Strona · s. 12strona oryginału ↗
Historia jednej piosenki Najkrótszą drogą — do ludu!
Слово Просвіти, №32 за 2018 рік
Anatolij SZKULIPA m. Niżyn Ileż to naszych piosenek rozeszło się po świecie z nieznanymi autorami!.. Albo — jeszcze prościej: słowa i muzyka — ludowe!.. Tak, ocena — najwyższa. Bo cóż może być wyższego od naszego ludu? Ależ to niesprawiedliwe! Mimo wszystko duszę w te piosenki wkładali konkretni ludzie… Jeszcze żywi. Swoją duszę, też konkretną, chociaż tylko małą cząstkę tej ludowej, oczywiście… Chcę przywrócić sprawiedliwość. I jednocześnie odpokutować… Za swoją obojętność (czy niezaradność) — nie czyjąś. I, być może, za to, że w tamtej odpowiedniej chwili nie podniosła się ręka, by zapisać… A powinienem był!.. Bo takie rzeczy rzadko się zdarzają. Ale czasu nie cofniesz. Mowa o pięknej ukraińskiej, jak piszą i ogłaszają wszędzie, ludowej piosence „Na zori mene, mamo, zbudy”. Włączcie internet, a na pewno usłyszycie ją tam w wykonaniu różnych solistów i zespołów. Chwyta za duszę — niesamowicie! Aż łzy wyciska… Przypomnę słowa. Jestem przekonany, że wielu od razu sobie przypomni, zwłaszcza ze starszego pokolenia. A i młodszemu — nie grzech przyłożyć serce do tej piosenki. Zatem o autorstwie. Jechał kiedyś Mykoła Sereda, jeszcze całkiem młody, na swoją rodzinną Połtawszczyznę. Z Niżyna jechał, gdzie pracował. W Łubniach wszedł do przydworcowej jadłodajni, żeby coś przekąsić. I spotkał znajomego, skromnego wiejskiego nauczyciela. Rozgadali się. Nauczyciel wyciąga z kieszeni kartkę z zeszytu szkolnego i podaje Mykole: — Poczytaj. Co powiesz? Sereda szybko przebiegł oczami po wersach. — Co powiem? Przecież to piosenka!.. — Ależ do piosenki potrzebna jest muzyka — nieśmiało przypuścił nauczyciel. — Kto napisze?.. — A ja napiszę! — powiedział Mykoła i, chwyciwszy ze stolika serwetkę, w mgnieniu oka nakreślił na niej długie linie i zaraz potem, jak jaskółki na drucie, posadził na nich nuty, jakby błogosławiąc je w daleki i szczęśliwy lot! Nauczyciel siedział i wydawało się, że nie oddycha. Bał się spłoszyć te jaskółki… Żeby nie sfrunęły przedwcześnie z tego drutu i nie pospadały, tak i nie zaszczebiotawszy przejmująco. Po kilku minutach Mykoła podał serwetkę swojemu oszołomionemu znajomemu: — Masz… Na pamiątkę! Nauczyciel wziął drżącymi palcami, popatrzył… — Ależ ja nie znam nut. Nie umiem czytać tak od razu. Zaśpiewaj, jeśli można! I Sereda zaśpiewał. Półszeptem, podglądając kątem oka w kartkę z jeszcze nie wyuczonymi słowami. Na świcie mnie, mamo, zbudź, Niech na dworze wiatrów szum. Ja ci ze studni wody Na cały dzień przyniosę. Bo studnia głęboka u nas, I do niej iść przez ściernisko… Śniłaś, mamo, czemuś ty nie raz Na życiowych drogach mi. Śniło się, jakbyś szła z wiadrem, Srebrny szron brwi pokrył… Jak chciałem wiosennym ciepłem Przylecieć wtedy do wsi. Zaszumieć deszczem w gaju, Upaść trawami cicho w tej chwili I spracowane ręce twoje Przy sercu swoim ogrzać. Na świcie mnie, mamo, zbudź, Niech na dworze wiatrów szum. Ja ci ze studni wody Na cały dzień przyniosę. Nauczyciel tak się wzruszył, że aż mowę stracił. A Sereda, dospiewawszy do końca, pomyślał chwilę i powiedział: — To o mojej mamie napisane! — odwrócił się i kontynuował: — Ono od samego dzieciństwa we mnie brzmi, to nieodgadnione synowskie uczucie… Tylko słów brakowało, żeby wybuchnąć na zewnątrz. Na tym rozstali się pospiesznie. Chyba po to, żeby jeden u drugiego łez nie zobaczyć, które nagle napłynęły do oczu gęstą mgłą. Kto, jak i dokąd — teraz już nikt dokładnie nie powie. I nie zwiąże do kupy końców dawno zerwanych nici. Piosenka poszła w świat jako ludowa, mimochodem otrzymując najwyższą ocenę. Autora słów też nikt nie szukał, niestety, chociaż w mojej głowie migotało, kręciło się jego nazwisko, ale z jakiegoś powodu nie pojawiało się. Bo nigdy, pewnie, nie mógł pomyśleć, że taka piosenka — i bez autorów krąży po świecie… I gdyby nie mimowolne pragnienie zajrzenia do internetu, żeby spisać słowa, tak by to we mnie umarło. Znalazłem piosenkę łatwo i jakby coś ukłuło mnie między oczy: autorzy słów i muzyki — nieznani. Świeżo ukłuło: jak to?.. Przecież przynajmniej autora muzyki ja, okazuje się, znam! I zwracam mu od dzisiaj choć cząstkę swojego długu. Niech idzie on — mój przyjaciel Mykoła Sereda — po tym czarującym świecie… I nie sam, a razem z tą piękną, przejmującą piosenką — i za siebie, i za tego, kto dał mu te niesamowicie proste, ale takie przejmujące słowa. Szukam dalej… I nagle! Trafiam na książkę Wołodymyra Czujki, w której zebrał najlepsze wiersze różnych poetów o matce. I co widzę? „Na zori mene, mamo, zbudy” — w pełnej krasie! I z całkiem konkretnym autorem! Dmytro Andrijowycz Hołowko — nasz ziomek, z tyczyniwskich Piśków na Bobrowyczczyźnie. Mój nauczyciel i starszy towarzysz. Redaktor kilku moich książek. Autor posłowia do jednej z nich. Wstyd mi, wstyd! Nie na darmo mówią, że najbardziej niezauważalne jest to, co na widoku. Oto wam i ludowa piosenka! Słowa Dmytra Hołowki, a muzyka — Mykoły Seredy! Rodzima, przysięgam! Taka przyjemność dokopywać się do najczystszych źródeł. Dzwonię do Hołowki. Okazuje się, że Dmytro Andrijowycz ten wiersz napisał na zamówienie ziomka z Parafijiwki w rejonie iczniańskim Iwana Cynkowskiego, wspaniałego poety, który wtedy pracował w gazecie „Kołhospne seło” (teraz „Silśki wisti”), gdzie wkrótce został wydrukowany. Po pewnym czasie ten wiersz pojawił się w niezwykle popularnym wśród mieszkańców wsi odrywanym kalendarzu ściennym. Pewnie stamtąd przepisał go wiejski nauczyciel. A może z pierwszego zbioru poetyckiego Dmytra Hołowki „Plem’ja robitnycze”, który ukazał się w 1958 roku w kijowskim wydawnictwie „Mołod’”. Wkrótce Andrij Malyszko na naradzie pisarskiej nazwał ten wiersz najlepszym w tematyce matczynej. I dzisiaj — kto może zaprzeczyć autorowi światowej sławy „Pieśni o ręczniku”? Dodam tylko, że Mykoła Petrowycz Sereda (15.05.1945—05.01.2002) pochodzi z
Dmytro Hołowko z Hadziacza w obwodzie połtawskim przez dość długi okres pracował jako wykładowca Niżyńskiej Szkoły Kultury i Sztuki imienia Marii Zańkowieckiej. Pisał muzykę, aranżacje. Bez żadnego instrumentu pod ręką potrafił napisać partyturę dla dowolnej orkiestry, chóru czy zespołu. Muzyka stała się dla niego oddechem. Siedział sobie w studiu i tworzył. I wcale nie myślał o sławie. Jeszcze jedno potwierdzenie: skromność — najkrótsza droga w zapomnienie. Na świcie mnie, mamo, obudź… I prawda, kto rano wstaje, temu Pan Bóg daje. A mnie z jakiegoś powodu długo nie dawał. Przez długi czas w mojej głowie żyli i poeta, i kompozytor, lecz zapewne w różnych półkulach mózgu — jak na różnych półkulach planety Ziemia. Między nimi stał ów wiejski nauczyciel. Z jakiegoś powodu pomyślałem wtedy, że to on napisał wiersz. Bo to przecież było gdzieś na początku lat osiemdziesiątych ubiegłego wieku. Ja wtedy dopiero wchodziłem w literaturę. A znałem przecież obu autorów. Tylko każdego z osobna. I często się z nimi spotykałem, rozmawiałem. Przecież bez problemu mógłbym ich ze sobą skojarzyć!.. Poznać! Chętnie by się zgodzili. Jeszcze jak! A tak Dmytro Hołowko tylko słyszał, że muzykę napisał jakiś chłopak z Połtawszczyzny. A Sereda myślał, że te słowa napisał wiejski nauczyciel. Bo przecież na pogniecionym papierku. Czym zresztą zasiał w mojej głowie taką nieodpartą blokadę. Dzięki Bogu, puściło. Autorzy wyszli z cienia — i piosenka będzie teraz szła przez świat z ich imionami. Kiedyś pisałem, że Mykole Seredzie, małemu chłopcu z Połtawszczyzny, wręczała dyplom sama Jekatierina Furcewa, minister kultury Związku Radzieckiego. Za zwycięstwo w ogólnozwiązkowym konkursie młodych kompozytorów. Jeszcze jako uczeń Kola wziął udział w tym konkursie. Jednym z zadań było wtedy napisanie do słów lokalnego autora muzyki o mieście, w którym odbywał się konkurs. Czy to Swietłogorsk, czy Swietłodarsk… A może i Swietłowodsk! Dokładnie już nie przypomnę sobie, ale że w nazwie było obecne coś takiego jasnego, to na pewno. Zwycięstwo zdobyte, sława zapomniana, jedna tylko melodia. Nie, nie — a nuż wypłynie w pamięci Mykoły. Pewnego razu, kiedy zaszedłem do niego do studia, zaproponował: — Napisz słowa, jeśli poczujesz chęć… I zanucił mi melodię. Tę samą, z którą zwyciężał kiedyś. Ja i napisałem: piosenkę o Niżynie, którą nazwałem “Nasze czułe miasto”: Z głębi wypalonych wieków Objawiło się nam ze słońca i rosy Unienież-sad w czarach wierzchołków, Nasze czułe miasto w złocie piękna. Ponad Ostrem, gdzie wierzby we mgle sinej I cisza promieniuje brzegi, Jak diament poleskiej ziemi, Nasze czułe miasto iskrzy się wokoło. Zorza nadziei w każdym oknie I dobroć — w szacunku ponad wszystko. Niby czarodziej, niewidziane ognie Nasze czułe miasto w młodość niesie. Kwitnie echo od serca w każdą stronę I wyrasta w dzwonach błękit. I każdy krok do niezapomnianych spotkań Nasze czułe miasto, nasz Niżyn opromienia. Piosenka brzmiała też na centralnym placu Niżyna, w czasie świętowania Dnia miasta. Kompozycja, przygotowana przez zasłużonego artystę Ukrainy Wałerija Kyryliuka, zachwycała i porywała. Przypomniałem sobie jeszcze jedną piosenkę, muzykę do której napisał Mykoła Sereda, po to, by powiedzieć: ci, którzy znają się na muzyce, mogą potwierdzić, że obie melodie napisane są jedną ręką. Pismo muzyki, jak i pismo ręczne — to te same zawijasy, które są właściwe tylko autorowi. A i skromność — dość ważny argument. Gdyby żył Sereda, on, przeczytawszy mój tekst, tylko by się skrzywił: niby po co to? Dla niego najważniejsze, że piosenkę śpiewają ludzie. Aż tu… Wykładowcy Niżyńskiej Szkoły Muzycznej zapoczątkowali bardzo ciekawy konkurs — zaproponowali wychowankom napisanie swoich melodii do wspomnianych słów. Wśród zwycięzców — Juliana Korol, wnuczka Seredy… Czyż to nie radość?! Wspomina córka Mykoły Petrowycza Seredy Wiktorija Wysznewa: — Kiedy obserwowałam, jak ojciec pracuje, momentami wydawało mi się, że muzykę on czuł każdą komórką swojego organizmu — nie to, że każdym nerwem. On na równych prawach rozmawiał z najsłynniejszymi kompozytorami, którzy zawsze liczyli się z jego zdaniem: z braćmi Płatonem i Heorhijem Majborodami, z Ołeksandrem Biłaszem, z innymi znanymi muzykami czy dyrygentami… Łączyła go przyjaźń z przyszłym ludowym artystą ZSRR kompozytorem Hryhorijem Ponomarenką, który pochodził ze wsi Moriws'k w rejonie kozieleckim obwodu czernihowskiego i nie raz przyjeżdżał do Niżyna, specjalnie do ojca. Siadali w kuchni i długo spierali się o piosenki, słowa i muzykę do nich. W tamtym czasie Hryhorij Fedorowycz był już autorem szeroko znanych w Związku Radzieckim i poza jego granicami piosenek “Otgoworiła roszcza zołotaja” i “Nie żaleju, nie zowu, nie płaczju” do słów Siergieja Jesienina, “Oj, snieg-snieżok”, “Orienburgskij puchowyj płatok” i “Ja nazowu tiebia zorieńkoj” (Wiktora Bokowa), “A gdie mnie wziat' takuju piesniu”, “Podari mnie płatok”, “Czto było, to było” i “Rastiet w Wołgogradie bieriozka” (Margarity Agaszinej), “Topola” (Giennadija Koliesnikowa). Ależ było co znanemu kompozytorowi dowiedzieć się u mojego ojca, o dwadzieścia pięć lat młodszego, skoro on tak chętnie jechał do niego! Nie do Moskwy, nie do Leningradu, nie do Kijowa, gdzie byli znacznie słynniejsi od ojca mistrzowie pisania piosenek, a do Niżyna!.. Tajemnice po to nazywają się tak, że do końca ich nikt nie jest w stanie odgadnąć. A jeszcze pod prochem czasu, którego już nikomu nie zwrócić.
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
