Strona · s. 12strona oryginału ↗
Zakarpaccy uczcili pamięć ofiar procesu Kownera
Слово Просвіти, №32 за 2012 рік
w dawnej stolicy Karpackiej Ukrainy, mieście Chust, i postawili dębowy krzyż na Czerwonym Polu, na mogile siczowców, z napisem „Bojownikom o wolność Ukrainy”. Organizatorami tego czynu byli D. Bandusiak i M. Habowda. Bezpośrednimi wykonawcami byli I. Romanec, M. Kryszka, M. Czowhan, D. Obruczar oraz uczniowie 7. klasy chuskiego gimnazjum Ju. Nejmet i A. Szewerja. Wszystkich tych młodych ludzi oskarżano o zdradę państwową, czyli aktywną działalność na rzecz oderwania Zakarpacia od Węgier i przyłączenia go do Ukrainy drogą walki rewolucyjnej. Po okupacji kraju nauczyciele i studenci Akademii Handlowej w Mukaczewie przenieśli się do Bratysławy, gdzie pod kierunkiem Julijana Chymynca kontynuowali działalność studenci D. Bandusiak, A. Cuha i M. Oros. Następnie wrócili na Zakarpacie. Wszystkich ich aresztowano i skazano na różne kary więzienia: od kilku miesięcy do 12 lat. Do prezydium konferencji naukowej zaproszono dwóch uczestników „procesu Kownera”: Mychajła Szwaba z Łuczka, który obecnie mieszka w Użhorodzie, oraz Mychajła Kopynca z wsi Buszтyno, który po odbyciu kary więzienia wyemigrował do Stanów Zjednoczonych, a wraz z proklamowaniem niepodległości powrócił na Zakarpacie. Wasyl Zwonar z Iršawszczyny, także uczestnik tych wydarzeń, nie mógł przyjechać z powodu choroby. Żywi świadkowie podzielili się wspomnieniami o wydarzeniach sprzed 70 lat.
Na początku konferencji władyka Kyryło (zwierzchnik zakarpackiej eparchii Ukraińskiej Prawosławnej Cerkwi Kijowskiego Patriarchatu) wraz ze swoim duchowieństwem oraz greckokatolicki kapłan ks. Wasyl Kopyn pobłogosławili uczestników konferencji. Referent, przewodniczący Zakarpackiego Obwodowego Zrzeszenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” Wołodymyr Pipasz, na podstawie materiałów archiwalnych przedstawił ów sąd. Dziennikarka, poetka, członkini Stowarzyszenia Pisarzy Bojkowszczyzny Iryna Harmasij odczytała listy z pozdrowieniami dla uczestników konferencji, m.in. od Wasyla Markusza z Chicago, profesora, akademika NANU, politologa, działacza społecznego i publicysty, jednego z organizatorów ukraińskiego podziemia młodzieżowego na Zakarpaciu w czasach węgierskiej okupacji, a także opowiedziała o jego działalności. W uroczystości wystąpiły chór mukaczewskiej „Proświty” (kierowniczka Natalia Dobra) oraz Berehowski Chór Męski „Kupaż” (kierownik Ihor Polański). Przewodniczący Mukaczewskiej Miejskiej „Proświty” Wasyl Sofilkanycz podziękował wszystkim, którzy przybyli, aby uczcić pamięć ofiar procesu Kownera. Niestety, na konferencji nie było przedstawicieli lokalnych struktur władzy ani telewizji.
Po zakończeniu konferencji uczestnicy udali się do pałacu Kownera, w którym odbywał się ów sąd. Zamiast dawnej, wspaniałej budowli architektonicznej, z której byłby dumny każdy naród, zobaczyli prawdziwe ruiny. Do takiego stanu mogli doprowadzić ją jedynie wandale.
Duchowni odprawili panichidę, imiennie wymienili wszystkie ofiary Kownera, które uczczono minutą ciszy. Ludzie wyrażali przypuszczenie, że zabytek doprowadzono do takiego stanu celowo, aby sprywatyzować go za bezcen na potrzeby biznesowe. Mamy jednak nadzieję, że naród nie dopuści do tego, by zbudowano tu jakiś lokal rozrywkowy. Władyka Kyryło (UPC KP) prowadzi rozmowy z władzami Mukaczewa w sprawie przydziału kilku pomieszczeń, w których Cerkiew utworzy muzeum i urządzi kaplicę.
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
