Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 1strona oryginału ↗

OGÓLNOUKRAIŃSKI TYGODNIK KULTUROLOGICZNY 32 (928), 10—16 sierpnia 2017 Moralno-światopoglądowy system edukacyjny Hryhorija Skoworody Ogólnoukraińskie nauki skoworodyńskie „Poznaj siebie” UKRAIŃSKA ALTERNATYWA

Слово Просвіти, №32 за 2017 рік

Pragnąc godnie uczcić w 2022 roku 300-letni jubileusz wielkiego ukraińskiego myśliciela-mędrca, pedagoga, filozofa, poety, kompozytora, muzyka, kulturalno-oświatowego działacza Hryhorija Sawycza Skoworody (1722—1794) na szczeblu ogólnoukraińskim i międzynarodowym oraz w celu popularyzacji jego bogatego dziedzictwa duchowo-pedagogicznego wśród pedagogów, młodzieży szkolnej i studenckiej oraz szerokiego ogółu społeczeństwa, Ministerstwo Oświaty i Nauki Ukrainy wprowadziło od 2017 roku Ogólnoukraińskie nauki skoworodyńskie „Poznaj siebie”, zainicjowane przez Ukraiński Fundusz Kultury. Jeszcze pod koniec 2012 roku przy Ukraińskim Funduszu Kultury został utworzony Ogólnoukraiński społeczny komitet organizacyjny ds. obchodów 300-letniego jubileuszu Hryhorija Sawycza Skoworody, któremu przewodniczył Borys Illicz Olijnyk. Cały projekt jubileuszowy nazwano „Hryhorij Skoworoda — 300”. Obecnie Społecznemu komitetowi organizacyjnemu ds. przygotowania i przeprowadzenia nauk skoworodyńskich przewodniczą współprzewodniczący — akademik Narodowej Akademii Nauk Ukrainy Jarosław Stepanowycz Jackiw oraz minister oświaty i nauki Ukrainy Lilija Mychajliwna Hrynewycz. Podstawowe materiały nauk zostały rozesłane do departamentów (wydziałów) oświaty i nauki obwodowych oraz Kijowskiej Miejskiej Administracji Państwowej, instytutów podyplomowego kształcenia pedagogicznego, wyższych uczelni Ukrainy. Wiodącą organizacją ds. przeprowadzenia nauk wyznaczono Państwową instytucję naukową „Instytut modernizacji treści oświaty” MON Ukrainy. MON prowadzi nauki przy wsparciu organizacyjnym Instytutu Filozofii im. H. S. Skoworody oraz Instytutu Literatury im. T. H. Szewczenki NAN Ukrainy, Ukraińskiego międzynarodowego komitetu ds. nauki i kultury przy NAN Ukrainy, Narodowej akademii nauk pedagogicznych Ukrainy, Narodowego Uniwersytetu „Akademia Kijowsko-Mohylańska”, Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu im. Tarasa Szewczenki, Perejasławsko-Chmielnickiego Państwowego Uniwersytetu Pedagogicznego im. Hryhorija Skoworody, Charkowskiego Narodowego Uniwersytetu Pedagogicznego im. H. S. Skoworody, Połtawskiego Narodowego Uniwersytetu Pedagogicznego im. W. H. Korolenki, Charkowskiego Narodowego Technicznego Uniwersytetu Rolnictwa im. Petra Wasylenki, Narodowego Uniwersytetu Leśnictwa Ukrainy (Lwów), Małej Akademii Nauk Ukrainy, Międzynarodowej szkoły ukraińskiej, Centrum współpracy humanitarnej z ukraińską diasporą Nieżyńskiego Uniwersytetu Państwowego im. Mykoły Hohola, Narodowego stowarzyszenia ukrainistów, Międzynarodowego stowarzyszenia ukrainistów, Ukraińskiego wolnego uniwersytetu, Uniwersytetu w Mediolanie, Narodowego związku pisarzy Ukrainy, Związku pisarzy ukraińskich Słowacji, Narodowego związku kompozytorów Ukrainy, Narodowego związku dziennikarzy Ukrainy, Towarzystwa „Znannia” Ukrainy, Ukraińskiego Funduszu Kultury, Ogólnoukraińskiego towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, Instytutu genezy życia i Wszechświata oraz muzeów H. S. Skoworody. O istocie nauk skoworodyńskich oraz systemie edukacyjnym Skoworody opowiada czytelnikom „Słowa Proświty” inicjator i autor koncepcji nauk, kulturozof Ołeksander SzoKało. — Ołeksandrze Andrijowyczu, jak rozpocznie się wdrażanie idei nauk skoworodyńskich? — Do godnego, nieformalnego uczczenia znaczącej daty należy się należycie przygotować. Mając doświadczenie w prowadzeniu w systemie oświaty Ukrainy w 2008 r. Ogólnoukraińskich czytań kuliszowskich „Ożywić żywe słowo”, zaproponowałem z ramienia UFK dla Ministerstwa oświaty i nauki Ukrainy szczegółowo opracowaną koncepcję Ogólnoukraińskich nauk skoworodyńskich „Poznaj siebie”. — Nasuwa się pytanie o poziom naszego rozumienia fenomenu Skoworody… Hryhorij Skoworoda. Heorhij Melychow, 1965 — Fenomen Skoworody jest tak wszechogarniający, jak cały świat ukraińskiej kultury, jak sama Prawda. Kultura, w rozumieniu Skoworody, to „drugie, duchowe, narodzenie człowieka” z duchowego zarodka w sercu poprzez odkrycie przez nią „zapotrzebowanego, świętego w sobie”. Ta definicja kultury Skoworody stała się podstawową zasadą jego kulturozofii — metodologii mądrości, światopoglądowego systemu moralno-duchowej orientacji dla samopoznania i samorozwoju człowieka. Pojęcie kulturozofia pochodzi od łacińskiego colo — uprawiać ziemię, hodować, pielęgnować, a także od łacińskiego cultura — uprawa, udoskonalenie, pielęgnowanie, wychowanie oraz greckiego σοφία — wiedza, mądrość. Mądrość — to nauka, która jest systemem pojęć i wiedzy teoretycznej. Zakończenie na str. 10-11 Ogólnoukraińskie nauki skoworodyńskie „Poznaj siebie” rozpoczynają się 5 października 2017 roku, w Światowy dzień nauczyciela, i będą prowadzone w tym czasie corocznie w całej Ukrainie, w krajach, w których bywał H. S. Skoworoda (Słowacja, Węgry, Austria, Północne Włochy, Niemcy, Polska) oraz w ukraińskich placówkach oświatowych za granicą. WIEC CZYTELNICZY — TAK MYŚLĘ! Premiera rubryki: NARODOWA ELITA PRZEPISY RODZINNE

s. 10 · strona oryginału ↗

Mądrość to system skutecznej wiedzy, doświadczenie duchowe, moralna miara prawdziwości ludzkiego życia. Mądrość to duchowe poświęcenie. Mędrcy-asceci żyją prawdziwie według zasady moralnej: pracują i nie szukają korzyści, tworzą i nie przywłaszczają, osiągają sukces i nie chwalą się, stają się wielkimi i nie panują. Ta moralno-kulturozoficzna zasada mądrości stała się podstawą systemu edukacyjnego H. Skoworody. Był on mało zrozumiały dla jego współczesnych i jest mało zrozumiały dla obecnych pokoleń, ponieważ mądre kulturozoficzne osiągnięcia Skoworody są ponadczasowe — wieczne, a do ich percepcji trzeba się przygotować. Zarówno do zgłębienia świata kultury narodowej, jak i do zgłębienia fenomenu Skoworody, trzeba narodzić się duchowo we własnej kulturowości. W przeciwnym razie każdy będzie postrzegał zarówno kulturę, jak i Skoworodę w miarę swojej niegotowości. Niestety, do dziś aktualna pozostaje apokryficzna teza: „U nas Skoworodę bardziej znają, niż czytają”. Mędrca za życia nazywano „sektantem”, teraz interpretuje się go w szerszym spektrum — od „prawosławnego mnicha” po „hippisa”, próbując „przekodować na współczesne formaty”. Dlatego obecnie pilną potrzebą jest studiowanie i przyswajanie istoty żywej nauki mędrca oraz wdrażanie w proces edukacyjny moralno-światopoglądowych zasad filozoficzno-edukacyjnego systemu Skoworody. Za 300 lat nic się nie zmieniło w społeczeństwie… — Aktualne pozostają ostrzeżenia Skoworody: „Rozum zawsze lubi się za coś brać, a kiedy nie będzie miał dobrego, wtedy zwróci się ku złemu”; „U tych, którzy są niscy duchem, to co najlepsze z napisanego i powiedzianego staje się najgorszym”. — Skoworoda-edukator wyraźnie zaznacza swoją antyelitarystyczną pozycję duchowego ascety, który pragnie obudzić uśpiony przez państwo lud: „Pańskie przekonania, jakoby prości ludzie byli czarni, wydają mi się śmieszne... Jak z łona czarnego człowieka pojawili się biali panowie? Kombinują: prości ludzie śpią; niech śpią i głębokim snem, bohaterskim; ale każdy sen — się skończy, a kto śpi — ten nie jest martwym i nie jest zesztywniałym trupem. …Mnie hańbią, niech hańbią; o mnie mówią, że noszę świecę przed ślepymi, ale bez oczu nie zobaczysz pochodni; niech mówią; ze mnie się śmieją, że jestem dzwonnikiem dla głuchych, ale głuchy nie słyszy dudnienia; niech się śmieją; oni wiedzą swoje, a ja wiem swoje i wykonuję swoje tak, jak ja wiem, i moje dążenie mnie równoważy”. Pozycja edukacyjna Skoworody opiera się na głębokim szacunku do własnego narodu: „Wiedza nie powinna zawężać swojego wpływu tylko do kapłanów nauki, którzy żrą i przejadają się, ale powinna być dostępna dla całego narodu, wejść w naród i utwierdzić się w sercu oraz duszy wszystkich tych, którzy powinni powiedzieć prawdę: ja także jestem człowiekiem i nie jest mi obojętne wszystko to, co ludzkie!”. Mądry nauczyciel stale podkreślał, że ludziom brakuje najważniejszej nauki — nauki o człowieku oraz o drodze osiągania przez ludzi szczęścia. Stąd moralna zasada systemu edukacyjnego mędrca Skoworody: nie życie dla nauki, a nauka dla życia. Filozofia i pedagogika mędrca Skoworody są wzajemnie powiązane wewnętrznym, głębokim dążeniem do samopoznania i szczęśliwego życia. Skoworoda rozumiał filozofię jako mądrość — umiejętność prawdziwego życia i sam żył zgodnie ze swoją prawdziwą nauką. Człowiek jest na tyle mądry, na ile jest moralnie dojrzały i silny duchem. Ogólnoludzka zasada dojrzałości moralnej jest jasna i wszechogarniająca: człowiekowi należy myśleć prawdziwie, działać sprawiedliwie i wypowiadać się zgodnie z prawdą. Kiedy człowiek dojrzewa moralnie, w samopoznaniu otwiera się przed nim wiedza o życiowym programie jego duszy — otwiera się Prawda Życia. — Zatem pedagogika Skoworody to całościowy moralno-światopoglądowy system edukacyjny? — Tak, ukazuje go na różnych poziomach percepcji: poprzez przypowieści, bajki, pieśni, poezje, traktaty filozoficzne i dialogi. Swoją zasadą dialogiczną Skoworoda otworzył perspektywę wewnętrznego zmysłowo-rozumowego samopoznania człowieka oraz jego kulturowego narodzenia się, samorozwoju na podstawie dojrzałości moralnej, a także poznania przez niego narodu jako kulturowej całości oraz zgłębienia Natury i Świata. Filozofia Skoworody to zasada poznania Prawdy, a pedagogika to system edukacyjny prawdziwego, kulturalnego, szczęśliwego ludzkiego życia. Pedagogika to jedyny zawód H. Skoworody, którym zajmował się przez całe życie; „jedyny oficjalny stan, z którym ideowo się godził” — tak trafnie określiła status społeczny Skoworody historyk i pedagog Ołeksandra Jefymenko. Mędrzec wszędzie i zawsze pozostaje prawdziwym pedagogiem — moralnym nauczycielem dla wszystkich pokoleń i wszystkich warstw narodu ukraińskiego. Hryhorij Sawowycz Skoworoda pozostawił swojemu narodowi unikalne dziedzictwo duchowo-edukacyjne, oparte na jego osobistym doświadczeniu edukacyjno-wychowawczym. Moralno-światopoglądowe zasady własnego systemu edukacyjnego Hryhorij Skoworoda konsekwentnie wyłożył w dziełach filozoficzno-pedagogicznych i poetyckich, w korespondencji ze swoim uczniem i pierwszym biografem Mychajłem Iwanowyczem Kowalynśkym (1745—1807). „Dobrze urodzić i dobrze nauczyć” — Na czym bazuje filozoficzno-edukacyjny system Skoworody? — Na tradycji ukraińskiej edukacji rodzinnej, gdzie wiodąca funkcja wychowawcza należy do ojca i O istocie nauk Skoworody oraz systemie edukacyjnym Skoworody opowiada czytelnikom „Słowa Proświty” inicjator i autor koncepcji nauk, kulturozof Ołeksander Szokało. matki. Wielki pedagog podkreśla dwie rodzinne cnoty ojca i matki: „Dwa są główne obowiązki ojca-matki: »Dobrze urodzić i dobrze nauczyć«”. To znaczy, że ojciec-matka powinni urodzić i wychować dziecko — przygotować je do „drugiego, duchowego narodzenia” (tak Skoworoda zdefiniował kulturalność człowieka). Szkoła ogólna, nauczyciele pracują głównie ze zdolnościami umysłowymi dziecka i pomagają mu poznawać świat zewnętrzny oraz adaptować się w nim, a rodzinna szkoła matczyno-ojcowska budzi w sercu dziecka wolę ducha, pielęgnuje typ duchowy i pomaga mu poznać siebie — uświadomić sobie życiowy program swojej duszy i zrealizować go w samodzielnym życiu. Dla współczesnych Hryhorij Skoworoda był „wędrowną akademią”, a M. Kowalynski nazwał swojego nauczyciela „obywatelem wszechświatowym”. Tradycja ukraińskiego wychowania rodzinnego i system edukacyjny Skoworody są spokrewnione z sokratejską majeutyką (dosłownie — sztuka położnicza, akuszerstwo) — sztuką pomocy w nowym narodzeniu. Pierwszy ateński filozof-mędrzec Sokrates (469 p.n.e. — 399 p.n.e.), korzystając z umiejętności swojej matki, położnej Fenarety, która pomagała rodzić się dzieciom, przyjmował „porody duszy, a nie ciała”: pomagał rodzić się prawdziwemu myśleniu — budził duchowy zarodek w sercach ludzi i pomagał ich duchowemu narodzeniu. Dlatego dla Sokratesa człowiek to moralnie dojrzała i duchowo narodzona osoba. Apollińskie wezwanie „Poznaj samego siebie!” (napis na delfickiej świątyni Apollina — Ducha Światła i Ładu, patrona muz) dla Sokratesa oznaczało poznanie siebie jako osoby moralnej i społecznej. Sokrates nie dawał gotowej zewnętrznej, sofistycznej wiedzy, za którą sofiści brali zapłatę, lecz nauczał odkrywać wewnętrzną wiedzę w sobie samym. Skoworoda, podobnie jak Sokrates, nigdy nie dawał gotowej wiedzy, a w dialogu skłaniał rozmówcę do samodzielnego odkrycia w sobie prawdziwej wiedzy. Bo Prawda żyje w człowieku od narodzenia i człowiek powinien ją poznać. Dopóki człowiek nie zna Prawdy, jest bezwolny, niemocny, niecałościowy, więc musi uzdrawiać się w samopoznaniu — poznaniu Prawdy. — Samopoznanie — to nie intelektualna kontemplacja, a działający proces wewnętrznego przeżywania? — Według Skoworody, poznać siebie — to nie tylko rozumem ogarnąć swoje życie, ale przeżyć je poprzez uczucia. Sam Skoworoda czerpał wiedzę nie z książek, a z własnego wewnętrznego samopoznania i przeżywania — w wolnym duchowym doświadczeniu oraz z żywej tradycji rodzimej kultury. Mędrzec rozpatrywał książki jako owoc samopoznania i przebudzonego myślenia: „Nie rozum z książek, a książki z rozumu się zrodziły”. Tak Skoworoda oznaczył wtórność książki (biblii). Jako mądry nauczyciel Hryhorij Sawowycz nikomu nie narzucał swoich wewnętrznych olśnień, a nauczał ludzi, by sami w sobie odkrywali wewnętrzną, działającą wiedzę — ogarniali Prawdę i żyli w niej. Stąd pedagogiczna zasada Hryhorija Skoworody — „Nauczam tych, którzy pragną wiedzieć”. Podobnymi zasadami doboru uczniów kierowali się starogrecki mędrzec Sokrates: „Przemów, abym cię zobaczył, i spraw, abym cię zrozumiał” oraz starochiński oświeciciel Kong Fuzi (latynizowane: Konfucjusz; 551 p.n.e. — 479 p.n.e.): „Kto nie pragnie wiedzieć, tego nie oświecam. Kto nie płonie, temu nie otwieram”. Podobnej zasady w edukacji przestrzegał także angielski filozof, socjolog Herbert Spencer (1820—1903): „Głównym celem edukacji nie jest wiedza, a działania na podstawie zdobytej wiedzy”. — Poprzez „spokrewnioną pracę” samego Skoworody — poprzez jego talenty poety-śpiewaka i kompozytora-muzyka, odkrywa się bogactwo jego duszy, jego wszechogarniającego światopoglądu i całościowego systemu filozoficzno-edukacyjnego. — Poetycko-kompozytorska twórczość i filozoficzno-edukacyjna praca H. Skoworody są harmonijnie połączone w całościowy system moralno-światopoglądowy. Dbał o to, by słowo brzmiało melodyjnie, jak jego gra na fujarce czy skrzypcach. Muzyka nadawała filozoficznym myślom i poetyckim obrazom układowości i głębokiej przenikliwości. Poezja Skoworody jest podporządkowana prawom naturalno-ładowego muzycznego brzmienia i na tej głębokiej ładowej podstawie opiera się jego metodyka nauczania muzyki i poetyki. „Poznasz Prawdę — wejdzie wtedy w krew twoją Słońce”. To jasnowidzące olśnienie mędrca Skoworody świetlistą istotą człowieka potwierdził ukraiński biolog-myśliciel Mykoła Hryhorowycz Chołodny (1882—1953): „Człowiek — od narodzenia do śmierci — to tylko jedna fala świetlna”. Skoworoda oznaczył „oktawą światła” brzmienie melodii Wszechjednego Ładu w ludzkiej istocie. Bo melodia — to rytmiczny ruch czystego dźwięku, zrodzonego ze światła. Hryhorij Skoworoda swoim niezwykle rozwiniętym organem jasnowidzenia bezpośrednio postrzegał wewnętrzne duchowe olśnienia jako „najdoskonalszą”. Lubow Hołota Ołeksander Szokało

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn