Strona · s. 9strona oryginału ↗
OPTYMISTKA Z NIEŁATWYM LOSEM
Слово Просвіти, №32 за 2008 рік
Natalia HATALSKA, przewodnicząca oddziału „Świteź” Wołyńskiego Muzeum Krajoznawczego Mieszka w centrum obwodowym Wołynia — Łucku — dobry człowiek: wielka optymistka z niełatwym losem, potężna osobowość twórcza, obojętna na dobra materialne, odważna, dzielna kobieta, a zarazem kochająca i czuła mama, babcia, siostra i wierna przyjaciółka, dusza każdego towarzystwa. Kukułka nakukała jubilatce już sześć dziesiątek. Ale ta ruchliwa, krzepka, pełna życia kobieta z młodzieńczym uśmiechem i promiennym wyrazem twarzy wciąż zadziwia ostrym umysłem i błyskotliwą pamięcią, wytrwałością w osiąganiu wyznaczonego celu i bezkompromisowością. Poetycka, żarliwa natura, nieprzejednana wobec fałszu i obłudy. W najokrutniejszych czasach niszczenia naszej kultury narodowej objeździła całą Ukrainę, opowiadając ludziom o wysokiej poezji, pełnym pasji słowie i jasnej nadziei Łesi Ukrainki i Liny Kostenko, Tarasa Szewczenki i Iwana Franki, Wołodymyra Sosiury i Pawła Hłazowego. Hałyna Wołodymyriwna Każan (nazwisko panieńskie Rudiuk) urodziła się 25 lipca (według dokumentów — 11 sierpnia) 1948 roku we wsi Hajky w rejonie turzyskim na Wołyniu w rodzinie chłopskiej. W wieku przedszkolnym przeprowadziła się z rodzicami do osady Iwanyczi, gdzie w szkole nr 1 zdobyła wykształcenie średnie. Po pomyślnym ukończeniu szkoły w 1967 roku rozpoczęła naukę w Kijowskim Państwowym Instytucie Sztuki Teatralnej im. I. K. Karpenki-Karego. Kształciła się w klasie aktorstwa ludowego artysty Ukrainy, profesora Anatolija Skybenki. Ukończyła tę uczelnię w 1971 roku. Od tego czasu na zawsze związała swój los ze sceną. Drogę zawodową aktorka rozpoczęła w Zakarpackim Teatrze Dramatu w mieście Użhorod. Profesjonalizm twórczy i świadomość obywatelska kształtowały się i hartowały wśród koryfeuszy Lwowskiego Akademickiego Teatru im. Marii Zańkowieckiej, któremu poświęciła dziewięć lat życia. W 1980 roku Hałyna Każan powróciła na rodzinny Wołyń i zaczęła pracować jako artystka obwodowego teatru muzyczno-dramatycznego im. T. H. Szewczenki. W 1985 roku aktorka została laureatką republikańskiego konkursu wśród mistrzów słowa artystycznego, a w 1986 roku przeszła do pracy w Wołyńskiej Filharmonii Obwodowej, gdzie stworzyła Teatr Jednego Aktora. Jednocześnie zajmowała się oświeceniową działalnością, koncertowała po Ukrainie, swoją pracą twórczą przyczyniając się do odrodzenia języka ukraińskiego i kultury narodowej. Utalentowana aktorka Hałyna Każan stworzyła i odegrała na scenach Ukrainy i za granicą cały szereg monospektakli według utworów klasyków ukraińskich i zagranicznych. Są to m.in. „Marusia Czuraj” i „Beresteczko” według powieści wierszowanych Liny Kostenko, „Duma o Ukrainie” według poezji Tarasa Szewczenki, „Jaka to muzyka — miłość!” według poematu „Mazepa” Wołodymyra Sosiury, „Monologi eksponatów faszystowskiego obozu koncentracyjnego” (według utworów wołyńskiego poety Ołeksandra Bohaczuka). Szczególnie bliskie aktorce są wizerunki kobiece, los kobiety. Wśród monospektakli Hałyny Każan znajdują się wyraziste „Opętana”, „Ogień moich pieśni”, „Wierz mi, że cię kochałam” według twórczości Łesi Ukrainki, „Święte świętych” według powieści Wołodymyra Jaworiwskiego „Autoportret z wyobraźni”. Olena Szułha Natalia Petriwna Sawczuk urodziła się w starodawnym wołyńskim miasteczku Dubno, w błogosławionym kraju, gdzie każdy metr ziemi oddycha sławą przodków i ich wysokim duchem. Tutaj, obok zaniedbanego zamku księcia Konstantego Ostrogskiego, mijało jej dzieciństwo. Obserwowała, jak polski kościół zamieniono w magazyn, zresztą modlić się w nim nie było komu — Polacy w pośpiechu wyjeżdżali do etnicznej ojczyzny. System wojującego ateizmu niszczył świątynie, nie wyjaśniając, czy prawosławna, czy katolicka, ale nie mógł zniszczyć wiary w ludzkich duszach. Przybysze nie są w stanie zrozumieć, że rdzenna ludność żywi się energią rodzinnej ziemi. Właśnie ziemia — święta i grzeszna — pomagała ludziom nie stracić wiary i wzywała do walki. Pamięć historyczna, genetyczna — to jest to, na czym stoi naród, nacja. Rodzinne geny wzywają do źródeł. Więc plądrowanie i pogarda wywoływały jedynie głęboko ukryty opór, który czasami wyrywał się na zewnątrz. Wołyńskie podania i legendy, pieśni ludowe pozostawiały w dziecięcej pamięci głęboki ślad. I choć dorośli na głos mówili daleko nie wszystko, dziecięce serce czuło niesprawiedliwość i krzywdę, które cierpiał rodzimy naród. Właśnie dlatego po ukończeniu szkoły w samym sercu Wołynia — Zdołbunowie — Natalka wstąpiła na ukrainistykę wydziału filologicznego Rówieńskiego Instytutu Pedagogicznego. Ucząc, miała możliwość nie tylko przekazać dzieciom swoich ziomków wiedzę o języku ojczystym, ale także zaszczepić miłość do głębokich źródeł słowa, do korzeni ziemi przodków. Wkrótce młodą nauczycielkę zaproszono do pracy w wydziale oświaty rejonu zdołbunowskiego. Zgodziła się, bo rozumiała, że będzie mogła wpływać na proces nauczania nie w jednej szkole, a w całym rejonie. Z czasem przeszła do zarządu oświaty obwodu rówieńskiego. Tutaj opracowała programy kursów krajoznawczych, fakultetów, konkursów, kółek, zajęć wychowawczych dla szkół i wyższych uczelni Rówieńszczyzny. Hałyna Każan w roli Marusi Czuraj. „czytaniu utworów literackich”, który porywa słuchaczy wysokim poziomem profesjonalnym i naukowo-metodycznym. Hałyna Wołodymyriwna jest stałą prowadzącą międzynarodowych festiwali folkloru ukraińskiego „Berehynia” (Łuck), „Pokut” (Charków), „Ród nasz piękny” (Kijów), „Zadzwoń, banduro, w kozackim kraju” (Dniepr) i innych. Przez długi czas pani Hałyna pracowała w studiu Telewizji Wołyńskiej, tworząc wiele ciekawych i pożytecznych programów oraz audycji o niezwykłych ludzkich losach i wybitnych miejscach Ukrainy, malowniczych zakątkach przyrody i pięknie rodzinnego kraju. Jej artykuły w prasie zachwycają szerokością zainteresowań, swoistością postrzegania świata, szczerością, wyrafinowaniem językowym. Zasłużona artystka Ukrainy Hałyna Każan wspiera wszystkie imprezy kulturalno-artystyczne, które prowadzą narodowo-patriotyczne placówki oświatowe kraju. Ale zwycięstwa w konkursach — to nie najważniejsze, uważa pani Natalia. Istotne, aby wszyscy uczniowie dołączyli do wiedzy o własnym narodzie, dlatego z jej inicjatywy tworzone są świetlice i kąciki ukrainoznawcze niemal we wszystkich szkołach obwodu. Natalia Petriwna była wśród inicjatorów świętowania 100-lecia urodzin organizatorów akcji-wędrówek wołyńskich prośwician szlakami I. J. Franki „Od Kołodieżnego do Nahujowic” (2006 r.), na ojczyznę T. H. Szewczenki „Na pielgrzymkę do Tarasa” (2007 r.). W ubiegłym roku wołyńscy proświcianie wybrali Hałynę Każan przewodniczącą obwodowego zjednoczenia WUT „Proświta”. Ludowy artysta Ukrainy Tetiana Hałkun ze stworzonego przez artystkę wizerunku scenicznego namalowała portret wielkiej oświeceniowczyni przeszłości Halszki Hulewiczówny. Właśnie ten portret otwiera ekspozycję wystawy „Opętana Ukrainą”, którą otwarto w Wołyńskim Muzeum Krajoznawczym z okazji jubileuszu oświeceniowczyni. Na wystawie eksponowane są dokumenty fotograficzne, afisze, stroje sceniczne, fragmenty dekoracji. Stworzone przez aktorkę wizerunki bohaterów monospektakli jaskrawo ilustrują nie tylko karty historii i kultury narodowej, ale także rysują portret naszej wybitnej współczesnej.
system pilnował, aby do rodaków nie trafili ci, którzy nie wpisywali się w tło komunistycznej ideologii. Dlatego wołyńska społeczność przywraca obecnie nie zapomniane, a jedynie przemilczane imiona. Przez dziesięciolecia niesłusznie pozostawały one na marginesie naszej duchowości. Natalia Sawczuk pragnie więc przekazać rodakom prawdę o wybitnych krajanach, jest aktywną autorką tekstów w prasie obwodowej i ogólnoukraińskiej. I nie ma to w żaden sposób związku z jej obowiązkami służbowymi, to nakaz duszy. “Wierzę w przyszłość Ukrainy!” — takie jest jej credo. Działalność pani Natalii znajduje wsparcie rodziny. Córka Oksana jest następczynią matki, z zawodu filologiem, kandydatem nauk, jedną z pierwszych prac naukowych w latach 90. poświęciła twórczości wcześniej przemilczanego wybitnego ukraińskiego pisarza Ułasa Samczuka. Siostrzenica Ołena Jefimczuk jest laureatką Ogólnoukraińskiego konkursu “Hranosłow” oraz ukraińsko-niemieckiej nagrody Olesia Honczara. Siostra Maria, z zawodu architekt, jest najbliższą przyjaciółką i osobą o podobnych poglądach, zawsze wspiera radą i czynem. Mąż przychylnie odnosi się do przekonań żony i wspiera ją we wszystkich przedsięwzięciach. W rodzinie panuje więc zgoda i harmonia. Jako osoba głęboko wierząca, Natalia Petriwna wraz z bliskimi co niedzielę uczestniczy w nabożeństwach. Jednak wyjścia do świątyni nie uważa za najważniejsze: ważne, aby Bóg był w duszy. Z pewnością może powiedzieć, że zawsze przestrzegała Bożych przykazań. Działalność pedagogiczną kontynuuje również obecnie jako nauczycielka języka ukraińskiego i literatury, stały członek jury konkursów ukrainoznawczych Ukrainy i obwodu. Jest członkiem zarządu obwodowego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa “Proświta” im. Tarasa Szewczenki i ma jeszcze wiele pomysłów oraz twórczych zamierzeń.
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
