Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 2strona oryginału ↗

Nanajska walka o media trwa. Cień zwycięży!?

Слово Просвіти, №32 за 2018 рік

Witalij ABLICOW Niedawno autor stał się przypadkowym świadkiem żarliwej dyskusji na temat przyszłych wyborów prezydenckich. Z odbiornika radiowego płynęła piosenka w wykonaniu popularnego S. Wakarczuka, a jeden z obecnych ironicznie zauważył: „Śpiewa przyszły prezydent… Jeszcze dodać Zełenskiego i Wierkę Serdiuczkę — i naprzód!”. Jego rozmówcy ostro zaprotestowali: „A co? Dlaczego ci chłopcy się nie nadają? Może właśnie oni są najbardziej godni!”. Każdy ma prawo do własnego zdania, tym bardziej, że znaczna część przyszłych wyborców dobrze pamięta skrzydlate powiedzenie lidera piotrogrodzkiego przewrotu październikowego 1917 roku: „Każda kucharka powinna nauczyć się zarządzać państwem”. Mimo to w podobnych przypadkach pozostaje pesymistycznie rozłożyć ręce — niemało jeszcze naszych obywateli jest pozbawionych nie tylko wystarczającego zrozumienia roli wyborów dla losów kraju, ale w ogóle nie zna podstawowych zasad i sensu walki politycznej. Ale, jak prorokował niegdyś pierwszy Prezydent Ukrainy Ł. Krawczuk: „Mamy to, co mamy”. Wszystkie te wydarzenia mają miejsce w czasach, gdy przeżywamy skomplikowany okres prób realizacji zadeklarowanych przez władzę reform (niestety, w większości — pseudoplanów), zwłaszcza w sferze informacyjnej, od czego zależą nie tylko wyniki przyszłych wyborów, ale i jutrzejszy dzień naszego państwa — Ukraina znajduje się w militarnym starciu, połączonym z wojną hybrydową z agresywnym północnym sąsiadem. Nierzadko dziś można usłyszeć i zobaczyć, jak politycy narzekają na wyborców: że niby słabo orientują się w obecnych wydarzeniach, gotowi zagłosować na przedstawicieli każdej siły politycznej. Ale i sami politycy nieczęsto zadają sobie pytanie: czy ukraińskie społeczeństwo ma możliwość otrzymywania obecnie wystarczającej ilości informacji, zwłaszcza dotyczących wewnętrznego życia państwa? Oceńcie sami: Ukraina nie posiada ani jednego periodycznego wydania drukowanego z solidnym nakładem, które byłoby rozpowszechniane nie tylko w stolicy, ale we wszystkich regionach. Drastycznie spadła jakość audycji radiowych i programów telewizyjnych. Istnieją podstawy, by twierdzić, że w naszym państwie brakuje adekwatnego do czasu wojny systemu kontrpropagandy. Imitowane przez władzę „reformy” towarzyszą wydarzeniom, które są sprzeczne z normami życia w demokratycznym państwie, w szczególności masowym zwolnieniom specjalistów w państwowych strukturach radia i telewizji, z których wielu oddało ukochanej pracy dziesiątki lat swojego życia. Zatem kijowscy włodarze ignorują jedną z najważniejszych zasad budowania państwa — informowanie społeczeństwa (właściwie podstawowe zadanie mediów: monitorowanie działań władzy i rozpowszechnianie społecznie istotnych informacji). Właśnie dlatego znaczna część wyborców nie ma innego wyboru, jak sprzedać swój głos za marną sumę lub wymienić go na paczkę kaszy gryczanej. W wąskich kręgach telewizji publicznej nie cichną dyskusje na temat: „Kto zainicjował praktykę jednoczesnego nadawania ze studiów, w których zainstalowano zarówno aparaturę radiową, jak i kamery wideo?”. Jestem przekonany, że „ojciec” tego „odkrycia” nie otrzyma wieńca laurowego choćby dlatego, że telewizja w stylu „gadających głów” zarówno na Chreszczatyku, jak i na Mielnikowa, skąd prowadzone są transmisje, przyjęła się na Ukrainie jeszcze na początku lat 90. ubiegłego wieku. Prawda jest taka, że dziś to „nowe-stare” rozwiązanie zmuszeni są egoistycznie praktykować totalnie tylko dlatego, że innego wyjścia po prostu nie ma (lwia część środków budżetowych idzie na niebotyczne pensje nowych szefów ukraińskiego radia i telewizji oraz na nie mniejsze od pensji premie-zachęty dla nich samych). Tylko nie jest jasne: na świecie płaci się za pomyślnie i jakościowo wykonaną pracę, a za co otrzymują setki tysięcy hrywien obecni kierownicy krajowych mediów elektronicznych? Apetyt, jak mówią, rośnie w miarę jedzenia (o obecnych i możliwych źródłach finansowania narodowego radia i telewizji — właśnie tak należy nazywać system elektronicznych środków masowego przekazu, mowa będzie poniżej). Przy okazji zaakcentujmy: chciwe, konsumpcyjne nastroje w środowisku kierowników państwowych struktur branży informacyjnej przekraczają wszelkie granice. Nie tak dawno prezes zarządu PJSC Narodowa Publiczna Spółka Telewizyjna Ukrainy Z. Ałasanija przyznał premie członkom zarządu PJSC NPSTU R. Wintoniwowi, I. Hrebieniuk, O. Kolcowej, J. Makarowowi, R. Nykynence, M. Czernotyckiemu. Premia w wysokości trzymiesięcznego wynagrodzenia — 172 tysiące 800 hrywien. Uczta w czasie zarazy! Jeszcze jedna istotna w tym przypadku uwaga: pojęcie „telewizja” (w rozumieniu — transmisja na odległość „żywego obrazu”) we współczesnej Ukrainie nabrało nieco innej (dalekiej od prawdy) treści. Jeśli dzisiejsze radio to aktywne rozpowszechnianie na antenie komunikacji „gadających głów”, to krajowa telewizja to pasywny obraz wideo tych nieumilkniętych głów. Innymi słowy: narodową telewizję przez ćwierć wieku tak „zreformowali” ludzie, którzy mają umowny związek z dziennikarstwem, że można powiedzieć — ona niemal zniknęła. Konkretniej: po 1991 roku centralna kijowska władza, likwidując Państwowy Komitet ds. Radia i Telewizji USRR, nie stworzyła niczego innego; i jeśli państwowi przywódcy nie opamiętają się i nie przestaną po raz kolejny dobierać kolejnej kompanii pseudo-kierowników i nieudolnych kadr do struktur informacyjnych według zasady „swoi – nie swoi”, mamy wszelkie szanse pożegnać się z najnowocześniejszym osiągnięciem współczesności. Zrozumiałe, że nie z dobrego życia wynika to narzucone małżeństwo, to sąsiedztwo radia i telewizji w ciasnym studiu, a z braku produkcji wideo (czy jak teraz mówią — kontentu). I wszystko to dzieje się w czasie, gdy środki na rozwój mediów elektronicznych są! Tylko wykorzystywane są niezgodnie z przeznaczeniem. Sądźcie sami. Obecnie na Ukrainie faktycznie działają trzy ministerstwa informacji: irrealne Ministerstwo Polityki Informacyjnej (minister J. Steć), niezrozumiała ze względu na swoją działalność Narodowa Rada Ukrainy ds. Telewizji i Radiofonii (przewodniczący J. Artemenko) i reliktowy Państwowy Komitet Telewizji i Radiofonii Ukrainy (przewodniczący O. Naływajko). Zauważmy, że żaden z wymienionych „szefów”, nie zważając na liczne nagrody i wysokie stanowiska, niczym pozytywnym w dziennikarstwie się nie wyróżnił. J. Steć — beztalenciowy pracownik klubowy, „wódz wojsk informacyjnych Ukrainy”, zrobił „udaną” karierę dzięki swoim powiązaniom i znajomościom. J. Artemenko, chociaż chodzi dziś wszędzie w wyszywance, zasłynął w Zaporożu jako zagorzały rusyfikator lokalnej prasy (na obecnym stanowisku „nowoobjawiony ukrainofil” usunął z krajowej anteny aż 10 rosyjskich kanałów telewizyjnych (!?) i prowadzi superzaciętą walkę z zagranicznymi filmami, piosenkami itp.; jednocześnie dostawcy spokojnie rozpowszechniają w sieciach kablowych moskiewską produkcję telewizyjną, bo ich komercja rzekomo nie jest ideologiczna: „im więcej świadczy usług, tym szybciej grubieje własny portfel”. Oburza też ostatnia „antymoskiewska akcja” J. Artemenki: ponownie podpisał licencję na nadawanie na Ukrainie odrażającego kanału telewizyjnego „Inter” na siedem lat. O. Naływajko — typowy bohater naszych czasów: były oddany komsomolski funkcjonariusz szczebla obwodowego i stołecznego; kieruje Państwowym Komitetem Telewizji i Radiofonii (ostatnia pseudo-uzdrawiająca akcja — „odpaństwowienie” mediów drukowanych, co faktycznie prowadzi do zniszczenia ukraińskich gazet i czasopism na Ukrainie). A teraz policzcie, ile środków budżetowych idzie na zaspokojenie finansowych apetytów tych prorządowych instytucji-trutni. Nie będziemy brać pod uwagę środków, które idą na utrzymanie pomieszczeń służbowych. Wystarczy policzyć kierownicze pensje i ich wygórowane premie! I to przy ciągłym narzekaniu, że brakuje środków na rozwój branży. Istotnym dodatkiem do Funduszu Rozwoju Prasy i Mediów Elektronicznych na Ukrainie powinno stać się opodatkowanie zagranicznych gazet i czasopism, radia i telewizji, które są zakładane i finansowane z zagranicy (nie trzeba niczego zakazywać i zamykać — niech płacą!). Krajowi właściciele gazet i czasopism, radia i firm telewizyjnych (oligarchowie — gospodarze prywatnych stacji radiowych i telewizyjnych!) też powinni być opodatkowani (ci ostatni zarówno za swoją obecność w ukraińskiej przestrzeni informacyjnej, jak i za rozpowszechnianie na antenie swojej produkcji). Nieprzypadkowo Ukraina jest chyba jedynym państwem, gdzie rynek reklamowy zwyciężył informacyjny (przejrzyjmy fach zastępców i pomocników kierowników radia, telewizji, odpowiednich struktur rządowych — wszyscy to specjaliści od reklamy). W konsekwencji: radio i telewizja stały się nocne (w dzień we wszystkich programach totalnie panuje pani Reklama — nowobogaccy zarabiają!). Przekonującym przykładem jest historia bezceremonialnej inwazji-wprowadzenia w 1996 roku rosyjskiej filii moskiewskiego ORT (Publiczna Telewizja Rosyjska) w ukraińską przestrzeń informacyjną. Do tej pory faktycznie ORT nie odeszło z Ukrainy. Realizatorami tego projektu są krajowi oligarchowie (obecnie „Inter” należy do D. Firtasza — 80% oraz S. Lowoczkina — 20%). Dodajmy, że programy telewizyjne „Interu” rozpowszechniane są niemal na całej Ukrainie. Podczas gdy Telewizja Publiczna i inne kanały telewizyjne — tylko gdzieś na 70%. Ćwierć wieku — dla wieczności nieznaczący odcinek historyczny. Ale jeśli obecnie Ukrainą kierują ci, którzy uważają się za patriotów, to wyniki powinny być pozytywnie bardziej odczuwalne (tym bardziej, że trwa wojna!). Przynajmniej należy zrozumieć, że udany rząd należy formować według celowości, a nie według liczby przedstawicieli partii i klanów, którym rozdają wymarzone przez nich teki — zapłatę za wsparcie w kolejnych wyborach; że sterowana przez władzę branża informacyjna to anachronizm i wreszcie, że każdy naród rzeczywiście jest zdolny do konsumowania różnych wartości kulturowych (bywa i narodu-najeźdźcy, ciemiężyciela), ale ten obojętny na swój los naród nigdy nie będzie uznawany przez ludzkość za cywilizowany, bo pozostaje niewolnikiem cudzych idei, wiedzy, wartości. Oto dlaczego nie można zwlekać i tak obojętnie patrzeć na problemy rozwoju krajowej przestrzeni informacyjnej. Potrzebne są i gazety, radio i telewizja, Internet itp. — propaganda i kontrpropaganda. Wtedy społeczeństwo naprawdę zrozumie treść wydarzeń zarówno w Donbasie, jak i na Krymie. I wtedy nie będzie u polityków podstaw do narzekania, że wyborcy, mówiąc kolokwialnie, nieprawidłowo głosują. Dzisiaj władza powinna zrozumieć i uznać, że w 1991 roku Ukraina straciła szansę na zreformowanie przede wszystkim arcyważnej dla niezależnego kraju branży informacyjnej — faktycznie krajowe media jedynie zmieniły swoje ideologiczne zabarwienie (tak by rzec — zmieniły maskę). Stanowczość takiego twierdzenia wyjaśnia się tym, że po pierwsze, krajowi przywódcy — przede wszystkim żaden z Prezydentów — ani razu nie wznieśli się do zrozumienia roli i znaczenia przestrzeni informacyjnej w życiu zadeklarowanej niepodległej Ukrainy. Wybór dróg wyjścia z kryzysu, w którym znalazły się krajowe media, jest szeroki. Można wybrać drogę niemiecką, kiedy tworzy się Radę ds. Prasy, w skład której wchodzą dziennikarze (a nie podstawione kaczki — sługusy władzy), delegowani przez Narodowy Związek Dziennikarzy i Narodowy Związek Zawodowy Środków Masowego Przekazu, a także wydawcy, skierowani do Rady przez Narodowy Związek Wydawców Gazet i Związek Wydawców Czasopism (ich u nas nie ma, więc należy stworzyć — znowuż, bez udziału władzy). Wtedy obecny kierownik Narodowego Związku Dziennikarzy Ukrainy S. Tomilenko nie będzie narzekał, że „oligarchowie, którzy tworzą media dla wpływów politycznych, nie potrzebują jakościowego dziennikarstwa”. Istnieją inne warianty przezwyciężenia impasu — nam bliższe naturalnie, europejskie. Gdybyśmy po 1991 roku rozpoczęli reformowanie branży informacyjnej — niezależnej od władzy, prawdziwej i cywilizowanej — dzisiaj nie mielibyśmy radiowo-telewizyjnych śmieci na antenie, tendencyjnych publikacji na łamach gazet itp. Na czele Nadawcy Publicznego — kandydaci najemnicy legii francuskiej? Czym jest francuska Legia Cudzoziemska i czym się zajmuje? Nieco przypomnimy o tym czytelnikom. Jest to część Sił Zbrojnych Francji. Hasło wojska „Legia — nasza Ojczyzna”. Rekrutują ochotników z całego świata. Walczą we wszystkich zakątkach planety Ziemia — za solidne pieniądze. Chcesz zostać legionistą? Od razu zgódź się na zmianę nazwiska i imienia — innymi słowy, na zmianę samoidentyfikacji. Co zainspirowało swego czasu reformatora ukraińskiego radia i telewizji Z. Alasanię do udania się do legii francuskiej, autorowi nie wiadomo (zresztą po co nam o tym wiedzieć — to jego osobista sprawa. Tym bardziej, że ochotnika tam nie przyjęli). Najważniejsze — musimy wiedzieć, jaki światopogląd ma człowiek, którego władza uparcie narzuciła środowisku dziennikarskiemu. To Z. Alasania wciąż wspomina o swojej próbie zostania legionistą, zatem nie jest to przypadek w jego biografii, a pewna wizja swojego przeznaczenia na ziemi. Nas interesuje co innego — portret osobowości, której powierzono stworzenie faktycznie nowego (obecni szefowie i ich otoczenie lubią gdzie trzeba i nie trzeba używać pojęcia „nowoczesny”) radia i telewizji na Ukrainie. Oto jeden z wywiadów Z. Alasanii, który uderza bogatym (?!) słownikiem byłego charkowskiego dziennikarza z dyplomem budowlańca. „My sprzątnęliśmy całe gówno” — tak ocenił początek swoich reform Z. Alasania. Co miał na myśli, zrozumieć trudno, bo to, „sprzątnięte”, o czym powiedział obecny prezes zarządu Narodowej Publicznej Spółki Telewizyjnej Ukrainy, obrazowo mówiąc, pozostało i przeważa w programach zarówno radia, jak i telewizji (w ogóle, prawdziwi mądrzy reformatorzy rozsądnie łączą zarówno wypracowane przez poprzedników, jak i zaproponowane swoje nowe). Materiały konkursowe, programy kandydatów też zdziwiły. Bo nie jest to prosta sprawa — odnawiać branżę informacyjną, kiedy wszyscy kandydaci są dobrze znani w środowisku okołotelewizyjnym, ale nie swoimi szczególnymi osiągnięciami twórczymi czy organizacyjnymi, a po prostu tym, że oni, jak to mówią, są na świecie. Tego, oczywiście, mało. Dlatego najlepszy wybór — europejski wariant uzdrawiających zmian. Ale wydarzenia wokół Publicznego radia i telewizji rozwijają się zgodnie z dawno nakreślonymi planami grupy, która uparcie promowała Z. Alasanię (dziennikarze mówią o ostrym pragnieniu liderów tej grupy, by zostawić na Chreszczatyku tylko budynek byłego Państwowego Komitetu Radia i Telewizji, a na miejscu starej części instytucji i solidnego terenu wewnętrznego dziedzińca wybudować sięgające nieba centrum handlowo-

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn