Strona · s. 6strona oryginału ↗
Uhonorowanie pamięci ofiar Wielkiego terroru lat 1937–1938
Слово Просвіти, №32 за 2018 рік
Heorhij ŁUKIANCZUK, przewodniczący Międzynarodowego Stowarzyszenia Społecznego „Bractwo Sołowieckie” Społeczność ukraińskiej stolicy wzięła udział w uroczystościach żałobnych poświęconych ofiarom Wielkiego terroru lat 1937–1938. Członkowie „Bractwa Sołowieckiego”, kijowskiego „Memoriału” im. Wasyla Stusa oraz Kijowskiego Stowarzyszenia Więźniów Politycznych i Ofiar Represji zebrali się w tradycyjnym czasie i dniu (godzina 12:00 czasu karelskiego, 5 sierpnia) w stolicy Ukrainy, Kijowie, przy Krzyżu Pamiątkowym, który ustawiono obok budynku dawnego Pałacu Październikowego — miejsca tortur i rozstrzeliwań dziesiątek tysięcy ukraińskich obywateli różnych narodowości i wyznań, którzy stali się ofiarami stalinowskich represji w czasach Wielkiego terroru… Przemówienia wygłosili: znany badacz historii pierwszej połowy XX wieku Roman Matuzko, kierownik pierwszych „Pielgrzymek Sołowieckich” do Sandarmochu i na Sołowki, więzień polityczny radzieckich łagrów Wasyl Owsijenko, przewodniczący kijowskiej organizacji weteranów II wojny światowej Mykoła Zozula, przewodniczący partii politycznej „Patriota” Mykoła Hołomsza, przewodniczący ruchu społecznego „Ukraińska Alternatywa Patriotyczna” Wiktor Horbacz oraz autor niniejszych słów. Mówcy podkreślili konieczność zwiększenia uwagi państwa i jego organów na edukację oraz szerzenie wiedzy wśród współczesnych i przyszłych pokoleń o tragicznych kartach niedawnej przeszłości, kontynuowanie poszukiwań na szczeblu ogólnokrajowym tajnych miejsc pochówku niewinnych ofiar NKWD podczas całego okresu „czerwonego terroru” lat 20.–50. XX wieku, a także zwrócili uwagę na brak tablic pamiątkowych i innych form upamiętnienia zarówno na budynku dawnego Pałacu Październikowego — miejsca tortur i rozstrzeliwań dziesiątek tysięcy ukraińskich obywateli różnych narodowości i wyznań, jak i w innych miejscach śmierci naszych współobywateli na całym terytorium Ukrainy podczas Wielkiego terroru… Po wiecu pamięci poświęconym niewinnie zamordowanym delegacja „Bractwa Sołowieckiego”, kijowskiego „Memoriału” im. Wasyla Stusa oraz Kijowskiego Stowarzyszenia Więźniów Politycznych i Ofiar Represji udała się do Narodowego Historyczno-Pamiątkowego Rezerwatu „Bykowniańskie Mogiły” (ukraiński „Sandarmoch”), gdzie kontynuowano uroczystości: panichidę, którą odprawili duchowni cerkwi Pokrowskiej, uczestnicy „Pielgrzymek Sołowieckich” Wołodymyr Czerpak i Dmytro Karan, recytację utworów poetyckich Wasyla Stusa przez więźnia politycznego radzieckich łagrów Wasyla Owsijenkę oraz wystąpienie historyczno-edukacyjne o terrorze lat 1937–1938 na Kijowszczyźnie dyrektora Narodowego Rezerwatu „Bykowniańskie Mogiły” Bohdana Bilasziwskiego… W imieniu członków MSS „Bractwo Sołowieckie” dla muzeum rezerwatu zaprezentowano książkę wspomnień o Pielgrzymkach Sołowieckich — „Sołowiecki smutek Ukrainy”. 81 lat temu na mocy rozkazu NKWD ZSRR nr 00447 zaczęło obowiązywać postanowienie Biura Politycznego KC WKP(b) z 2 lipca 1937 roku „O elementach antyradzieckich” i rozpoczęła się najbardziej masowa „czystka” radzieckiego społeczeństwa z „elementów wrogich”, które w opinii Stalina nie nadawały się do budowy komunizmu. Aresztowany był faktycznie pozbawiony prawa do obrony (adwokata) czy odwołania się od wyroku. Śledczy poprzez psychiczne znęcanie się i nieludzkie tortury „wymuszali” na aresztowanych potrzebne zeznania. W 1937 r. zezwolenie na stosowanie metod „oddziaływania fizycznego na podejrzanych” (czyli tortur) wydano na najwyższym szczeblu KC WKP(b). Przypadki niesłusznego skazania uważano za całkowicie dopuszczalne i usprawiedliwiano przysłowiem „las rąbią, wióry lecą”. Czasy „Wielkiego terroru” w masowej świadomości ludności ZSRR naznaczone były totalnym strachem i nieufnością. Nocne aresztowania sąsiadów, podejrzenia wobec kolegów w pracy, przyjaciół, krewnych, poszukiwanie szpiegów i sabotażystów, lęk przed donosami oraz obowiązek publicznego piętnowania wrogów ludu były codziennością. Latem 1937 roku wprowadzono szereg dokumentów normatywnych, które zaostrzyły odpowiedzialność członków rodzin represjonowanych. Żony i mężowie „wrogów ludu” podlegali obowiązkowemu aresztowaniu, dzieci do lat 15 przekazywano do specjalnych domów dziecka. Członkowie rodzin „wrogów ludu” skazanych na rozstrzelanie podlegali przymusowemu przesiedleniu w głąb ZSRR. W ramach „Wielkiego terroru” NKWD zorganizowało i przeprowadziło serię masowych operacji narodowościowych. Były to tzw. „operacja niemiecka” (25 lipca 1937 roku), „polska” (11 sierpnia 1937 roku), „rumuńska”, „łotewska”, „grecka”, „irańska”, „charbińska”, „afgańska”, „przeciwko Bułgarom i Macedończykom”. Do końca 1938 roku w ZSRR aresztowano 1,6 mln osób. Z nich 800 tys. zostało zgładzonych. Wielki terror trwał 15 miesięcy i został oficjalnie zakończony postanowieniem tego samego Biura Politycznego KC WKP(b) 17 listopada 1938 roku, chociaż represje w mniejszej skali trwały nadal. W okresie „Wielkiego terroru” na terytorium Ukraińskiej SRR, według szacunków historyków, skazano 198 tysięcy 918 osób, z których około dwie trzecie — na karę śmierci przez rozstrzelanie. Resztę wysłano do więzień i łagrów. Masowe operacje represyjne w latach 1937–1938, zgodnie z zamysłem J. Stalina, miały zakończyć dwudziestoletnią walkę z „elementami społecznie wrogimi”, ujarzmić ludność poprzez masowy terror, utrwalić autorytarny styl kierowania i przeprowadzić „rewolucję kadrową”. Podstawą rozniecenia terroru była teza J. Stalina o zaostrzaniu się walki klasowej w miarę sukcesów budownictwa socjalistycznego… Do czasu rozpoczęcia rosyjskiej agresji przeciwko Ukrainie, która trwa od wiosny 2014 roku do chwili obecnej, ukraińska delegacja w ramach Pielgrzymki Sołowieckiej wraz z delegacjami innych krajów brała udział w corocznych uroczystościach upamiętniających zamordowanych więźniów politycznych w uroczysku Sandarmoch, które rozpoczęły się w 1997 roku. Tutaj występowali konsulowie, historycy, badacze, przedstawiciele „Memoriału” z różnych krajów, w tym z Ukrainy. Po przemówieniach pamiątkowych szliśmy do ustawionego kozackiego krzyża „Pomordowanym synom Ukrainy”, gdzie w dołach śmierci spoczywa kwiat ukraińskiej inteligencji oraz więźniowie łagrów sołowieckich, zapalaliśmy świece, składaliśmy kwiaty i wieńce, odprawialiśmy modlitwy za niewinnie zamordowane ofiary stalinowskiego terroru. Ten znak pamięci — trzymetrowy kozacki krzyż z szarego granitu (autorstwa artysty Mykoły Malyszki — laureata Nagrody Szewczenkowskiej oraz rzeźbiarza Nazara Bilyka) jest bez wątpienia symbolem uhonorowania pamięci wszystkich niewinnych ofiar stalinowskich represji w setkach łagrów komunistycznego GUŁAG-u. Odbywała się panichida, podczas której dołączali do nas przedstawiciele innych oficjalnych delegacji, a także wszyscy, którzy przybyli, by uczcić swoich poległych krewnych, rodaków czy współwyznawców… Składamy głęboki pokłon pani Łarysie Skrypnikowej — honorowej przewodniczącej Towarzystwa Ukraińców Karelii „Kalyna”, bez której tytanicznego wysiłku ten granitowy kozacki krzyż „Pomordowanym synom Ukrainy”, wzniesiony w 2004 roku wyłącznie ze środków społecznych, mógłby nie powstać…
Nieopodal Sandarmochu, obok tego samego Miedwieżjegorska, znajduje się „słynny” z przerażających wspomnień Kanał Białomorski, przy budowie którego oddało życie ponad sto tysięcy ukraińskich więźniów politycznych. Kierownik tej straszliwej budowy, „ulubieniec partii i narodu” S. M. Kirow, którego pomniki stoją do dziś zarówno w stolicy Karelii, jak i w Miedwieżjegorsku, uczył swoich podwładnych katów: „Karać porządnie, żeby na tamtym świecie był zauważalny przyrost ludności dzięki działalności naszego GPU!”. Sandarmoch to miejsce grozy i ludzkiego cierpienia w Karelii, gdzie komunistyczny reżim ZSRR niszczył więźniów politycznych z Sołowek oraz więźniów — komunistycznych niewolników, którzy budowali Kanał Białomorski. Straszne polany śmierci uroczyska Sandarmoch… Wśród 1111 rozstrzelanych tylko od 27 października do 4 listopada „na cześć 20-lecia Rewolucji Październikowej” (!!!) — 287 wybitnych Ukraińców, wśród których są znani pisarze, aktorzy, naukowcy, działacze państwowi. W tym tragicznym miejscu została rozstrzelana ówczesna ukraińska elita — pisarze i dramaturdzy: Mykoła Kulisz, Łeś Kurbas, Mykoła Zerow, Wałerian Pidmohylny, akademicy Stepan Rudnycki i Matwij Jaworski, profesorowie Wołodymyr Czechowski i Serhij Hruszewski, minister oświaty Ukraińskiej Republiki Ludowej Antin Kruszelnycki z synami oraz setki innych dostojników z Ukrainy. Tutaj kaci NKWD rozstrzeliwali po 200–300 osób dziennie. Choć jak mogli starali się ukryć swoje krwawe zbrodnie, straszna prawda wyszła na jaw. Umarli dokrzyczeli się do żywych. Naukowcy twierdzą, że w tych strasznych latach narody i grupy etniczne imperium zła poniosły tak niepowetowane straty genetyczne, które odbijają się na ich losie do dnia dzisiejszego… Musimy pamiętać: podobna praktyka krwawego stalinowskiego reżimu, uderzająco podobnego do hitlerowskiego, nigdy i nigdzie więcej nie może się powtórzyć! W Rosji w ostatnim czasie, niestety, starają się nie wspominać zbyt często o poległych na Sołowkach oraz w innych strasznych miejscach stalinowskiego GUŁAG-u, rozsianych po całym terytorium Syberii, Magadanu, Kazachstanu… Dochodzi do podmiany pojęć cywilizacyjnych i prawdy historycznej, kiedy międzynarodowych przestępców, którzy dokonali gigantycznych zbrodni przeciwko ludzkości, oficjalnie nazywa się „efektywnymi menedżerami”, odnawia się im pomniki, a w miejscach, gdzie dokonywano masowych zbrodni, katom otwiera się „muzea”… W Federacji Rosyjskiej i Republice Białoruś trwa bezprawne prześladowanie aktywistów społecznych (sprawa Jurija Dmitrijewa), którzy kontynuują szlachetną sprawę poszukiwania tajnych miejsc pochówku ofiar totalitarnego reżimu oraz czczenia pamięci niewinnie zabitych. Mimo fizycznej nieobecności w tym czasie w Sandarmochu, w naszych myślach i duszach znajdowaliśmy się w tym dniu obok wszystkich nieobojętnych obywateli z innych krajów, Karelii oraz innych ziem i miast obecnej Federacji Rosyjskiej, którzy przybyli tam, by w tym dniu uczcić pamięć poległych od bolszewickiego terroru. Tylko znajomość prawdy historycznej o tamtych strasznych czasach bolszewickiego totalitaryzmu i pamięć o niewinnych ofiarach stalinizmu nie pozwoli wyrosnąć ziarnom totalitaryzmu i nienawiści do ludzi, które mogą doprowadzić do nowych zbrodni przeciwko ludzkości! Pamiętając o wielomilionowych ofiarach naszych rodaków, bądźmy czujni, aby nie pozwolić odrodzić się i rozprzestrzenić na świecie neokomunistycznym, neofaszystowskim, neonazistowskim i innym totalitarnym reżimom z ideologią nienawiści do ludzi, potępionym przez cywilizowany świat! Wstrząsające fakty o „Wielkim terrorze” na Ukrainie 1. NKWD USRR mieściło się w Kijowie w latach 1934–1938 w budynkach dawnego Instytutu Szlachetnie Urodzonych Panien (później — Pałac Październikowy), w latach 1938–1941 przy ul. Korolenki (obecnie — Wołodymyrska), 33. Kijowski oddział miejski oraz zarząd NKWD na obwód kijowski mieściły się przy ul. Róży Luksemburg (obecnie — Łypśka), 16. 2. Najkrwawsza noc w Kijowie – 19 maja 1938 roku, kiedy w więzieniach NKWD rozstrzelano 563 osoby. Rozstrzeliwania z reguły przeprowadzano na podwórkach więzień, w piwnicach NKWD lub bezpośrednio przed pochówkiem. Początkowo do masowych pochówków wyznaczano specjalne sektory cmentarzy. W szczytowym momencie represji, w celu ukrycia skali zbrodni, enkawudziści zmienili tę praktykę. W sadach owocowych, parkach, podmiejskich lasach wykopywano rowy na pochówki, często zwłoki zasypywano niegaszonym wapnem. 3. Pochówek ofiar stalinowskich represji w Bykowni jest jednym z największych na terytorium Ukrainy. Ustalono już nazwiska ponad 19 tysięcy rozstrzelanych obywateli. 4. Inne miejsca masowych pochówków ofiar „Wielkiego terroru” i represji politycznych lat 1937–1938 — Pole Rutczenkowe (Donieck), rejon Parku Kultury i Wypoczynku (Winnica), Piatychatki (Charków), Cmentarz Katolicki (Humań), Cmentarz Żydowski (Czerkasy), wieś Chaliawyn (obwód czernihowski), Drugi Cmentarz Chrześcijański (Odessa), 9. km Szosy Zaporoskiej (Dniepr). Na Ukrainie Zachodniej po 1939 r. również pojawiły się miejsca masowych pochówków, w szczególności uroczysko Demianów Łaz (Iwano-Frankiwsk), uroczysko Salina (obwód lwowski), Więzienie przy ul. Łąckiego (Lwów). 5. 27 października — 4 listopada 1937 roku w uroczysku Sandarmoch w pobliżu miasta Miedwieżjegorsk w Karelii z okazji zbliżającej się 20. rocznicy Rewolucji Październikowej rozstrzelano 1111 osób, z nich 287 Ukraińców oraz osób, których losy są związane z Ukrainą. Prezentacja dla muzeum Narodowego Rezerwatu „Groby Bykowniańskie” książki wspomnień o Sołowieckich Pielgrzymkach – „Sołowiecki smutek Ukrainy”
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
