Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 3strona oryginału ↗

ZASÓB INTELEKTUALNY A WŁADZA

Слово Просвіти, №32 за 2007 рік

Wołodymyr ILJIN, doktor nauk filozoficznych Społeczeństwo dzisiaj, tak jak szesnaście lat temu, w czasie ogłoszenia niepodległości, tak jak trzydzieści — w czasach „rozwiniętego socjalizmu”, i siedemdziesiąt, kiedy rozwijała się walka o wykonanie pięciolatek, pozostaje w przestrzeni niekończącej się lawiny tych samych, do bólu znajomych swoją pustką słów, obietnic, płomiennych przemówień, haseł w imię i dla dobra narodu. Być może przez specyfikę rodzimej polityki od dziesięcioleci pozostają w niej te same postacie, które wygłaszają tradycyjne hasła. Tak przyzwyczaili się do roli „przewodników” i „zbawców” narodu, że w żaden sposób nie chcą schodzić ze sceny. Jak w starych sztukach: „Scena dziesiąta, osoby te same”. A my obserwujemy niekończące się show, kłótnie, bójki, roszady, nudne dialogi tych, którzy z pogardą nazywają siebie „ja, polityk”. Choć podobna „demokracja” bardziej przypomina sprzeczki mieszkańców mieszkania komunalnego, a prognozy politologów, wbrew deklarowanemu profesjonalizmowi, przypominają polityczne szamanizm. I wszystko to — w kontekście patologicznego dążenia do władzy, która przekształciła się z ciężkiego krzyża w zwodniczą zabawkę, błyszczące korale dla dzikusa, co doprowadziło ostatecznie do utraty przez naród wiary w postęp Ukrainy. Prawda, przy takim, bez zmian, układzie rządzącego pasjansa, który niczym, poza własnym egoizmem, nie potwierdził swojego prawa do decydowania o losie narodu i państwa. Wszyscy, nawet wrogowie niepodległości, nie mają wątpliwości co do szczęśliwego losu Ukrainy, która ma do tego wszystko, w tym także znaczące, nie do końca roztrwonione intelektualno-twórcze możliwości. O tym wymownie świadczy cała nasza historia — ducha, kultury, walki. Lecz kiedy patrzysz na tych, którzy przez szesnaście lat zrośli się z fotelami deputowanych, którzy zwyczajnie, w stylu partyjno-komsomolskiego retro czytają przez kogoś napisane przemówienia i oświadczenia, którzy przez zarozumiałość tylko siebie uważają za bojownika o „prostego przeciętnego obywatela”, pojawia się wątpliwość. Choćby dlatego, że szeroko używane pojęcie „prosta przeciętna” osoba — to powrót do „prostego radzieckiego człowieka”, powrót do epoki radzieckiej, kiedy istniały rozdzielniki, kiedy w planach na pięciolatkę aparat partyjny określał, ile metrów tkaniny, par obuwia, metrów kwadratowych mieszkania, kalorii na wyżywienie itp. potrzeba człowiekowi, aby był „szczęśliwy”, budując „świetlaną przyszłość”. Tak i dzisiaj — marna emerytura i marna płaca minimalna, obliczone na tego samego „przeciętnego człowieka”, ogłaszane są jako kolejne osiągnięcie władzy. Dlatego też powstaje wielkie, delikatnie mówiąc, rozczarowanie tymi „przewodnikami” narodu, którzy zawracają do przeszłości, dla których istnieje nie obywatel, a „prosty człowiek”, którego można przekształcić w „trybik”. Przewodnikom brakuje nie tylko kultury myślenia. Choć, bez wątpienia, są rozsądni, znający się na rzeczy, z dyplomami wyższego wykształcenia i stopniami naukowymi. Oprócz wszystkiego, dobrze władają techniką manipulacji, sztuką intrygi, umiejętnością „robienia” pieniędzy, życia nie w zgodzie z sumieniem (a jak inaczej można wyjaśnić niekończące się zmiany orientacji politycznych), za wszelkich rewolucji czy kontrrewolucji pozostawać „na powierzchni”. Wszystko to dzisiaj nazywa się profesjonalizmem. Ale nikt z „ratowników” Ukrainy nie troszczy się o zachowanie i pomnażanie intelektualnego bogactwa kraju… Przecież tylko zasób intelektualny, który tworzą wiedza, edukacja, twórczość, daje człowiekowi możliwość zrealizowania siebie nie przez fotel władzy, znajomości, przynależność partyjną, pieniądze, polityczną mimikrę itp. Aksjomatem jest to, że im bardziej społeczeństwo pozbywa się hierarchicznych zależności, które rodzą ślepych wykonawców, głupotę i obojętność, tym więcej ludzi może zrealizować swoje zdolności i talenty, rozsławiając kraj i stymulując jego rozwój. Istotą zasobu intelektualnego jest wiedza i mądrość. Mając moralno-wartościowy sens, oparty na pozytywnych cechach człowieka, tworzą one „pole” duchowości, w którym może wzrastać osobowość. Dla przeciętności mądrość, intelekt, rozum — to pojęcia abstrakcyjne i w większości nieosiągalne. I jaka może być wiara w naukę, zwłaszcza społeczną, kiedy stopnie naukowe nie są bronione, a kupowane (w centrum miasta nieustannie szwendają się z plakatami agenci, oferując napisanie referatu, dyplomu, dysertacji), a tytuły naukowe są przywilejem nie tych, którzy szukają, badają, piszą, a tych, którzy mają odpowiedni status społeczny czy stanowisko. Nauką teraz pragną kierować nie uczeni, a menedżerowie i administratorzy, politycy i urzędnicy. Przy czym ci, którzy z pewnych przyczyn zeszli z administracyjno-władczej, społeczno-politycznej areny. Zatem i tam okazali się nieprzydatni. Przypomina to praktykę epoki „rozwiniętego socjalizmu”, kiedy katedry nauk społecznych uczelni wyższych (zwłaszcza filozofii, historii, naukowego komunizmu) wypełniała partyjna, komsomolska, radziecka nomenklatura, która nie zdołała przejść do wyższych szczebli władzy. Dla teoretyków i praktyków zrozumiałe jest, że zasób intelektualny jest pojęciem, w którym skoncentrowana jest siła i nadzieja narodu, państwa. Jakiejkolwiek innowacji nie da się zrealizować bez zasobu intelektualnego. Dynamika ekonomiczna, strategie rozwoju politycznego, postęp kultury i człowieka nie istnieją poza intelektem. Jego obecność pozwala rozszerzać produkcję, wprowadzać nową technikę i wynajdywać nowe technologie, tworzyć nowe instytucje, które otwierają drogę do formowania nowej kultury myślenia — nowego człowieka. Zasób intelektualny pozwala stworzyć fundament dla realnego budowania państwa. Przecież orientuje on na nowatorstwo, które realizują nie przeciętności, a osobowości. Każdy kraj osiągał odpowiednie dokonania i zwycięstwa wtedy, gdy opierał się na ludziach twórczych, znających się na rzeczy, rozumnych. „Przy narodzinach kraj rodzi twórców i bohaterów, a przy upadku — pył i mnóstwo przełożonych”, — twierdzi dawna wschodnia mądrość. Los narodów i krajów zależy od obecności lub braku przewodników, liderów, zdolnych myśleć i tworzyć! Wiemy, że ukraiński konstruktor lotniczy Igor Sikorski otrzymał w USA wszystko, co niezbędne do rozwoju swojego talentu i produktywnej działalności, czyniąc z tego kraju światowe mocarstwo lotnicze. A czy mógłby zrealizować się u nas, gdzie tak obojętnie traktuje się twórczą osobowość? Dziś na Ukrainie rozbrzmiewają rozpaczliwe panegiryki z powodu takich niepowodzeń, jak bieda przeważającej części społeczeństwa; totalna korupcja, która przeniknęła do wszystkich sfer społeczeństwa i stała się jego infrastrukturą; wielomilionowa migracja z Ukrainy najzdrowszej, najbardziej profesjonalnej i utalentowanej części naszego ludu; totalne niszczenie gospodarki i upadek wsi — kolebki rodzimego puli genowej. Te i inne fakty są dobrze znane wszystkim, którzy byli lub nadal są u władzy, lub dążą do niej, a także licznej armii urzędników. Tym bardziej wiedzą o tym myślący ludzie, których na Ukrainie nie brakuje. Jednak głównym celem elity naszego kraju przez ostatnie lata nie jest troska o rozwiązanie naglących problemów oraz o zachowanie i pomnażanie głównego bogactwa — narodowego zasobu intelektualnego, lecz dążenie do władzy, które przybrało charakter patologiczny. Do władzy idą wszyscy: księgowi i odlewnicy, lumpenproletariat i nomenklaturowcy, esbecy i opozycjoniści, więźniowie polityczni i zwykli więźniowie, szulerzy i profesorowie, uczeni i ignoranci, wierzący i ateiści… Idą na prezydentów, premierów, gubernatorów, merów i po prostu na „naczelników”, nie myśląc o tym, że do tego potrzebna jest wiedza, umiejętności, zdolność myślenia — wszystko, co należy do sfery intelektu. I wszyscy oni są pewni swoich umiejętności zarządzania. Władcy dawno odeszli od zrozumienia, że zarządzanie, kierowanie jest niemożliwe bez intelektu. Tam, gdzie nie ma intelektu, nie ma myślenia i moralności. „U myślącego człowieka i sumienie jest inne” — to wniosek nowożytnej filozofii, który legł u podstaw koncepcji demokracji. O tym już mało kto wspomina. Teraz, jeśli ktoś przychodzi do władzy z dobrą wolą, co pozwala zbliżyć się do niebian. I po co wtedy taka niezrozumiała rzecz — intelekt? Jest on dzisiaj niepotrzebny tym, którzy mają władzę. Przeciwnie, intelekt wywołuje u nich pogardę dla jego nosicieli, a jest coś wart tylko wtedy, gdy przynosi zysk. Wśród władców przyjęło się ignorować i lekceważyć ludzi, którzy potrafią i wiedzą, bo są oni realnymi i niebezpiecznymi konkurentami. Działania swojego oponenta i wroga w polityce można przewidzieć — jest on taki sam. Jest zrozumiały, ponieważ ma takie same upodobania — wędkarstwo, saunę, polowanie, znajomości… Potrafi tak samo intrygować, zdradzać, służyć wyższym przełożonym, robić pieniądze, dogadywać się… A intelekt jest indywidualny, niepowtarzalny, pozbawiony przeciętności i zawsze atrakcyjny. Mu się wierzy. Dlatego intelekt jest największym niebezpieczeństwem dla tych, którzy są go pozbawieni. A ty jesteś konkurentem, który nie splamił się różnym politycznym śmieciem, któremu uwierzą, a dlatego trzeba trzymać go w „kleszczach” zależności ekonomicznej. Taka praktyka ciągnie się jeszcze od feudalizmu. Słaby rozum lub niedostatek intelektu wyrządzają państwu niepowetowaną szkodę, ponieważ jego skutki są marne, a nawet niebezpieczne. Zaprawdę, spodziewać się po pustce i pysze czegoś znaczącego, godnego naszego wielkiego państwa, to daremny trud. Żyjemy nawet nie w marności, a w stęchłej atmosferze bezduchownych słów, nieudolnej polityki, bębniącego echa przedwyborczych obietnic, ciągłego rozdawania nagród przyjaciołom i znajomym. Brak zasobu intelektualnego, panowanie „przeciętności”, „przeciętnej świadomości” („swoi chłopcy”) pozbawia złudzeń, że demokratyczne procedury (dyskusje, spory, argumentacja poglądów, logiczna przekonującość itp.) mogą spełnić swoje przeznaczenie. Kiedy powstała niepodległa Ukraina, ludzie ducha z rozczuleniem patrzyli na własne „dziecko” — niezależną od sąsiadów, imperiów itp. rodzimą władzę. Na początek ścięła ona głowy tym, którzy byli wyżej od niej, i stała się najwyższą dzięki przejętym logicznym sylogizmom, tak samo socjoekonomiczny korpus państwa, architekturę jego polityki i kultury nie wytworzy głupota („odwrotny rozum”). Jedynie poprzez zwrócenie się do mądrości, która zawsze „asekurowała” przed bezmyślnymi czynami, przed naruszeniem miary w stosunku do zmysłowych powabów i pokus, jakie daje życie, można osiągnąć energię i wolę dla dalszego postępu. Niewiedza, nieumiejętność, nieprofesjonalizm, czyli fałszywa mądrość, pseudointelekt zastępują rozsądną wyważoność działań. Dlatego mamy nie rozwój, a imitację, która przekształca handel w spekulację, biznes w oszustwo, prawoznawstwo w „sąd szemiakinowski”, politykę w szamanizm i słowotok, naukę w szarlatanerię itp. Moralny rozkład i społeczna apatia, brak intelektualnej aury daje podstawy twierdzić: czas, w którym żyjemy, to czas nie polityków, a politykierów, nie ekonomistów, a dorobkiewiczów, nie prawników, a konformistów, nie demokracji, a plutokracji. Nadzieje na to, że oligarchowie tak i pozostaną oligofrenami, okazały się płonne. W swoim niepohamowanym pragnieniu bogactwa, wspieranym przez władzę, mają wystarczająco dużo rozumu, siły i woli. I niszczą wszystko, co przeszkadza ich zdobywaniu pieniędzy. Intelektualna niemoc, która ukrywa się za pychą, odbarwia życie społeczeństwa, okrada człowieka i czyni go obojętnym na wszystko. A jeśli tak, to traci się główny czynnik społeczno-narodowego postępu — zasób ludzki. Przecież żadne wezwania i powaby cywilizacyjnego wyboru czy europejskiej integracji nie pomogą, jeśli utracono wiarę w przywódców i liderów. A wraz z nimi — wiarę w ideę narodową, kulturę, historię i perspektywy. Ignorancja dyktuje swoje rozumienie istoty bytu, co obraca się w ogólną degradację, kiedy antykultura staje się normą życia. W czym więc wyjście? Oczywiście, w zdolności zrozumienia prawdy: intelekt, myśl — to podstawa podejmowania decyzji, podstawa woli osobowości i obywatela — tych, którzy mają budować swój rodzimy kraj.

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn