Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 11strona oryginału ↗

DUSZA POETY ŚWIĘTA…

Слово Просвіти, №32 за 2007 рік

Tetiana CZUJKO W Domu-muzeum Maksymiliana Wołoszyna przechowywana jest książka — swoiste świadectwo pokrewieństwa duchowych poszukiwań przedstawicieli dwóch literatur i kultur na początku XX w. Są to „Poezje Tarasa Szewczenki”, wydanie towarzystwa „Proświta”, Lwów, 1902 r. (drukarnia Naukowego Towarzystwa im. T. Szewczenki). Samo w sobie wydanie budzi zainteresowanie chyba tylko jako jedna z prób NTSh (Lwów) przygotowania do druku utworów genialnego ukraińskiego poety, aby jego Słowo, zgodnie ze szlachetnym zamiarem kompilatorów i wydawców, brzmiało na przełomie XIX i XX wieku, skłaniając artystów następnych pokoleń do przemyślenia duchowych testamentów Szewczenki i do kontynuowania tradycji. Mam na myśli nie tylko tradycje ideowe — umiłowanie wolności, ale także tradycję genialnie obdarzonej osobowości — by na wyższym duchowym szczeblu odkrywać i w artystyczny sposób opanowywać świat. Wydanie to jest przedrukiem z poprzednich, niestety z powtórzeniem ich błędów. Jednak nas dzisiaj interesuje, jakie osobowości zostały połączone tym wydaniem poezji Szewczenki. M. Wołoszynowi książkę podarował Petro Karmanskyj, o czym świadczy dedykacja: „Na pamiątkę krótkich, ale miłych chwil pod niebem Italii. Petro Karmanskyj. Rzym. 13.X.02”. A zatem los zetknął ich: M. Wołoszyna, znanego malarza i poetę, tłumacza, krytyka, oraz poetę P. Karmanskyja — w późniejszym czasie członka twórczego zrzeszenia „Mołoda Muza” w Italii. Wołoszyn urodził się w Kijowie. Miał w czasie spotkania 25 lat i pewne doświadczenie życiowe: za aktywny udział w życiu społecznym musiał doświadczyć prześladowań (aż do wykluczenia z Uniwersytetu Moskiewskiego), poczuł też smak zagranicznych podróży. Petro Karmanskyj urodził się 29 maja 1878 roku w mieście Cieszanów (obecnie Polska). Wykształcenie zdobywał w Kolegium Watykańskim oraz na Uniwersytecie Lwowskim, a działalność literacką rozpoczął w 1899 r. Na przełomie wieków młodzi artyści zastanawiali się nad przyszłymi drogami literatury, drogami dalszego duchowego rozwoju ludzkości, i to odcisnęło piętno na ich twórczym losie. Jeśli chodzi o kraje słowiańskie — przedsymbolizm, symbolizm i dekadentyzm przebijały się tutaj dość niełatwo. Najbardziej poszczęściło się zapewne Polsce z jej czasopismem nowej orientacji „Życie” (1887 r.) oraz grupą „Młoda Polska”. Na Ukrainie literatura tamtego czasu miała charakter społeczny. Według świadectwa P. Karmanskyja, nawet inteligencja szanowała I. Frankę przede wszystkim jako działacza społecznego, „krytyka uświęconego ładu społecznego”. Bliskość Europy Zachodniej, a przez to tradycyjna orientacja Ukrainy Zachodniej na zachodnioeuropejskie życie kulturalne i bezpośredni związek z nim były ważnymi impulsami, które działały na tych ziemiach. Ważne jest też to, że wielu młodych ludzi z Galicji kształciło się na zachodnioeuropejskich uniwersytetach. M. Wołoszyn wkrótce po spotkaniach z P. Karmanskyjem buduje na brzegu zatoki Koktebel niewielką daczę, która z czasem przekształca się w Dom Poety. Za życia Maksymiliana Aleksandrowicza bywało tu wiele wybitnych osobowości twórczych. Wśród pierwszych gości Domu był, między innymi, W. Briusow, zaproszony jeszcze w 1903 roku, a później Andriej Biełyj — przedstawiciele rosyjskiego symbolizmu. Według wspomnień M. Wołoszyna, Briusow (już w 1924 roku) twierdził, że „obecnie w Rosji nie ma nigdzie takiego skupiska interesujących ludzi”. Kiedy mówimy o przyjaźni Wołoszyna z symbolistami, warto znów zwrócić się do najjaśniejszych przedstawicieli tego nurtu. Przebywając w Paryżu, Maksymilian Aleksandrowicz poznał wielu z nich, właściwie do czasu tych paryskich rozmów należy odnieść zainteresowanie artysty symbolizmem, kontakty z Maeterlinckiem. Zainteresowanie Maksymiliana Wołoszyna tym nurtem potwierdzają też inne wydania z jego księgozbioru — zbiór utworów K. Balmonta „Goriaszczyja zdanija” z dedykacją: „I mnie zrozumieją tylko dusze, które są podobne do mnie, ludzie z wolą, ludzie z krwią, duchy namiętności i ognia” (21. III. 1903 r.). Jeśli chodzi o poezję M. Wołoszyna i P. Karmanskyja, w tym samym 1906 roku, kiedy młodzi poeci dają światu pierwszy numer swojego „Świata” (Lwów, 24.11.), M. Wołoszyn (wprawdzie już w grudniu, ale w granicach jednego roku!) pisze poezję „Piołun”, poświęconą K. Bogajewskiemu. W autografie poezja miała tytuł „Gwiazda piołun”, który wskazywał na asocjacyjny związek wiersza z obrazem o tym samym tytule autorstwa K. Bogajewskiego, napisanym na motywach Apokalipsy. I po stuleciu rozbrzmiewa niepokój: O matko-niewolnico! Na pierś twej pustyni Skłaniam się w nocnej ciszy… I gorzki dym ogniska, i gorzki duch piołunu, I gorycz fal — pozostaną we mnie. Maksymilian Wołoszyn Syn ziemi, duchowy syn ziemi kimmeryjskiej jako części Świata — Wszechświata — takim widzimy Wołoszyna, którego utworom właściwe są filozoficzne rozważania nad ewolucją materialnej i duchowej kultury ludzkości. P. Karmanskyj w zbiorze „Błędne ognie” (1907 r.) przekazuje poezję „W mojej duszy straszna pustka”, gdzie czytamy: Z przerażeniem patrzę wokoło, Szukam dla duszy bogów, A szare dni płyną powoli, I z piersi wyrywa się żałobny śpiew. Czyż nie te same motywy „Apokalipsy” odczuwamy i w tych wersach. Chodzi oczywiście o Ducha, stan duchowy poety — jako przewodnika ludzkości na drodze jej ewolucji. Prawda, nuty goryczy są tutaj nieco innego pochodzenia. Mowa o stanie konkretnego społeczeństwa, poszukiwaniach rozwiązania kwestii narodowych. A zatem ewolucja ludzkości, ale poprzez pożądaną, upragnioną ewolucję Ducha na ziemi dokładnie określonej i takiej, która boli poetę palącymi bólami narodowymi i społecznymi

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn