Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 13strona oryginału ↗

Ciąg dalszy artykułu «POSTACIE», s. 12

POSTACIE

Слово Просвіти, №32 за 2007 рік

„Nad rzekami w Babilonie, // Pod wierzbami w polu, // Siedzieliśmy i płakaliśmy // W dalekiej niewoli; // I na wierzbach powiesiliśmy // Organy głuche, // I zaczęli nam się śmiać // Edomici źli: // „Opowiedzcie nam pieśń waszą, // Może i my zapłaczemy. // Albo naszą zaśpiewajcie, // Niewolnicy nasi”. // Jakąże my zaśpiewamy?.. // Na cudzym polu // Nie śpiewają wesołej…” Prawdopodobieństwo tego, że Szewczenko znał choćby nazwisko „Wedel”, praktycznie nie różni się od zera, ale nie chodzi o zbieg okoliczności — chodzi o Ukrainę. 5. Na koniec spróbuję wyodrębnić uogólniające charakterystyki twórczości Wedla, takimi jakimi widzą je muzykolodzy. Jeśli chodzi właściwie o rzemiosło (w najlepszym tego słowa znaczeniu), możemy mówić o organicznej jedności muzyki i tekstu słownego (1); syntezie elementów muzyki zachodnioeuropejskiej z ukraińskimi źródłami ludowymi (2); w harmonii — przestrzeganiu stylu klasycznego (3); systematycznym wykorzystaniu polifonii, która dynamizuje materiał (4); zastosowaniu kolorystyki dźwiękowej ze zmiennymi składami chóru (zespołami), kontrastami między wysokimi a niskimi głosami (5); przeciwstawieniu zespołów z mniejszą liczbą głosów oraz pełnobrzmiącego chóru (6). Nie ma wątpliwości, że poszczególne pozycje tej listy (czy też zastosowanie wszystkich) są właściwe nie tylko twórczości Wedla. Jednak jeśli chodzi o wybitną osobowość, poza technologią zawsze zostaje „coś” — to, co trudno nazwać słowami. W. Petruszewski tak pisze o kompozytorze: „Charakterystycznymi właściwościami muzyki Wedla są jej religijne uniesienie, szczególna przejmująca wrażliwość i serdeczność, głęboki liryzm, a miejscami nawet nerwowość. Ogień zapala się tylko od ognia, a szczere żywe uczucie zawsze znajduje oddźwięk w duszach innych ludzi”. Jeśli ci ludzie mają duszę. Ci, którzy dowodzili życiem kompozytora, jego muzykę zakazali. Fenomenalna jest zdolność wielkomocarstwowego systemu (niezależnie od tego, jaki biurokrata uosabiał go w tym czy innym incydencie) niszczyć wszystko, co najlepsze na Ukrainie właśnie dlatego, że jest to najlepsze. Zakaz kościelnego wykonywania utworów Wedla faktycznie NIGDY nie został zniesiony; w przyjętym przez Św. Synod w 1911 r. wykazie dozwolonych utworów nie ma ani jednej wzmianki o Wedlu. Na własne ryzyko regenci chórów cerkiewnych „rozpuszczali” jego koncerty partesowe w anonimowym nurcie muzyki śpiewanej podczas nabożeństw. W datowanym na 1912 rok rozporządzeniu arcybiskupa chersońskiego i odeskiego Nikanora możemy przeczytać: „Surowo zabrania się śpiewać znane pod imieniem Wedla”. Wychodząc z tego, co wiemy o dzisiejszym życiu cerkiewnym w tamtej okolicy, możemy przypuszczać, że Nikanor do dziś stoi na straży. „Nie mieszcząc się w prokrustowym łożu wielkoruskiej doktryny kulturowej, nie mając możliwości w pełni zrealizować własnego potencjału twórczego, nie chcąc zmieniać własnych zasad i przekonań, […] Wedel stał się ofiarą politycznej koniunktury. To znacząco wyróżnia postać Wedla spośród wielu jego znamienitych rodaków, którzy, stając się wiernopoddanymi sługami rosyjskiej korony, złożyli swoje zdolności i talent „na ołtarzu wielkomocarstwowej ojczyzny”. W odróżnieniu od nich, Wedel przez prawie całe życie przebywał w sferze ukraińskich potrzeb estetycznych, stale zasilając swój potencjał twórczy żyznymi źródłami wiekowych tradycji narodowych”. (Ihor Tyłyk, 2001). W artykule wykorzystano fragmenty z książki „Gogol. Geniusz i obłęd”, pracę nad którą rozpocząłem z synem Ołeksandrem (1958—2005) i którą mam nadzieję ukończyć.

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn