Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 13strona oryginału ↗

Kronika wielkiej konfrontacji

Слово Просвіти, №32 за 2017 рік

Z rodu Okuniewskich wywodził się działacz polityczny Teofil Okuniewski (1898—1937), który był jednym z najwybitniejszych polityków swoich czasów, rycerskim obrońcą honoru narodu ukraińskiego oraz posłem do parlamentu wiedeńskiego w latach 1897—1900 i 1907—1918, a także do Sejmu Krajowego Galicji w latach 1889—1900 i 1913—1914. Z zawodu był prawnikiem i brał udział w najgłośniejszych ówczesnych procesach politycznych, broniąc Ukraińców. Jego brat Jarosław Okuniewski (1860—1929) był lekarzem i admirałem Austriackiej Marynarki Wojennej. Wychowywał następcę tronu Austrii, był organizatorem międzynarodowego szpitala morskiego w Puli, autorem statutu morskiej służby medycznej w monarchii i za swoją działalność został uhonorowany najróżniejszymi nagrodami oraz tytułami różnych krajów świata. Stał się autorem wspaniałych „Listów z obczyzny”, wydanych w dwóch tomach (t. 1 — 1898 rok oraz t. 2 — 1902 rok). Z tego samego rodu pochodziła Olga Okuniewska (1875—1960), znana ukraińska pianistka, która kształciła się w Konserwatorium Wiedeńskim oraz w Kijowie u Mykoły Łysenki. Była akompaniatorką światowej sławy śpiewaczki Sołomiji Kruszelnyckiej. Kuzynką braci Okuniewskich była Zofia Atanasiwna Okuniewska-Moraczewska, wychowanka Natalii Kobrynskiej, pierwsza kobieta, która ukończyła gimnazjum, a następnie została pierwszą lekarką w Austro-Węgrzech. Wszyscy oni byli częstymi gośćmi w domu Longina Ozarkiewicza w Gródku… Z tego punktu widzenia dom ten jest unikalny w historii kultury ukraińskiej, czego w żaden sposób nie rozumie lub świadomie nie chce zrozumieć władza w Gródku, poddając go takiemu spustoszeniu i zbezczeszczeniu… W 1860 roku na Iwana, syna Iwana, Ozarkiewicza nałożono zaszczytne obowiązki bycia dziekanem dekanatu śniatyńskiego, a także obowiązki komisarza szkolnego w powiecie. W latach 1868—1884 był wicemarszałkiem Rady Powiatowej w Śniatynie, wybierano go również we wsiach wchodzących w skład parafii na radnego gminnego. I wszędzie prowadził walkę o prawa narodu ukraińskiego. Jego działalność i zaufanie, jakim darzyli go ludzie, doprowadziły do tego, że był wybierany posłem do Sejmu Krajowego Galicji i sprawował tę funkcję w latach 1867—1876, a trzykrotnie wybierano go posłem do parlamentu wiedeńskiego: w 1873, 1879 i 1885 roku. Takiego zaszczytu nie dostąpił prawie nikt z ówczesnych działaczy politycznych i społecznych. Stanowisko posła dawało wiele preferencji i niezłą pensję, której ks. Ozarkiewicz nie zmarnował, lecz myśląc o dobrobycie rodziny, dokupywał ziemię, w wyniku czego powstał całkiem spory majątek, który przynosił niemały dochód. Właśnie na tej ziemi jego synowa, dawna narzeczona Iwana Franki, Olga Roszkewycz, miała zamiar stworzyć coś w rodzaju komuny, biorąc w dzierżawę ziemię ks. Ozarkiewicza, który w tym czasie przeniósł się do pracy w Bolechowie, aby z zysków tej komuny utrzymywać takie odrzucone przez społeczeństwo osoby jak Iwan Franko i Mychajło Pawłyk. Z tego zamysłu nic nie wyszło, ale później cała ta ziemia przeszła na własność Towarzystwa Naukowego im. Tarasa Szewczenki i stanowiła jego kapitał. Był aktywny w pracy parlamentu wiedeńskiego, stale składał zapytania w kwestiach ograniczeń praw chłopów i bronił praw narodowych Ukraińców. Ciąg dalszy nastąpi. Eduard OWCHARENKO Zdjęcia autora. „Ukraina jest jedną z centralnych aren obu wojen światowych. Podzielona między dwa walczące imperia, nasza ziemia znalazła się w centrum wielkiej konfrontacji w latach 1914—1918 i dwadzieścia lat później — w latach 1939—1945. Pozbawieni własnej państwowości, Ukraińcy zmuszeni byli walczyć za obce im interesy, a nawet zabijać innych Ukraińców, ubranych w mundury innych imperiów. Losy dwóch pokoleń naszych rodaków były podobne. Mieszkańcy zachodnich terenów w I wojnie światowej przelewali swoją krew jako żołnierze armii austro-węgierskiej, w II wojnie — część z nich znalazła się w formacjach Trzeciej Rzeszy. Mieszkańcy Naddnieprza stawali się żołnierzami imperium rosyjskiego, a następnie większość z nich po dwudziestu latach znalazła się w szeregach Armii Czerwonej” — opowiada przewodniczący Ukraińskiego Instytutu Pamięci Narodowej Wołodymyr Wiatrowycz. Zakończenie I wojny światowej uwieńczone zostało próbami stworzenia państwa i wojska ukraińskiego. Jednak utrzymać niepodległości się nie udało. W rezultacie Ukraina została ponownie podzielona między sąsiednie kraje. I w II wojnie światowej historia znów powtórzyła okrutną lekcję dla narodu pozbawionego państwa. W ciągu sześciu lat od 1939 do 1945 roku około siedmiu milionów Ukraińców ponownie chwyciło za broń, stając się żołnierzami siedmiu armii. Absolutna większość z nich (6,3 mln) walczyła w szeregach koalicji antyhitlerowskiej, z czego najwięcej było czerwonoarmistami. Około 300 tysięcy walczyło za Trzecią Rzeszę lub jej sojuszników. Błędne koło, na które skazane były miliony Ukraińców, udało się jednak przerwać. Około 100 tysięcy młodych chłopców i dziewcząt rzuciło wyzwanie głównym uczestnikom wojny, obu reżimom totalitarnym — nazistowskiemu i komunistycznemu. Stali się żołnierzami Ukraińskiej Powstańczej Armii. Ta formacja wojskowa nie była największą spośród tych, które starły się w śmiertelnym boju na ukraińskiej ziemi. Ale była najważniejszą, gdyż UPA to jedyna armia w II wojnie światowej stworzona przez samych Ukraińców. Nie tylko bez jakiejkolwiek pomocy innych jej uczestników, ale wręcz wbrew nim. UPA stała się odpowiedzią niepokonanego narodu. Nieoczekiwaną odpowiedzią dla tych, którzy uważali Ukraińców za niewolników i podludzi, byli pewni, że ostatecznie złamali im kręgosłup represjami i Hołodomorem. Od samego początku powstańcza armia ogłosiła głównym. Inna ANDRIJASZ, śpiewaczka operowa, regentka zespołu wokalnego „Niebiańska Opieka” przy cerkwi Świętej Opieki Matki Bożej UAOC, m. Bojarka Miejscowi mieszkańcy Półwyspu Bałkańskiego byli mile zaskoczeni patriotyzmem ukraińskich pielgrzymów. Sekretarz Świętego Synodu Albańskiego Kościoła Prawosławnego metropolita Natanael w Katedrze Zmartwychwstania Pańskiego w Tiranie wystawił Ukraińcom do ucałowania relikwie męczenników z czasów Imperium Osmańskiego, księcia Włodzimierza Serbskiego i świętego Kosmy, oraz pobłogosławił wszystkich namaszczeniem olejami. W prawosławnej cerkwi św. Mikołaja Cudotwórcy w Belgradzie (Serbia), gdzie znajduje się cząstka relikwii świętego apostoła Andrzeja Pierwszego Powołanego, proboszcz tej świątyni ojciec Włodzimierz śpiewał wraz z nami „Mnohaja lita”, a w mieście Elbasan w cerkwi Najświętszej Maryi Panny ojciec Dymitr Przysiężny odprawił Akatyst do Bogurodzicy, wysławiając Królową Nieba i Ziemi wraz z zespołem wokalnym i ukraińskimi pielgrzymami. W monasterze świętego Błażeja, który znajduje się w Albanii, zespół muzyki duchowej „Niebiańska Opieka” zaśpiewał świąteczne tropariony w językach greckim, gruzińskim i ukraińskim. A w domu dziecka na terenie tego monasteru wykonali „Modlitwę za Ukrainę” M. Łysenki. Miejscowe dzieci gościnnie przywitały pielgrzymów z Ukrainy i zaśpiewały albańskie pieśni duchowe i narodowe. W pobliżu miasta Laç odwiedzili monaster świętego Antoniego, gdzie na górze wzniesiono wysoki Krzyż. W mieście Berat odbyła się wycieczka krajoznawcza z wizytą w twierdzy Onufrego oraz Narodowym Muzeum Ikonograficznym. W stolicy Serbii, Belgradzie, odwiedziliśmy Sobór świętego Sawy Serbskiego, Cerkiew Soborną św. Michała Archanioła oraz Cerkiew św. Marka. Wszędzie, gdzie przebywali ukraińscy pielgrzymi, spotykali się z życzliwością i zrozumieniem. Ta duchowa podróż stała się dla nas wszystkich świadectwem jedności chrześcijańskiego świata i siły modlitwy. Głównym celem powstania Ukraińskiej Powstańczej Armii było stworzenie ukraińskiego państwa. Cel ten był sprzeczny z planami innych uczestników wojny, ale jego bezkompromisowe forsowanie przez powstańców przekształciło ich armię w odrębny ukraiński czynnik w II wojnie światowej. Ukraiński ruch wyzwoleńczy stał się podmiotem polityki międzynarodowej, z którym musieli liczyć się wszyscy uczestnicy wojny. Dla większości Ukraińców, którzy byli żołnierzami w innych armiach, wojna zakończyła się w maju 1945 roku, po ustaniu działań wojennych w Europie. Czy kilka miesięcy później po kapitulacji Japonii we wrześniu. Ale nie dla żołnierzy UPA. Ich walka z komunistycznym reżimem totalitarnym trwała ponad dekadę. Wystawa fotodokumentalna „UPA — odpowiedź niepokonanego narodu” to opowieść o walce powstańców przeciwko nazistowskiemu i komunistycznemu reżimom totalitarnym. Historia, która była jednakowo zawzięcie szkalowana przez obu jej przeciwników podczas wojny. Historia, która do dziś znajduje się w epicentrum konfrontacji informacyjnej. Przedstawienie żołnierzy UPA jako zdrajców swojego narodu i przestępców jest nadal ważne dla tych, którzy nie widzą Ukrainy wolną i silną w przyszłości. Przecież historia ukraińskich powstańców pokazuje, jak stanowcza może być odpowiedź Ukraińców na zamachy na ich wolność. Ekspozycja opowiada o Ołeksandrze Łuckim — zastępcy referenta Prowodu OUN, Wasylu Czyżewskim — obwodowym referencie wojskowym Drohobyczczyzny, Omelianie Polowym — dowódcy kurenia „Krywonis I”, Andriju Tuczapeciu — dowódcy sotni UNS „Siromanci”, Ostapie Lyndzie — referencie wojskowym Lwowskiego obwodowego prowodu OUN, Romanie Szuchewyczu — jednym z liderów OUN, Kyryle Osmaku — Prezydencie Ukraińskiej Głównej Rady Wyzwoleńczej, Ostapie Kaczanie — zastępcy dowódcy Winnickiego okręgu wojskowego i innych. Uwagę wielu zwiedzających wystawę przyciąga artykuł „Obce dywizje czy własna armia”, który został wydrukowany w podziemnym wydaniu Wołyńskiego krajowego prowodu OUN „Wolna Ukraina” nr 6 z lipca 1943 roku. „Niemiecka prasa w Generalnym Gubernatorstwie, w szczególności ukraińska, głośno krzyczała o stworzeniu niemieckiej dywizji SS pod nazwą „Galicja”. Kampania rozpoczęła się w kwietniu i trwa do dziś. Poparł tę kampanię Ukraiński Komitet Centralny na czele z Kubijowyczem. Komenda dywizji składa się z Ukraińców i Niemców. Na jej czele od Ukraińców stanął gen. Kurmanowycz, od Niemców płk Bisanz. Dywizja miałaby wybitnie wojskowy charakter i cel, nie mając nic wspólnego z jakimiś politycznymi dążeniami. Oto mamy nowy środek niszczenia najlepszych zdolnych do walki kadr narodu ukraińskiego. Kontynuowana akcja, której celem jest wywołanie na Ukrainie masowego głodu, pobór ludzi do Niemiec na roboty, masowy terror — to stare metody niszczenia naszych sił. Od kwietnia br. Hitler wymyślił jeszcze jedną metodę. Uchytrzył się zmobilizować nas na front i, niczym niewolników, wysłać na śmierć za swojego kata. Stworzenie „ukraińskiej” formacji wojskowej Niemców zabija jednym strzałem aż cztery zające: 1. Wyniszczają ukraiński element zdolny do walki, posyłając go w największy ogień na najbardziej zagrożone odcinki. Nigdzie masowo likwidować ludzi nie jest tak łatwo, jak na froncie. Wróg bije z przodu, a sojusznik może bić z tyłu. 2. Osłabiają naszymi rękami swojego przeciwnika. 3. Manifestują przed światem, że Ukraińcy uznali, ba, nawet zaświadczyli swoją krwią ideę „Nowej Europy” i położenie w niej Ukrainy jako kolonii. 4. Paraliżują ukraińską wojnę wyzwoleńczą politycznie i militarnie. Grając na wojowniczym zapale ukraińskiej młodzieży oraz na naszym wrogim stosunku do Moskwy, Niemcy spodziewają się sukcesu. Ale naród ukraiński dziś ma własny cel polityczny. Stworzenie Samodzielnego Sobornego Państwa Ukraińskiego. I przyjmuje każdy środek walki, który może osiągnąć ten cel, a odrzuca wszystko, co jest z nim sprzeczne. Czy zdobył ktokolwiek własne państwo przy pomocy armii kolonialnej? Nie. Bo każda armia kolonialna we wszystkim zależy od obcego dowództwa wojskowego. Uzależnienie to polega na tym, że obcy nie pozwala nam szkolić oficerów. A armia bez wyszkolonych oficerów — to masa bez głowy, która naporu regularnego wojska przeciwnika nie wytrzyma. Oprócz tego armii kolonialnej nie zaznajamia się ze wszystkimi rodzajami nowoczesnej broni. Przed spiskiem armii kolonialnej przeciwko swojemu panu wróg z wyprzedzeniem zabezpiecza się donosicielami i prowokatorami i w decydującym momencie każdą dywersję zawczasu likwiduje. Skutkiem wszystkich tych przyczyn Anglicy łatwo zlikwidowali powstanie angielskiego wojska kolonialnego w 1868 roku. Wróg nigdy nie dopuści do stworzenia silnej armii kolonialnej, która zagrażałaby jemu samemu. I dlatego ukraińska armia kolonialna, oprócz silnego fizycznego zniszczenia elementu zdolnego do walki, politycznej kompromitacji oraz pomocy swojemu wrogowi nic nam nie dała… …Wszystko, co zdolne jest nosić broń, idzie nie do wrogich dywizji, a do bliskiej nam Ukraińskiej Powstańczej Armii. W UPA odnajdzie ukraińskie żołnierstwo swoje ideały, za które z honorem przelać krew, oddać swoje życie. Bo UPA — to Siła Zbrojna Narodu Ukraińskiego i rękojmia jego zwycięstwa. UPA — to szkoła ukraińskich żołnierzy, podoficerów i oficerów. UPA — to odnowione państwo ukraińskie, za które od wieków przelewali swoją krew nasi przodkowie…” tego Archanioła Michała, cerkiew Narodzenia Bogurodzicy oraz kaplicę czcigodnej Paraskiewy, gdzie przechowywana jest cząstka jej relikwii i znajduje się uzdrawiające źródło. A Macedonia zachwyciła swoimi monumentalnymi i starożytnymi budowlami. Wydawało się, że samo niebo pod słoneczną flagą Macedonii jaśniało łaską dla Ukraińców w modlitwie i Świętej Komunii. Właśnie tutaj, na brzegu Jeziora Ochrydzkiego, odprawiliśmy Boską Liturgię. Modlili się z nami zarówno Macedończycy, jak i przedstawiciele innych narodów. Nabożeństwo odbywało się w języku ukraińskim, ale wszyscy modlili się razem, rozumiejąc głęboki sens tego, co skryte. To zjednoczenie ducha we wspólnej modlitwie do Pana świadczy o wysokim błogosławieństwie z niebios. W centrum Kijowa na Chreszczatyku działa wystawa „UPA — odpowiedź niepokonanego narodu”. Na fotografiach, dokumentach, wykresach, mapach i infografikach przedstawiono całościowy obraz oporu Organizacji Ukraińskich Nacjonalistów oraz Ukraińskiej Powstańczej Armii wobec Trzeciej Rzeszy. Objęto okres od aresztowań Stepana Bandery i Jarosława Stećki przez niemieckie służby specjalne w lipcu 1941 roku do uwolnienia ostatnich nacjonalistów — więźniów nazistowskich obozów koncentracyjnych w maju 1945 roku. Boska liturgia po ukraińsku w Europie Niedawno odbyła się podróż zorganizowanego przeze mnie kwintetu wokalnego solistów „Niebiańska Opieka” za granicę po miejscach duchowych. Pomoc w organizacji wyjazdu udzielił proboszcz cerkwi Świętej Opieki UAAP w mieście Bojarka, mitrat protojerej Dymitr Prysiażny. Ksiądz i śpiewacy przeprowadzili w Serbii, Albanii i Macedonii molebnie, akatysty oraz Boską Liturgię w języku ukraińskim.

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn