Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 15strona oryginału ↗

Biopole matczynego płótna. Wspomnienie

Слово Просвіти, №32 за 2007 рік

Serhij BOHDAN Dlaczego wraz z siwizną coraz częściej przychodzą do nas wspomnienia i sny z dalekiego, bosonogiego dzieciństwa? Czy wnuki o nich przypominają, czy czujesz, że to było najczystsze źródło, a los chce, żebyś choć czasem znów w nim obmywał swoją duszę? Pewnego razu, wyjeżdżając w gości od starszej siostry, nagle zapytałem ją: – Olu, czy nie zachowało się u ciebie coś po matce? Chciałbym wziąć sobie na pamiątkę. – Poczekaj – powiedziała – wydaje mi się, że na dnie skrzyni coś jest. Wyniosła mocny zwój, ponad pół wieku temu utkany z konopi, które rosły na naszym ogrodzie, – rzuciła. – Proszę, weź. Mama kiedyś przygotowywała mi go na posag – uśmiechnęła się. – Ani razu go nie rozwinęłam. A kiedy pociąg pewnie zastukał swoje uspokajające rytmy w drodze do domu, do mojego przedziału weszły wzruszające wspomnienia. …Zima. Noc jeszcze gęsta i milcząca. Do świtu daleko. Dlaczego się obudziłem? Leżymy na półce za piecem. Moi starsi bracia, uczniowie, jeszcze słodko śpią. W chacie chłodno. Okna grubsze niż ramy pokryły się szronem. Ale nam jest ciepło pod miękkim, wełnianym kocem, na który ojciec rozłożył jeszcze swój wspaniały kożuch. Tata z mamą już pracują. Matka rozpaliła piec i w czeluściach pieca huczy ogień. W odległym kącie dużej izby, na stołku, pali się mała lampka naftowa, a ojciec szyje komuś z nas buty. Wyprawiwszy cielęcą skórę, przygotowywał się do tej pracy niemal obrzędowo: nacierał mocne, surowe nici smołą, wyrabiając dratwę. Z suchego, równego dębowego pnia wycinał krążki podobne do kółeczek, a potem ostrym nożem robił drewniane kołeczki-gwoździki do podeszew, dopasowywał kopyta szewskie. Ostrzył noże i szydła, a potem, nakreśliwszy kredą na towarze, wycinał przody i cholewki. I oto wreszcie nadszedł czas pracy. Wiedziałem: kiedy robota idzie dobrze, ojciec szyje chętnie i często, a szyjąc, śpiewa. A śpiewał pięknie, z duszą. Zawsze mnie dziwiło: skąd on nauczył się tylu piosenek? O Bajdzie albo o chmurze, która nadciągnęła, i zaczął padać deszcz, albo o tym, jak dziewczyna odprowadzała kozaka na wojenkę. Dziś zaś cichutko, żeby nas nie obudzić, nucił piosenkę, którą i ja już umiałem śpiewać: Ой, Морозе, Морозенку, – (Ach, Morozie, Morozenko,) ти славний козаче! (ty sławny kozaku!) За тобою, Морозенку, – (Za tobą, Morozenko,) вся Вкраїна плаче… (cała Ukraina płacze…) Zaśpiewa, potem postuka młotkiem, coś podszyje. I znowu: Не так тая Україна, Як рідная мати… Skończywszy szycie butów, ojciec natrze je dziegciem brzozowym, aby zmiękły. Potem wyściele je słomą. słomiane wkładki, mama da płócienne onuce. Obuty — i zima nie straszna. Przy stole, na taborecie, w świetle kaganka mama przędzie. Ledwie słychać szmer kołowrotka. Na grzebieniu nawleczona konopna kądziel, a mama wyciąga z niej nitkę. Z tych nitek potem utka i obrusy, i ręczniki, i płótno na koszule i spodnie, i derki. Pomyśleć tylko. Wiosną zasieją konopie. Z nich i smaczne nasiona, i świeży olej, a potem namoczą je w bagnie, suszą, tłuką na terniach, bijąc o kłodę, mną bosymi nogami, czeszą grzebieniem, przędą długimi zimowymi wieczorami i świtami, i wreszcie tkają płótno — tradycyjne, od tysiącleci wytwarzane ubranie Ukraińca. Mama nogą kręci kołowrotek, od czasu do czasu moczy wodą palce i wyciąga długą-predługą nitkę, którą kołowrotek nawija na wrzeciono. Leżąc, myślę: czy naprawdę cała nasza bielizna i pościel, część ubrania i nasze ręczniki, każda-każda nitka przeszły przez jej zmęczone paluszki? Każda-każda… Potem jeszcze wieczorami i świtami mama będzie tkać płótno na drewnianym krosnie, które zajmuje prawie pół chaty. A potem — bielić. To już wiosną. Kocham ten czas. Na łące za wsią, obok rzeki — zielona-zielona młoda trawka. Wiosenna woda jeszcze nie opadła, sięga nam po kolana. Woda ciepła. Biegamy z chłopakami po wodzie, ochlapując się nawzajem. Śmiech, gwar. A kobiety rozkładają płótna. Żeby wybieliły się w wodzie pod słońce. Szare i białe ich pasy ciągną się rzędami daleko. Stateczne mężatki, podwinąwszy spódnice, boso krzątają się przy nich. Każda dumnie pokazuje dzieło swoich rąk zimowym wieczorom: czyje cieńsze i bielsze, równiejsze i piękniejsze. My też bawimy się w płócienne spodenki. Żaby kumkają, słońce się śmieje. Mamy jeszcze takie młode i piękne, moja — najpiękniejsza. — Ilju, może już obudzimy chłopców do szkoły? — to mama. — Niech jeszcze pośpią, za wcześnie przecież. I znowu szumi kołowrotek, a ojciec, ciągnąc żyłkę, zaczyna nową pieśń… Kiedy to było? Ach, dawno, a jakby wczoraj. I kiedy życie aż bardzo rozjątrzy moją duszę, a zwątpienie wpełza w komórki mojej istoty, biorę ten szary zwitek, rozkładam go na miękkich syntetycznych poduszkach w kratkę niemieckiej kanapy i unoszę się na nim w półsnie mojego dalekiego dzieciństwa. Otula mnie ciepło wspomnień. Znów słyszę terkotanie mamy kołowrotka, stukanie młotka i cichy aksamitny głos ojca. „Ach, Morozie, Morozenku, Ty sławny kozaku…” I powoli goją się rany mojego biopola od świętego biopola matczynej derki.

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn