerwach rozmawiały wyłącznie po ukraińsku. A mowa przecież o latach 60. ubiegłego wieku. Ciekawy materiał do przemyśleń. Nawet w

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

Roman Krucyk – wierny syn Ukrainy (w 80. rocznicę urodzin)

Wasyl SZENDEROWSKI, doktor nauk fizyczno-matematycznych, profesor, laureat nagrody im. I. Ohijenki. Kiedy rodzice zbiorą synów, Kiedy ludźmi nazwą się ludzie, Wysoka sława szczęśliwych dni O was nigdy nie zapomni. Jar Sławutycz. To, co zrobił ten człowiek na polu budowania państwowości, budzi szczery podziw. Najbardziej uderza pełna poświęcenia praca Romana Krucyka na niwie duchowego rozwoju, przywracania historycznej prawdy o tragicznych stronach życia narodu ukraińskiego, wreszcie o historii państwa ukraińskiego. Uderza ta jego niezmienna wierność swojemu wewnętrznemu powołaniu, rozumienie historii narodu. Opowieści pana Romana o prowadzeniu wykopalisk ponad setki mogił ofiar represji politycznych, o przywracaniu prawdy o mogiłach w Bykowni, o ukraińskich Sołowkach, o masowych zbrodniach bez kary w 1937 roku skłaniają do refleksji, jakie prawidłowości rozwoju psychiki u tych zwyrodnialców na tle ludzkiego społeczeństwa, w ogóle ludzkości, spowodowały stworzenie takiego przerażającego potwora, który za nic zgładził miliony ukraińskich ludzi, wybił ukraińską elitę narodową... Ta największa na świecie zbrodnia, dokonana przez komunistyczno-bolszewickich barbarzyńców na Ukraińcach, do tej pory jest na świecie mało znana, wciąż istnieje wiele przekłamań prawdziwej historii, fałszerstw i zatajeń. Co tam na świecie, skoro nawet już w niepodległym państwie ukraińskim na początku XXI wieku znaczna część narodu, jego przywódcy, a także młodzi ludzie mało wiedzą o wielkiej tragedii narodu ukraińskiego. Bo gdyby znali tragiczną historię zwierzęcych zbrodni bolszewicko-komunistycznych satrapów, to nie byłoby fałszywych patriotów, nie panowałby na naszej ziemi obcy język, nie doszłoby do otwartej rosyjskiej agresji na Ukrainę... Nadszedł czas, by przywrócić imiona rozstrzelanej ukraińskiej elity, imiona każdego niewinnie zgładzonego ukraińskiego człowieka na podstawie uzasadnionych dowodów historycznych, na niezniszczonych materiałach archiwalnych, na bazie zeznań wciąż żyjących świadków tych przerażających tragedii... Roman Mykołajowycz Krucyk. Kim on jest? Przewodniczący Kijowskiego i zastępca przewodniczącego Ogólnoukraińskiego „Memoriału”, z wykształcenia prawnik, w 1995 roku ukończył Lwowski Uniwersytet Narodowy imienia Iwana Franki. Przyszedł na świat Boży we wsi Jabłoniw w rejonie halickim obwodu iwanofrankiwskiego w rodzinie rolników 6 lipca 1945 roku, po zakończeniu II wojny światowej. Droga życiowa Romana Krucyka: początkowo nauka w wiejskiej szkole podstawowej, dalej w szkole średniej w Iwano-Frankiwsku, nauka w technikum kolejowym we Lwowie, po ukończeniu którego pracował jako maszynista parowozów, maszynista-instruktor i wypróbowywacz lokomotyw spalinowych. Dzięki sumiennej pracy, dążeniu do bycia doskonałym w swoim zawodzie Roman Krucyk osiągnął szacunek i uznanie kolegów. W 1985 roku Roman Mykołajowycz pracował jako maszynista ds. prób lokomotyw spalinowych Iwanofrankiwskich Zakładów Remontu Lokomotyw. Mimo nacisków ze strony kierownictwa, Roman Mykołajowycz wraz z kolegą z zakładu Romanem Łewyckim stworzyli komórkę Ruchu (na całej Ukrainie aktywizowała się praca nad tworzeniem komórek „Ludowego Ruchu Ukrainy na rzecz Przebudowy”). Należy podkreślić chyba najważniejszą cechę charakteru Romana Krucyka – umiejętność skupienia wokół siebie patriotów, którzy w imię ukraińskiej idei narodowej są gotowi z poświęceniem wykonywać trudną, czasem wręcz niemożliwą pracę. Oto tylko niepełna lista jego udziału w działalności społecznej. Od 1988 roku Roman Mykołajowycz był członkiem Ukraińskiej Grupy Helsińskiej, wybrano go na przewodniczącego Iwanofrankiwskiego Obwodowego Komitetu Obrony Ukraińskiej Cerkwi Greckokatolickiej, od 1991 roku do 1999 roku – przewodniczący obwodowej organizacji partyjnej Kongresu Ukraińskich Nacjonalistów, członek jej centralnego kierownictwa, w latach 1990–1998 – przewodniczący Iwanofrankiwskiej Obwodowej Organizacji Towarzystwa „Memoriał”. Gorbaczowowska pieriestrojka dała impuls do ujawnienia komunistycznych zbrodni. Być może właśnie to skłoniło Romana Mykołajowycza do działania – z jego inicjatywy i pod jego kierownictwem rozpoczęły się pierwsze na Ukrainie wykopaliska miejsc represyjnego niszczenia Ukraińców w „Demianowym Łazie”. Ogółem Towarzystwo „Memoriał” przeprowadziło w obwodzie iwanofrankiwskim ponad setkę wykopalisk miejsc pochówku ofiar represji, w odniesieniu do 46 miejsc wykopalisk wszczęto sprawy karne i przeprowadzono ekspertyzę sądowo-medyczną. Była to niebezpieczna w tamtym czasie sprawa. Jak opowiadał Roman Krucyk, na miejsce wykopalisk w Demianowym Łazie przybyli naczelnik obwodowego zarządu KGB i pierwszy sekretarz komitetu miejskiego partii komunistycznej oraz ostrzegli: „Jeśli nie znajdziecie pochowanych – wsadzimy was”. Ale to nie zatrzymało wykopalisk. Znaleziono pochówki! Wykryto ponad 500 szczątków ludzi ze śladami gwałtownej śmierci. Wywołało to niespotykany rezonans w obwodzie, z czasem na ponowny pochówek przyszły setki tysięcy ludzi. Zakończył się ten etap pracy towarzystwa otwarciem w 1988 roku pierwszej części kompleksu memorialnego, a rok wcześniej pod kierownictwem Romana Krucyka w Iwano-Frankiwsku otwarto Państwowe Muzeum Walk Wyzwoleńczych Kraju Przykarpackiego... Koniec lat 90. i początek lat 2000. były niepokojące, sytuacja była skrajnie napięta zarówno w centrum Ukrainy, jak i na Przedkarpaciu. Roman Krucyk wraz ze swoimi przyjaciółmi po raz pierwszy w obwodzie w maju 1989 roku podczas odsłonięcia pomnika Tarasa Szewczenki we wsi Woskresenci w rejonie kołomyjskim podnieśli flagę narodową. A już w 1990 roku decyzją sesji Iwanofrankiwskiej Rady Miejskiej Romanowi Krucykowi powierzono podniesienie i zawieszenie żółto-błękitnej flagi nad radą miejską. Działalność społeczna Romana Krucyka skierowana jest na umacnianie niepodległości Ukrainy, jego pryncypialność i nieustępliwość w ujawnianiu zbrodni komunistycznego reżimu zyskały uznanie społeczności obwodu. Został wybrany deputowanym Iwanofrankiwskiej Rady Obwodowej i Miejskiej (1990–1994), przewodniczącym komisji rady obwodowej ds. praworządności i porządku publicznego, naczelnikiem obwodowego oddziału ds. przywrócenia praw osób rehabilitowanych. W 1994 roku rodacy po raz kolejny okazali Romanowi Krucykowi wielkie zaufanie – został wybrany deputowanym Rady Najwyższej Ukrainy, został członkiem Komitetu Rady Najwyższej Ukrainy ds. walki z przestępczością zorganizowaną i korupcją, od 1995 roku – członkiem Międzynarodowej Grupy Parlamentarnej ds. zakończenia działań wojennych w Czeczeńskiej Republice Iczkeria, członkiem Ukraińskiej Delegacji Rządowej ds. dostarczania pomocy humanitarnej z Ukrainy ludności cywilnej Czeczenii, a w 1995 roku grupa deputowanych, do której należał Roman Krucyk, przeprowadza bezprecedensową operację: wywozi ze strefy działań wojennych kobiety i dzieci rodziny Prezydenta Republiki Iczkeria Dżochara Dudajewa. Godna podziwu jest działalność Romana Mykołajowycza na polu przywracania prawdy historycznej o komunistycznym niszczeniu narodu ukraińskiego. „W tym czasie jest wielu sceptyków – mówił Roman Krucyk – którzy pytają: a komu to potrzebne? Myślę, że zmarłym już niczym nie pomożemy, ale żywym jest to potrzebne. Bez pełnej prawdy o przeszłości, jakkolwiek straszna by ona nie była, nie da się pomyśleć o procesie odnowy i oczyszczenia, który tak powoli zachodzi w naszym kraju...”. A życie toczyło się dalej. Trwa powolne stawanie się niepodległego państwa ukraińskiego. Roman Mykołajowycz, kończąc uniwersytet, zostaje prawnikiem i to pomaga mu w dalszym życiu. W 1999 roku zostaje wybrany przewodniczącym Kijowskiej Organizacji Miejskiej Towarzystwa „Memoriał”. Rozpoczyna się nowy etap w życiu Romana Krucyka – przywracanie prawdy o pochówkach w Bykowni, które znajdują się niedaleko Kijowa i, jak się później okazało, są jednymi z największych na Ukrainie (ponad 100 tys. osób) miejsc pochówku ofiar masowej eksterminacji narodu ukraińskiego. W 2000 roku Roman Mykołajowycz zainicjował zbiórkę podpisów społeczności Kijowa i Ukrainy w ogóle pod apelem do Papieża Jana Pawła II o odwiedzenie pochówków w Bykowni. Oddajemy należny szacunek Ojcu Świętemu: zmieniwszy protokół, 24 czerwca 2001 roku odwiedził on mogiły w Bykowni. W tym samym roku Roman Mykołajowycz dokłada starań w celu stworzenia przy Kijowskiej Organizacji Miejskiej Towarzystwa „Memoriał” pierwszej na Ukrainie ekspozycji muzealnej „Nie podlega zapomnieniu”. Jest to odzwierciedlenie wydarzeń reżimu totalitarnego w historii Ukrainy w celu pracy oświatowej wśród ludności, zwłaszcza młodzieży szkolnej i studenckiej, nauczycieli historii w szkołach i wyższych uczelniach. Ekspozycję wystawy otworzył premier Wiktor Juszczenko 30 listopada 2001 roku. Przez lata swojego istnienia ekspozycja muzealna nie miała i nie ma należytego wsparcia ze strony państwa. Tak, w ostatnich latach całkowicie przestano przeznaczać środki na wynajem pomieszczenia i opłacanie pracy przewodników przez Kijowską Radę Miejską i Kijowską Miejską Administrację Państwową. Przez kilka lat zespół wielokrotnie doświadczał gróźb, a ekspozycję i pomieszczenie poddawano niszczeniu. Mimo to ekspozycja istnieje, a jej rola wychowawcza jest obecnie niezwykle ważna. Corocznie ekspozycję odwiedzało ponad 15 tysięcy studentów i uczniów starszych klas, bywało wielu zwiedzających z różnych zakątków świata. W następnym 2002 roku z inicjatywy i pod kierownictwem Romana Krucyka stworzono jeszcze jedną ekspozycję muzealną „Ukraińskie Sołowki” z okazji 65. rocznicy tragedii rozstrzelań sołowieckich – 3 i 4 listopada 1937 roku bolszewicy rozstrzelali w uroczysku Sandarmoch na obrzeżach Miedwieżjegorska, dla uczczenia 20. rocznicy „Wielkiego Października”, kwiat ukraińskiej elity narodowej. Zbrodnie przeciwko narodowi ukraińskiemu moskiewska władza komunistyczna tworzyła na wielką skalę, były one przerażające, przede wszystkim niespotykana na świecie tragedia — Hołodomor 1932–1933 lat na Ukrainie. Było to ludobójstwo narodu ukraińskiego, skierowane przede wszystkim przeciwko ukraińskiemu chłopstwu. W 2003 roku w 70. rocznicę tragedii Hołodomoru Roman Mykołajowycz Roman Krucyk zainicjował wykonanie 750 kompletów ukraińskojęzycznego i 150 kompletów w języku angielskim wariantu plakatowego ekspozycji „Nie podlega zapomnieniu. Kronika komunistycznej inkwizycji”; plakaty rozprowadzono po wszystkich regionach Ukrainy, a w języku angielskim – po państwach świata. W kwietniu 2003 roku ekspozycję zaprezentowano w 24 miastach USA i w siedzibie ONZ w Nowym Jorku, a we wrześniu tego samego roku — we wszystkich dużych miastach Kanady, później – w Izraelu. Po prezentacji ekspozycji w klubie Knesetu Izraela 54 duże plakaty-bannery, na których przedstawiono setki dokumentów o organizacji i skutkach sztucznego głodu, plany Kremla dotyczące zniszczenia ukraińskiego etnosu, oficjalnie przekazano wraz z książką „Demianów Łaz. Kronika zbrodni” oraz ich elektronicznymi wariantami do Jad Waszem w Jerozolimie. Kijowski „Memoriał” wraz z Kijowskim Narodowym Uniwersytetem im. T. Szewczenki był inicjatorem przeprowadzenia Międzynarodowej konferencji „Trzy hołodomory na Ukrainie w XX wieku. Spojrzenie współczesności”, przeprowadzonej w listopadzie 2001 roku. Na podstawie nieznanych wcześniej dokumentów z byłych tajnych archiwów prześledzono ludobójstwo narodu ukraińskiego w latach 1932–1933 i opublikowano we wspólnie przygotowanej przez Romana Krucyka i profesora Wołodymyra Serhijczuka książce „Ukraiński chleb na eksport: 1932–1933”. Książka ta poświęcona jest pamięci milionów niewinnie uśmierconych głodową śmiercią naszych współobywateli. Organizacja non-profit, którą kierował Roman Krucyk, bez wsparcia państwa robiła więcej niż niektóre instytucje państwowe. W latach 2007—2008 kijowski „Memoriał” i Liga Ukraińców Kanady stworzyły anglojęzyczną ekspozycję z okresu totalitarnego historii Ukrainy, którą dziś studiują w ponad stu placówkach edukacyjnych USA i Kanady. Wspólnie z fundacją „Ukraina-3000”, Służbą Bezpieczeństwa Ukrainy oraz „Memoriałem” stworzono również ekspozycję muzealną „Złamane losy”. W 2008 roku kijowski „Memoriał” przygotował do druku unikalną książkę „Kijowianie — świadkowie hołodomoru”, z osobnym rozdziałem „Prasa zagraniczna 1932—1933 lat o Hołodomorze” (argentyńska, amerykańska, kanadyjska, niemiecka, francuska, angielska, Przy pomniku Stepana Bandery w Starym Uhrynowie, 2005 r.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

polska). Tego samego roku z własnej inicjatywy i za własne pieniądze Roman Krucyk wraz z przewodnikiem, aspirantem Serhijem Żowtym, przeszukał archiwa państwowe, partyjne i SBU w poszukiwaniu materiałów o wyzwoleńczej walce ukraińskiego narodu w latach 1917–1933. Zebrano około 70000 unikatowych dokumentów, na podstawie których stworzono ekspozycję „Ludowa wojna”. Rozmyślając nad tragicznymi kartami historii narodu ukraińskiego, coraz częściej przychodzą na myśl słowa, że historia świata nie zawsze była sprawiedliwa ani wobec poszczególnych narodów, ani wobec poszczególnych osób. Dlatego ludzkość powinna znać tragedie narodu ukraińskiego, a temu mają służyć filmy wideo stworzone przy bezpośrednim udziale (autor lub współautor) Romana Krucyka: „Dem’janiw Laz”, „Wyzwolenie po sowiecku”, „Rozstrzelany anioł”, „Człowiek z nicości”, serial „Ukraina nieujarzmiona”, „Rusyzm”, „Oblicze Rosji”, „Słodki grzech”, „Bomba na święta” i in. Roman Krucyk żył dla Ukrainy, pragnął przelać na papier to, co przeżył i zobaczył. Pisze książkę „Dem’janiw Laz. Ludobójstwo Galicji”. W 1990 roku Roman Krucyk napisał powieść dokumentalną „Dem’janiw Laz. Kronika zbrodni”. Była to nowa opowieść o wszystkim, co udało się odnaleźć w archiwach, zanotować w dziennikach, uwiecznić na fotografiach, co udało się zarejestrować ze słów świadków tamtych tragicznych wydarzeń – masowym zagładzie ludzi za ich miłość do rodzinnej ziemi, do ojczystego języka. Roman Mykołajowycz Krucyk był przekonany, że prawdy o ukraińskiej tragedii w XX wieku ludzkość nigdy nie ma prawa zapomnieć. Musimy znać imiona wszystkich represjonowanych przez totalitarny reżim komunistyczny, znać także imiona tych, którzy strzelali niewinnym ludziom w potylicę. Właśnie dlatego, dla prawdy, dla przyszłości Ukrainy i jej narodu, Roman Kucyk napisał tę książkę o ludobójstwie Ukraińców na jego rodzinnych ziemiach, na Prykarpaciu, aby obecne i przyszłe pokolenia narodu ukraińskiego wiedziały o zbrodniczych mordach na najlepszych synach i córkach narodu ukraińskiego, aby dowiedziały się o likwidacji ukraińskich cerkwi i duchowieństwa, aby dowiedziały się, jak ginęli niewinni ludzie z rąk bolszewickich katów i ich pachołków, aby my, Ukraińcy, nigdy nie dopuścili do takiego strasznego licholecia, o którym mowa w książce, i aby nigdzie na świecie nie powtórzono takiego ludobójstwa. Przeczytanego nie sposób pojąć rozumem. Mnóstwo niewinnie zgładzonych ludzi. Przecież ci ludzie witali swoich „wyzwolicieli” chlebem i solą. Za co, dlaczego ich mordowano, zabierano majątek, ziemię, wiarę, życie? Dlaczego ci, którzy to czynili, nie ponieśli odpowiedzialności za te zbrodnie, dlaczego ich potomkowie, żyjąc na ziemi niewinnie zamordowanych, nie wiedzą o okrucieństwach swoich ojców, dziadów, dlaczego dziś nie potępiono bolszewizmu jako ideologii, wielkomocarstwowego szowinizmu, partii komunistycznej, która była głównym inspiratorem niszczenia narodu ukraińskiego? Oto jeden z fragmentów książki, który wymownie pokazuje, co powinien zrobić człowiek, który nie popełniał zbrodni, lecz należał do partii bolszewickiej. „...Postanowiliśmy wstrzymać wykopaliska do następnego lata. Śledczy i ekspert sporządzili protokół oględzin miejsca wykopalisk w trzech egzemplarzach i wszyscy się pod nim podpisaliśmy. Śledczy Łobaszczuk podpisał protokół ostatni. Jeszcze raz na głos go przeczytał, zatrzymał się w tym miejscu, gdzie mówiło się o odciętych głowach, podpisał protokół, a potem wyjął z kieszeni swoją legitymację partyjną, rozdarł ją na kilka części i wyrzucił do rozkopanego grobu...”. Jakżeby tu nie wspomnieć, że pisząc szkic do swojej książki „Niech nie gaśnie świat nauki” o wybitnym filozofie, akademiku WUAN, ideologu i założycielu Instytutu marksizmu-leninizmu w Charkowie Matwiju Jaworskim, który później został rozstrzelany (3 listopada 1937 roku w Sandarmochu), natrafił na jego notatkę, którą zostawił przed śmiercią: „...miałem nieszczęście należeć do najnędzniejszej na świecie partii komunistycznej i tym popełniłem wielką zbrodnię wobec narodu...”. Jak więc mamy dziś postrzegać istnienie tej zbrodniczej partii? Dlaczego chociaż nie żałują tego, co wyrządzili? Czyż nie dlatego, że, jak pisze młody poeta z Winnicczyzny Jurij Siegeda, „...ci, którzy rozpinali Stusa, zapuścili kozackie wąsy, nauczyli się ukraińskich słów i zapisali się do chochołów. A ci, którzy przeklinali Boga, dziś, podpiłowawszy rogi, idą, chowając ogony, do cerkwi lizać krzyże...”. Przemalowali się i znów rozkradają Ukrainę. Niedawno jeden z potomków takiego kierownika (w niedalekiej przeszłości) już niezależnej Ukrainy zachwalał się: „Wszystkich tych zachodeńców trzeba rozstrzelać...”. Dokładnie to czynili ich ojcowie i dziadowie. Żywa hydra, geny są dziedziczone, dlatego zbrodnie, czy są wielkie, czy małe, nie mogą pozostać bez kary. O zagładzie mieszkańców Prykarpacia świadczą dokumenty, świadczy książka Romana Krucyka. Ci, którym udało się przeżyć, musieli uciekać z rodzinnej ziemi, zajętej przez hordy, „braci po krwi”, tych, którzy przychodzili do chaty i, zobaczywszy portret Tarasa Szewczenki, zrywali go i deptali nogami, mówiąc: „Чтоб этого гада здесь больше не было...”. O tej tragedii powinni wiedzieć nie tylko my dziś – powinien o niej wiedzieć cały świat, powinny wiedzieć także dzieci tych, którzy byli winni tych zbrodni. Dzieci nie odpowiadają za czyny ojców i dziadów, lecz powinny pamiętać, na czyjej ziemi żyją, czyj chleb jedzą. Powinny przynajmniej pokutować za grzechy swoich przodków i prosić o przebaczenie za czyny swoich krewnych. Tylko wtedy będzie zgoda i pokój w naszym domu oraz dobro na naszej błogosławionej ukraińskiej ziemi. Roman Mykołajowycz Krucyk zmarł w wieku 79 lat (23 grudnia 2023 roku). Pochówek odbył się na cmentarzu przy Dem’janowym Lazie na obrzeżach Iwano-Frankiwska. Życie Romana Krucyka, ukraińskiego patrioty, który wytrwale tworzył, bezinteresownie (powiedziałbym – ofiarnie) pracował dla umocnienia swojej Ojczyzny, dla jej Niepodległości, jego zasadniczość i wytrwałość, prostota i skromność powinny dziś służyć za wzór dla każdego z nas. Ukraina odznaczyła Romana Krucyka trzema orderami „Za zasługi” i nagrodą „Order Wolności”. Mam nadzieję, że i rodzinne miasto uczci pamięć o chwalebnym rodaku, przynajmniej poprzez ustanowienie pamiątkowej tablicy w kompleksie memorialnym „Dem’janiw Laz”. Pracy podwижnickiej Romana Krucyka godne jest najwyższego wyróżnienia państwa – tytułu „Bohater Ukrainy”. ...projektu twórczego. Podczas prezentacji wspominano jasne epizody z dziecięcych i młodzieńczych lat Jarosławy, czytano autorskie wiersze poświęcone córce. Redaktorka Tetiana Muraszewycz, która zebrała wszystkie dostępne publikacje badaczki, oraz wydawczyni Daryna Maksymec, dyrektorka Wydawnictwa „Bukrek”, z którym blisko współpracowała Jarosława Melnyczuk, podkreślały znaczenie pojawienia się książki, która oprócz materiału wspomnieniowego podsumowuje naukowe osiągnięcia badaczki. W ramach prezentacji wspomnieniami o koleżance dzielili się kierownik Katedry Literatury Ukraińskiej Wydziału Filologicznego Czerniowieckiego Uniwersytetu Narodowego im. Jurija Fedkowycza, docent Walentyn Malcew, oraz wykładowcy Katedry Literatury Ukraińskiej, w tym profesor Wołodymyr Antofijczuk, docenci Ołeksandr Popowycz, Walentyna Czolkan i in. Dobre słowo o Jarosławie Melnyczuk jako członkini Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy wypowiedział pisarz, do niedawna przewodniczący czerniowieckiej organizacji NSPU Wasyl Dżuran, poeta Wołodymyr Woznjuk, a jako o proświtiance Bukowiny – artysta ludowy Ukrainy, przewodniczący zarządu obwodowego zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki Iwan Derda. Do prezentacji książki „Jarosława”, która odbyła się na przykład w Bibliotece Naukowej Uniwersytetu Czerniowieckiego, podczas transmisji online dołączyli także rodacy rodziny Melnyczuków. W szczególności o niezapomnianych epizodach kontaktów z Jarosławą Bohdaniwną wspominała dyrektorka Gimnazjum w Ołeszkowie Zabołotiwskiej Rady Osiedlowej rejonu kołomyjskiego obwodu iwanofrankiwskiego – Iwanna Ołeksiuk. Wówczas także obecni obejrzeli fragment nagrania autorskiego programu telewizyjnego „Zawiazź” znanej językoznawczyni Nadiji Babycz z kolekcji archiwalnej obwodowej telewizji. Ten unikatowy zapis jakby przenosi w przeszłość: pozwala ponownie usłyszeć głos Jarosławy Melnyczuk, młodej i natchnionej, pełnej miłości do filologii i wewnętrznej szlachetności. Prezentacja książki „Jarosława” odbyła się pewnego kwietniowego dnia, gdy zimno i śnieg skuły i poprószyły rozkwitłe drzewa, pierwsze wiosenne kwiaty i zieloną trawę, ożywioną po zimowym śnie – ów smutny obraz przyrody, przypominający fatalny grudniowy dzień, gdy urwało się młode życie, dysonował z radosnym wydarzeniem wydania książki, jako pamięć o jasnej osobie, która pozostawiła swój niepowtarzalny ślad na tej ziemi.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

„Jarosława”: światło w słowie. W 50. rocznicę urodzin Jarosławy Melnyczuk

Olha MELENCZUK, członkini zarządu Czerniowieckiego Obwodowego Zrzeszenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki, kandydatka nauk filologicznych Odeszła z tego świata w wieku, w którym odeszli Taras Szewczenko, Borys Hrinczenko, Wasyl Stus – wtedy, gdy życie dojrzewa swymi hojnymi kłosami, a wiele jeszcze marzy się, dojrzewa w planach, dlaczego tak i nie było jej dane spełnić się w wirze niepodległej śmierci. Jasną, niepowtarzalną, utalentowaną Jarosławę Bohdaniwnę Melnyczuk (25.07.1975 – 22.12.2022) – kandydatkę nauk filologicznych, członkinię Narodowej Spілki Żurналістів Ukrainy (2014) i Narodowej Spілki Pisarzy Ukrainy (2015) – pamięta każdy, kto miał styczność z jej niezwykłą osobowością. 25 lipca 2025 roku Jarosława Bohdanówna skończyłaby pięćdziesiąt lat. O filolożce oddanej literaturoznawstwu, do głębi zakochanej w słowie artystycznym, będzie przypominać obecnym i przyszłym pokoleniom książka wspomnień, wybranych artykułów i bibliografii jej prac pod symbolicznym tytułem „Jarosława”. Wydanie zostało przygotowane przez doktorów nauk filologicznych, profesorów Katedry Literatury Ukraińskiej Wydziału Filologicznego Lidię Kowalec i Bohdana Melnyczuka, a także kierowniczkę działu naukowo-metodycznego Biblioteki Naukowej Czerniowieckiego Uniwersytetu Narodowego imienia Jurija Fedkowycza Tetianę Muraszewycz. Od początku wydania książki, w kwietniu 2025 roku, odbyła się seria prezentacji tego starannie przygotowanego wydawnictwa, w tym najpierw w czytelni Biblioteki Naukowej, w środowisku zwyczajowo bliskim Jarosławie Melnyczuk, gdzie kiedyś pracowała jej matka Natalia Mykołajiwna Melnyczuk i gdzie rodziły się pomysły na jej autorskie książki – „Na wieczornym pruzie: Olha Kobyliańska w ostatnim okresie twórczości (od 1914 r.)” (2006), „20 esejów o Olidze Kobylańskiej i jej wielbicielach” (2014), wydania zbiorowe „Ogriwaj, soncze…” (2011), powieść O. Kobyliańskiej „Apostoł czerni” (2012) i inne. Następnie kolejnym znaczącym miejscem w życiu Jarosławy Melnyczuk był Czerniowiecki Literacko-Memoriałny Muzeum Olhy Kobyliańskiej. Właśnie tutaj badaczka odkrywała dla siebie nieznane światy twórczego fenomenu pisarki, czerpała inspirację z niepowtarzalnej aury domu, w którym Olha Kobyliańska mieszkała i tworzyła swoje literackie arcydzieła przez ostatnie trzynaście lat. Symbolicznie więc w domu wybitnej ukraińskiej pisarki zabrzmiało słowo pamięci także o autorce studiów kobyliańskoznawczych. O Jarosławie Melnyczuk pamiętają w rodzinnej szkole – dawnej 23. szkole m. Czerniowiec, a obecnie Czerniowieckim Liceum nr 5 „Orijana” Czerniowieckiej Rady Miejskiej. Ta placówka ma dawne tradycje, wśród jej absolwentów jest wiele postaci znanych w Ukrainie i na świecie. W szczególności są to śpiewacy operowi Orest i Denys Ruśnakowie, Andrij Szkurhan, Marta Kostiuk, pisarze Dmytro Zahul, Paul Celan, Orest Masykewycz, laureatka Nagrody im. Szewczenki Iryna Wilde, historyk Myron Korduba i inni. Nieprzerwana ciągłość tradycji, która odbija się echem głosów pamięci, obecnie na jednej z półek księgozbioru szkolnej biblioteki zaszczytne miejsce zajmuje książka – „Literacki pomnik Jarosławie” (L. Kowalec). Do ostatniego tchnienia Jarosława Melnyczuk była oddana wydziałowi filologicznemu Czerniowieckiego Narodowego Uniwersytetu im. Jurija Fedkowycza, gdzie wzrastała jako wykładowczyni i naukowiec, rozpalała miłość do filologii i przekazywała swoją wiedzę bukowińskim studentom. Wydanie książki stało się powodem do zebrania, by uczcić pamięć głębokiej i uzdolnionej osobowości jasnymi wspomnieniami – w 66. sali studenckiej, noszącej imię literaturoznawcy, profesora Wasyla Lesina. Jak powiedziała redaktorka Lidija Kowalec, tytuł książki nie został wybrany przypadkowo. Imię, które nosiła Jarosława Bohdaniwna, jest bowiem jasne i znaczeniowo bogate. Ponadto wzorem były książki o znanych ukraińskich uczonych: Solomiji Pawłyczko – „Solomija” i Myrosławie Chorob – „Myrosława”; to właśnie skierowało twórców ku wyborowi takiego tytułu – „Jarosława”. Pod względem treści w książce wyróżnia się korpus wspomnień o Jarosławie Melnyczuk, których autorami jest 32 osoby – od najstarszego wiekiem ojca Bohdana Melnyczuka po najmłodszego, dziewiętnastoletniego siostrzeńca Jurija Jewstafijewycza. Wspomnieniami o siostrze, przyjaciółce, koleżance dzielą się bukowińczycy, Galicjanie, mieszkańcy wsi Oleszkiw w obwodzie iwano-frankiwskim oraz osoby z zagranicy. Podczas jednej z prezentacji Lidija Michajliwna podkreśliła: „Moim zdaniem to bardzo ważny segment tej książki, który pomaga zbliżyć się do tej niełatwej, złożonej, wielowymiarowej, w wielu aspektach tragicznej ludzkiej historii, poczuć Jarosławę Bohdaniwnę żywą. I żaden inny, pewnie, tekst, poza czysto autorskimi tekstami Jarosławy Bohdaniwny, nie przybliża tej osoby do nas tak, jak robią to wspomnienia”. W książce zaprezentowano także kilka poetyckich dedykacji dla Jarosławy Melnyczuk, począwszy od wiersza z dzieciństwa autorstwa ojca Bohdana Iwanowycza, po wiersze napisane już po jej śmierci – utwory Marii Stripczuk-Palijczuk, Wasyla Waskana, Serhija Parascziuka, Wasyla Dźurana. Najwięcej miejsca w książce poświęcono pracom Jarosławy Melnyczuk, które były rozproszone w różnych ukraińskich i zagranicznych wydawnictwach, a zebrane i przedstawione w świeżo wydanej książce. Są to gruntowne publikacje o O. Kobylańskiej, J. Fedkowyczu, J. Jaroszyńskiej, W. Simowyczu, S. Smal-Stockim, o współczesnym procesie literackim, które pozwalają poznać jej twórczą indywidualność i filologiczne myślenie. Osobno w książce znajduje się bibliograficzny spis, zawierający 150 pozycji publikacji Jarosławy Bohdaniwny – tyle właśnie zdążyła napisać w tak krótkim, a miejscami wycierpianym życiu. Wiele ciekawego o Jarosławie Melnyczuk opowiada też zestaw fotografii, które utrwalają pamiętne i wzruszające chwile jej losu i świadczą o jej wielkiej miłości do tego świata. Przyczyniający się do wydania książki – a są to ojciec, literaturoznawca i poeta Bohdan Melnyczuk, który był ideowym inspiratorem tego

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

“I każdy dzień przeżyty, jak ofiara”: wszechświatowy rytmoepos Pawła Mowczana

Taras HOŁOTA, Dmytro KOLADENKO, Jurij MOSENKIS Opierając się na słowie Mowczana, Jak na kamieniu z muru Prabycia. Filozoficzność bytu, czasoprzestrzeń Kosmosu Wzięty za tytuł wers (Mowczan 2019, s. 113) – hasło całego ofiarnego wyczynu wielkiego bojownika o Ukraińskie Słowo Pawła Mowczana. “Każda poezja – to dialog lirycznego bohatera ze światem, z ojczyzną, z rodem, z ukochaną”, – zaznaczono w adnotacji do zbioru poetyckiego o bardzo intymnym mianie “Ty...” (Mowczan 2009, s. 152). Poezja z 1959 roku 20-letniego Pawła Mowczana, która otwiera zbiór wybranych wczesnych wierszy poety, zaświadcza o miłości do rodzinnej ziemi i jednocześnie o odczuciu jednego z pierwiastków bytu: Twój chłód i mnie chłodzi, twoje ciepło – moje ciepło; ty – istota, ty – ciało mojego narodu, ty to, co będzie, co było... Nie odejmę – dodam miłości, zmartwiałą glinę ożywię i wywyższę w każdym słowie: O ziemio, ja cię kocham! (Mowczan 2019, s. 8). Natchnione obrazami okrągłego starorzymskiego pierwoboga Janusa oraz jego tracko-greckiego pierwowzoru Fanesa i sfer Pitagorasa, wersy naturfilozoficznych poematów Parmenidesa i Lukrecjusza: W jakim czasie to? Jeśli i on okrągły?.. Z przodu już tyle, co i z tyłu... Przypominając, ty przewidujesz... O Światowidzie, ty ośmioocznym wzrokiem w każdą stronę widzisz, okrągło rozumiesz, nigdzie tobie rozdarć ani pauz – wszystko zamknięte, sferyczne. Czy nie dlatego ty cały – jedna ciągłość? <...> O Światowidzie, wargi ty zwarłeś i okrągło zapieczętowałeś mowę, jakbyś włożył pierścień (Mowczan 2015: 281–282). Porównajmy ten sam duch poezji “Gęstość”: Błękit nieskończonością podszyty, a ty podszyty wiecznym czasem... (Mowczan 2015: 292) – wspomnijmy staroegipskie: Wszechświat boi się czasu, a czas piramid się boi. Obok obrazu Pierwosfery – obraz Pierwotchłani (ukraińskie ziać spokrewnione ze starogreckim Chaosem – obrazem Pierwoboga jako pierwotnej Otchłani, archaiczniej – rozwartej paszczy potwora, inne spokrewnione słowo ziewać): Zerwał się nie łańcuch – krąg: bezsensowna otchłań zieje (Mowczan 2015: 361). Poecie właściwe jest żywe odczucie Pierwiastków Wszechświata: W wodę zamyślony długo patrzył, jakby przyczynę w głębinach szukał (Mowczan 2015: 338). Tutaj wcielono mitologiczno-starofilozoficzne wyobrażenie o pierwotności Pierwotnych Wód – przyćmione tysiącleciami wspomnienie o Potopie (szczyt topnienia lodowca około 12 000 lat temu), wzmocnione w Starożytnej Grecji współbrzmieniem archaicznej nazwy Oceanu Ogenos i oznaczeniem narodzin genesis. Nie tylko przestrzenna, ale i czasowa skala poetyckiego Kosmosu Mowczana – jest kolosalna: W zwierciadlanym czasie odliczanie wspak: Snute wszystko z przyszłości – w przeszłość... Z przodu – dalekie wszystkie wieki, Wszystkie mezozoiki, jaszczury, smoki... (Mowczan 2015: 566). Epos Mowczana prześpiewuje Stworzenie Świata: Wstrząsając świat do granitowych podstaw, wypalając wzrok ognistymi słupami, Bóg istotę wywracał, by cepami znów wybić duszę, jak snop, błyskawicami... (Mowczan 2015: 601). I dalej: Powietrze gorące rozchwiewa zarysy gór, od nacisku promieni ściska się wzrok, i mieni się niebo z błękitnego w białe, i światło kłujące zadziera się w ciało... (Mowczan 2015: 611). Kosmos Mowczana – żywy, oddychający, niespodziewanie zoomorficzny: stawonoga chmura, jak pająk (Mowczan 2015: 418). Kołowy czas Tradycji (A krąg roczny, co wszedł w twoje ciało, // nie zdoła nikt rozewrzeć aż dotąd) niespodziewanie przeciwstawiony prostej drodze Maga-Poety, który nie podporządkowuje się wyższym siłom, a zmusza podporządkować się sobie (końcowe wersy – wniosek): I, ścieżki swojej nie zginając krzywo w stronę innej przestrzeni i losów szczęśliwych, zdecydowanie zrób nieugięty swój krok! (Mowczan 2015: 293). Epicki Makrokosmos jest zharmonizowany u prawdziwego Słowotwórcy Mowczana, jak u Filozofa-Poety Skoworody, z duchowo olbrzymim Mikrokosmosem (a dźwiękopis godny zaklęć-anagramów): Spijam z listków nie rosę, a krople żywiczne. I wyjście z czasu, jak nurt źródlany... Przeczysta dłoń odsuwa lekko zasłonę – i ty sam z siebie wychodzisz, jak w pole z lasu... (Mowczan 2015: 365). Mediatorem między niebiańskim a ziemskim światem – jest Słowo, które dotyka duszy poety władczą magią pitagorejskich niebiańskich strun Apollina (mitologiczne uosobienie niebiańskich osi): Dlaczego dwa słowniki: niebiański i ziemski przenikają mnie, jak dwie napięte struny, we mnie brzmią napięte i bezładnie? Ale ziemski słownik grubieje władczo i głosem brzmi mianownikowym. <...> Rzeczowniki moje! I własne, i pospolite, przywłaszczyłem was na chwilę, by wiecznie nazywać, brzmicie z niebios, lecz litery astralne zamknęły płynny czas w was, jak w zastawach... (Mowczan 2015: 551). Olbrzymia Arka – jednocześnie i maleńka dziecięca Kołyska: Ja tu w łodzi, w sicie dla życia, w rozkołysanej pod sufitem kołysce (Mowczan 2015: 444). Przypomnijmy, że praukraińskie kolyba, zapożyczone przez wiele języków jako ukraiński karpatyzm, pochodzi od prasłowiańskiego kolybatysia, co oznaczało ruch dziecięcej kołyski. Szczególnie ostre u Mowczana jest odczucie czasu: Jedna rozciągłość istniejącego trwania, Nocy przelewanie prosto w dni, Przejść świtania w zmierzchanie (Mowczan 2019, s. 120). Gdzie kończy Tyczyna, tam zaczyna Mowczan (poezja “Wieczór... Noc...”), oko i światło są nierozdzielne i ukrycie kojarzone ze Słońcem (pokrewieństwo gwiazdy i wzroku): W oczy światło napływa – duszę rozjaśni twoją... (Mowczan 2015: 353, dwoistość znaczenia rozjaśni – “żeby rozjaśnić” i “ma rozjaśnić”). Poeta-demiurg deklaruje misję wzmocnienia produktywnych sił przyrody przeciwko niszczycielskim, to – credo jego życia i wyczynu, a jednocześnie to – tradycyjna odwieczna psychologia zakorzenionego w ziemi rolnika jeszcze od wielkiej Epoki Trypolskiej: Na przekór ogniowi i podmuchom pustyni, ciebie zwilżę ja, by ruń wyrosła wesoła. Śżnę, i zmłócę, i chleb wniosę do domu, by dalekich przyjaciół na święta zawołać (Mowczan 2019, s. 33). Skoworodowską filozofią, w tym poetycko wcieloną, wieją wersy: Błogosławiony, kto strzeże rozważne słowa, i radością żal zardzewiały spowija, i, wypiwszy wina przejrzystego łyk, bierze w prawą dłoń, jak berło, kłos. Błogosławiony, kto słyszy ruch i w kołowaniu dni nie zapomina o czasie, o obszarach ziemskich i widzi poza wszystkim bezkresną szerokość i że przemijające ciało bez śladu, jak i cień (Mowczan 2019, s. 53). Wcieloną dźwiękami filozofię Wszechświata widzimy w wersach: W bzyczeniu pszczół, w pluskach jaskółek, W zachłystywaniach rynien i wodociągów uczyć się alfabetu zrojonych gwiazd i zlizywać rozpacze słonie (Mowczan 2009, s. 10). Poczucie tysiącleci, sakralne Trypole, tradycja pogańska Poeta posiada niepowtarzalne, misyjne wyczucie czasu, upodabniając się do epickiego śpiewaka lub kronikarza: Trzeba w gliniane buty się obuć, by spróchniałe dni dogonić. W promieniu czasu pismo klinowe widzę, oczy płaskie, fale bród (Mołczan 2019, s. 108). Mołczanowi właściwe jest wyraziste, głębokie wyczucie organicznego związku prehistorii, historii i jutra: jeśli będzie jutro, to będzie i przeszłość (Mołczan 2019, s. 56). Poeta jakby własnoręcznie przędzie kapryśną nić historii: Uważnie, jak kamień w rzekę, z wyczuciem wszechogarniającej głębi leciał, a strumienie naprzeciw wyrzucały zapach dawności. I kwaśność baraniego kożucha w czerwonej skrzyni, i cierpkość chromu i kontuszy, i drapieżne pióra sokole, i duch kozackiej duszy (Mołczan 2019, s. 78). Poeta myślą, wyczuciem i słowem upodobniony jest do trypolskiego mistrza-kapłana: Dołączajcie do tworzenia wszystkiego, co istnieje. Zamykaj ptaszka w nasionku, w skorupce pielęgnuj drzewo i rozmykaj palce – płynie glina, a w niej – jelenie (Mołczan 2019, s. 55). Wyłaniają się obrazy trypolskich mistrzów przędzenia i tkactwa, których tradycję odziedziczyła legendarna Troja, oraz bogiń przędzenia jako losu – staroukraińskiej Mokszy, staroskandynawskich norn, starogreckich mojry. Kosztownie brzmią dziwne dźwięki wiekowej trypolskiej atmosfery: Lecz resztek lata tobie nie ukryć: oto kogut śpiewa, krzyczy dziurawiec, słoma śpiewa na grzebieniu chaty, i ściany śpiewają jasne, błękitne (Mołczan 2015: 192). Inspirują Poetę trypolskie lornetki, za pomocą których obserwowano dobowy ruch Księżyca (od jednego otworu do drugiego na odległość wyciągniętej ręki) w celu przewidywania zaćmień (wysokie technologie!): Talerz trypolski skleiłem ze skorup I sam siebie po cząstkach – z wieków – Odnawiam, lecz brakuje treści, Aby napełnić naczynie dwoiste... (Mołczan 2015: 621). Jakby ucieleśniając słowem obraz ręki jako centralnego podmiotu i jednocześnie obiektu sztuki pierwotnej, jakby w zgodzie z ideami znanego miłośnika języka ukraińskiego i dawnej tożsamości, akademika Mykoły Marra, poeta głosi hymn ręce: O ręko! Piastujesz ogień, zapładniasz ziemię i kładziesz kamień na granicy z chłodem, Pawło Mołczan, Dmytro Czystiak i Jurij Mosenkis na wieczorze autorskim 9 lipca 2025 r. Zdjęcie Andrija Mychajłyka

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

błogosławieństwo twoje pięciopalczaste otwiera przestrzeń, naprzód wyciągnięta – idzie... idzie... droga... (Mowczan 2019, s. 38). Pogańską duchowością przepełniona jest poezja, poświęcona wielkiemu entuzjaście „Słowa o wyprawie Igora” Stepanowi Puszykowi (wspomniany jest czciciel słońca Swidziński): Oczami – Światowid i dotąd przegląda, wzdryga się we mnie, gdy Zbrucz przepływam, z ulgą wzdycha, kiedy idę od rzeki... I, uwolniony we śnie, on widzi jednocześnie przeszłość, przyszłość, potworne i piękne... (Mowczan 2015: 280). Słownie wyróżniony jest dąb – prasłowiańska oś świata: Dąb-niebodzierżca zazielenił powietrze i nasłuchuje, jak krąży ziemia na korzeniu (Mowczan 2019, s. 104). Poecie właściwe jest żywe odczucie dalekiej przeszłości: Wszystkich przodków, wszystkich prarodziców, dziadów, którzy pielęgnowali iskrę rodowodu, – w rozłamach czasu, w pęknięciach lodów – w sprasowanej do węgla skale... (Mowczan 2009, s. 12). Szczególnie subtelnie słyszy on praukraińskie Trypole: I ceglane trypola, i gliniane aratty leżą warstwa na warstwie... skorupami, suszoną cegłą pszeniczne pisma, żebyś mógł przeczytać to jedyne słowo, utracone dawno (Mowczan 2009, s. 44). Tak samo wyrafinowanie odczuwa poeta i praukraińskie pogaństwo: i wypływają kapiszcza z głębi, pod dźwięk rogów i trąb wychodzą z bramy żercy poważni z pełnymi darami w odzieniu białym przedksiążęcej epoki (Mowczan 2009, s. 82–83). Folklorne korzenie ludowości Miejscami poezja Mowczana nowocześnie i artystycznie odtwarza folklorną pieśń obrzędową, jak na przykład: Gdzie nie stąpisz – zieleń, Gdzie nie kopniesz – życie, Żeby ciasno wszystkim było Przy ojcowskim stole... (Mowczan 2015: 7). Czasami poetyckie wersy przywołują atmosferę gatunków zabawowych twórczości ludowej: Klon-drzewo zielono, moje serce młodo. Mnie głos przybywa, jak woda w Dunaju (Mowczan 2015: 90). Inne fragmenty przypominają archaiczny heroiczny (ukraińska pieśń o Dowbuszu) lub nawet szamański (fińska „Kalevala”) epos, na przykład: Co mogło, to jeszcze się nie stało... Mleko dzwoni w dojniczce, jaskółka siada na palec, głazem leży jagnię, a dzwonnica bursztynowa pełna miodu przeciw słońcu, młody księżyc przeciął się znowu w niebieskiej przerębli (Mowczan 2015: 26). Przykuwają uwagę poetyckie wersy, które łączą tradycje eposu kijoworuskiego i lirycznej pieśniowości późniejszych zapisów (zwróćmy uwagę na długość – „podwójność” – wersów jako możliwą orientację właśnie na epos): Idą deszcze nienasycone na śniegi nieczyste, nie wspomnę myśli i nie wymyślę zamysłu (Mowczan 2015: 153). Obecne są też miejsca nieco bliskie heksametrowi, które można nazwać „homeropodobnymi”: Brzozowy wiatr, brzozowy dym i brzozowy zapach, i niebo brzozowe widać w ptasich nakrapianiach, – nasiona diabelskie krążą, zwiastują niepogodę, i gaj gawroni aż duszę chłodzi, i słoneczny zajączek, zerwawszy się z ostrza siekiery, leci, mijając czyste brzozy (Mowczan 2015: 36). Epicką jest też Mowczanowa dźwiękowo-słowna reprezentacja muzyki (poświęcenie Myrosławowi Skorykowi): Ten śnieg za wysoki dla cichej skrzypki, jego prostota upokorzyła świat, wszystko istniejące uwieczniła w białych powiciach i ruchem wiecznym spowolniła chód (Mowczan 2015: 227). Słowne upodobnienie do muzyki Maksyma Berezowskiego – ludowo-szewczenkowski rytmowiersz (ale „podwójne” – epickie – wersy!): Noc smutku, męko czarna, mijaj się, pochłaniaj się, słyszę, jak we mnie potwornie załamał się biegnący czas... (Mowczan 2015: 275). Nasycona archaiką leksyka upodobniona jest do czasów „Powieści minionych lat” oraz „Słowa o wyprawie Igora”, dla przykładu: i głos niespodziewanie przemknął (Mowczan 2015: 109); Ledwie łańcuch rozerwał – w rękach wiadro dudni... (Mowczan 2015: 361); I obłamawszy strzałki skrzydeł, Czas zatrzymaj urwany (Mowczan 2015: 615). Upodobniony do legendarnego autora „Słowa o wyprawie Igora” (zapewne maksymalnie dźwiękopisnego, głęboko rytmicznego i wszechrymującego Danyła „Zatocznyka” z Perejasławia), Mowczan wyrafinowanie odczuwa pradawną kijoworuską, jeszcze głęboko pogańską, mowę ziemi: Trubież i Stuhna, Smotrycz, Rostawycia, Trostynka, Wilszanycia, Łozowa – w każdym słowie głębia studni i brzegów granica wiekowa <...> I łęg wilgotny echa pochłania (Mowczan 2015: 404). Paleta obrazowa obejmuje najróżniejsze epoki i kraje: znikało z błękitu ptasie pismo klinowe (Mowczan 2015: 62). Ale i wtedy Mowczan posługuje się ukraińską ludowo-pieśniową rytmiką, odtworzoną między innymi przez Wasyla Symonenkę (jednak znowu „podwójne” wersy na wzór eposu): Wszystko na świecie marne, nawet hetycki kamień... Starzeje się powietrze u ciebie między rękami. Zmniejszyło się niebo... słońce wygasa... – Po co pamięć? A czyż ja wiem... (Mowczan 2015: 509). Wielki poeta uosabia tradycje archaicznego szamana – Bojana Welesowego wnuka (związuje słowa obopół tego czasu, wywołuje szum zwierząt i ptaków): Zeszły się w tobie wszystkie czasy, wszystkie narody: tłoczą się zwierzęta, i ptaki krzyczą, żebyś uzgodnił wszystko i ujednolicił, położywszy na wszystko swojego słowa pieczęć (Mowczan 2015: 247). Poeta – objawiony twórca (pierwotne znaczenie starogreckiego słowa poetes), demiurg: Ja milknę, miłosierny twórczo, w sojuszu spokoju stał się wszechchwytny słuch, i oglądam spojrzeniem dozorczym, jak goni los szybko biegnący duch (Mowczan 2015: 273, poezja „Słowo”) – podobnie do tego legendarny staroceltycki szaman-poeta Taliesin opisuje siebie obecnym przy wielu kluczowych wydarzeniach światowej historii zaczynając od najdawniejszej dawności. Porównajmy Mowczanową poezję z wysoce wymownym tytułem „Ty – przestrzeń” (Mowczan 2015: 279). Nie są obce Poecie słowne formuły archaicznych zaklęć w nowoczesnej wariacji (kryształowo-sumienne „samozaklinanie”): I świat przebarwia białe kwitnienie przy świetle sumienia, przy świetle sumienia; przy świetle sumienia i smutek nie smutek, przy świetle sumienia człowiek przezroczysty, – wszystkie zamysły widać jego i uczucia, przy świetle sumienia jaśnieje życie. Przy świetle sumienia i słowo szczere, i serce otwarte, miłością wszystko-przebaczające (Mowczan 2015: 316). Porównajmy godne maga zaklęcie przyrody: Pozbądź się, kamieniu, kamienności swojej (Mowczan 2015: 323). Poeta – zwolennik poglądu na Słowo jako na środek magicznego wpływu na świat. Tutaj – i motywy poezji filozoficznej epoki Oświecenia, i hipoteza o pierwotnym języku jako środku zaklinania zwierząt, i wspólny dla filozofii Starożytnej Grecji i Starożytnych Chin problem ustalania imion: Dane nam słowo dla zaufania, żeby przyuczyć nazwaniem zwierzę, bezrodny kwiat ochronić, i połączyć żar gwiazdozbioru z moim ciepłem w jedną nić. W słowie, zlanym z pragnieniem, jak płomień, chwyci się pytanie o całą celowość nazywania, o granicę między radością a cierpieniem, choć rwie się często losu nić (Mowczan 2015: 557). Wersy jednej z wczesnych poezji Pawła-Poety zadziwiająco harmonijnie zlewają się ze słynnymi wersami Szewczenki: Czemu nam radośnie bywa, z drogi zboczywszy, zabłądzić, i krzyknąć radośnie z rozpaczy? Jaka to zaiste łaska – przyjąwszy w oczy nieba chłód, leżeć i śledzić ruch pierzastych chmur. A dokoła bieg wiatru, czasu płyn... (Mowczan 2019, s. 41). Końcowe wersy tej poezji, podobnie jak u Kobziarza, wypełnione są po brzegi ludowo-poetycką filozofią: i ty, pokrewny, dwudzielny z wiecznym światem dokoła, wreszcie radośnie pojmiesz, żeś nie miał nigdy granic (Mowczan 2019, s. 41). Epos Mowczana w stylu wczesnego Tyczyny: Naszło, nawiało – warstwą ropy zaciągnęło... Dzień, niby wachlarz, złożył się w pasek – jakby go nie było. W promień przeciągu się zbiło, prądem potężnym poszło (Mowczan 2019, s. 85). Rytmoobrazowość innej poezji dotyka przejmującej pieśni Malyszki: Co my możemy? A możemy ze źdźbła lnu na sto łokci natkać sobie płótna i puścić w długość krwi nitkę czerwoną: długość płótna – to życia długość. W białym zawiniątku dni, w ciasnym zwoju, posklejane, wilgotne zlały się pisma, bo mieczem, jak piórem, co zwilżało się krwią, notowano zwycięstwa na szerokość płótna (Mowczan 2019, s. 57). Niektóre rytmomotywy poezji Mowczana przypominają lirykę obywatelską Maksyma Rylskiego i wczesnego Mykoły Bażana: O Ojczyzno, dawny ból rdzą występuje na skórze; lecz moc i siła, co w tobie, nas wzmacnia w niezłomnej wierze, bo niezniszczalni my – o nie! – dopóki choć w jednym słowie odbrzmiewają zwycięskie dni, co nas krzepią w miłości: do łodygi przy ściernisku, do urwiska, do zbocza, do nowych, do nadchodzących dni, wyczekiwanych i już przejrzystych (Mowczan 2019, s. 9). Inny wczesny tekst (z 1964 roku – 25-letniego poety) nawiązuje do rytmiki eposów Dantego Alighieri i Maksyma Rylskiego: Proroctwa słońca w okrągłej pączku otworzyły się lekko w środku dnia, że wierzba zabaśni przestrzeń i wygubi chłód do pnia, że chleb wysoki na pomoście usta skąpym porozchyla (Mowczan 2019, s. 24). Niepowtarzalne poetyckie wersy Pawła Mowczana są czasem podobne do syntezy poezji ludowej z poezją Szewczenki i wczesnego Tyczyny: W samotności dusza uważniej widzi dalej, niż wzrok: przestrzeń inna, kolor – inny, góry chmur czy chmury gór. Chryzantemowo, wilgotno-niebiesko lekko wygina się mgła... Nieważko, nie mnogie stuka serca bęben... (Mowczan 2009, s. 4). W innych przypadkach epicka składotwórczość zbliża się do Franki i Bażana: I tylko smutek, odcieniwszy świąteczność, otworzył w istocie głębokie okno, gdzie widoczne stały się kamyczki mowy, kamyczki słów już zapomnianych dawno (Mowczan 2015: 127). Ciekawy jest też oddźwięk z niepokojącą liryką rówieśnika Mowczana, Wasyla Stusa: Sinieje do chaty kukułcze oko, sieroco, nieprzytulnie, boleśnie tak, że filiżanka w dłoni przelewa się sokiem, wrastając ostro w pięść (Mowczan 2019, s. 26). Połączenie rytmosłownych tradycji kilku poprzednich klasyków: Oddaliło się echo – tylko pamięci zostały sine, niby kropla bólu głośna, co stężała w łzie, ona zwróciła się w chmurze... (Mowczan 2019, 99) Synteza sztuk w słowie Mówiąc o rzeźbach Michała Anioła, poeta prorokuje: Cóż ten chłód w marmurze, ten gniew, kiedy żądza zawsze w oczach kołysze odwieczny obraz, utkany ze snów, przeczystym duchem ktoś wiosennie dyszy? (Mowczan 2019, s. 36). Słownie dopełniając grafiki Heorhija Jakutowycza, Mowczan wybiera dźwiękorytmikę wyrafinowanych ukraińskich poetów pierwszej połowy XX wieku (wzmacniając efekt epickości użyciem podwójnego wersu): Zmierzch farby rozmywa, łączy z krzykiem cień i wplata wilczą watahę w zarośla gęste-gęste (Mowczan 2019, s. 50). Na chwilę wydaje się, że poeta jest tu – pierwotnym kapłanem, który z migotliwą pochodnią stoi przed sakralnymi rysunkami w mrocznej labiryntowo-łonowej jaskini. Autor posiada mistrzostwo przekodowywania-przelewania wizualnych obrazów w werbalne, nadając im epicką formę: I wiatr łamliwy, niby lód, kruszył się, znikało z papieru ptaków pismo klinowe, na białe więcej kładło się, niby cień, kruszyła się kreda na płótnie – na białej ścianie pisała się twarz, pisał się życiorys wapnem malowniczo, wczorajsze wstawało na pełny swój wzrost, i czyny pisały się na nim na ukos (Mowczan 2019, s. 51). Dalsze wersy przypominają już nie ustno-historyczny epos, a kolejny etap jego rozwoju – kronikę: Pisało się całodniowo ustawowym pisaniem, zwierciadlanie srebrzyła się strona ostatnia: na nią ktoś oddychał, bo para zostawała, na niej, niby wyrok, i podpis pisał się: kruszyła się kreda zmiękła do dołu – ręka niechybnie dopisuje los... (Mowczan 2019, s. 51). Poeta oznacza “twórca” Wiadomo, że starogreckie słowo poeta pierwotnie oznaczało twórcę w ogóle i dopiero później zawęziło swoje znaczenie do sfery tworzenia wierszy. Jednak Pawło Mowczan dotyka bardziej archaicznej warstwy – słowotwórczości lub, według starogreckich i współczesnych im starochińskich filozofów – “ustanowienia imion” (pierwotne tworzenie słów). W szczególności: A na poboczu drogi topole stoją dumnorosłe (Mowczan 2019, s. 110); A zamiast nich różnoptactwo śpiewa (Mowczan 2019, s. 110); żeby ufutrzyć ramiona tobie sobolowo (Mowczan 2019, s. 124). Źródła Mowczan P. M. Poezje: wybór. Kijów: Wyd. centrum “Proświta”, 2019. 128 s. Mowczan P. M. Rdzeń: Poezje. Kijów: Ukraiński pisarz, 2015. 656 s. Mowczan P. M. Ty... : poezje. Kijów: Dniepr, 2009. 152 s.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

Kształtowanie się literatury ukraińskiej w bezpieczeństwie informacyjnym współczesnej Ukrainy

Taras HOŁOTA, doktorant Kijowskiego Uniwersytetu Narodowego im. Tarasa Szewczenki, laureat Międzynarodowej Niemiecko-Ukraińskiej Nagrody im. Olesia Honczara. Prawie półtora wieku temu, w dalekim 1878 roku, kiedy w okupowanej przez Moskali części Ukrainy obowiązywał ludobójczy akt emski o zakazie słowa ukraińskiego, Iwan Neczuj-Łewycki publikuje we lwowskim czasopiśmie „Prawda” fundamentalny artykuł programowy, poświęcony radykalnie odmiennym ścieżkom rozwoju literatury ukraińskiej i moskiewskiej. Pisarza, który pracował jako nauczyciel, nie zadowalała rusyfikatorska i kolonizatorska rola nauczyciela „literatury rosyjskiej”, dlatego też, pomimo konfliktów, unikał nauczania tego przedmiotu. Autor podkreśla, że dawny Kijów był centrum literackim, chrześcijańskie piśmiennictwo rozwijało się przede wszystkim na Ukrainie i dopiero potem stąd „poszło na daleki północny kraj, do Nowogrodu, do Suzdala, do Włodzimierza nad Klaźmą” (tutaj i dalej wyróżnienie nasze). Jako dawną literaturę ukraińską pisarz rozpatruje „dzieła kijowskich metropolitów Hilariona, Leoncjusza, Jana II, kazania świętego Teodozjusza Pieczerskiego, Cyryla Turowskiego, kronikę świętego Nestora, pouczenie Włodzimierza Monomacha, „Ruską Prawdę”, „Słowo o wyprawie Igora””. Wskazuje on na „jasne ślady języka ukraińskiego i ducha narodowego” w „Słowie o wyprawie Igora”, kronice Nestora oraz „innych kronikach ukraińskich”. Podkreśla Neczuj-Łewycki także literacki i ogólnokulturowy wpływ ukraińskiej inteligencji na moskowszczyznę: „Od tego czasu, jak Bohdan Chmielnicki oddał Ukrainę moskiewskiemu carowi Aleksiejowi, kijowscy uczeni przenieśli scholastyczno-klasyczny kierunek literacki do Moskwy, gdzie do tego czasu panowała jeszcze literatura bizantyjsko-bułgarska: Epifaniusz Sławinecki, Symeon Piotrowski-Sitnianowicz (Symeon Połocki), Dymitr Tuptało Rostowski i wielu innych kijowskich uczonych przeszło do Moskwy i przeniosło tam nowy, świeższy kierunek literacki”. Pisarz daje własną definicję piśmiennego języka ukraińskiego (staroukraińskiego): „Język tego drugiego okresu literatury ukraińskiej był inny niż język pierwszego okresu: był on w podstawie cerkiewnosłowiański, ale weszło do niego wiele słów ukraińskich, białoruskich i polskich”. Autora interesuje złożony okres, przejściowy między Rusią książęcą a następną epoką: „po „Słowie o wyprawie Igora”, całkiem ludowym w duchu, podobnym do ukraińskich pieśni.., widzimy już Pandekty popa Mikołaja z 1305 r., znalezione przez profesora Uniwersytetu w Odessie pana Kaczubińskiego we Lwowie u pewnego kanonika, napisane sto lat po „Słowie o wyprawie Igora” już w języku ukraińskim”. Dalej podkreślono, że dzieła w języku ukraińskim nie rozpowszechniały się na moskowszczyznę z powodu różnic językowych, podczas gdy stworzona na Ukrainie literatura cerkiewnosłowiańska „szła bez przeszkód na północ”. Póki „Puszkin i Lermontow kopiują „Childe Harolda” i „Manfreda” Byrona”, „genialny Ukrainiec Gogol, zacząwszy od ludowo-romantycznych opowiadań z ukraińskiego ludowego i dawnego kozackiego życia, zakłada nową szkołę, całkiem realistyczną”. Według koncepcji Neczuja-Łewyckiego literatura moskiewska jest hamulcem dla rozwoju literatury ukraińskiej. „W Galicji, gdzie nie było literatury wielkoruskiej, literatura ukraińska rozwijała się bardziej samodzielnie i normalniej”. „A tymczasem literatura ukraińska od razu weszła na taką ścieżkę, na którą literatura wielkoruska wstąpiła tylko w osobie Gogola i jego szkoły: ta ścieżka była realna, narodowa i ludowa… Literatura ukraińska idzie tą ścieżką od samego początku XIX wieku, weszła na tę drogę jeszcze wtedy, gdy w literaturze wielkoruskiej nie było nawet mowy o narodowości i ludowości”. Neczuj-Łewycki kładzie nacisk na konieczność rozwoju literatury ukraińskiej właśnie w języku ukraińskim, podkreślając odmienność w tym planie sytuacji ukraińskiej (panowanie obce) od innych. „Byłoby śmiesznie powiedzieć, że na przykład literatura francuska powinna być w języku francuskim, ale jeśli chodzi o Ukrainę… – tutaj nie ma nic śmiesznego”. Oprócz tworzenia w języku ukraińskim, literatura ukraińska „powinna wykazać psychicznego ukraińskiego ducha narodowego i charakter”. Tak, w porównaniu z innymi literaturami „Brak elegancji, estetyczności, fantazji i głębokiego serca od razu pozwala poznać wielkoruskie dzieła poetyckie, w większej części zimne, jak polarny lód, i monotonne, jak śnieżne pole. Poematy Puszkina są jakby cudowne zabawki, wycięte z lodu, i tak zimne, jak lód. Takie same są dzieła hrabiego Tołstoja, Pisemskiego, Gonczarowa, Dostojewskiego…” W przeciwieństwie do nich, „Literatura ukraińska wykazała w sobie narodowego ukraińskiego ducha i charakter: szeroką gorącą fantazję, głębokie czułe serce, cichą zadumę, śmiech przez łzy, humor” – najpierw w pieśniach ludowych, a potem „w dziełach narodowego ukraińskiego poety Szewczenki, u którego, oprócz fantazji, każda linijka, każde słowo jakby umoczone w uczuciu, jakby dopiero co wypłynęło z samej głębi serca”. Psychologiczne podstawy ukraińskiego folkloru i literatury badacz upatruje w ustroju społecznym Rusi książęcej. „Głęboki demokratyzm przenika ukraińskie życie od samego początku ukraińskiej historii aż do ostatnich nowych czasów. W dawnych czasach ukraińska wspólnota żyła swoim republikańskim samorządem i samosądem, zarówno za dawnych wiecowych książąt, jak i za kozaków, i zamarła dopiero w czasach zniesienia Siczy Zaporoskiej w 1775 roku, kiedy to Rosja zabiła ostatni ukraiński samorządny wiec ludowy w Siczy, ostatnią grupę czy wspólnotę w całej Słowiańszczyźnie. Ten duch nie zamarł w ukraińskim narodzie aż do naszych czasów, nie zważając na pańszczyznę, na zniesienie kozaczyzny, na zniesienie prawa wyborczego wiejskich i miejskich wspólnot; ten demokratyczny duch już wniknął w ukraińską literaturę i w ukraińską inteligencję i przejawia się jeszcze wyraźniej w obecnych czasach, za co ukraińską literaturę spotkała rządowa kara… Tutaj przyczyna nie tkwi w samej tylko formie – w ukraińskim chłopskim języku, który instynktownie pociągnął za sobą demokratycznego ducha do literatury; tutaj leży jeszcze druga, głębsza przyczyna – w demokratycznym charakterze ukraińskiego narodu”. W przeciwieństwie do moskiewskich porządków, dla pisarza ideałami demokracji w ukraińskiej historii są „dawny wiecowy i książęcy okres ukraińskiej historii” oraz „okres kozacki”. „Narodowy demokratyczny duch ukraińskiej literatury” – to jest to, co w żaden sposób nie jest kompatybilne z Moskwą z jej „pańskim centralistycznym despotyzmem”. Sformułowano zasadę, na podstawie której rozwijała się ukraińska literatura od okresu książęcego (jak pokazują współczesne rekonstrukcje) aż do genialnego Szewczenki. „U podstaw poetyckiego języka literackiego powinien leżeć język pieśni ludowej, tak aby wiersze poety były zupełnie podobne do wierszy pieśni ludowej… W ukraińskiej poezji literackiej pieśń ludowa od razu legła u podstaw, jako wspaniały oryginał. Szewczenko w swoich utworach położył u podstaw pieśń ludową i podniósł poezję ludową wysoko, nie zmieniając ani na jotę ani jej formy, ani treści, tak że Émile Durand… przypisuje Szewczence taką rolę w odniesieniu do ukraińskich ludowych pieśni kozackich i hajdamackich, jaką miał Homer dla greckich ludowych poematów heroicznych”. Zgodnie z tą zasadą poetyka „Słowa o wyprawie Igora” jest tożsama z poetyką ukraińskich pieśni ludowych, czyli ludowa tak samo, jak Szewczenkowa. „W kozackich dumach, na przykład, krwawa bitwa przyrównywana jest do uczty; pole zasłane trupami – do pola zasłanego snopami – zupełnie tak, jak i w „Słowie o wyprawie Igora””. Zatem w programowej pracy Iwana Neczuja-Lewickiego Ruś książęca to wzorzec ukraińskiej państwowości, demokracji, rozwoju literackiego na długie następne wieki.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

Geneza języka ukraińskiego na tle kształtowania się literatury i sztuki ukraińskiej

Dmytro KOLIADENKO, stypendysta prezydencki 2025 roku, laureat Międzynarodowej niemiecko-ukraińskiej nagrody im. Ołesia Honczara Właśnie ukazała się książka Tarasa Hołoty i Jurija Mosenkisa „Pochodzenie języka ukraińskiego w bezpieczeństwie informacyjnym współczesnej Ukrainy”, która przedstawia interes naukowy, edukacyjny i społeczny. Zarówno człowiek, jak i społeczeństwo oraz jego kultura są całościami. Nie przypadkiem archeolodzy, znajdując trypolską (lub scytyjską, kijowsko-ruską) ceramikę, spodziewają się znaleźć trypolską (scytyjską, kijowsko-ruską) broń, budowle, przedmioty kultowe i tym podobne. Na każdym etapie rozwoju kultury Ukrainy (wymieniliśmy najjaśniejsze) kultura była całościowa – jako całościowy i systemowy był też m.in. język, którego elementy i cechy są ściśle ze sobą powiązane. Podobnie systemowy jest folklor, w wielu aspektach podobny (jak określają badacze, „izomorficzny”) do języka – język i folklor reprezentują tradycję duchową (przede wszystkim słowną). Język jest nierozerwalnie związany z tekstami ustnymi i pisanymi, stworzonymi i tworzonymi przez niego. Wiadomo o tym na przykładzie poematów Homera: jego teksty, które służyły za kanon literacki, edukacyjny i ogólnokulturowy, istotnie wpływały na dalszy rozwój języka greckiego – nie tylko epickiego, lecz także ogólnoliterackiego. W późniejszym okresie wzorcem ukraińskiego języka literackiego (z wyjątkiem roli cerkiewnosłowiańszczyzn) stał się poetycki język Tarasa Szewczenki – normy języka kształtowały się nierozerwalnie z wzorcami literackimi. Nie przypadkiem Iwan Kotlarewski został uznany za zapoczątkowującego, a Taras Szewczenko za twórcę zarazem nowej literatury ukraińskiej i nowego języka ukraińskiego, które występowały i występują nierozdzielnie. Inna była sytuacja w przeszłości – zarówno w okresie staroukraińskim (kijowsko-ruskim), jak i w okresie староукраїнському (kozacko-hetmańskim) – różne gatunki tekstów tworzono różnymi językami. Najtrudniejszym problemem (i przedmiotem moskiewskich manipulacji politycznych) jest charakterystyka językoznawcza i status społeczny świeckiego języka literackiego Rusi Kijowskiej. Najbardziej tragiczną manipulacją stało się przywłaszczenie przez Moskwę historycznej nazwy ukraińskiego państwa Ruś (wprowadzenie bizantyjskiej nazwy Ukrainy z X wieku – Rosja – do Moskiewszczyzny za Piotra Pierwszego) oraz używanie terminu „driewnierusskij” lub po prostu „russkij” w odniesieniu do dawnego dziedzictwa ukraińskiego epoki Rusi Kijowskiej – języka, literatury, różnych rodzajów sztuki. Współczesne badania pokazują, że ukraińska poezja literacka i ukraińska dramat literacki powstały nie pod koniec XVI wieku, jak dotąd sądzono, lecz odpowiednio w X i XII wieku (epos poetycki w kronikach oraz „Słowo o wyprawie Igora” jako dramat muzyczny – w tym ostatnim przypadku rewolucyjne okazały się koncepcja „Słowa” jako dramatu Wiry Sułymy oraz odkrycie didaskaliów w środku „Słowa” przez Jurija Mosenkisa). Podkreślmy, że nie chodzi o pieśń ludową (obrzędową, epicką, liryczną) ani dramat ludowy (zwłaszcza weselny), których korzenie sięgają przedchrześcijańskiego pogaństwa ruskiego, a nawet okresu prasłowiańskiego, lecz o gatunki literackie. Kwestie dawności wcale nie należą do zapomnianej przeszłości – to kulturowe i duchowe podstawy ukraińskości, które północno-wschodni „sąsiad” od połowy XII wieku (od samego założenia Moskwy) stara się zawłaszczyć. Dlatego naukowa i społeczna interpretacja dawnego ukraińskiego (kijowsko-ruskiego) dziedzictwa jest kwestią strategiczną bezpieczeństwa informacyjnego współczesnej Ukrainy i gwarancją duchowo-kulturowego zwycięstwa. Obecnie początki języka ukraińskiego, podobnie jak literatury i innych form sztuki, przedstawiają się w innym świetle – dzięki zarówno uwolnieniu od moskiewskich fałszerstw, jak i nowym odkryciom naukowym, które mają istotne znaczenie społeczne. Nowatorskie jest spojrzenie na aspekty dawnej ukraińskiej kultury przez pryzmat współczesnego bezpieczeństwa informacyjnego w warunkach pełnoskalowej agresji. Wartościowe jest także współczesne popularne podsumowanie stanowisk językoznawców dotyczących genezy języka ukraińskiego – od Mychajła Maksymowycza do Michaela Mosera. Książka stanowi wartość jako zarazem zjawisko naukowo-edukacyjne i społeczno-polityczne współczesnej ukraińskiej humanistyki, która musi dziś, jak zawsze, być silna, bojowa, zwycięska. Bo język, jak trafnie podkreśla Taras Hołota swoją rozprawą doktorską, monografią i artykułami, jest kluczowym czynnikiem bezpieczeństwa informacyjnego współczesnej Ukrainy.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

ty. Niech stanie się jeszcze jednym narzędziem naszej walki” – podkreślił Ołeksandr Poliszczuk. W celu wspólnego uczczenia bohaterów uczestnikom zaproponowano zeskanowanie specjalnego kodu QR z linkiem do filmu o bohaterach. W przyszłości kod zostanie stacjonarnie zainstalowany w Miejscu ciszy, aby każdy, kto tu przyjdzie, mógł samodzielnie powspominać i pomodlić się. Obecni pochylili głowy w minucie ciszy – głębokiej i wymownej, bo właśnie w ciszy najgłośniej brzmią imiona tych, którzy zginęli za Ukrainę. W wykonaniu pracowników Centrum folkloru i etnografii Instytutu Naukowo-Badawczego Filologii zabrzmiał psalm „Na górze Syjon”, który wyrósł z głębin narodowego bólu i brzmiał jak modlitwa. Tego dnia bliscy poległych studentów-Bohaterów odwiedzili Muzeum historii uniwersytetu, gdzie rozmawiali o wzbogaceniu ekspozycji o rzeczy osobiste poległych szewczenkowców. Pani Tetiana, mama poległego studenta japonistyki Ihora Wojewodina, oraz pani Oksana, mama studentki japonistyki Anastasiji Marjanczuk, odwiedziły Instytut Naukowo-Badawczy Filologii, gdzie pokłoniły się miejscom pamięci o filologach poległych w wojnie rosyjsko-ukraińskiej. W budynku INBF na pierwszym piętrze na „Ścianie smutku” umieszczone są historie życia ich dzieci, a w ogrodzie – Aleja pamięci filologów z tablicami pamiątkowymi. Pamięć o każdym Ukraińcu i każdej Ukraince, którzy zginęli za wolność naszego państwa, jest obecna w nazwanych ich imieniem ulicach, aulach, urządzonych miejscach upamiętnienia poległych. Sława Ukrainie – Bohaterom sława! bez której trudno wyobrazić sobie nasze życie dzisiaj. W książce „Droga donikąd… i z powrotem” znajduje się najdokładniejszy opis szlaku bojowego tego oddziału: w wierszach, wpisach z mediów społecznościowych, artykułach wielu mediów, zapisach dziennikowych i fotografiach. Ale nie jest ona tylko o wolontariacie. Także o okupacji i wyzwoleniu, o strachu i o tym, jak go pokonać, o prawdziwych Ukraińcach, których jest znacznie więcej, niż zazwyczaj sądzimy. Napisana niesamowicie, momentami do bólu, szczerze i otwarcie. Jestem przekonany, że każdy czytelnik znajdzie w tej książce choćby stronice bliskie sobie i dla siebie. Tetiana Czerep-Perohanycz napisała już wiele książek, Jurij Perohanycz stworzył ponad 4000 artykułów w ukraińskiej Wikipedii, mają nieprzeciętny talent i doświadczenie. Ale książkę o wojnie zawsze i wszystkim pisać najtrudniej. Zwłaszcza o tej wojnie, która trwa… Niemniej jednak, właśnie takie książki-dzienniki są i na zawsze pozostaną najbardziej obiektywnymi świadectwami naszej epoki.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

„Miejsce ciszy – głos pamięci”

Wołodymyr ŁYTWYNENKO, Ołeksandra KASJIANOWA, Centrum Komunikacji KNU imienia Tarasa Szewczenki Zdjęcie Tetiany WASYLYK Uroczystość pod taką nazwą zorganizowano w Kijowskim Narodowym Uniwersytecie imienia Tarasa Szewczenki. Wydarzenie odbyło się w rocznicę zamachu terrorystycznego w Ołeniwce, który miał miejsce w nocy 29 lipca 2022 roku przeciwko ukraińskim jeńcom wojennym – obrońcom „Azowstali” w Mariupolu. Wówczas od wybuchów na terenie byłej Wołnowaskiej kolonii karnej nr 120, gdzie przetrzymywano ukraińskich obrońców, zginęło co najmniej 53 jeńców, ponad 130 zostało rannych. „Wśród poległych jest student wydziału filozoficznego KNU imienia Tarasa Szewczenki Jarosław Otrok. W tym roku na Ukrainie po raz pierwszy na szczeblu oficjalnym obchodzono Dzień Pamięci Poległych w Niewoli – i Uniwersytet przyłączył się do narodowych obchodów. W Miejscu ciszy – przestrzeni stworzonej na znak pamięci o poległych szewczenkowcach – zebrali się bliscy, przyjaciele, wykładowcy i studenci, aby wspomnieć tych, którzy żyli dla Ukrainy i zginęli za jej wolność. Swiatosław Horbenko, Andrij Zadorożnyj, Ołeh Turianskyj, Jan Szewczenko, Mykyta Perebyjnis, Taras Kowal, Dmytro Jewdokymow, Jarosław Majboroda, Denys Poliszczuk, Andrij Lisiak, Ołeksandr Dawydow, Kyryło Krotow, Jarosław Otrok, Ihor Wojewodin, Kyryło Burmahin, Illa Mindarow, Anastasija Marjanczuk, Jarosław Antoniak, Danyił Dowhopoł, Wadym Pachomow – to przedstawiciele różnych wydziałów i instytutów: historycznego, filozoficznego, chemicznego, technologii informacyjnych, psychologii, filologii, prawa, stosunków międzynarodowych oraz WIKNU, a także kolegium technologii geologiczno-poszukiwawczych. Wśród nich są cyborgi, wojownicy „Azowa”, ochotnicy, medycy, saperzy, dowódcy bezzałogowców, zwiadowcy. Wszyscy oni są młodzi, piękni, silni, ci, którzy mogliby żyć, kochać, rozwijać naukę czy sztukę, tworzyć kraj przyszłości. Nie ma ich już wśród nas, ale na zawsze pozostają we wspólnej pamięci Uniwersytetu i Ukrainy” – powiedział dyrektor Centrum Komunikacji KNU Wołodymyr Łytwynenko, otwierając wydarzenie. „20. Tyle imion poległych studentów i kursantów naszego uniwersytetu jest znanych na dzień dzisiejszy. Historie naszych wychowanków dają zrozumienie, jak i kiedy naprawdę zaczęła się wojna. Swiatosław Horbenko, student-japonista Naukowo-Badawczego Instytutu Filologii, bojownik Dobrowolczego Ukraińskiego Korpusu „Prawy Sektor”, Bohater Ukrainy, bohatersko zginął 3 października 2014 roku. Podczas walki o lotnisko w Doniecku został śmiertelnie ranny odłamkiem pocisku czołgowego, gdy ratował rannego towarzysza broni. Zatem nie od lutego 2022 r., a od 2014 roku liczymy czas wojny rosyjsko-ukraińskiej. Życiorys każdego naszego studenta uwieczniamy w Wirtualnym memoriale pamięci poległych szewczenkowców, a takie miejsca, jak to tutaj, wizualizują pamięć o nich. To miejsce dla pamięci, dla milczącej obecności, dla przemyślenia strat, które przeżywamy jako wspólnota i jako naród. To punkt jedności i prawdy, która brzmi głosem naszych bohaterów” – podkreślił rektor Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu imienia Tarasa Szewczenki Wołodymyr Buhrow podczas uroczystości. Do głosu na uroczystości zaproszono rodziców Bohaterów. Pani Oksana, mama Jarosława Otroka, zaznaczyła, że jej syn dobrowolnie poszedł na front, bo nie mógł pozostać obojętny. Kochał życie, swój kraj, cenił edukację i był dumny, że studiuje właśnie w KNU imienia Tarasa Szewczenki. „Czuję dumę z odwagi i heroizmu Jarosława. Wyszedł z Azowstali, wykonując rozkaz i nie zdejmując emblematu. Dziękuję Uniwersytetowi, który strzeże pamięci o moim Bohaterze” – zaznaczyła Oksana Onopa. „Jak wielu studentów, Ihor poszedł za głosem serca. Nie oglądając się za siebie. Uważam, że nie ma człowieka odważniejszego niż ten, który jest gotów ryzykować życie dla Ojczyzny. I nie ma człowieka jaśniejszego niż ten, który idzie za wewnętrznym przekonaniem. Zwracam się do młodzieży – przyszłości Ukrainy: pamiętajcie, jaką cenę ma nasza niepodległość. Wierzcie w siebie, bo od was zależy wiele. Jesteście zdolni tworzyć teraźniejszość i zmieniać przyszłość. I chce się wierzyć, że te straty nie są daremne” – podkreśliła pani Tetiana, mama Ihora Wojewodina. Ołeksandr, ojciec poległego Denysa Poliszczuka, powiedział, że ból nie mija – po prostu uczysz się z nim żyć. Tak samo, jak z miłością, która nie gaśnie. Według jego słów, Denys był wszechstronną osobowością, ale zawsze dążył do swojego celu. Zanim wyruszył na front, powiedział prosto i stanowczo: „Tato, idę, bo muszę”. Dziękując Uniwersytetowi za stworzenie Miejsca ciszy, pan Ołeksandr podkreślił: to miejsce to nie tylko pamięć. To część naszej wspólnej walki. „Prosimy was: niech to miejsce nie stanie się po prostu przytulnym kącikiem na wielkim terenie Uniwersytetu. Niech będzie częścią edukacji... To wydarzenie uwieczniłem w swoim dzienniku, który być może też kiedyś wydam jako osobną książkę. Od tamtej pory batoniki stały się nieodłączną częścią naszej wspólnej historii. A wolontariacka drużyna „batalionu batonikowego”, który z każdym razem powiększał się o nieobojętne Ukrainki i Ukraińców – drugą rodziną.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

Książka o życiu między „przed” a „po”

Jewhen BUKET Inwazja Rosji na Ukrainę podzieliła życie Ukraińców na „przed” i „po”. Chociaż dla wielu „przed” było jeszcze przed 20 lutego 2014 roku, kiedy państwo-agresor rozpoczęło aneksję Autonomicznej Republiki Krymu... Dla kogoś „przed” i „po” oznacza tylko jedną datę – 24 lutego 2022 roku, po której życie wywróciło się do góry nogami. W wydawnictwie „Czas Zmin Inform”, któremu przewodniczy szef białocerkiewskiej „Proświty” Kostiantyn Kłymczuk, ukazała się książka Tetiany Czerep-Perohanycz i Jurija Perohanycza „Droga donikąd… i z powrotem”. To książka o heroicznych ludziach, dla których „po” nadejdzie dopiero po ukraińskim Zwycięstwie. Dla których od 2014 czy od 2022 roku trwa życie „podczas” wojny, trwa codzienna walka ze zuchwałym, cynicznym agresorem, który przez swoją nienawiść stracił ludzkie oblicze. Dla jednych Bohaterów walczyć oznacza wziąć do rąk broń i niszczyć wroga, dla innych – być niezawodnym zapleczem, nie pozwolić ani żołnierzom, ani krajowi upaść pod naporem złowrogiej ordy. „Droga donikąd… i z powrotem” – to nie tylko książka. To spowiedź rodziny Perohanyczów, napisana na Ukrainie podczas wojny, w bezsenne noce i w przerwach między alarmami przeciwlotniczymi. Tę drogę przeszły miliony rycerzy-Ukraińców i Ukrainek-berehyni, którzy mimo ciągłego niebezpieczeństwa nie opuszczają ojczyzny. Na ich barkach trzyma się nasz front i zaplecze już ponad trzy lata pełnoskalowej wojny. Tetiana Czerep-Perohanycz – znana pisarka, dziennikarka, tłumaczka, działaczka społeczna, członkini trzech krajowych związków twórczych (pisarzy, krajoznawców i dziennikarzy), autorka 15 książek, laureatka wielu nagród. Jej szczegółową biografię można przeczytać w Wikipedii – wolnej internetowej encyklopedii, której jednym z czołowych twórców jest mąż Tetiany i współautor książki – Jurij Perohanycz. Przyjaźnimy się rodzinami już ponad 15 lat. Nasi młodsi synowie – Bohdan Perohanycz i Demian Buket – są rówieśnikami, przyjaźnią się od pieluch. Jurij swoim samochodem odbierał nas z żoną Wiktorią i małym Demianem z porodówki. Tym samym samochodem, którym w lutym 2022 roku ratował swoją rodzinę przed wojną… My z Wiktorią i dziećmi również mieliśmy swoją „drogę donikąd”, potem 2,5 miesiąca życia w obwodzie kijowskim, 12 kilometrów od strefy działań wojennych… A potem również wróciliśmy do stolicy, bo dokładnie wiedzieliśmy, co mamy robić dalej, w jaki sposób przybliżać Zwycięstwo. Pierwszymi przyjaciółmi, z którymi spotkaliśmy się po powrocie, byli nasi Perohanyczowie. Wika zdecydowanie poparła pomysł Tani, by robić batony energetyczne. I pierwszy zaczyn robili razem w 88. dniu szerokiej wojny, w niedzielę, 22 maja 2022 roku.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

Switłana Bryżycka, zastępczyni dyrektora generalnego Szewczenkowskiego Państwowego Rezerwatu ds. pracy naukowej Wydaje się, że w Ukrainie nie ma piękniejszego miejsca niż zielone kanowskie urwiska, o których marzył Taras Szewczenko, błękitne dale, które opiewał w swoich wierszach, siwy Dniepr, któremu powierzał swoje gorące pragnienia. Jedno z takich urwisk, Czernecza, upatrzył sobie Taras Szewczenko, by się na nim osiedlić i dożyć swoich dni: Ja tylko chatkę w tym raju Prosiłem i wciąż jeszcze proszę, Bym choć umarł nad Dnieprem, Choćby na maleńkiej górze. Lecz poecie nie było dane kupić tu działki ziemi, bo miejscowi ziemianie nie chcieli mieć za sąsiada znanego, postępowego poety. W wieku 47 lat Szewczenko umiera w odległym Petersburgu, a ciało cierpiącego, dzięki staraniom przyjaciół, zostało przeniesione z Cmentarza Smoleńskiego do Kanowa. Na zlecenie petersburskiej gromady przewozu dokonali malarz Hryhorij Czestachiwski oraz historyk Ołeksandr Łazarewski. Taras Szewczenko został pochowany 22 maja 1861 roku na Czerneczej Górze. Przyjaciele, krewni, rodacy poety, kanowianie, mieszkańcy okolicznych wsi i miast nieśli trumnę na rękach na wysokie urwisko. Dziewczęta zielonymi gałązkami i kwiatami ścieliły drogę, którą podążał żałobny kondukt. Z czasem wielbiciele Kobzarza usypali wysoki kopiec. Ścieżki do niego nie zarastały, bo ludzie przychodzili do Tarasa jak do swojego ojca duchowego, doradcy, nauczyciela… Przychodzili ludzie różnych zawodów, wyznań, narodowości, przekonań światopoglądowych i politycznych. On łączył wszystkich. Gdy umrę, to pochowajcie Mnie na mogile Wśród stepu szerokiego Na Ukrainie miłej… Tak zapowiedział poeta w znanym nam z dzieciństwa wierszu, napisanym w nocy 25 grudnia 1845 roku podczas pobytu w Perejasławiu. Zgodnie z tym testamentem pochowano go… w Kanowie. W grudniu 2025 roku Szewczenkowski Rezerwat oraz Narodowy Historyczno-Etnograficzny Rezerwat „Perejasław” planują godnie uczcić 180-lecie napisania nieśmiertelnego „Testamentu” poprzez zorganizowanie Międzynarodowej naukowo-praktycznej konferencji „Testament Szewczenki w przestrzeni społeczno-kulturowej: historia, teraźniejszość, przyszłość”, gdyż Kanów i Perejasław są na zawsze związane z poetą. Przez długi czas grobowiec i teren wokół niego miały ubogi wygląd: kamień, bujne dzikie zarośla, którymi porosły urwiska, piaszczyste ścieżki… Dopiero w chacie-stróżówce dozorcy grobu Iwana Jadłowskiego – „Szewczenkowskiej świetlicy”, zbudowanej w 1884 roku, odwiedzający mogli zobaczyć portret Tarasa Szewczenki i poczytać jego „Kobzarza”. Prorocze słowo poety, rozchodzące się wśród ludu, wysoki autorytet moralny Kobzarza, uwarunkowany nie władzą, nie stanowiskiem ani wpływem finansowym, lecz wysokim charakterem relacji, które łączyły Szewczenkę z innymi Ukraińcami, doprowadziły do tego, że rząd carski zakazał obchodzenia 100-lecia urodzin artysty. 20 sierpnia 2025 roku na Szewczenkowej Górze obchodzimy wspaniały jubileusz – 100-lecie działalności rezerwatu jako państwowej instytucji – skarbnicy kultury, znaczącej we wszystkich epokach historycznych dla narodu ukraińskiego. Ta ważna data została wpisana do Uchwały Rady Najwyższej Ukrainy „O upamiętnieniu pamiątkowych dat i jubileuszy w latach 2024–2025”. 100 lat temu, 20 sierpnia 1925 roku, uchwałą Rady Komisarzy Ludowych Ukraińskiej SRR teren mogiły Tarasa Szewczenki o powierzchni 4 dziesięcin został ogłoszony państwowym rezerwatem i przekazany w zarząd Ludowego Komisariatu Oświaty URSR. W tej uchwale, w szczególności, zaznaczono, że rezerwat przechodzi na pełne utrzymanie państwa. Uchwale poprzedzała skomplikowana historia. Grobem Szewczenki opiekowało się wielu wielbicieli poety: jego krewny Warfołomij Szewczenko, mecenasi Wasyl Tarnowski i rodzina Symyrenków, kanowski nauczyciel Wasyl Hnylosyrow, członkowie kijowskiej Starej Hromady, członkowie redakcji czasopisma „Kijewskaja Starina” na czele z redaktorem Wołodymyrem Naumenką, kanowski mieszczanin, dozorca grobu Iwan Jadłowski, wybitni naukowcy Wołodymyr Riznyczenko i Mykoła Biljaszewski oraz wielu innych przedstawicieli ukraińskiej elity. Centralna Rada URL, a później rząd Państwa Ukraińskiego 10 czerwca 1918 roku uznały, że grób Szewczenki powinien należeć do państwa. Przewodniczący Kijowskiej Gubernialnej Zemskiej Zarządy Symon Petlura nawet mianował pisarza, wydawcę, tłumacza, działacza społecznego Wasyla Korolowa-Starego na stanowisko pełnomocnika gubernialnego zarządu do opieki nad grobem T. H. Szewczenki. Wspólnie przygotowali odezwę „Do wszystkich rządowych i społecznych instytucji Ukraińskiej Republiki Ludowej” w celu uczczenia pamięci bojowników o wolność Ukrainy, nazywając pierwszym z nich Tarasa Szewczenkę; opracowali program rozbudowy miejsca spoczynku poety. Jednak z powodu klęski politycznej i ideologicznej te plany nie zostały zrealizowane. Z bólem w sercu na pierwszym zjeździe specjalnej komisji ds. organizacji Państwowego Rezerwatu im. T. H. Szewczenki 29 listopada 1923 roku o strasznie niedopuszczalnym stanie grobu Szewczenki oraz nieładzie na terenie wokół niego referował znany uczony-geolog Wołodymyr Wasylowycz Riznyczenko, wzmacniając swoją opowieść emocjonalnie swoimi rysunkami. Jego pomysł utworzenia „Szewczenkowskiego Państwowego Narodowego Parku Rezerwatowego” został poparty przez władzę radziecką, o czym świadczy uchwała o utworzeniu państwowego rezerwatu T. H. Szewczenki, który podporządkowano Narkomosowi URSR. W dalszym ciągu rezerwat wielokrotnie zmieniał swoje podporządkowanie: Komitet ds. zakładów kulturalno-oświatowych przy Radzie Ministrów, Ludowy Komisariat Oświaty URSR, Akademia Nauk URSR, a od 1964 roku i do dziś Ministerstwo Kultury Ukrainy, które w czasach niepodległości Ukrainy często zmieniało swoją nazwę (obecnie – Ministerstwo Kultury i Komunikacji Strategicznej). Począwszy od końca 1923 roku członkowie komisji odpowiedzialnie pracowali nad opracowaniem planów organizacji rezerwatu, a już 17 lutego 2024 roku na plenarnym posiedzeniu komisji ostatecznie zatwierdzili wypracowane zasady utworzenia rezerwatu i określili jego granice terytorialne. O tym szczegółowo pisze w swoim Dzienniku jeden z członków tej komisji, akademik Ukraińskiej Akademii Nauk Serhij Jefremow. Zatem po ogłoszeniu w 1925 roku utworzenia państwowego rezerwatu Kolegium Narkomosu URSR zwróciło się do Raднаркомu z notatką służbową zawierającą konkretny plan prac nad uporządkowaniem i rozwojem nowo utworzonej placów-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

Szlak przez sto lat. Do 100-lecia ogłoszenia terytorium mogiły Tarasa Szewczenki państwowym rezerwatem

…, zwłaszcza budowę nowego pomnika i gmachu muzeum. Kolejnym krokiem było utworzenie 6 października 1926 roku Komitetu Państwowego Rezerwatu „Mogiła T. H. Szewczenki” przy NKO USRR (w 1929 roku przekształconego we Wszechukraiński komitet upamiętnienia pamięci T. Szewczenki), który wcielał w życie postawione zadania. Prezydium Ukrnauki i Komitet Szewczenkowski opracowały i zatwierdziły „Regulamin Rezerwatu «Mogiła T. H. Szewczenki pod Kanewem»” (1927). Wykonano zdjęcia lotnicze i prace geodezyjne (1928); opracowano Plan generalny; przeprowadzono prace melioracyjne mające na celu umocnienie góry, oczyszczono gaj, posadzono drzewa różnych gatunków, zalesiono wąwozy i parowy; zbudowano hotel dla turystów (1929), w dwóch pokojach którego stworzono ekspozycję muzealną. Przeprowadzono prace porządkowe przy grobie poety. Dla kanewskich dzieci w pobliżu Tarasowej góry otwarto szkołę podstawową. Równocześnie pojawiła się kwestia wzniesienia na mogile Szewczenki nowego pomnika zamiast popiersia poety z 1923 roku (rzeźbiarz Kalen Tereszczenko), które zostało ustawione na mocy uchwały Kanewskiego Rejonowego Zjazdu Delegatów Komitetu Biednych Chłopów (KNS). Miłośnicy pamięci Szewczenki wyrażali pragnienie zobaczenia na mogile majestatycznego monumentu. W czerwcu 1939 roku uroczyście odsłonięto majestatyczny brązowy pomnik na mogile Szewczenki (rzeźbiarz Matwij Manizer, architekt Jewhen Lewinson) oraz wspaniałe literacko-pamiątkowe muzeum (architekci Wasyl Krychewski i Petro Kostyrko). Na Tarasową górę dla potrzeb wycieczkowiczów zbudowano drogę (1939). W czasie II wojny światowej wielkich szkód memoriałowi dokonali hitlerowscy najeźdźcy, tworząc tu obóz pracy (od września 1943 r. do stycznia 1944 r.), w którym przetrzymywano młodzieńców i dziewczęta z okolicznych kanewskich wsi, aby kopali okopy i rowy strzeleckie, piłowali las, targali ziemię itp. Ekspozycję muzeum i zbiory ograbiono i zniszczono: wywieziono cenne przedmioty sztuki (obrazy, dywany, wazy, wyroby z porcelany i szkła itp.) oraz meble, uszkodzono i spalono książki z biblioteki, roztrzaskano rzeźby, w tym przestrzelono popiersie poety. 31 stycznia 1944 roku Kanew został wyzwolony spod hitlerowców. Walki jeszcze trwały, a w muzeum już rozpoczęto kapitalne prace odbudowy. W latach powojennych ekspozycję muzeum Tarasa Szewczenki odtworzono wspaniałymi wzorami sztuki, którymi do dziś zachwycają się zwiedzający. Na mocy decyzji Światowej Rady Pokoju światowa opinia publiczna szeroko obchodziła 100-lecie śmierci Tarasa Szewczenki oraz 150-lecie jego urodzin. W tych dniach stary Kanew nigdy nie widział tak majestatycznego hołdu dla artysty. W 1961 roku zbudowano estradę (powyżej mogiły Iwana Jadłowskiego, obecnie jest to teren Kanewskiego Parku Przyrodniczego), na której w wykonaniu zespołu chórów liczącego 2500 osób (ponieważ za 2500 rubli assygnatami Szewczenkę wykupiono z poddaństwa) harmonijnie brzmiały ulubione przez lud pieśni „Ryczy i jęczy Dniepr szeroki” oraz „Testament”; w składzie chóru były trzy zespoły chóralne (występowały także w 1964 roku) oraz połączony chór obwodu czerkaskiego. Święto nazywało się „Ludowa pieśń dla Kobzarza”. Dęby, swoiste żywe pomniki Kobzarza, posadzone w pobliżu mogiły Szewczenki w 1961 i 1964 roku (razem 250 drzew, z których większość zginęła), przypominają nam i dziś o tamtych dniach. W 1965 roku mogiłę Tarasa Szewczenki uznano za zabytek historii, a z czasem to określenie rozszerzono. Obecnie jest to zabytek historii i sztuki monumentalnej o znaczeniu narodowym. Z czasem, zamiast drewnianych schodów, na Tarasową górę zbudowano granitowy kompleks wejścia (1977 r., architekt Anatolij Moszenski, inżynier Ołeksij Dobrodjejew), przystań rzeczną „Tarasowa góra” dla statków klasy „rzeka-morze” (1973 r.), restaurację „Topola” (1982 r.). W 1988 roku odnowiony pomnik-krzyż, który stał na mogile Tarasa Szewczenki od 1884 do 1923 roku, majestatycznie stanął przy wejściu do muzeum Kobzarza. A 3 sierpnia 1991 roku dla zwiedzających otworzyła swoje drzwi odrodzona „Tarasowa świetlica”, rozebrana w 1936 roku w związku z budową muzeum. W 1990 roku z inicjatywy Szewczenkowskiego Państwowego Rezerwatu utworzono krajobrazowy zakaz ogólnopaństwowego znaczenia „Tarasiw obrij” o łącznej powierzchni 405 ha, wchodzący w jego strefy ochronne lewego brzegu Dniepru. W 2019 roku granice zakazu rozszerzono do 716 ha. Niestabilność polityczna i trudności gospodarcze przełomu lat 80. i 90. XX wieku nie ominęły także rezerwatu. Kolektyw, dzięki wsparciu nieobojętnych przedstawicieli społeczeństwa oraz akademika Petra Tronki, musiał prowadzić walkę przeciwko zamiarom różnych cwaniaków, by w strefach ochronnych rezerwatu dokonać zabudowy przemysłowej na lewym brzegu Dniepru (1988–1991), a następnie przeciwko budowie zakładu wtórnego aluminium (2000), kompleksu zbożowego „Nibulon” (2010), nowego planu generalnego Kanewa i projektu „Promenad park” (2017–2018), rozbudowie stacji łodzi (2018–2020) i inne. Od 2004 do 2010 roku na Tarasowej górze przeprowadzono zakrojone na szeroką skalę prace remontowo-restauracyjne. We wrześniu 2011 roku na mogile Szewczenki umieszczono i uroczyście odsłonięto epitafium z płaskorzeźbionym wizerunkiem pomnika-krzyża z 1884 roku oraz strofą z cyklu Szewczenki „W kazamacie”: „Swoją Ukrainę miłujcie…”. W latach niepodległości rezerwat znacznie się rozrósł strukturalnie. W 2008 roku do jego składu weszły dawne kanewskie muzea – historyczne, ludowej sztuki zdobniczej, Biblioteka-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

muzeum im. A. P. Gajdara. W ramach przygotowań do obchodów 200. rocznicy urodzin Tarasa Szewczenki w pobliżu Tarasowej Góry, obok pamiątkowego znaku Iwanowi Pidkowie (2007), od września 2013 do marca 2014 roku odtworzono na podstawie historycznych źródeł kozacką cerkiew Pokrowy Przenajświętszej Bogurodzicy z XVIII wieku (obecnie jest to muzeum „Cerkiew Pokrowy Przenajświętszej Bogurodzicy”), jako wyraz hołdu dla pamięci dawnego klasztoru Kanowskiego, który działał w urocze Monastyrok. Zabytek historii, archeologii i architektury o znaczeniu narodowym, sobór Uspieński (Jerzego Zwycięzcy), od 2024 roku stał się obiektem własności państwowej i podlega pod zarząd Ministerstwa Kultury i Komunikacji Strategicznej Ukrainy. Zabytek znajduje się w bieżącym zarządzie Narodowego Rezerwatu Szewczenkowskiego. Muzea rezerwatu działają w trybie normalnym, mimo stanu wojennego. Pracownicy prowadzą obsługę wycieczek (w tym w językach obcych) po obiektach rezerwatu, organizują stacjonarne i online wystawy artystyczne, przeprowadzają tematyczne warsztaty mistrzowskie, utrzymują kontakty z ośrodkami szewczenkoznawczymi i organizacjami społecznymi, uzupełniają zbiory, porządkują teren, prowadzą prace zieleni i konserwatorskie, tworzą udogodnienia dla licznych zwiedzających, w tym dla osób z niepełnosprawnościami. Obecnie zbiory rezerwatu liczą ponad 80 tysięcy jednostek. Do najcenniejszych eksponatów należą sztychy Szewczenki, pośmiertna maska poety, przedmioty z jego pogrzebu (czerwona kitajka, mosiężna tabliczka z trumny, obręcz od wozu, którym przewożono trumnę z ciałem poety na Ukrainę, metalowe blaszki z wieńców położonych na trumnie), przyżyciowe wydania „Kobzarza”, dzieła Fiedora Jordana, Wołodymyra Orłowskiego, Lwa Żemczużnikowa, Ilji Riepina, Siergieja Wasylkiwskiego, Wasyla Kasijana, Iwana Iżakewycza, Wasyla i Mykoły Krychewskich, Zofii Kraffi-Korbut, Wołodymyra Łupijczuka, Tetiany Jabłońskiej, Ołeksandra Nestor MYZAK, doktor nauk historycznych, profesor Czerniowieckiego Narodowego Uniwersytetu im. Jurija Fedkowycza Z archiwum-bidonu Czortkowskiego Okręgu OUN Niewielu Ukraińców wie o interpretacji przez OUN roli postaci Tarasa Szewczenki w walce o wyzwolenie narodowe. W czasach władzy radzieckiej twórczość T. Szewczenki była przemilczana, wybiórczo studiowana w szkołach i uczelniach wyższych, a nawet dziś studenci wydziałów filologicznych nie rozumieją dostatecznie twórczości Kobzarza. Co roku w dniu urodzin Szewczenki pod jego pomnik niosą kwiaty państwowi urzędnicy, którzy ani razu nie trzymali w rękach „Kobzarza”. Bez wątpienia warto byłoby wprowadzić w zakładach kształcenia, szkołach, a nawet przedszkolach kurs pod nazwą „Szewczenkoznawstwo”. Bo oto jak OUN oceniała twórczość T. Szewczenki i dlaczego prawdziwego zrozumienia Szewczenki tak się boją dziś wrogowie Ukrainy: „OUN wzrastała na dziełach Tarasa Szewczenki. Bojownicy UPA i zbrojnego podziemia na co dzień hartowani wierszami i poematami Iwachnenki, Marii Prijmaczenko, Serhija Koniońkowa, Wasyla Zabasztę, Andrija Antoniuka, Iwana Marczuka oraz unikalne dzieła sztuki wielu innych mistrzów Ukrainy i zagranicy. Praktycznym rezultatem naukowej i kulturalno-oświatowej działalności zespołu jest działalność wydawnicza. Od 1993 roku ukazuje się naukowo-publicystyczny almanach „Czernecza Hora”, który przedstawia życie rezerwatu we wszystkich jego aspektach. Od 2022 roku wydawany jest naukowy zbiór „Notatki naukowe Szewczenkowskiego Rezerwatu Narodowego”, który prezentuje współczesne zagadnienia badań szewczenkowskich; działalność Szewczenkowskiego Rezerwatu jako historyczno-kulturalnej, naukowo-badawczej, kulturalno-oświatowej, zabytkowej i przyrodniczo-ochronnej placówki, utworzonej na bazie kompleksu zabytków dziedzictwa kulturowego i przyrody, związanych z życiem i upamiętnieniem pamięci Tarasa Szewczenki; publikuje oryginalne artykuły i materiały badawcze; jest platformą wymiany idei i wyników badań wśród ukraińskich i zagranicznych naukowców w zakresie szewczenkoznawstwa, historii sztuki, literaturoznawstwa, muzealnictwa, historii i krajoznawstwa. W latach 2015–2024 znaczącym wydarzeniem było przeprowadzenie w muzeum Tarasa Szewczenki w Kaniowie pięciu (z dziesięciu) Międzynarodowych Czytań Szewczenkowskich wspólnie ze współorganizatorami, wśród których są zarówno ośrodki szewczenkoznawcze, uczelnie wyższe Ukrainy, jak i instytucje muzealne oraz uczelnie Republiki Kazachstanu, gdzie bada się i popularyzuje życie oraz twórczość Kobzarza. W ramach przygotowań do obchodów 100-lecia objęcia przez państwo opieką Szewczenkowskiego Memoriału w rezerwacie przeprowadzono szereg wydarzeń o różnym charakterze. Tak więc w maju 2025 roku odbyła się Ogólnoukraińska konferencja naukowo-praktyczna z udziałem międzynarodowym „Tarasowa Góra: ludzie i wydarzenia”. Wydano zbiór materiałów z konferencji. Artykuły poświęcono walce Ukraińców o swoją państwowość w XX – pierwszej ćwierci XXI wieku, przybliżają ciekawe eksponaty zbiorów fondowych Szewczenkowskiego Rezerwatu Narodowego oraz poszczególnych muzeów Ukrainy; zamieszczono publikacje ukraińskich dziennikarzy z Kanady i USA. Warto dodać, że konferencja ta tradycyjnie odbywa się co roku właśnie w maju (pierwsza odbyła się w 2018 roku, kolejne w latach 2021–2024). 22 maja 2025 roku Tarasowa Góra ożyła, zagwarowała stugłosowo, zabrzmiała pieśniami. Odbył się tu Drugi Międzynarodowy Festiwal Muzyczny „Zapowiedź”, zainicjowany przez Szewczenkowski Rezerwat oraz Ogólnoukraiński dobroczynny kulturalno-naukowy fundusz im. T. H. Szewczenki (przewodniczącą funduszu jest Ludmiła Krasicka, praprawnuczka przez siostrę Tarasa Szewczenki Katarzyny), którego celem jest popularyzacja twórczości Kobzarza i muzyki do jego słów. Pracownicy naukowi rezerwatu w latach 2024–2025 przygotowali szereg publikacji. W szczególności ukazała się książka „Kobzarz. Dar z Tarasowej Góry” dla naszych wojskowych. Wydanie to stało się możliwe dzięki wsparciu Organizacji Charytatywnej „Fundacja Charytatywna «Za Ługańszczyznę»”. Zatem poezja Tarasa Szewczenki została wzięta do obrony, żyje i walczy o naszą niepodległość państwową i suwerenność. Podczas rosyjsko-ukraińskiej wojny zbiory rezerwatu wzbogaciły się o nowe materiały i dokumenty (umieszczone w ekspozycji muzeum Tarasa Szewczenki), ni. Jak wysoko stoi treść narodowo-państwowej ideologii Szewczenki, jak szeroko rozwinął on ideę ukraińskiej niepodległości państwowej, widzimy już stąd, że trzeba było czekać ponad pół wieku po śmierci poety, trzeba było po różnych wypaczeniach spalić dawne relikty obcej ideologii w ogniu rewolucji, trzeba było wykąpać się w morzu ukraińskiej krwi, przecierpieć nowe poniżenia, przecierpieć ból i szyderstwo, aby naród w pełni i ostatecznie odczuł i zrozumiał całą życiową prawdę narodowo-państwowego hasła poety-obywatela: „W swojej chacie” – niezależne samodzielne państwo, „Swoja prawda” – rozwój właściwych narodowi zasad prawnych, „I siła” – odporna moc organizmu narodowego, „I wola” – polityczny ustrój odpowiadający światopoglądowi narodu, który zapewnia wolne życie wszystkim elementom narodu. Właśnie najbardziej wymownym dowodem tendencji poezji Szewczenki było to, że wszyscy ci, którzy poszli tam, dokąd on wzywał – do boju o Ukrainę. Kulisza i Kostomarowowi było już jasne, dokąd on wzywał, a jeszcze jaśniejsze stało się to wszystkim tym ukraińskim organizacjom rewolucyjnym i pojedynczym ludziom na początku XX wieku, którzy wzięli [...] które przekonująco świadczą o tym, że „Kobzar” przyszedł na rosyjsko-ukraiński front jako dzielny i nieustraszony wojownik. Słowo Szewczenki w wierszach jest z nami także dziś, założyło mundur żołnierski i walczy na pierwszej linii, prowadzi naprzód, sprzyja jednoczeniu. Kiedy na terytoriach ukraińskich rozpoczęły się pełnoskalowe działania wojenne, pracownicy rezerwatu włączyli się w działalność wolontariacką w Kaniowie. W salach muzeum Tarasa Szewczenki i ludowej sztuki dekoracyjnej, zdemontowanych z ekspozycji, rozpoczęła się szlachetna sprawa – pletenie siatek maskujących dla Sił Zbrojnych Ukrainy. Tak jak ponad sto lat temu, każdego dnia przychodzą i przychodzą ludzie z różnych stron, by oddać hołd pamięci Szewczenki, nie tylko z Ukrainy, ale i z zagranicy: zwykli obywatele-wielbiciele Kobzarza, dyplomaci, deputowani Parlamentu Europejskiego i Wierchownej Rady Ukrainy, ukraińscy wysocy urzędnicy. W Księdze wrażeń zostawiają poruszające wpisy. Nadzieję na zwycięstwo niosą w swoich sercach ukraińscy wojskowi, którzy zostawiają swoje szewrony w „Tarasowej świetlicy” i obiecują ojcu Tarasowi wrócić żywi. W ten niepokojący i niezwykle trudny ekonomicznie czas pracownicy Szewczenkowskiego rezerwatu dbają o zachowanie szewczenkowskich miejsc pamięci i otaczającego środowiska naturalnego w Kaniowie, a łączy terytoria historyczno-kulturalnego i przyrodniczo-rezerwatowego funduszu o łącznej powierzchni ponad 38 ha. Z okazji obchodów 110-lecia ogłoszenia terytorium mogiły Tarasa Szewczenki państwowym rezerwatem, 20 sierpnia 2025 roku w muzeum Tarasa Szewczenki odbędzie się uroczysta akademia z udziałem wiodących instytucji szewczenkoznawczych i działaczy społecznych, aby nie tylko raz jeszcze upamiętnić przeszłość, ale także określić drogi realizacji zadań przewidzianych w Generalnym planie rozwoju i Planie organizacji terytorium rezerwatu, ukierunkowanych na zachowanie szewczenkowskiego memoriału oraz realizację działań jego rozwoju już w pokojowej Ukrainie. jego „Kobzarza" za swoją polityczną program. Nie było wówczas żadnej organizacji politycznej, która walczyłaby o niepodległość Ukrainy, nie było człowieka, który by nie mówił, że to właśnie Szewczenko stał się jego politycznym drogowskazem. Każdy Ukrainiec, który przeczytał i zrozumiał Szewczenkę, stawał się nacjonalistą. Wszystkie te szeregi bojowników o wolność Ukrainy są dla nas najlepszym argumentem interpretacji tych idei, które on głosił. Takiej księgi, jak „Kobzar", nie ma żaden naród. „Kobzar" to księga, która zawiera w sobie program narodowy, który swoją wysoko teoretyczną formą wywiera magiczny wpływ na masy. To niewyczerpalne źródło niezłomnej wiary w naszą sprawę, dla wszystkich pokoleń narodu ukraińskiego – naprawdę dla „umarłych, żywych i nienarodzonych". I w miarę tego, jak ukraińskie masy będą coraz głębiej przyswajać dzieła swojego narodowego geniusza-poety, będą uświadamiać sobie, obok jego poetyckich skarbów, jego narodowo-państwowe myśli, wśród nich najcenniejszą – ideę państwowej niepodległości Ukrainy". (Z pracy „Szewczenko. Apostoł niepodległości Ukrainy", w skrócie)

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

OUN o Tarasie Szewczence

„Kobzarza”. Szewczenko jest dla nich nie tylko poetą, lecz także ideowym przywódcą. Ideał narodowo-państwowy żołnierzy OUN, UPA rozwijali z poezji szeroko i wszechstronnie. Z tego punktu widzenia poezja Szewczenki ma dla Ukraińców epokowe znaczenie, ona wykuła z ciemnej etnograficznej masy naród. Ona raz na zawsze rozbiła możliwość istnienia ukraińskiego ruchu jako „południowo-ruskiego prowincjonalizmu”. Nie genialny styl i forma, lecz polityczna treść poezji Szewczenki uczyniły go narodowym prorokiem” – dowodzili nacjonaliści. „Przed Szewczenką ukraiński patriotyzm chował się pod skrzydłami czarnego orła i rosyjskiego dwugłowego białego cara. A po Szewczence ten, kto chciał konsekwentnie iść za nim, nie mógł być już rosyjskim patriotą. Wtedy każdy politycznie świadomy Ukrainiec stawał się patriotą-samostійnikiem, wielbicielem własnego niezależnego państwa. Trudno pojąć, jakie nieocenione znaczenie dla ruchu narodowo-państwowego miał ten fakt, że już w pierwszej połowie XIX wieku Szewczenko odnowił w świadomości rodaków uśpioną, niemal przerwaną tradycję dążeń do ukraińskiej niepodległej państwowości. Odnowił te państwowe zasady, które podtrzymywały siły ukraińskiej narodowości w ludowo-kozackich powstaniach, które doprowadziły w swoim czasie do powstania państwa Bohdana, które kierowały państwowymi dążeniami Mazepy, które w czasach bliższych Szewczence zaznaczały się w politycznych planach ukraińskich patriotów i znalazły wyraz w politycznym pamflecie „Historia Rusów”. Szewczenko nie tylko odnowił te dążenia, lecz przetopił je w tyglu swojego szerokiego obywatelskiego światopoglądu i w tym tyglu spłonęły społeczne plany tych ukraińskich patriotów, którzy starali się budować ukraińskie niepodległe państwo na podstawach społecznego wyzwolenia mas ludowych. Wykuł „do starego pługa nowy lemiesz i odkładnicę”. Ukraińskiej Idei Narodowej przyswoił zasady demokratyzmu, równości praw i obowiązków wszystkich elementów narodu ukraińskiego, zapewniwszy tej idei żywotną siłę, dopóki zasady społecznej prawdy będą żywe i czyn-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

Walczyć o ukraińską pieśń

Mykoła HOŁOMSZA Ukraińska pieśń to nie przeszłość. To przyszłość, o którą warto walczyć. Przywykliśmy mawiać, że “kultura to korzenie narodu”. Ale jeśli rzeczywiście tak jest, to dlaczego ukraińska pieśń, ta głęboka część naszego DNA, dzisiaj pozostaje bez uwagi państwa? Dlaczego w czasie, gdy ukraiński duch codziennie przechodzi próbę na froncie, na tyłach i w sercach, ukraińska pieśń tak często brzmi tylko we wspomnieniach, a nie w eterze, salach koncertowych, na głównych scenach i w sercach nowych pokoleń? Spotkanie z Wasylem Zinkewyczem: nie tylko rozmowa – objawienie. Niedawno miałem szczęście porozmawiać z Maestro Wasylem Zinkewyczem. Ukraińską legendą, której imię stało się synonimem szczerej, prawdziwej pieśni. I dzisiaj przygotowuje on wspaniały tryptyk pieśni w ramach swojego programu “Ukraińska pieśń jednoczy świat”. Przesłuchałem pierwszą część. I muszę przyznać: słowa są tu zbędne. To nie tylko sztuka – to odrodzenie duszy, która tęskniła niczym sierota w latach kulturalnego upadku. Wasyl Iwanowycz wypowiada proste, ale bolesne pytanie: “Dlaczego państwo nie słyszy? Dlaczego nie wspiera tej sprawy, która – bez przesady – jest równa misji Koszycia, który odkrył światu ukraiński chór jeszcze sto lat temu?”. Kiedy pieśń stała się “nieformatowa”? Jeszcze przed wojną ukraińską przestrzeń zalała rosyjska popsa, a nasza, rodzima pieśń – szczególnie szczera, głęboka, ludowa, liryczna – była “nieformatowa”. Nie brano jej do rotacji. Nie zapraszano jej na rozdania nagród. Nie wspierali jej producenci. Wypchnięto ją poza granice “rynku”. W rezultacie dziesiątki pokoleń wyrastały bez tej muzyki, nie znając pieśni, które tworzyły nie tylko muzykę, ale i naród. Ukraina nie jest pierwsza, która próbuje zachować swoją kulturową tożsamość w warunkach globalizacji. Ale w rozwiniętych krajach państwo nie tylko “nie przeszkadza” kulturze – inwestuje w nią systemowo i strategicznie: Francja – przeznacza miliardy euro na wsparcie muzyki narodowej, kina, pieśni. Francuskie radio jest zobowiązane transmitować nie mniej niż 40% francuskiej muzyki w czasie największej oglądalności. Kanada – stworzyła państwowy program FACTOR, który co roku finansuje produkcję, nagrywanie i promocję kanadyjskiej muzyki. Korea Południowa – uczyniła z kultury broń państwową: wsparcie K-popu, kina i tradycyjnej pieśni jest finansowane na poziomie budżetu Ministerstwa Obrony. Norwegia, Islandia, Finlandia – posiadają fundusze na zachowanie autentyki: sztuki chóralnej, folklorystycznej, sakralnej. Wszyscy oni rozumieją: muzyka to nie rozrywka. To część tożsamości. To broń miękkiej siły. To dyplomacja. To odporność narodu. Milczeć teraz – to zdradzić korzenie. Jeśli dzisiaj nie wesprzemy takich inicjatyw, jak tryptyk Wasyla Zinkewycza, stracimy nie tylko muzykę. Stracimy język serca, język, którym leczyły się nasze matki, kochali się rodzice, wyruszali na wojnę dziadkowie. Kultura nie jest drugorzędna. To – pierwsza linia frontu. Tak samo jak dron, karabin czy prawo, ukraińska pieśń dzisiaj to broń narodu o swoją duszę. I nie może ona pozostawać bez wsparcia państwa. Co trzeba zrobić? - Ogłosić rok 2026 Rokiem Ukraińskiej Pieśni, z programem odnowy i rozwoju. Bohater Ukrainy Wasyl Zinkewycz - Wesprzeć projekt “Ukraińska pieśń jednoczy świat” jako narodowy priorytet kulturalny. - Przywrócić finansowanie ukraińskiej muzyki, folkloru, programów chóralnych oraz szkoły estradowo-akademickiej. - Wprowadzić państwowe stypendium dla starszych artystów, którzy tworzą kod kulturowy. - Uruchomić konkursy dziecięce i szkoły muzyczne, zorientowane właśnie na ukraińską pieśń. Na zakończenie chcę zaznaczyć, że ukraińska pieśń nie zginie. Bo ona jest żywa. Ale potrzebuje wsparcia – nie na papierze, lecz realnego, państwowego, codziennego. Bo naród, który zapomina swój głos, szybko zaczyna mówić cudzymi słowami. Zwracam się do Ministerstwa Kultury i Komunikacji Strategicznej, do Gabinetu Ministrów, do wszystkich, którzy mogą wpłynąć: wesprzyjcie ukraińską pieśń nie później, a teraz, póki brzmi ona w ustach Mistrza. Pomóżcie Wasylowi Zinkewyczowi dotrzeć ze swoim tryptykiem do ludzi. To nie tylko muzyka – to nasza dusza.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

Serce Europy bije w Ukrainie

Właśnie to jest główna myśl tegorocznego festiwalu sztuki wysokiej Bouquet Kyiv Stage 2025, który tradycyjnie odbędzie się od 14 do 17 sierpnia na terenie Narodowego Rezerwatu „Sofia Kijowska”. Potwierdza ona niezaprzeczalną prawdę: kultura ukraińska jest nieodłączną częścią europejskiego dziedzictwa kulturowego. Festiwal rozpoczął swoje odliczanie już w 2018 roku. Jak informują jego organizatorzy, w tym roku potrwa on cztery dni, w ciągu których odbędzie się ponad 40 różnorodnych wydarzeń artystycznych. Festiwal tradycyjnie łączy muzykę, ukraińską sztukę wizualną, kino, teatr, wycieczki, programy dla dzieci oraz rozmowy „Pod Jesionem”. Gości czekają cztery projekty wystawiennicze, dwa spektakle teatralne, dwie wycieczki po Narodowym Rezerwacie. Także na różnych scenach tej przestrzeni odbędzie się 16 koncertów muzyki klasycznej, jazzowej, elektronicznej, folklorystycznej, w tym „Czerwona Kalina” (akcja upamiętniająca artystów, którzy oddali życie, broniąc Ukrainy), prezentacja projektu „Wyzwolona muzyka” (koncert utworów ukraińskich kompozytorów: W. Barwińskiego, P. Senicy, K. Szypowycza), koncert Akademicznej Orkiestry Symfonicznej Narodowej Filharmonii Ukrainy „Na przełomach czasu: Beethoven i Łyatoszynski” pod batutą polskiego dyrygenta Vincenta Kozłowskiego, spektakl muzyczny „Rozmowa ptaków”, a także występ Chóru Chłopców i Młodzieńców Kijowskiego Państwowego Liceum Muzycznego im. M. W. Łysenki oraz kameralnego chóru „Kijów”; dwa spektakle teatralne, trzy przedpremierowe pokazy filmowe, trzy zestawy filmów krótkometrażowych. Niezmiennym atrybutem festiwalu pozostaje siedem rozmów „Pod Jesionem”, znakomitym drzewem rezerwatu, które pod swoją rozłożystą koroną gromadzi podobnie myślących ludzi i daje im możliwość rozmawiania o pięknie. Zadbano także o dzieci: dla nich odbędą się dwa warsztaty mistrzowskie. A ponadto uwagę odwiedzających na pewno przyciągnie „Polana Kobzarska”. Wśród zagranicznych uczestników tegorocznego festiwalu – gwiazdorski norweski duet pianisty Eisteina Sevoga i gitarzysty Lakkiego Pateia, polski pianista-wirtuoz Mateusz Krzyżowski, izraelski zespół jazzowy, gruziński dyrygent i kompozytor Nikoloz Rachweli, polski dyrygent Vincent Kozłowski, naukowiec i badacz Filip Norman z londyńskiego Garden Museum. „Kiedy mówimy o cywilizacji europejskiej, przede wszystkim mamy na myśli wartości demokratyczne i powszechnoludzkie – uważa Iryna Budańska, współzałożycielka festiwalu. – I dziś to serce bije w Ukrainie, europejskim kraju, który jest przedmurzem w egzystencjalnej bitwie dwóch światów – cywilizacji i barbarzyństwa, demokracji i dyktatury. Dopóki bije serce Ukrainy, dotąd istnieje cywilizacja europejska”. Niezmiennym organizatorem pozostaje „Dom Majster Klas” – ukraińskie pozarządowe centrum kultury, założone w Kijowie w 2007 roku, które na różnych poziomach popularyzuje kulturę ukraińską w Ukrainie i za granicą. Festiwal sztuki wysokiej Bouquet Kyiv Stage ma status międzynarodowy. Przygotowała Alla KOBYNEC

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

Festiwal-konkurs „Artystyczne promienie Ukrainy”

Olga KHODACKA, zastępczyni przewodniczącego Kijowskiej „Proświty” Rozpoczął się II Międzynarodowy Festiwal-Konkurs „Artystyczne promienie Ukrainy”, którego celem jest: zjednoczenie wszystkich twórczych Ukraińców świata; zachowanie, upowszechnianie i rozpowszechnianie najlepszych wzorów kultury ukraińskiej, dzieł ukraińskich klasyków, artystów współczesnych i twórczości ludowej na arenie międzynarodowej; popularyzacja ukraińskiej sztuki i dziedzictwa duchowego na Ukrainie i poza jej granicami; zachowanie ukraińskiej tożsamości w warunkach współczesnych wyzwań i pomnażanie wartości narodowych; kształtowanie pozytywnego wizerunku Ukrainy w świecie. Organizatorami i inspiratorami tego na wielką skalę projektu są: Muzeum wybitnych działaczy kultury ukraińskiej Lesi Ukrainki, Mykoły Łysenki, Panasa Saksahanskiego, Mychajła Staryckiego (Kijów, Ukraina, dyrektorka – Olha Hural), Kulturalno-oświatowe stowarzyszenie „Mist-Il Ponte” (Gubbio, Włochy, przewodnicząca – Lesia Korolyk-Bojko), Międzynarodowy Fundusz Iwana Franki (Kijów, Ukraina, dyrektor – Ihor Kuras), Międzynarodowy dobroczynny kulturalno-naukowy rodzinny fundusz im. Mykoły Łysenki (Kijów, Ukraina, przewodniczący – Mykoła Łysenko młodszy). Współorganizatorami kulturalno-artystycznego wydarzenia były: MO „Postup kobiet-niosących mirrę w diasporze” (Gubbio, Włochy), ZWO „Uniwersytet Króla Daniela” (Iwano-Frankiwsk, Ukraina). Przewodnicząca jury i główna organizatorka festiwalu-konkursu – Lesia Korolyk-Bojko – kierowniczka MO „Postup kobiet-niosących mirrę w diasporze” i Kulturalno-oświatowego stowarzyszenia „Mist-Il Ponte” (Gubbio, Włochy), Ambasadorka Pokoju, Ambasadorka ukraińskiej pieśni w świecie, honorowa Ambasadorka Iwano-Frankiwska, Ambasadorka ukraińskiej kultury i sztuki, na której koncie znajduje się duża liczba międzynarodowych i ogólnoukraińskich projektów artystycznych. Głównym aspektem festiwalu-konkursu jest wsparcie materialne i moralne Sił Zbrojnych Ukrainy oraz całego narodu ukraińskiego w warunkach wojny jako przejaw jedności narodowej, stałości i obywatelskiej odpowiedzialności. Nominacje festiwalu-konkursu: gatunek wokalny, sztuka audiowizualna, gatunek instrumentalny, choreografia, gatunek folklorystyczno-etnograficzny, gatunek literacki, gatunek teatralny, sztuka plastyczna, gatunek teatralny, sztuka dekoracyjno-użytkowa, najlepsze wykonanie pieśni patriotycznej oraz najlepsze wykonanie utworu instrumentalnego kompozytora ukraińskiego. Przy wyborze utworów konkursowych w festiwalu-konkursie zaleca się zwrócenie uwagi na twórczość Lesi Ukrainki, Iwana Franki, Tarasa Szewczenki, Mykoły Łysenki, Panasa Saksahanskiego, Mychajła Staryckiego i innych klasyków. Kategorie wiekowe: I kategoria: 5–7 lat, II kategoria: 8–10 lat, III kategoria: 11–13 lat, IV kategoria: 14–16 lat, V kategoria: 17–25 lat, VI kategoria: 25 lat i starsi, VII kategoria: mieszana. Do udziału w festiwalu-konkursie zapraszani są profesjonaliści i amatorzy, zespoły akademickie, wzorcowe, ludowe i amatorskie, pojedynczy wykonawcy – bez ograniczeń wiekowych. Amatorzy i profesjonaliści oceniani są oddzielnie i według różnych skal ocen. Jak złożyć zgłoszenie: aby wziąć udział w festiwalu-konkursie, należy wypełnić formularz Google pod adresem https://forms.gle/5pXxZiDDgcBed1Xz7 lub przesłać go na adres e-mail festiwalu-konkursu: [kontakt ukryty]. Ważna informacja: wysyłając zgłoszenie do udziału w festiwalu-konkursie, uczestnik (lub przedstawiciel) zgadza się na wszystkie warunki niniejszego Regulaminu i automatycznie wyraża zgodę na umieszczenie danych osobowych, fotografii, materiałów wideo oraz ich odtwarzanie w grupie festiwalu-konkursu na Facebooku: https://www.facebook.com/gro- ups/932160605061466/?ref=share Viber komitetu organizacyjnego: +39 [kontakt ukryty] Etap eliminacyjny: 08.07.2025 – 24.09.2025 Ogłoszenie wyników: 04.10.2025 roku w grupie festiwalu-konkursu na Facebooku: h t t p s : / / w w w. f a c e b o o k . c o m / g r o - ups/932160605061466/?ref=share Koncerty galowe: w Kijowie – 10.10.2025 roku, w Iwano-Frankiwsku – 14.10.2025 roku. Miejsce wydarzenia zostanie podane później. Wsparcie międzynarodowe festiwalu-konkursu okazały przedstawiciele organizacji społecznych i mediów z 12 krajów świata – Ukrainy, Włoch, Hiszpanii, Węgier, Polski, Grecji, Szwajcarii, Bułgarii, Estonii, Litwy, Finlandii, USA. W skład jury wchodzą przedstawiciele 11 krajów świata: zasłużeni artyści, działacze kultury, wykładowcy zakładów szkolnictwa wyższego: Ukrainy, Włoch, Hiszpanii, Węgier, Szwajcarii, Niemiec, Luksemburga, Grecji, Finlandii, Kanady, USA. Pełna lista jury została opublikowana w grupie festiwalu-konkursu „Artystyczne promienie Ukrainy” na Facebooku: https://www.facebook.com/gro- ups/932160605061466/?ref=share Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki wyraża swoje poparcie dla festiwalu-konkursu i zaprasza utalentowanych Ukraińców do udziału! Trzymajmy kulturalno-artystyczny szyk, strzeżmy i pomnażajmy skarby ukraińskiej kultury dla duchowego i kulturalnego rozwoju narodu. Razem do Zwycięstwa!

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

w spektaklach mieliśmy niewielkie wspólne epizody. Ale spotkaliśmy się tak blisko na scenie po raz pierwszy. Ołeksandr to prawdziwy profesjonalista. Dziękuję losowi, że Jewhen Łunczenko wybrał nas dwoje. Czujemy się komfortowo na scenie. Mam nadzieję, że będą jeszcze jakieś nowe historie, w których znów zagramy razem. Ołeksandr wyraźnie rozwinął się jako artysta. Ta praca, a także spektakl „Tramwaj zwany pożądaniem”, który również pojawił się w tym sezonie teatralnym, dały mu wielki impuls. A o sobie powiem, że cieszę się, iż mam taką rolę. Ale na ile dobrze mi wychodzi, oceni widz”. Ołeksandr Waluk, odtwórca roli Textora Texela: „Sama profesja aktorska od początku opiera się na tym, że gramy ludzi zupełnie różnych. I często nie pokrywają się oni z nami pod względem charakteru, myśli, czynów. Podczas tworzenia tej postaci były pewne momenty trudności, ponieważ musiałem zrozumieć jego logikę. Wtedy nie muszę już być ani jego adwokatem, ani prokuratorem. Przecież jego czyny – pozytywne czy negatywne – przepuszczam przez siebie. Ale w sensie emocjonalnym nie było trudno. To hazardowa historia, której chciało się spróbować. To jedna z tych prac, kiedy chodziłem na próby z ogromną przyjemnością. Oczywiście dodałem do postaci także coś od siebie. Jewhen Łunczenko proponował pewne rzeczy, ale mimo wszystko ten wizerunek tworzy moje ciało, moja głowa, mój mózg. Jednocześnie byłem przewodnikiem idei Jewhena. Z Jewhenem Łunczenką znamy się od dawna. Niedługo po tym, jak przyszedłem do teatru, zaprosił mnie do swojej samodzielnej pracy „Wiatr szumi w topolach”, która stała się pełnowymiarowym spektaklem, gramy go już 7 lat. Nauczył mnie wielu profesjonalnych rzeczy. Dobrze się poznaliśmy. Dlatego trudności w komunikacji między nami nie było. W nowej pracy byliśmy jednomyślni. A to, co wymyślał Jewhen, wychodziło dość precyzyjnie. Z Witalijem Owczarowem mamy wspólną garderobę. Łączą nas dobre więzi przyjacielskie i twórcze. Jest wspaniałym partnerem, z nim jest łatwo i komfortowo. Mamy podobny język teatralny – rozmawiamy i myślimy tymi samymi kategoriami. Mój bohater reprezentuje tę karę, która dopadła człowieka. To fatum. Postać ma dobre zdanie: „Każdy zasługuje na swojego przestępcę”. I moja postać jest tym przestępcą, na którego zasługuje postać Witalija Owczarowa. To logika bezapelacyjnego kata, który przyniósł karę i ją wykona. Pierwsze pokazy spektaklu osobiście dla mnie były trudne. Ten spektakl jest bardzo kosztowny fizycznie. Być może dlatego, że jeszcze nie potrafiłem rozkładać sił na dystans spektaklu. A na ostatnim jak dotąd pokazie stało się nieco inaczej. Może nie lżej, ale już trochę nauczyłem się rozkładać wysiłek emocjonalny. Praca nad postacią u aktora trwa zawsze. Jewhen Łunczenko powiedział, że dwa ostatnie spektakle bardzo różnią się między sobą, ale każdy z nich jest dla niego interesujący na swój sposób. Choć to ten sam tekst, jednak spektakle są różne. Jakieś sensy stają się dokładniejsze, pojawia się coś nowego. Spektakl przypomina nurt, który ciągle się zmienia, w tym jego szczególny smak. Bo ty jako aktor jesteś pewien, że nigdy ci się nie znudzi. Za każdym razem wszystko będzie inaczej, na nowo”.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Wróg, który jest w tobie

Eduard Owczarenko Zdjęcie ze strony teatru – Zainteresowałem się tym utworem około 20 lat temu – wspomina reżyser spektaklu Jewhen Łunczenko. – Razem z przyjacielem chcieliśmy nakręcić film. Nawet kontaktowaliśmy się z autorką, ale nie wyszło. Były myśli, by wystawić sztukę w rodzimym teatrze, jednak na wszystko przychodzi czas. W Teatrze im. Łesi Ukrainki wyrośli utalentowani chłopcy Witalij Owczarow i Ołeksandr Waluk. Z Ołeksandrem pracowałem przy spektaklu „Wiatr szumi w topolach”, a z Witalijem – przy „Bezimiennej gwieździe”. Byli oni również zaangażowani w moje samodzielne prace reżyserskie. Dobrze nam się rozmawiało i przyjaźniliśmy się. Zaproponowałem im ten thriller psychologiczny. Chciałem spróbować swoich sił w tym gatunku, bo bardzo lubię thrillery z dobrymi tekstami. Żeby to nie było trywialne i banalne. Żeby była to przypowieść o człowieku, jego czynach, o jego wewnętrznym świecie, który nie zawsze bywa jasny. Chłopcy się zgodzili, zaczęliśmy pracować samodzielnie. Spotykaliśmy się między próbami, mniej więcej po dwie godziny dziennie. Tak dotarliśmy do premiery. Udało się pokazać spektakl kilka razy. Ołeksandr Waluk (odtwórca roli Textora Texela) nabiera rozpędu jako aktor naszego teatru. Niedawno zagrał jedną z głównych ról w spektaklu „Tramwaj zwany pożądaniem”. Moim zdaniem to zdolny i utalentowany aktor. Myślę, że ma przed sobą dobrą przyszłość, mam nadzieję, że jeszcze z nim popracuję. Witalij Owczarow (Jérôme Angust) – to człowiek o wielkiej duszy jako aktor. Dużo pracuje w teatrze, jest zaangażowany w dużą liczbę spektakli. Jest pracowity, zawsze w poszukiwaniu. Swoją drogą, to aktor komediowy. Świadomie obsadziłem go w tej poważnej pod względem psychologicznym roli, aby pokazał się z innej strony. Moja metodyka – iść drogą przeobrażenia. Jestem przekonany, że żadnej roli aktor nie zagra „od siebie”. Osobiście taka praca nie byłaby dla mnie interesująca. Ja jako aktor nigdy nie grałem siebie. To trudne, trzeba wychodzić ze strefy komfortu. Uważam, że w tej kwestii osiągnęliśmy pewne sukcesy. Ołeksandr Waluk, który gra w spektaklu Textora Texela – ciemną stronę człowieka – w życiu jest bardzo dobrym człowiekiem. Musiał się zmieniać, wejść w skórę kogoś innego. Po spektaklu przyjaciele powiedzieli, że mają znajomego podobnego do tego typu człowieka – intelektualnego terrorysty, u którego nawet śmiech jest odrażający. Każdy człowiek ma takiego wewnętrznego wroga, który z nas drwi. Jeśli dać mu wolną rękę, to może nas pokonać. Chłopcy zdobywają kunszt, doświadczenie. Jak wiadomo, aktora tworzą role. Myślę, że wszystko jeszcze przed nimi. Oczywiście byli współtwórcami spektaklu. A kiedy aktor tylko przebywa na próbie, nie przygotowuje się do niej, nic nie wnosi reżyserowi, wtedy te próby wchodzą w ślepą uliczkę. U nas tak nie było. Ale podczas pracy nad spektaklem były też trudności. Trzeba było zbudować dużo tekstu w określonym temporytmie spektaklu. Trzeba być wytrenowanym, żeby wypowiadać moje reżyserskie posunięcia. Swoją drogą, postacie dużo mówią. Skracaliśmy tekst, bo jest go dużo. A ogólnie praca nad spektaklem była dla nas interesująca. Nad scenografią pracował nasz artysta Ołeksij Wakarczuk. To nasza druga wspólna praca, pierwszą był „Wiatr szumi w topolach”. Kostiumografką była Ołena Drobna. Kostiumy są współczesne, w końcu bohaterowie to nasi współcześni. To spektakl nie kostiumowy, a psychologiczny. Wymyśliłem bardzo odrażający płaszczyk dla Texela. Ogólnie nie przejmuje się on swoim wyglądem. Osobny akcent wystawy – instalacja ze szczątków drona, który spadł na kombajn w rejonie Słowiańska. Kompozycję uzupełniły zwęglone kłosy pszenicy – ślad pożaru, który wybuchł po ataku. Ten obraz stał się emocjonalnym przypomnieniem o tym, jak wojna niszczy nie tylko infrastrukturę, ale i codzienne życie Ukraińców. „Dla mnie ważne jest pokazanie, jak żyje Donbas. Bo wojna to nie tylko okopy, to walka o zachowanie kultury” – podkreślił autor. Z twórczością artysty mogło zapoznać się ponad 360 gości, wśród których byli: dyplomaci, przedstawiciele organizacji międzynarodowych, działacze kultury, politycy. Wł. inf. W jednym ze spektakli według tego utworu obaj aktorzy występowali w jednakowych kostiumach. Zrezygnowałem z tego, ponieważ wtedy można by odgadnąć przebieg utworu. Być może ktoś od razu domyślił się, że to ta sama osoba. Ale nie wszyscy. Ogólnie mamy wiele pochlebnych opinii o spektaklu. Jestem obecny na każdym swoim przedstawieniu jako reżyser, jako aktor. Przed każdym pokazem chłopcy próbują cały spektakl. W całości, zgodnie z tekstem, w mizanscenach powtarzają wszystko na dwie godziny przed rozpoczęciem. Bardzo trudne zadanie – dwóm aktorom utrzymać widza w napięciu. Kiedyś sam przez półtorej godziny prowadziłem spektakl „Aleksander Wertyński”, to niezwykle trudne. Cały czas w napięciu, trzeba wymieniać się emocjami z widzami. Podczas pracy nad spektaklem szliśmy za autorem, dodawaliśmy coś od siebie. Interesowało mnie to, że dwaj mężczyźni rywalizują o miłość jednej kobiety, że to trójkąt miłosny. A brak wiary w siebie rodzi trzecią postać. W spektaklu jest wiele ukrytych znaczeń. To, co widz widzi w spektaklu, zagrałem jako reżyser. Uważam, że reżyser powinien być także aktorem. Musi wszystko przeżyć, wymyślić postacie, wyrażać swoje myśli poprzez aktorów. Oczywiście, to bardzo trudne. Znajdujesz się na długiej drodze, jakbyś wspinał się na górę. Kiedy aktor gra rolę, ma mniej odpowiedzialności. Jeśli spektakl się nie udał, aktor nie jest winny. Przynajmniej dla mnie. Winny jest tylko reżyser, ponieważ aktor wykonuje jego wolę. Być reżyserem to trudne, odpowiedzialne, ale jednocześnie bardzo interesujące zajęcie. Wymyśliłem kamery, wymyśliłem, że widz widzi swoje odbicie. To do niego zwraca się Textor Texel słowami: „Przestaliście myśleć! Oddaliście ten przywilej poetom, filozofom”. Jako aktor oczywiście nie mogłem zagrać dwóch postaci. Ale w aktorach ktoś i tak znajdzie moje cechy, moją manierę gry. Sam przechodziłem wszystko pod kątem mizanscen, żeby sprawdzić uczucia – czy to organiczne, czy nieorganiczne. A aktorzy przepuszczali to wszystko przez siebie, przez swoją psychologię. Mnie jako reżyserowi chce się zrobić coś jasnego, śmiesznego – przeciwieństwo tego, co stworzyliśmy. Ludziom w naszych trudnych czasach jest to bardziej potrzebne. Powinno być coś życiodajnego. Ciągnie mnie do klasyki, chciałbym popracować nad Gogolem albo Goldonim. A jeszcze podobają mi się amerykańskie komedie broadwayowskie. Nie wykluczam, że będę grał w swoim przyszłym spektaklu, chociaż wiem, że to bardzo trudne. A jeszcze liczę na coś nowego w zawodzie aktorskim w przyszłym sezonie teatralnym. A oto co opowiedzieli aktorzy. Witalij Owczarow, odtwórca roli Jérôme’a Angusta: „Ciekawie było zagrać inaczej, niż grałem wcześniej. Właśnie taką możliwość dała historia, którą nam z Ołeksandrem zaproponował Jewhen Łunczenko. Do samodzielnej pracy wybieraliśmy sztukę, w której jest tylko kilka postaci. Praca nad „Kosmetyką wroga” to jednocześnie wyzwanie i ciekawy eksperyment twórczy. Czegoś podobnego wcześniej nigdy nie proponowano w teatrze. Spotykamy się z widzem i za każdym razem nasz spektakl jest inny. I to daleko nie jest punkt końcowy. Zazwyczaj aktor występuje jako adwokat swojej roli. Jako człowieka potępiam mojego bohatera. Ale ciekawie było ukryć tę tragedię, która przydarzyła się postaci, to, że jest mordercą. W nim zachodzi rozdwojenie osobowości. Dla aktora to niezwykle pasjonująca historia. Oczywiście każdy człowiek ma jakieś grzeszki, które stara się ukryć. Ja nie jestem wyjątkiem, ale moje grzeszki nie są tak wielkie jak mojego bohatera. Jest bardzo zamknięty na początku historii, nie chce się komunikować. Ja też nie uważam się w życiu za zbyt otwartą osobę. W tym sensie mamy coś wspólnego. I ciemna strona, którą w spektaklu uosabia Textor Texel, jest obecna w każdym. Najważniejsze, żeby nas nie zwyciężyła. Brałem udział praktycznie we wszystkich samodzielnych pracach, którymi zajmował się Jewhen Łunczenko, gram w wyreżyserowanym przez niego spektaklu „Bezimienna gwiazda”. Z nim jest bardzo ciekawie, to pozytywny człowiek z subtelnym poczuciem humoru. Nawet taką dramatyczną historię jak nasza buduje poprzez humor. Jewhen Łunczenko stara się pokazać swój duży bagaż historii jako reżyser. Czasami pytamy: „A może ta linia nie jest potrzebna?”. Na co Jewhen odpowiada: „Nie, jest potrzebna”. Bardzo chce włożyć w jedną historię wiele warstw. Może zaproponować jakąś historię i czeka od nas improwizacji, która trwa nawet wtedy, gdy spektakl już żyje na scenie. Miło, że Jewhen nam w tym ufa. Z kolegą ze sceny Ołeksandrem Walukiem przyjaźnię się poza teatrem. Jest bardzo dobry. Wcześniej w Narodowy Akademicki Teatr Dramatyczny imienia Łesi Ukrainki przedstawił spektakl „Kosmetyka wroga” (według utworu współczesnej belgijskiej pisarki Amélie Nothomb), który na nowej scenie teatru wystawił Jewhen Łunczenko. Gatunek spektaklu określono jako thriller psychologiczny.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Malarstwo okopowe

W stolicy, na terenie Soboru Świętej Zofii w Kijowie, odbyła się indywidualna wystawa malarza Serhija Smetankina. Wystawa została zorganizowana w ramach obchodów Narodowego Święta Belgii. Informuje o tym wydanie „Patriot Donbasu” powołujące się na Donecką Obwodową Administrację Wojskową. W ekspozycji zaprezentowano 28 prac, które obejmują zarówno pejzaże rodzinnego Donieckiego Obwodu, jak i inne zakątki Ukrainy. Szczególne miejsce zajęła seria „Malarstwo okopowe” – obrazy malowane na drewnianych skrzyniach po amunicji, z których część powstała bezpośrednio w pobliżu linii frontu. Spośród 28 płócien 20 wykonano właśnie na takim podłożu.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

“Żyjcie, wszyscy bliscy i dalecy przyjaciele…”

Halyna DACIUK, dziennikarka Przeczytałam w kilku wpisach, że na prezentację książki Kruchej Siły – Tetiany Jarowycynej „JA JESTEM” przyjechali ludzie z Żółkwi i Krzemieńca. To o mnie. Najpierw z Krzemieńca do Kijowa, potem z Kijowa do Żółkwi, następnie ze Lwowa pociągiem znowu do Kijowa. Jednak wszystko się udało, bo bardzo chciałam trafić na spotkanie z książką i autorką. Kiedy Tetianka powiedziała, że wydawać książki warto nawet dla takich spotkań, to szczera prawda. W drodze do biblioteki dopadła mnie pierwsza emocjonalna fala, kiedy ogłoszono ulicę imienia Wasyla Owsijenki. Bo swego czasu z Tetianą zapoznał mnie właśnie kronikarz ruchu obrony praw człowieka Wasyl Owsijenko, kiedy obchodzono 75-lecie poety Jurija Łytwyna, pobratymca Wasyla Stusa. Było to dawno, Tetianka jeszcze nie pracowała jako bibliotekarka, miała wykształcenie techniczne. Jednak w jej życiu już zachodziły tektoniczne zmiany. Doszukiwała się prawdy, dużo czytała, jeszcze więcej odkrywała. Ogólnie jej życie to poszukiwania siebie i ogromna praca nad sobą. Żeby w końcu stać się tą, którą miała być – poetką i Ukrainką. Przezwyciężyła wyzwania, przekształciła żale i narzekania w trwały zasób wewnętrznej siły i oto teraz swoim przykładem inspiruje innych. Wyjechawszy z córeczką na początku wojny za granicę, po pewnym czasie wróciła do Kijowa. Jeszcze będąc w Belgii, zaplanowała książkę o przeżytym, żeby powiedzieć sobie i ludziom, że ona jest! I my to zobaczyliśmy, ciepło się obejmując. W tamten niedzielny poranek w Centralnej Bibliotece Sołomianki imienia Hryhorija Skoworody my dziesiątki razy powtórzyliśmy za Tetianą: „JA JESTEM!”. Każdy i każda poczuli własną przynależność do książki, która dotknęła naszych serc. Jej strony rozwinęły się projekcją na nasze przeżycia wojny, doświadczenia, strachy i radości. Cudowna książka cudownej Kruchej Siły! Tetianka powiedziała, że ma tutaj miejsce pracy i nawyk przyprowadzania do biblioteki dobrych ludzi. My przyszliśmy do najlepszej z dobrych! Przyszliśmy, żeby pielęgnować razem dziedzictwo. Wesprzeć siebie nawzajem, bo musimy to robić, gdziekolwiek byśmy nie byli. Przyszliśmy, żeby znaleźć coś pokrewnego w tym świecie, gdzie czerpie siłę poetka Tetiana Jarowycyna. I okazało się, że najbardziej pokrewny świat – to właściwie Autorka z siłą, by się trzymać, i mądrością, by obracać huśtawki uczuć w punkty stabilizacyjne. Tutaj było gorąco, jak pod słońcem rodzinnej Olbii, nie od tego, że zabite na głucho uszkodzone od wrogich ataków okna. Tutaj gorąco od ogromu radości, która przybywała, jak w studniach woda. Ty ją nabierasz, a ona z pulsującego źródła znowu wypełnia kręgi studzienne. Tutaj czujesz bezpieczeństwo, nawet wiedząc, że to jeden z najbardziej wrażliwych rejonów Kijowa. Tutaj brzmiały szczere słowa i prawdziwe głosy. I jeden – szczególny – głos Taisii Zahoruiko, córeczki Tetianki, która studiuje obecnie na Katolickim Uniwersytecie, pisze wiersze, zna pięć języków, mieszka tymczasowo w Belgii i przyjechała na krótko na Ukrainę, za którą naprawdę tęskni. Jej delikatny głos uśmiechał się młodością. Nawet kiedy śpiewała przy gitarze piosenkę Kosti Moskalcia „Ona”. A jeszcze była ptaszyna białoskrzydła Jurija Rybczynskiego, co siadała na topolę z miłością do bólu. I „Nie moja” Wasyla Symonenki... A potem bezbłędnie zabrzmiała po francusku, którego zaczęła się uczyć dla tej piosenki, – o małych drobnostkach, które przynoszą radość. Taja urodzona w czasach Pomarańczowej Rewolucji. Młodzież, która nie ze strachu. Powiedziała, że cieszy się, iż jest na prezentacji mamy książki. Błyskotliwie przeczytały razem dyptyk. Wiersz „Wracać do domu” napisała Taisia. Jest on o rodzinnym Mieście i Wolności. Dziękuję, droga Taju. Szczęśliwego ci losu i własnych książek. Jesteś talentem. Tetianka powiedziała, że kiedy jesteśmy utkani z bólu, bardzo ważne jest czuć, że JA JESTEM. Nikt nie wie, co przeżywają ludzie obok nas, dlatego ważne jest umieć słyszeć. „We mnie przegląda się ukraińska upartość”. Pobyt z zaburzeniem lękowym, „ja kurczowo próbowałam poszukać zasobów. My pracujemy nad memorializacją własnego doświadczenia. Ważne jest utrwalić, co czuliśmy podczas wojny”. Powiedziała, żeby obliczać swoje siły i nie nadrywać się, a akumulować własną baterię dla czegoś pożytecznego. Kiedy ludzie pracują z jakimiś sensami, to rodzą się książki. Autorka podziękowała wszystkim swoim wiernym przyjaciołom, którzy wsparli ideę wydania „JA JESTEM” – wydawnictwu „Majster Knyh”, artystce i fotografce i otrzymała zapewnienie, że są gotowi wydawać jej nowe projekty. ...Wiewiórka na okładce – to Tetiany pomysł. „Wy popatrzcie, za jaką cieniutką gałązkę ona się trzyma!”. Trzymać równowagę przy najmniejszych możliwościach – warunek naszego bytu dzisiaj i zawsze. Boli aż do krzyku moje ukraińskie jądro... Rozchylić płatki duszy... Ludźmi jesteśmy tylko wtedy, kiedy mocno kochamy… „Na trzy życia do przodu...” – dedykacja dla Maksyma Petrenki… I jeszcze mnóstwo sensów zakumulowano w tej książce, która pracuje jak potężny powerbank. I przyciąga serdecznymi i nieszczerymi stronami. Dobre słowa o twórczej koleżance i przyjaciółce powiedzieli Ihor Jakubowski, który wykonał do tego trzy piosenki do słów Tetiany, Wiaczesław Kuprijenko, Olha Chodacka, Ołena O’Lir, Inna Kowalczuk, Tetiana Kondratenko. Znakomita gościni prezentacji Halyna Hiliarivna Jabłonska wzruszyła do głębi. „Jak mogłam nie przyjść!”. Legendarna Artystka ma 97 lat, jednak mówi, że siedzieć w domu nie może. Powitała Tetiankę i podziękowała za wspólne twórcze drogi w potężnym projekcie „Szewczenko jednoczy narody!”. I ja dziękuję, Tetianko, za spotkania na żywo w Radio Kultura. Dziękuję, że byłaś gościnią audycji „Moja historia” i stałaś się bohaterką książki „Jedna z nas” (WD „Bukrek”, 2020). Dziękuję za szlachetność i nieugiętość. Z radością kupiłam książkę „JA JESTEM” z wiewiórką na okładce. Wiewiórka – moja ulubiona rudogoniasta z dzieciństwa. Dzięki niej wyrastają potężne dęby, gdzie ich nikt nie sadzi. Bo schowa czasem żołądź w miękkim miejscu, a potem zapomni, a ziarno wschodzi drzewem. Droga i cudowna Tetianko, dziękuję waszej Wiewiórce, bo ona posiała w naszych sercach potężną siłę, która wschodzi miłością. Ściskam! Żyjcie, wszyscy bliscy i dalecy przyjaciele. I niech świecą zielone światełka w „domach” waszych komunikatorów.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Apel do naszych czytelników, prenumeratorów, członków Proświty

Przyjaciele! Tygodnik „Słowo Proświty” – jedna z niewielu istniejących obecnie wysp niezależnego ukraińskiego słowa w morzu informacyjnym – przy pewnym „wsparciu” naszych władz znalazł się na granicy zaprzestania swojego istnienia. I tylko my sami, którzy kochamy, szanujemy i cenimy ukraińskie prawdziwe i obiektywne słowo, możemy pomóc „Słowu Proświty”. Każde wsparcie finansowe wydawnictwa to znaczący wkład w ukraińską sprawę. Dlatego podajemy Państwu nasze dane bankowe: AT KB „PRYWATBANK” (kod EDRPOU banku 14360570, kod banku 305299) otwarto rachunek: nr UA263052990000026004036804116; odbiorca: GO „Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki; kod EDRPOU: 00031756. Cel płatności wypełnia płatnik tak, aby przekazać pełną informację o płatności. Na naszą prośbę o pomoc dla gazety „Słowo Proświty” odpowiedzieli: Sakowska Wałentyna Wasyliwna — 500 hrywien. Szwed Marija Hennadijiwna — 900 hrywien. Bondarczuk Andrij Iwanowycz — 1000 hrywien. Omelczuk Roman Justymowycz — 2000 hrywien. Czerniachiwski Ołeksij Iwanowycz — 1000 hrywien. Ołeszczuk Ihor Andrijowycz — 1000 hrywien. Sekretarz odpowiedzialna Iryna SZEWCZUK Redaktorka literacka Hałyna DACIUK Korektorka Ołena HŁUSZKO Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net Wydrukowano w TOV „Mega-Polihraf”, 04073 m. Kijów, ul. Marka Wowczka, 12/14. Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy wykorzystywaniu naszych publikacji powołanie się na „Słowo Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

TYGODNIK OGÓLNOUKRAIŃSKIEGO TOWARZYSTWA «PROŚWITA» imienia TARASA SZEWCZENKI ZAPOWIEDŹ

Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo «Proświta» imienia Tarasa Szewczenki Świadectwo rejestracji KV nr 4066 z 02.03.2000 r. Szef-redaktor Pawło MOWCZAN Redaktor naczelny Ihor ZOC Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca) Pawło MOWCZAN Mykoła TYMOSZYK Heorhij FILIPCZUK Mykoła HOŁOMSZA Jurij HANDZIUK Hałyna DACIUK Jewhen BUKET

Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn