Strona · s. 10strona oryginału ↗
Budżetowa inteligencja, wychowana przez władzę kolonialną: Dlaczego jej znaczna część wciąż pozostaje w nieukrywanej opozycji do ukraińskiego odrodzenia narodowego?
Слово Просвіти, №32 за 2018 рік
W trakcie mojej ponad 45-letniej praktyki dziennikarskiej nie po raz pierwszy stykam się z przypadkami, gdy moje publikacje wywoływały u kogoś gniew i oburzenie. Zazwyczaj chodziło o konkretnych urzędników różnych szczebli, których bezsporne fakty dotyczące nieuczciwej działalności kwalifikowały się albo na odpowiedzialność karną lub administracyjną, albo przynajmniej na potępienie społeczne. Mykoła TYMOSZYK, doktor nauk filologicznych, profesor, dziennikarz. Tacy bohaterowie publikacji działali różnie: na początku, podczas zbierania materiału, starali się na różne sposoby przypodobać, a nawet przekupić, po publikacji — grozili przez telefon, szukali ochrony u wyższych rangą przełożonych, zbierali kompromaty na autora, próbowali pozywać do sądu. Jednak fakty, które są cementującym rdzeniem każdego materiału analitycznego i do których doboru od dawna podchodzę ze szczególną ostrożnością, zawsze stawały na przeszkodzie publicznym działaniom takich „obrażonych”. A oto z przypadkiem, gdy niezadowolonymi okazują się osoby, których nazwiska czy działania nie zostały w publikacji w żaden sposób — ani bezpośrednio, ani pośrednio — wspomniane, spotykam się chyba po raz pierwszy. Podobnie jak ze zjawiskiem przekształcenia takiego niezadowolenia w formę listu otwartego do autora, który jest wysyłany do różnych mediów w celu szerszego rozgłosu własnej interpretacji sprzeciwu. Właśnie ta okoliczność zmusiła mnie do kontynuowania tematu, który poruszyłem w artykule pod tytułem „Wybaczcie ignorancję ziomków, pani profesor Rusowa” w numerze „Słowa Proświty” z 29 marca tego roku. W każdym razie temat obecnego artykułu nakreślam szerzej, poddając pod osąd społeczności kwestię przestarzałą i szczególnie ostrą obecnie: dlaczego znaczna część naszej inteligencji jest nieukrywanie agresywna wobec problemów ukraińskiego odrodzenia narodowego, jakie są źródła i przyczyny tej agresji? Rusowa i Korolenko na szalach wagi jako lustro priorytetów narodowych. Na początku przypomnę czytelnikom, że impulsem informacyjnym do napisania poprzedniego artykułu stał się kolejny przypływ dyskusji społeczności czernihowskiej wokół pytania: jak długo główna biblioteka obwodu będzie nosić imię W. Korolenki — przedstawiciela rosyjskiej kultury i literatury, który nigdy nie miał żadnego związku z krajem poleskim? W tamtejszej prasie wcześniej opublikowano już szereg publikacji, w których udokumentowano, że jedną z założycielek tej biblioteki ponad 140 lat temu była Sofia Rusowa wraz z mężem Ołeksandrem. Mając taki argument, aktywiści niedawno utworzonej organizacji społecznej — Ogólnoukraińskiego Stowarzyszenia im. Sofii Rusowej, wielokrotnie i, oczywiście, jak dotąd bezskutecznie, zwracali się do władz obwodu z propozycją przywrócenia sprawiedliwości historycznej i nadania tej bibliotece imienia zasłużonej rodaczki, która z przyczyn politycznych została świadomie wykreślona przez komunistycznych ideologów zarówno z historii narodowej Ukraińców, jak i historii samej Czernihowszczyzny. Chęć włączenia się do tej dyskusji pojawiła się u mnie po niedawnym powrocie ze stażu naukowego w Wielkiej Brytanii, gdzie w jednym z archiwów Londynu odkryłem sensacyjne znalezisko — szereg dotąd nikomu nieznanych i nigdzie niepublikowanych listów Sofii Rusowej do Ukraińskiego Biura Prasowego w Londynie pod koniec lat 30. XX wieku. Pomyślałem: może te nowe fakty z zadziwiającego losu rodaczki (cudzoziemki z pochodzenia, która do ostatniego tchnienia swojego życia przez wielką miłość do swojego męża Ołeksandra Rusowa nawet na przymusowej emigracji, po stracie dziecka, walczyła o ukraińską Ukrainę) przekonają struktury władzy oraz część inteligencji Czernihowa do wysłuchania głosu społeczności. Oczywiście, w tamtym artykule byłem po stronie tych, którzy stanowczo występują nie tylko za dekomunizacją, ale także za odmoskwieniem, derusyfikacją naszego duchowego, oświatowego, wychowawczego środowiska, upatrując w tym jeden ze składników wzmocnienia celowo podciętego przez kolonialną dla Ukraińców władzę duchowego rdzenia narodu. Nie mogłem się spodziewać, że wywoła to pojawienie się „listu otwartego” do mnie od jednej z rodaczek, wysłanego do różnych redakcji. W nim, oprócz ciągłych ataków na autora, spotykają się też takie zjadliwe frazy: „wstyd mi za pana”, „spekulując nazwiskiem Rusowej”, „stał się pan naśladowcą sprawy… naklejania etykiet”… Zmieszano tu wiele i różnego — od cytatu W. Majakowskiego „Lenin żył”, wątku z dramatu N. Pogodina „Kremlowskie kuranty” o próbie tegoż Lenina „odrodzenia starodawnego zegara-kurantów na Wieży Spaskiej Kremla” po absurdalne oskarżenie autora o to, że on (czyli ja — M. T.), razem z Wasylem Czepurnym, a do tego „ktoś” „położył oko na pomieszczenie biblioteki… i marzy, by przejąć je w swoje ręce”. List podpisany jest po prostu: „Ludmiła Studionowa (Pracuję w bibliotece 53 lata)”. Nie wiem, czy wydrukowała ten nielogiczny, wulgarny i pozbawiony konkretnych faktów dotyczących istoty dyskusji tekst któraś z gazet w warunkach, gdy epoka takich właśnie „listów otwartych” jako gatunku radzieckiego i poradzieckiego dziennikarstwa już dawno minęła. Jednak w moje ręce trafił on z czernihowskiego serwisu informacyjno-analitycznego Leonida Isaczenki „Chwyla Desny” i przekonał mnie, że temat jednak należy kontynuować.
Wprawdzie nie uważam za stosowne, by w tej samej formie – „listu otwartego” – odpowiadać swojej adwersarce. Podobnie jak publicznie z nią dyskutować. Odpowiem jedynie na jeden zarzut nieznanej mi pani Studionowej dotyczący wstydu. Tak, nie wstydzę się występować przeciwko Władymirowi Korolence w dyskusjach o imionach, które przede wszystkim (podkreślam to słowo – M. T.) powinny nosić ulice, placówki oświatowe, instytucje zarówno w miastach i wsiach rodzinnego kraju, w szczególności tam, gdzie od wieków są korzenie mojego kozackiego rodu, jak i Ukrainy w całości. I nie wstyd, sądzę, będzie każdemu, kto naprawdę chce utwierdzić nasze państwo jako ukraińskie, a nie, powiedzmy, jako moskiewskie, warszawskie czy telawiwskie. Nie wstyd dlatego, że boli. Bo już dosyć. W swoim rodzinnym domu ciągle oglądać się na kogoś, liczyć się z cudzym zdaniem, pragnąć być tolerancyjnym i cierpliwym, jednocześnie czując się poniżonym, drugorzędnym, zobowiązanym nie wiadomo do czego. Zwłaszcza wtedy, gdy szukasz w kioskach „Prasa” ze świecą ukraińskiej gazety albo przełączasz dziesiątki radiowych czy telewizyjnych kanałów, by znaleźć ukraiński – nie tylko z języka, ale i z ducha, kiedy prosisz urzędnika o przejście na komunikację w języku państwowym, kiedy niemal cały system obsługi, za twoje własne pieniądze, wita i żegna cię w „ogólnoprzystępnym”. Dosyć też tego, że nie słabnie, a z jakiegoś powodu wzmacnia się jedna niepokojąca tendencja: jak tylko Ukraińcy, u siebie w domu, przejawiają choćby najmniejsze wysiłki w kierunku przezwyciężenia narzucanego wiekami przez rosyjską machinę imperialną poniżającego kompleksu chochoła-małorosjanina, jak tylko aktywizują się próby narodowo świadomej elity intelektualnej, by bezstronnie i spokojnie rozliczyć się z poszczególnymi epizodami niełatwej historii swojego narodu, utwierdzić brutalnie wyparty na margines życia społeczno-politycznego młodego państwa ukraińskiego jego język, kulturę, poznać prawdziwych, a nie narzuconych z zewnątrz bohaterów, uświadomić sobie i należycie docenić swoją samowystarczalność, odrębność, wreszcie swoje godne miejsce we wspólnym europejskim domu – od razu pojawia się, jakby dyrygowany czyjąś niewidzialną ręką, szalony, bezpośredni lub pośredni opór. Ze źródłami tego oporu już dawno się rozprawiliśmy. Tutaj są dwa kanały ich zasilania. Pierwszy – wysokiej rangi urzędnicy-budowniczowie państwa (na wzór ministra Awakowa) i przedstawiciele narodu (najpierw z „Bloku Opozycyjnego”), przy tym na wszystkich szczeblach władzy – od centrum rejonowego do stolicy, dla których ukraińskie jest nie tylko obce, ale i drażniące, i którzy od dawna bezkarnie mącą w sferze humanitarnej ukraińskiego społeczeństwa. Drugi – ukraiński ze statutu, ale antyukraiński z treści system sprzedajnych mediów – prasa, radio, telewizja. Czyż nie niemal cały on, jakby również za skinieniem czyjejś niewidzialnej ręki, faktycznie został uzurpowany w rękach ani Ukraińców, ani patriotów z ukrainocentrycznym myśleniem. W tych okolicznościach niepokoi zadawniony brak woli politycznej kierownictwa państwa, by zmieniać sytuację, zwracać Ukrainie jej prawdziwe oblicze i duszę, wypaczone i zdeptane przez poprzednią władzę kolonialną. Jeszcze trudniej jest z dyplomowaną inteligencją. Mam na myśli znaczną jej część, która podpada pod pojęcie budżetowej. To znaczy takiej, która rzekomo jest na służbie państwa, która rzetelnie otrzymuje pensję za to, że rzekomo ma prowadzić politykę państwową. Przy tym w tak arcyważnych i delikatnych dla dalszego rozwoju procesów budowania państwa sferach jak kultura, oświata, nauka. Oto tutaj zmuszony jestem wrócić do ostatniej frazy wspomnianego wyżej listu otwartego do mnie z Czernihowa. Przytoczę ją: „Pracownicy biblioteki na czele z dyrektor Inną Mychajliwną Aliferenko stanęli murem w obronie nie swojego Korolenki, a pisarza, uczciwego i porządnego człowieka, na kościach którego depczą tacy jak Pan”. Teraz nasuwają się pytania: wszystko to, co tam napisano, to opinia tylko jednej pracownicy czy całego zespołu biblioteki? Czy może tylko przełożonych, od których zależy cały ten zespół? Bo zazwyczaj, kto go pyta? Tutaj, w kontekście „opinii zespołu”, warto wspomnieć niedawną historię z nazwaniem głównego lotniska kraju. Wiosną 2016 roku Ministerstwo Infrastruktury zainicjowało mini-referendum w sieci w sprawie nadania lotnisku w Boryspolu imienia najbardziej zasłużonego Ukraińca. Od początku głosowania imiona nie do końca „naj” – powiedzmy, Sikorskiego, Malewicza – bezczelnie „przepychała” przez swoich posłusznych rzeczników zdenacjonalizowana stołeczna ekipa Kliczki. A kiedy wyniki głosowania (najaktywniejszymi okazali się młodzi Ukraińcy) pokazały, że w ich sympatiach wyraźnie prowadzi hetman Iwan Mazepa, z góry dano „odwrót”. I w dość wstrętny sposób, nie raz wypróbowany kiedyś przez komunistów, przemianowanie lotniska „Boryspol” zostaje odwołane. Powołano się na opinię „zespołu pracowniczego lotniska”. Mówiąc, że jest przeciwny. Z takiej decyzji można było wyciągnąć dwa wnioski: albo opinii zespołu „pracowników” Boryspola nikt nie pytał, albo pracują tam sami ostarbeiterzy z Woroneża i Riazania, którzy wprost nienawidzą wszystkiego, co ukraińskie, a zwłaszcza zdrajcy „wielkiego Piotra” i wroga imperium. Coś podobnego wyłania się także z zespołem Czernihowskiej Obwodowej Uniwersalnej Biblioteki Naukowej im. W. Korolenki. Byłem tam nie raz, bo okresowo przywoziłem tam częściami w darze dużą kolekcję książek z własnego księgozbioru. I za każdym razem słyszałem na własne uszy ze słów dyrektorki i jej bliskiego otoczenia mniej więcej takie rzeczy: co wam złego zrobił Korolenko? A co do Rusowej, to jakby z wyrzutami sumienia mówili tak: oczywiście piękna rodaczka, ale przecież ona uciekła z kraju i żyła na sytym Zachodzie… Zatem niczego nie chcą zmieniać. Przynajmniej kierownicze jądro zespołu, bo ze zwykłych bibliotekarzy nikt nie odważyłby się pójść na szczerą rozmowę z przyjezdnym dziennikarzem. I wiadomo dlaczego. W warunkach powszechnego ograniczania budżetówki tacy, którzy głaszczą nie z włosem swoje kierownictwo, pierwszymi pójdą „na odpoczynek”. I taka sytuacja jest nie tylko w Czernihowie.
Dlaczego „kwiat narodu” zwiędł i opadł? Nie czas i nie miejsce, by przytaczać tu przykłady. Jest ich bez liku. Ale nadeszła pora, by nazywać rzeczy po imieniu. Pora uznać, że w pojawieniu się tej czarnej i gęstej chmury kłamstwa, cynizmu, chamstwa, niemoralności, duchowej degradacji, nieprofesjonalizmu, nieuczciwości, niepatriotyzmu postmajdanowej władzy, która przykryła już niezdrowy ukraiński organizm, znaczna wina leży po stronie ukraińskiej inteligencji, zwłaszcza tej budżetowej. Wczytajmy się, wczujmy się w te słowa: „Żywy organizm narodu ukraińskiego zachował jedynie korzenie, jego kwiat – inteligencja – zwiędł i opadł. Widzimy przepaść: po jednej stronie prosty lud, wierny tradycjom przeszłości, a z drugiej – zdenacjonalizowana, zbałamucona inteligencja, oderwana od swojego narodu”. Te słowa zostały napisane ponad sto lat temu. Z bólem serca wypowiedział je Mychajło Kociubynski, wygłaszając w tym samym Czernihowie referat z okazji stypy po nieuszanowanym i niedocenionym przez swoich najlepszym ich pracowniku na polu narodowego samostanowienia – Iwanie Franko. Brzmią one tak, jakby dotyczyły dnia dzisiejszego. I jest w tym swoista prawidłowość. Ukraiński kręgosłup ówczesnej inteligencji, na którą narzekał klasyk literatury, został w sposób naturalny wykastrowany w wyniku wieloletniego niszczenia brudnymi butami rosyjskich najeźdźców ducha mazepinizmu, którym długo oddychała ukraińska ziemia. Młode i już kwitnące pędy narodowego odrodzenia, pobudzone Ukraińską rewolucją 1917-1921 lat, wymarzły do korzenia w złowrogim czasie stalinowskich represji. Wtedy zniszczono elitę ukraińskiego narodu – pisarzy, uczonych, artystów, duchownych autokefalistów, zamożnych i pracowitych rolników. I to, według danych autorytatywnych źródeł, w 75-80 procentach. A kwiat ukraińskiego narodu – chłopstwo – w stu procentach został okradziony, zastraszony i zamieniony w żebraków. Czy można nazwać jeszcze jakiś kraj na świecie, którego zasoby ludzkie były tak skrzywdzone i duchowo spustoszone? Dzisiejsza zaś ukraińska inteligencja, przynajmniej jej starsze pokolenie, została wyhodowana i wychowana przez kolonialną władzę. W instytutach i na uniwersytetach, których rektorami i profesorami często byli konformiści i karierowicze. Według książek obcych ukraińskim ideałom i tradycjom autorów, których nie brakowało nawet w najbardziej oddalonych wiejskich
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
