Strona · s. 8strona oryginału ↗
TAJEMNICE GENERAŁA CZUPRYNKI
Слово Просвіти, №32 за 2007 рік
Antonina SPILNA
“Stamtąd przeszliśmy do Pukowa. Tam mieszkaliśmy u pewnej nauczycielki (już jej nie ma, ani jej rodu nie ma). Dobrze tam było, tam przeżyliśmy zimę” (Hałyna Dydyk. “Dzwin”, nr 9—10, 92 str. 111)
Wpadam na chwilę do muzeum walk wyzwoleńczych, które znajduje się w mieście Kosów, do pani Ludmiły, by dowiedzieć się, co nowego w jej pracy nad naświetlaniem prawdziwej historii Ukrainy. Zauważam obok siebie dobrodziejkę, która włącza się do naszej rozmowy o współczesnym świecie i światopoglądzie młodzieży. Mam wrażenie, że nie po raz pierwszy widzę tę elegancką, o wykwintnym guście i manierach panią, która posługuje się wyborną ukraińską mową: “Szanowna pani, czy ja Panią znam? Wybaczy pani, że pytam, być może spotkaliśmy się?” A w odpowiedzi słyszę: “Mnie nie, ale mojego tatę na fotografiach — z pewnością”. I staje obok półki, gdzie znajduje się książka Petra Arsenycza “Ród Szuchewyczów”, otwarta na fotografii Romana Szuchewycza. Porównuję twarz dobrodziejki i fotografię, skąd patrzy na mnie pytająco, z surowością generał Czuprynka. Podobieństwo jest niewiarygodne, uderzające! Tylko spojrzenie generała jest surowe, męskie, a u pani Marii Mehedyniuk jest kobiece, delikatne, z tęsknotą. Przypominam sobie, że generał był średniego wzrostu i szczupły, tak samo postawa p. Marii jest niewysoka, drobna i szczupła. I melodyjność głosu dobrodziejki jest charakterystyczna
Halja Iljewa śpiewa pieśń-poświęcenie dla śpiewaczego, muzykalnego rodu Szuchewyczów. “Ja całe życie chciałam znać imię swojego taty, ciągle wypytywałam mamusię… Ale mama unikała tych rozmów… A w jej oczach stale mieszkały ból i tęsknota…” To z opowieści p. Marii. A teraz już i ja, przeczytawszy wspomnienia, które przekazała mi p. Maria, wyobrażam sobie, jak żyć wdowie z dwojgiem dzieci i swoją mamą w jednym pokoiku, na drugiej połowie — rodzina zmarłego męża, a pod chatą — kryjówka… Mąż nauczycielki Teodory Kyk zmarł na tyfus w 1939 roku. I kto ośmieli się osądzać, że w te groźne, nieszczęsne lata niedostatku, wojaczki, walki o rodzimą Ojczyznę jeszcze młoda wdowa oddała ostatnie swoje serce, duszę, swoją miłość temu, kto ukrywał się u nich w kryjówce?! Pewnie nie znała w pełni jego wielkości i znaczenia, nie wiedziała, czy pozostaną przy życiu. Ale kochała tego sławnego, odważnego i drogiego jej sercu mężczyznę. A stąd można tylko domyślać się, co przeżyła od wyrzutów, plotek, domysłów i w ogóle tego całego brudu, który w takich przypadkach wylewa się na kobietę, która ośmiela się mieć dziecko bez męża. I jakie były jej męka i niepokój o los swoich starszych córek, Ołeksandry i Nadiji, a zwłaszcza o los najmłodszej
Teodora Kyk, matka
Marijki. Urodziła się ona w czerwcu 1946 roku i była podobna, jak mała kropelka, do generała Czuprynki. I już pewne, że ten ciężar niepokoju, jak własny krzyż, niosła do końca. I w latach radzieckiej okupacji ani słowem nie pisnęła o historii narodzin Marijki Kyk. Jej krzyż był w tym, żeby przeżyć, zachować życie dzieciom, dać im dobre wychowanie oraz przyzwoite wykształcenie. Zdołała to zrobić. Pani Teodora kilkakrotnie zmieniała miejsce zamieszkania swojej rodziny, aż dopóki nie osiedliła się we wsi Riczka na Kosowszczyźnie. Dobrodziejka Mehedyniuk wspomina, jak będąc małą, widziała mamę obok wojskowego jeden raz. A drugie wspomnienie: “Obudziłam się od tego, że silne męskie ręce podnosiły mnie”. I pani Ołeksandra Skryhunec, starsza siostra, potwierdza, że w 1949 roku “Tur” w ich chacie bywał. Pod tym pseudonimem Romana Szuchewycza znano w kryjówce wsi Pukiw. Więcej obok mamy mężczyzn nie widziały nigdy ani Marijka, ani jej starsze siostry. W 1989 roku ciężko chora matka, już pewnie czując, że stoi na progu Wieczności, otworzyła córce tajemnicę jej narodzin oraz imię jej taty — Roman Szuchewycz, biorąc od córki słowo, że to pozostanie w rodzinie. Co prawda, imię Roman żyło w rodzinie od 1972 roku, kiedy p.
Marijka Kyk, córka
Maria Kyk-Mehedyniuk, córka generała Czuprynki
Maria urodziła syna, a babcia Teodora zażądała, żeby wnuka tak nazywano. Tak p. Teodora przedłużyła życie Szuchewycza, odważnego generała i jej ukochanego, w swojej pamięci. I za każdym razem wymawiała to imię z szczególną ciepłotą. Pani Maria była zszokowana zarówno wiadomością o ojcu, jak i tą drogą krzyżową, którą przeszła jej matka, a w końcu jej śmiercią. A kiedy już w czasach niepodległości pojawiły się fotografie Romana Szuchewycza, zaczęła porównywać swoją twarz i posturę z twarzą odważnego generała, to przekonała się, że słowa Teodory Kyk, jej matki: “Jesteś bardzo podobna do niego!” — potwierdzają się. Ona już przeżyła wiek swojego taty w dniu jego śmierci. Stała się starsza od niego o 20 lat, ale to uderzające podobieństwo zachowuje się do dziś. Strach, który panował w Związku Radzieckim, często przeobrażał ludzi i ich charakter. Znam wiele dzieci znaczących postaci w walkach wyzwoleńczych, które po zniszczeniu rodziców wywożono i wychowywano w radzieckim systemie sierocińców, a dlatego dzięki jezuickiej metodzie w nich zakorzenił się ten strach już na poziomie genetycznym. Oni do dziś wspominają swoich wybitnych rodziców tylko szeptem i tylko w rodzinie. Sądzę, że strach o dzieci, o ich dalszy los kierował również p. Teodorą. Ale logicznie rozumując, mogę pozwolić sobie domyślić się: być może wykonywała ostatnią wolę generała Czuprynki — zachować jego córkę Marijkę. On już nie liczył na szybkie zwycięstwo, wiedział, że w każdej chwili życie jego może się urwać. Mógł przewidywać, że w tym totalitarnym systemie jego starszych syna i córkę mogli zniszczyć. I chciał, żyjąc w Wieczności, wiedzieć, że ród Romana Szuchewycza będzie przedłużony na Ziemi, na Ukrainie. Nie chciałoby się nikomu i niczego udowadniać, podaję tylko oto takie fakty niezaprzeczalności narodzin Marii Kyk jako córki Romana Szuchewycza. 1) Kryjówka we wsi Pukiw w rejonie rohatyńskim na Przykarpaciu nie została odkryta przez NKWD i nie została rozkopana do dziś. 2) Wspomnienia Hałyny Didyk, łączniczki Romana Szuchewycza, o tej kryjówce jednym wierszem, gdzie w latach 1945—1946 przebywał “Tur”. 3) Tamże mieszkała wdowa Teodora Kyk (z zawodu nauczycielka) ze swoją rodziną na połowie
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
