Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
← Archiwum «Slovo Prosvity»

Слово Просвіти, №32 за 2019 рік

16 s. · 29 wpisów · PDF w Wikimedia Commons ↗ · CC BY 4.0

Tłumaczenie maszynowe z ukraińskiego. Cytaty, nazwiska i liczby sprawdzaj ze stroną oryginału.

Tekst wyodrębniono z PDF i automatycznie podzielono na materiały. Granice części materiałów nie zostały sprawdzone redakcyjnie: jeden wpis może zawierać kilka materiałów, tylko część jednego lub blok serwisowy (np. ogłoszenie o prenumeracie). Źródłem pierwotnym jest strona gazety w PDF.

Strona · s. 1strona oryginału ↗

OGÓLNOUKRAIŃSKI TYGODNIK KULTUROZNAWCZY 32 (1032), 8—14 sierpnia 2019 Zjednoczenie pokoleń

Wołodymyr KARACYNCEW, poeta, dyplomata, kulturoznawca Wolność — to zdolność jednostki lub wspólnoty do podejmowania świadomych decyzji, stawiania sobie zhierarchizowanych celów i podejmowania działań w celu ich realizacji. W psychologii — to funkcja psychiczna organizmu. Chodzi w szczególności o samoświadomość (samookreślenie), świadome motywowanie czynów. Przewiduje to wysiłki wolicjonalne, skierowane na osiągnięcie celu. Czyli wola akumuluje energię wysiłków na pokonywanie przeszkód, co pozwala mówić o samokontroli i wytrwałości człowieka. Wtedy wola przeciwstawia się impulsywnemu, emocjonalnemu czynowi. Natomiast ujawnia celową działalność (indywidualną i wspólnotową) jako taką, która bazuje na określonych zasadach moralno-etycznych i wartościach. Wolność jest synonimiczna do swobody, wolności. W szczególności wolności woli i wolności wyboru. Temat o charakterze egzystencjalnym, ale, myślę, całkowicie przystający do naszego kontekstu wyborczego. A zatem, myśl. Czyli, włącz (słowo, którego nie potrafił nawet wymówić poprzednik) mózg. Inne podejście do formowania aktu wyboru — poprzez emocje. A one mogą pracować (w razie potrzeby) na osłabienie wolności woli jednostki. Jeśli profesjonalnie włączyć zombipudełko, powiedzmy. Przeformatowanie świadomości na podstawie potrzebnych (autorom programu, show itp.) i dlatego rozpowszechnianych ideologicznych przekazów, zasad moralno-etycznych i wartości — to sprawa specjalistów. W szczególności wojny hybrydowej. Więc myśl. „Gdzie wola śpi, tam ją jeszcze ukołyszą” (L. Kostenko). Łatwo powiedzieć — myśl. Swoboda — to uwolnienie od władzy, w szczególności władzy rozumu. Każda władza jest traktowana jako ograniczenie wolności. Etymologicznie, wola — to słowo (pojęcie) ze sfery emotywnej. Przynajmniej w większości języków europejskich. To — dążenie, pragnienie, chęć. Ponadto w ukraińskiej wspólnocie, gdzie słowo — waży, gdzie swoboda ma głębokie korzenie. A nawet geograficznie zdeterminowana: step szeroki, pola bezkresne, jak niebo… Dniepr szeroki, jak morze... Jest gdzie Duchowi szybować... Dlatego niezależność, samodzielność, wolność — to pojęcia wartościowe, zakorzenione w kolek- Zdjęcie Tarasa Wołoszyna Organizacja społeczna „Młoda Proświta Przykarpacia” wraz ze Światową Federacją Ukraińskich Związków Łemkowskich (SFUŁO) przeprowadziły sympozjum „Łemkowskie dziedzictwo. Zjednoczenie pokoleń”. Młodzież, która ma łemkowskie korzenie lub interesuje się dziedzictwem kulturowym tej grupy etnograficznej, spotkała się z delegatami towarzystw łemkowskich z USA, Kanady, Polski i Chorwacji. Słowo powitalne wygłosili zastępca mera Iwano-Frankiwska Ołeksandr Łewycki, przewodnicząca SFUŁO Jarosława Hałyk, przewodniczący Fundacji Badań Łemkowszczyzny w USA Andrij Chomyk, przewodnicząca Iwano-Frankiwskiej organizacji obwodowej Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Łemkowszczyzna” Oksana Danyliw. Do dyskusji dołączyli goście z Kanady, Polski, Chorwacji. Podzielili się wspomnieniami, jak odradzali i zapoczątkowywali ruch łemkowski na Ukrainie i w innych krajach świata, opowiedzieli, jak młodzież za granicą interesuje się zachowaniem swojego łemkowskiego dziedzictwa i wezwali do aktywnej współpracy. Swoimi przeżyciami i emocjami podczas odwiedzin rodzinnych stron przodków podzieliły się przedstawicielki młodzieży Ulana Basarab-Hanczak i Natalija Huhił. Mówiono wiele także o zachowaniu łemkowskiego dziedzictwa. „Staramy się wszystkimi siłami popularyzować takie tradycje, jak przygotowywanie łemkowskich potraw, koralikarstwo, śpiewanie autentycznych pieśni. Bardzo chcemy, aby przykarpacka młodzież też podchwyciła tę falę i wzmocniła młodzieżowy ruch łemkowski” — powiedział przewodniczący „Młodej Łemkowszczyzny” z miasta Lwowa Mykoła Krupej. Przewodnicząca „Młodej Proświty Przykarpacia” Jewhenija Bardiak podsumowała, że na Iwano-Frankiwszczyźnie już sformowano aktyw młodzieży i w najbliższym czasie zostanie zarejestrowana młodzieżowa organizacja łemkowska, a także będzie kontynuowane tworzenie sieci, które rozpoczęło się jeszcze w zeszłym roku w ramach projektu „My — Łemkowie!”. Wł. inf.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 1strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

Słownik epoki. Wola

…tywną pamięć Ukraińców, archetypiczną. Ich ograniczenia gromadzą na placach tłumy, pchają bezbronnych ludzi ku, zdawałoby się, irracjonalnym czynom, ofierze z siebie. Dlatego na Ukrainie rodziły się kozactwo, koliszczyzna, hajdamactwo, opryszkostwo… Swoboda aż do anarchii. (Idea pełnej swobody. Władza – to ograniczenie wolności. Zatem ustrój społeczny – bez zwierzchników i państwowych struktur jako organów przymusu). Być może Anarchia – z wielkiej litery, z czystością zamiarów. Z radykalnym hasłem: „Wolność albo śmierć!” Aż do utraty życia. Albo niepodległości. Ostatni raz – sto lat temu. Zatem łatwo sobie wyobrazić, że historia może się powtórzyć. Daj sercu wolę – zaprowadzi w niewolę. Dlatego nie przypadkiem wola przenika na wskroś ukraińską twórczość ludową i jest być może kluczowym słowem wartościującym poety-buntownika Tarasa Szewczenki. U niego: pole i wola, siła i wola, wola i sława – archetypiczne, utrwalone połączenia, które określają narodowo-identytarny obraz świata. „W swojej chacie swoja prawda, i siła, i wola.” Wola to dusza narodu. „Nie umiera dusza nasza, nie umiera wola.” Wola to także dola, która, według ukraińskich wierzeń, oznacza duszę. Dlatego wola jest nieśmiertelna. Jeśli wola to dola, to niewola – niedola. „Jest na świecie wola, A kto ją ma? Są ludzie na świecie — Srebrem-złotem lśnią, Zdaje się, panują, A doli nie znają, — Ni doli, ni woli!” — Czyż nie o naszych czasach? „Zdeptię niewolę Bosymi nogami! Wtedy będę wesół, Wtedy będę bogaty, Gdy serduszko Po woli hasać będzie!” — Przepis na dostatek i szczęście od Szewczenki. Czy władcom to pod siły? (Pytanie retoryczne). W semantycznej przestrzeni Poety wola nabiera cech antropomorficznych – rodzi się, hasa… „Dniepr szeroki – morze, step i step, ryczą progi, I mogiły-góry, tam się rodziła, hasała kozacka wola…” A jeszcze ona: chuda, upragniona, prześladowana, nienakarmiona i naga, biedna… Święta, a „gdzie nie ma świętej woli, nie będzie tam dobra nigdy…” U Szewczenki wola jest przeciwstawiona antonimicznemu leksemowi niewola (ona: wroga, samotna, (…sroga…) „Strasznie wpaść w kajdany, umierać w niewoli, a jeszcze gorzej – spać, spać i spać na wolności…” Dlatego wzywa, by obuchem budzić wolę, zdobywać wolę, ratować wolę, skropić ją krwią wroga… Zwróćcie uwagę na wymiar wartości każdego słowa poety, każdego wersu! W każdym z nich jest prawda. Prorocza. „Walczcie – zwyciężycie, Bóg wam pomaga! Za wami prawda, za wami siła i wola święta!” – 22 stycznia 2014 roku właśnie tymi słowami Proroka wszedł w wieczność Serhij Nihojan. Ormianin z pochodzenia, Obywatel i Bohater Ukrainy. Pierwszy z Niebiańskiej Setki. Wybaczcie, że być może zbyt wiele uwagi poświęciłem Kobzarzowi. Uważam, że znaczeń przez niego generowanych jest w naszej codzienności za mało. Ta wyjałowiona pustka jest szczególnie odczuwalna teraz, na tle politycznej szopki. Oczywiście, Majdan – to obuch! Na krańcach władzy. Skropienie krwią? Ona i tak leje się na wschodzie. Za tych, którzy wraz z obrońcami Wolności są gotowi na ofiarę, i za tych, którzy po prostu śpią, śpią… Za tych, którzy robią to dla zabawy, i za tych, którzy zawzięcie są świadomi… Za tych, którzy ledwo wiążą koniec z końcem, i tych, którzy bezmyślnie się wzbogacają… Za tych, którzy są w niewoli u wroga, i za tych, którzy opowiadają się za pokojem i przyjaźnią… Za tych, którzy cierpią za prawdę, i za tych, którzy sieją kłamstwo… Oczywiście, wynik wyborów składa się z woli każdego. Jednak powiedzcie szczerze, czy te woli są równoważne pod względem wartości, a więc pod względem wkładu w budowę niepodległego państwa? Wola-dola święta. Czy ta szopka nie wygląda na profanację, świętokradztwo? Obłudę? Obłudę. Czy zatem mnie i wam jest obojętne, i tym, których wymieniłem, i tym, których nie wspomniałem w akapicie powyżej? A jednak Ukraina istnieje. I nie tylko i nie tyle jest to zasługa lub bezczynność przywódców, zbiorowa mądrość sztabów i polittechnologów, spryt lalkarzy… Oczywiście, polityczna wola mężów stanu (jeśli ona istnieje) w kierowaniu procesami społecznymi jest ważnym czynnikiem celowego postępu. Co więcej, ważi wola Stwórcy. Bo Jego jest Prawda. I my istniejemy. We własnym domu. I za nami prawda, i siła, i wola święta! Dlatego zwyciężymy! Uczmy się mądrości od geniuszy. Pielęgnujmy i ukazujmy wolę! Szanujmy się. NACIERAJĄCY PROMOTOR UKRAIŃSKOŚCI SZCZEGÓŁY ŻYCIA SZEWCZENKI 12-13

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

„Guru w ekonomii” i

Kateryna MOTRYCZ Przypomnijmy dość wzruszającą scenkę w utalentowanym filmie „Psie serce”: do profesora Preobrażeńskiego przyszła babcia, żeby „popatrzeć na mówiącego pieska”. Z jakiegoś powodu ta scenka przypomniała mi się, gdy usłyszałam, jak i nasza ukraińska babcia, podbita ogólnonarodowym czarem, przyszła do lokalu wyborczego podczas wyborów prezydenckich, żeby jej palcem wskazano w karcie do głosowania, gdzie widnieje nazwisko Zełenskiego, i żeby jednak spojrzała na jego portret, a potem na niego zagłosowała. Zbyt wiele zobaczył w swojej niedalekiej przyszłości mistyk Michaił Bułhakow. Przewidział pojawienie się innego narodu. Społeczeństwa, w którym przeważający ogół nie tylko będzie ubóstwiał „mówiące pieski”, ale i będzie wybierał je przez stulecie do rządzenia państwem. I my tych „szarikowów” naoglądaliśmy się w swoim życiu do syta. Ludzki ogół był doprowadzony do absurdu, cichego obłędu i przed łysym, małym i sepleniącym, i przed sześciopalczastym, i przed brwiastym. I stosunkowo niedawno już „prof-fesor” stoczył się w nasze życie prosto z hałdy w momencie, gdy wyborca pozrzucał czapki, bo nie sezon, i on przeorał gołym „narodowym wyrażeniem woli” głęboką bruzdę w żużlu, „wyszedł w step doniecki”, zebrał wszystkich, którzy „pustego nie wożą” i osiodłał Ukrainę. „Szarikowy i szwondery”, którzy hordą ruszyli z donieckich stepów, wiele lat „odbierali i dzielili” i w końcu obrali ją, Jedyną, jak z płatka. „Psie serce” przerodziło się w wilcze. Ogół w swoim odurzeniu to zasypiał, to się budził. „Kataraktę” z jego wzroku zdejmowali ci „chirurdzy”, których nie wzięło zauroczenie. Ale nie mogli wcześniej ingerować w narodową ślepotę, bo „katarakta jeszcze nie dojrzała”. Tak to już bywa, że mądrymi, a nawet genialnymi, kierują oszuści i łotrzykowie z duchem Chazarów, Pieczyngów, Połowców. Najdłużej w swoim polu energetycznym trzymał narody jednak ten, kogo Nostradamus nazwał „księciem piekła”. Aż 70 biblijnych lat, jak i Nabuchodonozor. I rzadko kto wyrywał się z tego potopu powszechnej obsesji. A jak się wyrywał, to stawał się wyrzutkiem. Po prostu niszczono go fizycznie. Ludzką psychiką łatwo manipulować, ona wygina się i koryguje, gdy wywierają na nią nacisk umiejętni manipulatorzy. A na tych, u których, jak pisał W. Szukszyn, „dwie zwoje — i te równoległe”, nawet naciskać nie trzeba. On już jest odciśnięty w momencie pojawienia się na świat. Coś podobnego stało się, gdy nasz lud zamarł przy zombioodbiorniku, w którym odbywało się widowisko z pozoru zwyczajne, a dziś widzimy — brzemienne w skutki. Idol milionów wchodził to prosto ze sceny Pałacu „Ukraina”, to wjeżdżał na rowerze do każdego domu, przyjaźnie się uśmiechał, ściskał każdemu dłoń, wnosił do domu pozytyw i chlapał na każdego „miłością” i radością. I każdy z „szukszynowskich typów” odpowiadał tym samym, a jeszcze obietnicą, że zauroczenie tym, co wchodzi w niego z ekranu telewizora, przeniesie w realne życie. I jednak nie zawiódł, wykonał obiecane. To zjawisko ma również swojego, grupowego profesora Preobrażeńskiego, który także dokonał wielkiego odkrycia w nieistniejącej nauce: z niczego zrobić coś. Udany projekt oligarchów, pomnożony przez „wojnę hybrydową” przeciwko „największemu przestępcy Ukrainy P. Poroszence” kanału telewizyjnego „1+1”. „Generałów i pułkowników” w tej niewypowiedzianej wojnie było bez liku. Internet także uderzył w niego „gradami”. Od donieckich stepów do chersońskich, od obwodu sumskiego do Karpat, a i po całej sobornej, w tym w stołecznym Kijowie, w zagrodach zgodnie i radośnie na to odpowiedzieli. Echo do dziś roznosi to głośne – „be-e-e!”. Celność strzału — i w dziesiątkę! Właśnie o tym dziś mowa. Bułhakow zajrzał aż w nasz dzień, niemal na sto lat do przodu. Wydawało się, tę stronę nasza Klio już przewróciła, a okazuje się, że jest żywotna i zdolna do samoodradzania się. Cały szarikowsko-szwondierowski „bon ton” ruszył rządzić państwem. Nie chcę nikogo obrazić i wiem, że wśród wybranych do największej frakcji Rady Najwyższej są mądrzy, patriotyczni, a nawet profesjonalni politycy i że nie są tam przypadkowymi ludźmi. Ale takich jest garstka. Jednak jest wielu tych, którzy obrażają mnie, moje państwo i tych, których jest 25%. Którzy zuchwale i bezczelnie przekroczyli granicę dozwolonego i założyli szaty „nagiego króla”, i z jakiegoś powodu zajęli te miejsca, które nie są ich a priori. Więc to daje mi prawo nazywać rzeczy po imieniu. Większość — to surowy i politycznie szary, przypadkowy „materiał”, który „dosuszali w likwidacji analfabetyzmu” w Truskawcu. I może właśnie tacy komuś są potrzebni, bo już teraz ich dzielą, liczą i formują z nich grupy wpływu, za którymi stoją stare, obwisłe twarze oligarchów. Była Rada Najwyższa, powiedziały usta narodu, a stała się rada estradowa. Bezrobotni, ludzie bez wyższego wykształcenia, patrioci Ukrainy i patrioci Rosji oraz wszelka biedująca publika, która postanowiła poprawić swoją sytuację materialną w dość prosty sposób: naciskaniem przycisków. I filozofia bułhakowskich bohaterów zachowana — „odebrać i podzielić”, a intelektualne dane wielu widać wyraźnie. Mówią, że to, co publikują na swoich stronach „sługi”, obfituje w błędy gramatyczne, stylistyczne i logiczne. Zresztą sam idol nie sili się na językową wykwintność, słowną precyzję wypowiedzi. Oto i niedawno gorąco mówił o tym, kto ma zarządzać w państwie gospodarką. „To musi być guru w ekonomii” — i kilka razy powtórzył to podekscytowany. Pomyślało się: a może „95 kwartał” czy „Liga śmiechu” mają swój słownik języka polskiego i słowo „guru” oznacza nie mentora, nauczyciela, a wysokiej klasy profesjonalistę? Oto i rozreklamowana „intelektualnego napięcia” „perła”: „my was zrobimy”. Trzeba rozumieć, że to oznacza — my was zwyciężymy. Czyj „wykwintny” zwrot tegoż lidera — „ni chrena”. Chyba to jednak „nic podobnego”. „Fajny gość” — dobry człowiek. „Super specjalista” — dobry profesjonalista. No i kto nie jest zachwycony słynnym „bla-bla-bla”, co z „języka sługi” tłumaczy się jako „nie trzeba mówić głupot”. „Będziemy się spierać do utraty pulsu” (to dosłownie) — gorąco się spierać. Ktoś z zespołu „sług” pomylił NATO z senatem. I wiele innych rzeczy, którymi obfituje życiorys najnowszych intelektualistów-ochlokratów. Ja celowo tłumaczę to rozreklamowane na całej Ukrainie na billboardach „my was zrobimy znowu” tak, jak ono u „sług” brzmi, bo takie chuligańskie sformułowanie nie jest w duchu ukraińskiej mentalności, ukraińskiego dowcipnego, iskrzącego Języka i ukraińskiego ducha. Tak myślą i wyrażają się tylko prowincjonalni watażkowie żulerni, a nie liderzy-mężowie stanu. Ukrainiec powie: „my ich nauczyliśmy”, „my im nosa utarliśmy”, „my ich ograliśmy”, ale nie „zrobiliśmy”. Porządnych Ukraińców jednak „zrobili” nie krzyworoscy chłopcy-kaweenowcy. Zresztą czyje oni są dzieci i czyjego rodu, też nie wiemy. Czy potomkowie Chazarów, czy Pieczyngów, czy Połowców — Bóg raczy wiedzieć. Sądząc po ofensywnym, agresywnym zachowaniu, jak wszystko niszczą „do fundamentów”, postępują jak ordyńcy. A zaporoscy kozacy, choć i skakali w bok, to z tym wyraźnie nie mają nic wspólnego i na to „zrobili” mogliby odpowiedzieć tak, jak i tureckiemu sułtanowi: „u nas słońce wschodzi, jak u was, pocałujcie w... nas”. A my przecież jesteśmy potomkami kozaków! To kogo oni „zrobili”!? A nas z wami, drodzy Ukraińcy! I nie gdzie indziej, a na naszej, przez Boga nam danej ziemi! Ot takie to ono „robią ludzie ludziom!” Tak, tak, rok ciemnych sił! Istotnie, do tych, którzy wejdą do naszej najnowszej historii pod „szyldem” 254, do „rady estradowej”, która będzie nas uczyć, jak mamy żyć, warto byłoby posłać nie jednego „guru”, a dobry tuzin. Pierwszy „guru” musiałby wytłumaczyć „sługom”: czym jest państwo, po co wymyśliła je ludzkość, czym jest administracja państwowa, czym jest republika parlamentarno-prezydencka. Wreszcie, czym jest Rada Najwyższa, do której weszli nie od frontu, i jakie jest jej zadanie oraz przeznaczenie. O pisaniu ustaw nawet nie warto wspominać. Ustaw nie będą pisać oni. Oni mają inną „historyczną misję”, zakodowaną w przyciskach! Drugi „guru” zapoznałby ich z „najcięższym, niemal katorżniczym” kawałkiem pracy: właśnie naciskaniem przycisków. Kilka razy, czy nawet dziesięć razy w ciągu dnia pracy naciskasz jeden z trzech przycisków i w ciągu miesiąca wyciskasz z ogólnonarodowej miłości całkiem przyzwoitą dla siebie pensję. A z czasem będzie ona, niczym zatopiony okręt przez małże, obrastać sumami. Początkowo wszyscy, jak i „poprzednicy” oraz wszystkie minione „krwiopijce”, — „uchowaj Boże! Niech Bóg broni!”, a z czasem „niech Bóg broni i nie karze za grzechy, a lewa ręka niech zapomni, co brała prawa”. Taka dialektyka… Nie ciało winne, jeśli dusza dla niego grzeszy. I deputowany, nawet jeśli sam będzie „guru” i „sługą narodu”, z czasem niepostrzeżenie przeistacza się w „krwiopijcę” tego narodu i nie będzie w stanie postawić znaku równości między tymi sumami a „startą skórą” na palcu wskazującym, którym naciskano te cud-przyciski i brano „premię motywacyjną”. Bajka! To już kontynuacja serialu telewizyjnego „Sługa narodu”. Proponuję tytuł: „My ich zrobiliśmy!” Bo takie duchy-wybrańcy zapanowały pod kopułą Rady Najwyższej, gdzie siedzą wybrańcy, i nikt ich tam nie płoszy. Znający się na rzeczy mówią, że zbyt wielu decydentów o losach narodu wszystkich kadencji jest w zmowie z demonami i posługuje się za pośrednictwem „łączników” czarną magią. Trzeci „guru” kontynuuje pracę poprzedniego… Ale trzeci ma misję niemal tragiczną, można uznać, że skazaną na porażkę. Może automatycznie stać się przegranym, bo jego „bla-bla-bla” trafi na suche lasy i bagna, tam, skąd na Ukrainę przychodzi władza i dokąd odchodzą wszystkie jej zdobycze, bogactwo itd. itp. I tam też odchodzą wszystkie starania, zmagania sił patriotycznych; marnieją one, trafiają tam, gdzie diabeł mówi dobranoc, „gdzie słońce nie wschodzi, gdzie koguty nie pieją, gdzie ludzie nie chodzą”. Chodzi o to, że trzeci „guru” ma nauczyć przedstawicieli narodu, jak nie stać się wybranymi przez innych: jak tego narodu nie okradać, nie oszukiwać, nie obiecywać mu złotych gór i gruszek na wierzbie. Jak żyć z pensji, okresowo wspominać ten czas, kiedy był (była) bezrobotny, jakie oczy mają babcie, kiedy przeszukują przy kasach w sklepach swoje puste portfele, a nic nie mogą z nich wytrząsnąć. Jaką wszechświatową smutkiem świecą one u ciężko chorych i skazanych na śmierć dzieci, a młode matki głosem zranionych wilczyc proszą wszystkich nieobojętnych o zrzutkę na ich leczenie za granicą. Więc nie trzeba wymyślać sobie żadnych dodatków do i tak niemałych pensji, bo, powiedzmy, dzisiaj poniedziałek, ciężki dzień, to jak rekompensata. A środa, to dodatek, bo jeszcze długo do weekendu. A piątek bywa bardzo ciężki, bywa i trzynasty dzień miesiąca, to w ogóle bez dodatkowej sumy ani rusz. Słowem, nie skurwić się i nie zagubić w słowach, gdzież w końcu będzie „sługa narodu”. Symptomy tego, że stanie się to z wieloma i od razu, już w tych dniach się wyłaniają. Moja dobra znajoma, chirurg, zadzwoniła do mnie i głosem, w którym była trwoga i ból, powiedziała: „Właśnie patrzyłam na tych sługusów, których uczą w Truskawcu, jak nami rządzić. Jednego z nich zapytano, jaka będzie jego pensja, odpowiedział — ponad 30 tysięcy, mówi, mało! Jeszcze nic nie zrobił, a już mu mało. A ja ponad 50 lat ciężko przepracowałam i nie mogę pozwolić sobie przy swojej emeryturze na kilogram moreli”. Owszem, odpowiedziałam mojej zaniepokojonej przyjaciółce-patriotce. Naciskanie przycisków — to wam nie skalpel przez ponad 50 lat w rękach trzymać nad chorymi ludźmi. Trud „nie do zniesienia”, bo dla wielu to „katorżnictwo” będzie głównym zajęciem. Zgodnie z poleceniami oligarchicznego klanu. Właśnie tak! A wy, ze-elektoracie, uwierzyliście, że to wy wprowadziliście ich do Rady Najwyższej. Że to wasz wybór. Spełniliście rolę tego asfaltu, po którym ich władcy wprowadzili ich tam, gdzie będą tworzone nowe korupcyjne schematy, o których nie będziecie wiedzieć. Więc módlcie się do tych „nowych twarzy” i do złośliwych uśmiechów tych dinozaurów, które znów oszukały nierozumnych Chochłów. Czwarty „guru” musiałby dotrzeć do tych, którzy chcą do Unii Celnej, do batiuszki cara Putina, że Ukraińcy mają ten bicz, dostali go jeszcze od Kozaków, że po trzecim uderzeniu nikt nie przeżywał. Dlatego rosyjskiej Dumy niepokoić nie trzeba i dzwonić więcej tam nie trzeba, wujka Wołodii bez potrzeby niepokoić również nie warto, żadnej z jego głów, bo w każdej z nich kipi magma „imperialnej wielkości” i wywołuje tsunami „kosmiczna misja”: gdzie by tu wsadzić rogi, w jaką szczelinę planety zawlec „ruski mir”, żeby cała Gaja oddychała zagładą. Bo demony mają różne przeznaczenia. A on ma jedno — uzupełniać rzekę ludzkiej krwi. On już w niej płynie i tak dopłynie do piekła. A póki jeszcze jest na Ziemi i Bóg puścił mu wodze, wiedząc, w jaką mękę carzyna pójdzie. Więc otworzył jego (piekła) filię i pracuje, jak i nasi „słudzy narodu”, „do utraty tchu”. Ale wkrótce i on będzie miał swoje problemy i wszystkie siedem jego głów może nie wytrzymać. Pchać się tam to to samo, co wkładać swoją głowę w paszczę lwa. I jeśli ktoś ze „sług” bardzo tego chce, to — wolna wola!.. Mogą do batiuszki cara jechać, ale bilet w jedną stronę. Nie zapominajcie, że grzech Judasza spada na cały ród, a zarobionych przez niego 30 srebrników nie wzięli nawet ci, którzy popchnęli go do tego grzechu. Oddali je na „pole krwi” — cmentarz, gdzie chowano bezdomnych. Nie zapominajcie o tym!

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

«akademicy» — «słudzy narodu»

Niechby ten „guru” pokazywał wszystkim wyznawcom „ruskiego miru” te kadry, gdzie nasi wolontariusze ze stowarzyszenia „Czarny Tulipan” zbierają na polu bitew szczątki naszych obrońców, jak chowają w czarne celofanowe worki nie po prostu ludzkie ręce, nogi, oderwane głowy, a poszarpaną, zakrwawioną Ukrainę, krzyk matek, łzy młodych żon i niepoślubionych dziewcząt, chowają najlepszych, najjaśniejszych, najdzielniejszych, bo zły ukraiński los oddał ich Niebu, zostawiając nas wszystkich na pastwę padołu i temu przerażającemu wyrażeniu woli własnego narodu… A do tego jeszcze to. Kiedyś kanał „1+1”, jeszcze wtedy, gdy nie chodził w pachołkach i tak bezbożnie się nie hańbił, pokazywał poruszający film dokumentalny o Złotym Pierścieniu, przedmieściach Moskwy. Jak żyje naród niedaleko stolicy. A żyje on w barakach-ruinach z obłupionymi, zjedzonymi przez grzyb ścianami. Pokazali też nieszczęsny, brudny naród, który istnieje jak współczesny smerd, nic nie wie o takim luksusie jak wanna, prysznic, wychodek. A potrzebę załatwia do wiadra — i „za okno”. Więc trzeba to pokazywać tym, którzy wciąż jeszcze pragną „ruskiego miru”, nie poznawszy całego jego horroru i smrodu. A jeśli to go nie przeraża, to proszę bardzo, jak powiedział jakiś złotousty czasów Majdanu Godności: „Walizka, dworzec, Rosja!”. Ale największy zachwyt, po prostu zdumienie w tej niewesołej komedii wywołuje skład „nowych twarzy”. I to znowu ze-projekt. Wjechał jednak tym historycznym epokowym rowerem w naród i, jak umiejętny producent, stworzył jeszcze jeden twórczy projekt na zazdrość „95 kwartału”, „Ligi śmiechu”, „Rozśmiesz komika”. Ten jednak najbardziej kreatywny, śmieszny, ogólnonarodowy, epokowy, brzemienny w skutki — i jeszcze jaki tam? A językiem „sług” — „zajebiście!!!” On nie wejdzie do historii, a wjedzie na „rowerze”, a historia będzie jechać równolegle na innym, wypadnie z siodła i pierwszy raz w życiu pęknie ze śmiechu. Skutek dla niej będzie taki, jak i ostatnie tysiąc lat, kiedy jej „sława” przeradzała się w „hańbę”. Nie przetrawi… Jaka jaskrawa i niepowtarzalna (daj Boże), jaka różnorodna publika wlała się do Rady Najwyższej! Jaki ogólnonarodowy pochód odbija się echem w głębinach ziemi naszej! Jakie „zbawcze” siły przyszły! Renesans! Era Wodnika! Kosmiczna dywersja! Lądowanie latającego talerza. Jest tamada-showman, stomatolog, koniuch, niania, nauczycielka młodszych klas, fotograf, kumple-kwartałowcy, są nawet stalinowcy. Ale są tam i majdanowcy, wolontariusze, są patrioci. Oto takie zimne i gorące „prądy powietrza” będą łączyć się pod okrągłą kopułą. A to prowokuje wichury, trąby powietrzne. Nie ma szczęścia ten budynek do tych, którzy idą w jednym kierunku, a ta droga — w Ukrainę, dla Ukrainy, w imię Ukrainy. Jak tu nie wspomnieć wersów wiersza znanego autora, które pasują do naszej rzeczywistości: „Kogo tu nie było! Sołocha i Motrocha! Był Opanas i gad Sołopij! Na basetli wygrywał stuletni dziad Sywocha. Wył pies Browko i śpiewał słowik! / Był tu chromy, głuchy, ślepy i niewyraźnie mówiący. Na wszystkie gusta! Wszyscy chłepczą piwo, spotykacz, miodówkę. Śmieszy wszystkich błazen-przewodnik; a wzrost — pół człowieka. Rechocze głupota — karczmarzu, Srulu, nalewaj nam znowu”. Największe zdumienie u mnie (szczerze) wywołuje koniuch-deputowany — jesteśmy z nim jednomyślni: czasami lepiej być wśród koni, niż wśród ludzi. (Ale po co zdradził taką piękną istotę i zamienił na znacznie gorszą?) Jego rola na tej „arenie cyrku” jest bodaj najważniejsza i najbardziej potrzebna. Zresztą i inne profesje w tym „cyrku” się przydadzą. Na przykład, tamada-showman ogłasza, że występuje ogólnonarodowo kochany (owacje, tupanie nogami zaczną się jeszcze przed zakończeniem jego tyrady), sługa ludzi i narodu w ogóle, Koń Bezborodko. A przed tym wyjściem niania umyła go ze znawstwem sprawy, bo niania na tym zęby zjadła. Stomatolog sprawdził jego zęby, nauczycielka młodszych klas policzyła je, bo po zębach określa się wiek. Stalinowiec pomaluje mu grzywę zieloną farbą, a ogon jednak zrobi czerwonym. I ogólnonarodowo kochany, najsławniejszy koń sobornej, z zieloną grzywą i zielonymi dzwoneczkami, dumnie i majestatycznie wstępuje na arenę cyrku. Fotograf to wszystko filmuje dla przyszłych pokoleń. Przyjaciele-kwartałowcy w pierwszych rzędach cyrku w zielonych strojach i na podwyższeniu, jak rodzina królewska. I wszystkie 73% po wszystkich wsiach i miastach klaszczą w dłonie, krzyczą, pokrzykują, wszyscy co do jednego w zielonych spodniach, koszulach, sukniach, nawet kąpielówki, stringi i staniki na „laskach” zielone. „Fajnie!” „Klasa!” I włosy, i łysiny pomalowane zieloną farbą. A 43 procenty zaczynają zazdrościć cyfry 73, dowodzić, że i oni są spadkobiercami wielkiej sławy, i ich głosy są i w poprzedniej cyfrze. I gdyby nie oni, to diabła by wzięło, żeby ten gniady Bezborodko tak poważnie i honorowo, tak dziarsko stąpałby po tej arenie. I u jednych, i u drugich euforia, okrzyki „my ich zrobiliśmy znowu!”. Coś w rodzaju tego, jak książę Światosław mówił „idę na was”, a potem wracał do Kijowa ze zwycięstwem. Czy kiedy kozacy-charakternicy napuszczali na wrogów marę i oni rąbali jeden drugiego, a im przywidziało się, że rąbią tych w szarawarach z „oseledcami”. Kozacy wtedy też mogli krzyczeć: „Oto, sucze syny, przeklęci poganie, „my was zrobiliśmy”, że wy o nas po całym świecie „bla-bla-bla” nie wiadomo co! Że niby my rozbójnicy, a nie sławni zaporożcy!” Ale takiego czegoś nie krzyczeliby, bo byli wykwintni w słowach, uczuciach i taką, b-r-r-r, leksyką po prostu brzydziliby się. Słowem, Radę Najwyższą jednak „zrobili”. Zostało „zrobić” jeszcze rozumnych, profesjonalnych, państwowo zdolnych. O, i kursy „młodego ministerialnego bojownika” w Truskawcu były zorganizowały. I obiecują nawet obejść się bez opozycji, a swoją własną wewnątrz „sług narodu” stworzyć i „spierać się do utraty pulsu”. (Warto byłoby jeszcze i brygadę reanimatorów w Radzie Najwyższej wprowadzić. Różnie bywa… Może klinika „Borys” zadba). Więc bez humoru do tej błazenady nie podejdziesz i nie przetrawisz. A będzie, jak w tej wesołej piosence, którą usłyszałam na Kubaniu, na motyw naszego-ich hopaka: „Ten w płot, ten w wrota — siedzi baba krzywousta”. „Baba krzywousta” — to jednak ona, Rada Najwyższa. To od śmiechu jej usta wykrzywiło… I czego my możemy od nich oczekiwać? Póki co trwa „Liga śmiechu”, od której wcale Ukrainie nie jest do śmiechu. A my liczymy ich błędy, głupstwa, podstępne czyny, które oni niemal codziennie lepią w swoich decyzjach i działaniach, patrzymy, jak na młodszą grupę żłobkową, której trzeba opanować wyższą matematykę i napisać prace dyplomowe z ekonomii i o polach grawitacyjnych planety w erze Wodnika. I „zebile” zamilkli, u nich wszystko teraz „dobrze”! „Procha” zdmuchnęli, wysmarowali we wszystkim, w czym mogli, żeby wiedział, jak wyższymi wartościami nam głowy zawracać! Zbyt mądry, a my takich nie lubimy, nam podoba się to, co prostsze! O, swojego wybrali i swoje stado, aż 254 głowy młodzieży w stajnię zagonili. Nasz legitymowany wszelkimi banderowskimi zawracaniem głowy nie bawi się, jemu wszystko patriotyczne „bla-bla-bla” do lampy, jemu i Ukraina, mówił w Moskwie, jak „nocna motyl”, ta, co na Obwodowej stoi, bo to niby i jego ziemia, i nie jego… Ale on w dechę nasz, to co trzeba! Więc ci, których jest 73% i 43, jeszcze kalesonów nie piorą, ale prace przygotowawcze do tego trwają. „Sługusy” nacierają, stanowczo i agresywnie. Dajcie im Ukrainę nie w częściach, a w całości! I póki co są oni dla skuszonych drogimi „nowymi twarzami” (w dosłownym i przenośnym znaczeniu), a dla klanu oligarchów-lalkarzy – lalkami, które będą szarpać za sznurki. A „widz”, który po raz kolejny okazał się „mieć rację”, znów będzie klaskał i szczerzył zęby, ale może już i trzonowe. I tych „lalek” nie uratuje żaden kurs dokształcający, bo jeśli dla wielu edukacja i wykształcenie nie były od młodych lat priorytetem, a młody rozum nie wchłonął tego bagażu wiedzy, który daje się tylko młodemu mózgowi, to już teraz dla wielu ani „guru ekonomii”, ani prawoznawstwa nie pomogą. Ich czas uczniostwa minął, chociaż mówią – uczyć się nigdy nie jest za późno. Tak to już jest, ale nauczyć się bywa za późno. Jest proces, a jest wynik, i to nie jest to samo. Senny rozum trudniej obudzić niż ten, który nie spał, nie przespał swojego świtu, poranka i popołudnia. Przeciwko naturze, jak mówią, nie… Co czeka nas i ich? Dopuszczam swoją subiektywną prognozę. Będą się dzielić, jak niezdrowe komórki, zgodnie z interesami tych oligarchów, którzy przywlekli ich do Rady Najwyższej. Potem nie po prostu „spierać się do utraty tchu”, a banalnie kłócić, przepychać te ustawy, które są potrzebne ich panom, robić dalej nowe głupstwa, bić się na pięści. Będzie odczuwalny podział na patriotów-Ukraińców i patriotów-putinowców, którzy zorganizują i tutaj „piątą kolumnę”, podział na profesjonalistów i marginalnych „przyciskaczy”, na zorientowanych europejsko i stalinistów o ponurych twarzach kaganowiczów, postyszewów, putinowców. A usta narodu powiedzą: „Daj Boże, żebyście się pobili, a my popatrzymy”. A kiedy ostatecznie zawalą pracę Rady Najwyższej, miotłą wymiotą ich z okrągłego budynku i wprowadzą nowych. Dialektyka! Nie jest wykluczone, że wśród zamiataczy będą i ci, którzy z nierozumnej głowy uwierzyli w ten nieprzytomny, w większości niewykształcony tłum 254. Więc „guru” dla przeważnie „profesorskiego” zgromadzenia „sług narodu”, jako delegatów od oligarchicznych klanów, są potrzebni. A do tego, by stanąć na czele gospodarki, armii, SBU, wszystkich ministerstw, potrzebni są profesjonaliści, a nie showmani, fotografowie, nauczyciele, kumple-kwartałowcy i inna zabawna, różnościerna bracia, na którą chętnie szły popatrzeć i zagłosować i babcie, i cała „zielenina” starego narodu, wychowana przez „95 kwartał”, „Ligę śmiechu” i „Rozśmiesz komika”. Oto oni jednak zdradzili ideały Majdanu i ominęli na listach nazwiska profesjonalnych, oddanych i patriotycznych, bo mają „stare twarze”, i głosowali na współczesny „produkt” profesora Preobrażeńskiego. Jak mawiał od dawien dawna w takich sytuacjach nasz naród: oho-hoho! Ojo-jo-jo-joj! Oj, biada! Niech ich szlag trafi! Niech ich diabli wezmą! Oby was matka na pokrzywy wysrała!.. Mądrzy oratorzy naszych dni przypisują temu przerażającemu zjawisku jakieś wyższe kryteria – rzekomo ludzi zdradzono i wyrazili swój protest. Ale ci, którzy są zdolni do takiego wyboru, nie mierzą swojego istnienia takimi wartościami jak „zdrada ideałów Majdanu” czy „w imię Ukrainy…” Bo to patriotyczna leksyka, napełniona patriotyczną energetyką. Większość z nich nie zna nawet znaczenia tych pojęć. Dla nich to takie samo, jak dla „mędrców” znaczenie słowa „guru”. I te babcie, które przyszły popatrzeć i zagłosować na „gadającą głowę”, i ci młodzieńcy, młode dziewczęta, które lawiną przyszły na lokale wyborcze, i te niemłode, stare twarze, niezmącone intelektem, nie operują takimi pojęciami jak „nas zdradzili”, „ideały Majdanu”. Po prostu tak „fajnie”, „super”, „to będzie nasz prezydent, a nie ten wybitnie mądry, co się wywyższa i krzyczy „Sława Ukrainie”, gada o Tomosie i NATO. I w ogóle my za przyjaźnią z Rosją”. I nic więcej! I to prawie cytat. Tym napełniona jest ukraińska przestrzeń i testem tego, dowodem, że właśnie tacy ludzie zalali Ukrainę, są zaśmiecone wzdłuż tras i torów kolejowych lasy, zagajniki, dąbrowy, zbiorniki wodne, zatrute chemikaliami rzeki, gleby, powietrze. I za te ubóstwiane, zbezczeszczone żywioły często mści się czwarty żywioł – ogień, dokąd prostakowi nie sposób dotrzeć. To celofanowo-plastikowa ludność o mentalności niszczycieli. Dokładnie tak, jak wybijają i bezczeszczą tak piękną i luksusową przyrodę, działają jak wandale, dokładnie tak myślą, czują i działają w swoim wyrażaniu woli. Ten naród bardzo dawno nie łączy się z ukraińską przyrodą, z krainą lasów i dąbrów, stawów i rzek, z całym kosmosem bytu, i ten kosmos woła do Boga, że jest zbędny. Sowiecki zbezczeszczyciel żyje i będzie żył jeszcze niejedno pokolenie, a jego posuwanie-przesuwanie, jego niegodne życie podyktowane jest nie tylko nieosiągalnymi taryfami, a nieosiągalnym dla godnego życia zachowaniem, myśleniem, orientowaniem się na te „wartości”, które leżą nawet nie na asfalcie, a pod nim. Oto i dowód tego – właśnie jego wyrażenie woli. W jednych wciąż jeszcze wibruje śmiech z „rozśmiesz komika” i jakim głupkiem pokazują go kwartałowcy (tutaj szczególnie rży, „fajnie!”). Wielu wozi po miastach i wsiach na swoim rowerze Hołoborodźko. A w starszych głowach świadomość wyżej taryf nie podnosi się i nienawiść do P. Poroszenki, „który rozwalił armię” (takie rzeczy krzyczała do mnie sąsiadka), „zaczął wojnę i nie chce jej zatrzymać, bo zarabia na niej”; „co ma do tego Putin! To przecież Poroszenko tam wlazł! Putin nie ma z tym nic wspólnego!” I jeśli komuś wydaje się, że daję niepatriotyczne, obraźliwe oceny swojego narodu, to mam całkiem umotywowaną „indulgencję”, bo nasłuchałam się tego aż nadto, bo nie boję się schodzić w niższe warstwy społeczeństwa. Słyszę go i widzę w pociągach podmiejskich, na prowincjonalnych bazarach, w przepełnionym transporcie. Właśnie jego intelektualna ślepota i głuchota zrodziły lidera państwa – dla siebie i pod siebie. I to jest ta strona naszej historii, która w swojej haniebności i nędznocie nie ma analogów. „Ślepi przewodnicy dla ślepych” – zielona drużyna młodzieńców, zatrutych nienawiścią do Ukrainy, jej ziemi, którą są gotowi sprzedać z młotka, zrodzili owych 254 wybrańców bez wykształcenia, doświadczenia, elementarnej umiejętności rządzenia. Świadczy na moją korzyść i moja biedna, zbezczeszczona ziemia, którą Bóg wręczał oraczom razem ze złotym pługiem, a ona dostała się „zebiłom”, którzy i sobie, i nam założyli na szyję jarzmo. Dlatego wykreśliłam siebie, może i na zawsze, z szeregów nacjonalistów i wstąpiłam (bardzo, bardzo dawno) w szeregi geopatriotów. Do omdlenia kochając ukraińskie dąbrowy, stawy, lasy, pola, chore rzeki, ogrody, świat ptaków i zwierząt, nawet chmury i deszcze, wszystkie gwiazdy nad Ukrainą, i cierpiąc, patrząc, jak na to wszystko naciera ten, kto głosuje na „sługi narodu”, nie uświadamiając sobie głębi własnej i narodowej tragedii. Że jego niezdarny los nie może być inny i żadne „sługi” go nie zmienią, bo i on, i w większości oni – to jedność, genetyczny uraz narodu, nieuleczalna bolączka niepowtarzalnej ziemi, zaledwie ofiarne owce tych panów-„farmerów”, którzy zbudowali im zagrodę i już wzięli do rąk nożyce i noże… Ciąg dalszy nastąpi.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

Ukraińskie dzieci Baszkortostanu

W Międzynarodowym konkursie języka ukraińskiego imienia Petra Jacyka od samych jego początków biorą udział nie tylko ukraińscy uczniowie i studenci, ale także przedstawiciele ukraińskiej diaspory z innych krajów, którzy uczą się języka ukraińskiego i posługują się nim. Pomimo skomplikowanych relacji politycznych z sąsiednim państwem, co roku konkurs przeprowadzają nieobojętni Ukraińcy z Republiki Baszkortostanu (Federacja Rosyjska). W tym roku dyrekcja wykonawcza Ligi Ukraińskich Mecenasów otrzymała wyniki XIX Międzynarodowego konkursu języka ukraińskiego imienia Petra Jacyka z republiki, której działacze społeczni — Wołodymyr Doroszenko (przewodniczący ROO RNKCUW „Kobzar”), Julija Sirenko oraz Maksym Pyłypak, aktywnie popularyzują język i kulturę ukraińską wśród ludności republiki. W konkursie wzięły udział: Miejska budżetowa placówka kształcenia dodatkowego „Szkoła Ukraińska” okręgu miejskiego miasta Saławatu, Miejska budżetowa placówka oświatowa kształcenia dodatkowego „Ukraińska szkoła niedzielna „Złahoda” okręgu miejskiego miasta Ufy, Miejska budżetowa placówka oświatowa kształcenia dodatkowego „Ukraińska szkoła niedzielna im. T. H. Szewczenki” okręgu miejskiego miasta Ufy, Miejska budżetowa placówka oświatowa „Średnia szkoła ogólnokształcąca” wsi Trojićkyj rejonu błahowarskiego Republiki Baszkortostanu. Łącznie mamy 21 uczestników, a mianowicie: — Miejska budżetowa placówka kształcenia dodatkowego „Szkoła Ukraińska” okręgu miejskiego, miasto Saławat Republiki Baszkortostanu: Nauczyciel języka ukraińskiego — Hławinśka Kateryna Wołodymyriwna. Waczenko Anhelina (kl. 3) — 3 miejsce. Musin Emil (kl. 4) — 1 miejsce. Sachibgariejewa Elina (kl. 5) — 2 miejsce. Jumaszewa Uliana (kl. 5) — 3 miejsce. Wachruszyna Ołeksandra (kl. 5) — 1 miejsce. Szałangowa Darija (kl. 6) — 2 miejsce. Taras SYŁENKO, kobziarz, zasłużony artysta Ukrainy. Nawet jeśli sucho-statystycznie (bez epitetów) wyliczać wszystko, co on w tym czasie zrobił, kim się stał i co osiągnął — ta lista i tak nie będzie pełna i doskonała. Ale ten wykaz już będzie imponował swoją wielkością i majestatem: pisarz, historyk-badacz, polityk, działacz społeczny, dziennikarz, akademik, historyk sztuki, filozof, lekarz, inicjator, organizator i mecenas mnóstwa dobrych uczynków: corocznych upamiętnień w Chołodnym Jaru i innych miejscowościach, święcenia broni; stawiania pomników, tablic pamiątkowych, dbania o groby; odnalazł i opublikował tysiące nieznanych imion i biografii; stworzył cykle wielu audycji radiowych i filmów patriotyczno-edukacyjnych; opracował, napisał i zredagował ponad pół setki unikalnych książek, które już stały się ogromną rzadkością i od dawna wymagają państwowego programu wielonakładowego dodruku… W ideale — pełnego wydania dzieł. Twórca i szef jednej z najbardziej skutecznych społecznych organizacji państwowotwórczych — Klubu Historycznego „Chołodnyj Jar”. Wydawca i redaktor wielu gazet, w szczególności miesięcznika „Nezboryma nacija”. Członek Związku Dziennikarzy, Związku Pisarzy, Związku Kobziarzy… Nauczyciel języka ukraińskiego — Zahorowśka Ludmyła Serhijiwna. Stepanow Wałerij (kl. 3) — 1 miejsce. Stepanow Witalij (kl. 4) — 2 miejsce. Tałko Serhij (kl. 6) — 1 miejsce. Kołesnikowa Kateryna (kl. 10) — 1 miejsce. — Miejska budżetowa placówka oświatowa kształcenia dodatkowego „Ukraińska szkoła niedzielna „Złahoda” okręgu miejskiego miasta Ufy Republiki Baszkortostanu: Nauczyciel języka ukraińskiego — Chajrullina Ołena Mykołajiwna. Linenko Wołodymyr (kl. 3) — 3 miejsce. Linenko Hryhorij (kl. 3) — 3 miejsce. Urazowa Taïsija (kl. 3) — 3 miejsce. Chuzijewa Mira (kl. 3) — 2 miejsce. Kyjko Wilena (kl. 4) — 2 miejsce. Korotenko Darija (kl. 4) — 2 miejsce. — Miejska budżetowa placówka oświatowa kształcenia dodatkowego „Ukraińska szkoła niedzielna im. T. H. Szewczenki” okręgu miejskiego miasta Ufy Republiki Baszkortostanu: Nauczyciel języka ukraińskiego — Semykina Nadija Hennadijiwna. Brażenko Władysław (kl. 3) — 3 miejsce. Łobanowa Erika (kl. 3) — 2 miejsce. Miejska budżetowa placówka oświatowa „Średnia szkoła ogólnokształcąca” wsi Trojićkyj rejonu błahowarskiego Republiki Baszkortostanu: Nauczyciel języka ukraińskiego — Adihamowa Tetiana Mykołajiwna. Teriochin Serhij (kl. 3) — 2 miejsce. Ajwazjan Aïda (kl. 4) — 3 miejsce. Jeromenko Wiktorija (kl. 4) — 3 miejsce. Obecnie dyrekcja wykonawcza przygotowuje dyplomy i cenne prezenty dla uczestników, zwycięzców oraz nauczycieli, którzy przygotowali laureatów XIX maratonu językowego w Baszkortostanie, które zostaną wręczone na początku nowego roku szkolnego. Biuro prasowe Ligi Ukraińskich Mecenasów.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

W służbie dwóch muz

Tak, nie pomyliłem się: Iwan Łysenko przez całe swoje życie twórcze służył dwóm muzom — literaturze i muzyce. Poeta, literaturoznawca, dziennikarz, kulturoznawca, badacz ukraińskiej kultury muzycznej, encyklopedysta, zasłużony działacz sztuki, obchodzi obecnie swój jubileusz 80-lecia. Wołodymyr KORNIJCZUK Pochodzi ze Słobożanszczyzny, ze wsi Czeremusznaja, która znajduje się na ziemi wałkowskiej, skąd wyfrunął w szeroki świat swojej pełnej pasji działalności. Przeszedł trudną i surową szkołę życia: pracował jako tokarz w Charkowskiej Fabryce Ciągników, ukończył uniwersytet w Charkowie, pracował jako nauczyciel. Później pracował jako dziennikarz (czasopismo „Ukraina”), redaktor stołecznych wydawnictw („Naukowa dumka”, „Muzyczna Ukraina”, „Radianśka szkoła”). A zaczęło się wszystko jeszcze w rodzinnej wsi od matki (Hanna Łysenko), ludowej śpiewaczki, dobrze znanej na Słobożanszczyźnie. To ona zaszczepiła w nim miłość do pieśni ludowej, którą z honorem niósł przez całe życie. Jako osobowość twórcza Iwan Łysenko zaczynał od wierszy. Przeszedł dobrą szkołę Wasyla Mysyka i Iwana Wyrhana, o których pozostawił ciepłe wspomnienia. Sprawa zmierzała do wydania pierwszego zbioru poezji, ale w życie twórcze młodego człowieka wkroczyła muzyka, a dokładniej — sztuka wokalna. Szczęśliwy los zetknął go z śpiewakiem operowym Mykołą Manojłą, który wprowadził go w czarujący świat sztuki operowej, zapoznał z jej tajemnicami. Oczarowany śpiewem operowym, Iwan Łysenko już jako badacz-akademik zaczyna interesować się historią sztuki wokalnej. I ta praca doprowadza go do ukraińskich dysydentów, którzy otwierają młodzieńcowi oczy na niemałe tajemnice i sprzeczności, po raz pierwszy dowiaduje się o represjach i innych trudnościach, które stały na drodze rozwoju ukraińskiej kultury. Wszystko to utwierdza go w pragnieniu przeprowadzenia głębokich badań nad kulturą muzyczną, aby wszystkie te tajemnice przekazać ludziom. Tak, jeszcze w Charkowie pojawia się zamysł stworzenia „Słownika śpiewaków Ukrainy”. Nie wiedział wtedy Iwan Łysenko, że ten projekt nieco wstrzyma jego dążenia literackie i rozciągnie się na kilka dziesięcioleci. Rozumie, że do stworzenia takiej pracy potrzebne są nie tylko solidne biblioteki i archiwa, ale także liczne kontakty z żywymi ludźmi, aktywna korespondencja z wybitnymi osobistościami. I przeprowadza się do Kijowa (1967). Uświadamiając sobie brak wykształcenia muzycznego, uczy się w Konserwatorium Ludowym (działało w latach 70. przy obecnej Akademii Muzycznej), bierze prywatne lekcje u pianistki Oleny Szypowycz. Bez wątpienia I. Łysenko rozumiał, że tworząc „Słownik śpiewaków Ukrainy”, wchodzi w nierówną walkę z reżimem totalitarnym, wie, że cena tego wydania będzie bardzo wysoka. 24 lata walczył z wydawnictwem „Muzyczna Ukraina”. Były 4 pozytywne recenzje jego rękopisu, ale sprawa wciąż nie ruszyła z miejsca: reżimowi totalitarnemu nie byli potrzebni ukraińscy śpiewacy. Sytuację uratowało dopiero ogłoszenie niepodległości Ukrainy. Ale nie tylko tym wydaniem zajmował się Iwan Łysenko. Aktywnie publikował w gazetach i czasopismach, zamieszczając tam materiały dotyczące kwestii ukraińskiej kultury muzycznej. Niedługo potem zbliża się do kompozytora Heorhija Majborody, który wspiera go w publikacjach artykułów w „Ukraińskiej radzieckiej encyklopedii”. Właśnie tam po raz pierwszy wydrukowano jego artykuły o zapomnianych i represjonowanych działaczach naszej kultury — a nawet tych, którzy wyemigrowali za granicę. Ale nie zawsze sytuację mógł ratować H. Majboroda. Iwan Łysenko trafia na listę zakazanych autorów. I wtedy publikuje w Rosji (najczęściej w „Muz. encykłopiedii”) oraz na Białorusi. Ale Iwan Łysenko idzie dalej. Opracowuje „Słownik muzyków Ukrainy”, który faktycznie był pierwszą encyklopedią muzyczną (zrealizował dopiero w 2005 roku). Wiedząc, że czas nie czeka, że starsze pokolenia stopniowo odchodzą, tworzy książkę wspomnieniową — „Ukraińscy śpiewacy we wspomnieniach współczesnych” (w 2 tomach, 2003, 2016). Dzięki niestrudzonej pracy opracowującego uratowano liczne wspomnienia o ukraińskich śpiewakach XIX–XX w. A równolegle z tym wydaniem pracował nad fundamentalną pracą „Kultura muzyczna Ukrainy” (zrealizowano w 2008 roku), do której weszły liczne wspomnienia o zapomnianych i represjonowanych działaczach ukraińskiej kultury, wspomnienia o organizacjach muzycznych, duży korpus autobiografii działaczy muzycznych, które stanowią teraz niemałą wartość dla badaczy ukraińskiej kultury muzycznej. Oczywiście, wszystkie te książki, z wyjątkiem chyba książki o śpiewaku Iwanie Alczewskim, nie mogły ujrzeć światła dziennego za reżimu totalitarnego. Dopiero rok 1991 przyniósł im upragnioną wolność. W 1997 roku, po 24-letnim pobycie w „kazamatach”, w „Muzycznej Ukrainie” ukazuje się „Słownik śpiewaków Ukrainy”. Prezentacja tej książki, która odbyła się w Narodowym Związku Pisarzy Ukrainy, zamieniła się w prawdziwy triumf ukraińskiej kultury. Potem jedno po drugim szły wydania Iwana Łysenki: „Muzyki soniaczni dzvony” (2004), „Słownik muzyków Ukrainy” (2005), „Kultura muzyczna Ukrainy” (2008) i inne. Jego praca wspomnieniowa „W pojedynku z epoką” (2010) to unikalny dokument naszej historii II połowy XX wieku. Autor koncentruje się nie tylko na głównych etapach przebytej drogi, ale także przedstawia swoje wspomnienia o pisarzach, kompozytorach, z którymi zetknął go niełatwy los. Kilka słów o Iwanie Łysence-encyklopedyście. Jest autorem 10 własnych encyklopedii. Można się dziwić: jak jeden człowiek mógł je stworzyć! Oto tylko lista tych unikalnych wydań: „Śpiewacy Ukrainy” (w 2 tomach, 2011, 2018), „Słownik muzyków Ukrainy” (2005), „Słownik ukraińskich bibliotek prywatnych” (2009), „Słownik oper” (2014), „Ukraińscy śpiewacy X–XVIII w.” (2015), „Encyklopedia wałkowska” (w 4 tomach, 2000, 2006, 2008, 2013), która jest pierwszą encyklopedią regionalną na Ukrainie, „Encyklopedia ukraińskiej pieśni” (2017), która zaświadczyła o jego wielkiej miłości do naszej pieśni. Iwan Łysenko to niemały patriota swojej Słobożanszczyzny. Oprócz wspomnianej już „Encyklopedii wałkowskiej”, jest autorem książki „Czeremusznaja” o swojej rodzinnej wsi (2010), która dała mu niemałą energię i wysokie skrzydła do służby rodzimej kulturze.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

Szczodrość jego duszy jest bezgraniczna

Roman Kowal został uhonorowany wieloma nagrodami i wyróżnieniami różnych organizacji społecznych. Społecznych… A kiedyż my z dumą o naszym państwie będziemy mogli powiedzieć, że także instytucje państwowe wreszcie uznały jego potężny, unikalny dorobek za fundamentalny dla współczesnego budowania państwa? Wojskowej i duchowej potęgi naszego narodu?!. Gdybyż nasi kandydaci na prezydenta rywalizowali nie według zasady „kto więcej obieca”, a „kto więcej zrobił dla Ukrainy” — to Roman Kowal zasłużenie zająłby czołowe miejsce i, jestem pewien, poradziłby sobie także z tą misją. Tak czy inaczej, wysiłkami państwowymi czy społecznymi, przy wsparciu współczesnego ukraińskiego wojska, jeszcze zobaczymy ekspozycje Romana Kowala w różnych muzeach krajoznawczych (w szczególności rodzinnej, tymczasowo okupowanej Gorłówki). Uważam, że prędzej czy później najwyższa nagroda państwowa im. T. Szewczenki również powinna zostać sprawiedliwie wręczona Romanowi Kowalowi. A jego książki muszą być obowiązkowo oficjalnie włączone do edukacyjnych programów państwowych. Możliwe, że brzmi to patetycznie i ambitnie; wiem, że sam pan Roman tego nie lubi. Ale przecież uznanie i wsparcie są również niezwykle potrzebne przede wszystkim dla wzmocnienia naszej wspólnej ogólnoukraińskiej sprawy!!! Jest morze wszystkiego, co chciałoby się teraz powiedzieć… Ale raczej nie będziemy w stanie w pełni objąć wszystkiego tego, co pan Roman zrobił dla Ukrainy, i wszystkiego tego, za co każdy chciałby mu szczerze podziękować. Dopiero gdy „wyjść od odwrotnego” i wyobrazić sobie przerażający obraz, o ile bylibyśmy duchowo ubożsi, gdyby przed nami teraz był nie ten Roman Kowal, którego znamy, a zaledwie zwykły dobry lekarz czy odnoszący sukcesy biznesmen… Duchowo biedniejszy, a i zupełnie inny byłbym ja, i mnóstwo artystów, poetów, rzeźbiarzy, malarzy, edukatorów, polityków… Nie odbyłyby się teraz zdjęcia filmu fabularnego „Czarny Woron”… Szczodrość jego duszy jest rzeczywiście bezgraniczna, kiedy chodzi o człowieka, który coś realnego zrobił lub robi dla Ukrainy. I jego prometejski ogień rzeczywiście wystarcza dla wszystkich: od 7-letniego kozaka Mychajłyka Korżeniowskiego do naszych legendarnych starszyzn (Ołeksandra Romaszczenki-Karbały, dywizjonisty Leonida Muchy czy Bohatera Ukrainy Myrosława Symczycza)! Ten zasiew, którego dokonał w pierwszych 60 latach swojej młodości, szczodrze wykiełkował na świętej ukraińskiej niwie. Chcę, aby kolejne 60 lat dojrzałości przeżył w wymarzonej i wykreowanej przez siebie Ukrainie!

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

Zjazd Proświty

Zakończenie. Pocz. w nr 30, 31 za 2019 r. Posiedzenie 23 września. To ostatnie posiedzenie zjazdu otworzyło się około godz. wieczornych. Na początku posiedzenia ob. O. Dichtiar odczytał niewielki, ale dobry i treściwy referat o tworzeniu domów ludowych, który po zakończeniu został powitany oklaskami. Referent na końcu przedstawił zebranym następujące tezy, które zostały przez zjazd zatwierdzone: 1) W miarę możliwości w każdej większej wsi, gdzie jest towarzystwo „Proświta”, koniecznie trzeba utworzyć dom ludowy („Ridna Chata — Proświta”). 2) Jeśli jest możliwość, to wynająć na czas w tym celu jakieś pomieszczenie lub wykorzystać pomieszczenia „towarzystwa trzeźwości”, które teraz zostały już zniesione przez rząd. 3) Przygotowywać wszystko po to, aby przy pierwszej możliwości rozpocząć budowę osobnego pomieszczenia domu ludowego. 4) Polecić Głównej Radzie („Centralnemu Biuru”) „Proświt”: a) przystąpić niezwłocznie do utworzenia funduszu domu ludowego „Proświty”; b) utworzyć komisję architektoniczną (budowlaną) dla opracowania kilku planów z odpowiednimi kosztorysami budynków domów ludowych. 5) „Proświty” mogą korzystać z budynków szkolnych dla swoich potrzeb oświatowych (tam, gdzie nie ma jeszcze placówek — „Ridna Chata — Proświta”) pod warunkiem, że nie będzie to szkodzić nauce szkolnej. *** S. Rusowa odczytała zamiast nieobecnego ob. Bilaszewskiego krótki referat o tworzeniu muzeów. Po tym sekretarz generalny oświaty narodowej I. Steszenko, żegnając się z proświtarianami, dziękował im za to, że szczerze odpowiedzieli na wezwanie sekretariatu i licznie zjechali się, aby poradzić, jak wspólnie prowadzić wielką pracę kulturalno-narodową. Nie pomylimy się, mówiąc, że najbardziej treściwym i ciekawym niemal ze wszystkich zjazdów i narad ostatniego czasu jest Pierwszy Wszechukraiński Zjazd Towarzystw „Proświta”, który odbywa się obecnie w Kijowie. Ciekawy jest on tym, że na nim niemal nie słychać kwestii politycznych, które tak szczegółowo były już omawiane w ostatnim czasie; ciekawy tym, że widzimy na nim prawdziwych czarnoroboczych na niwie narodowej, głęboko treściwy — bo zajmuje się wyłącznie kwestiami praktyki naszego życia narodowego. Odróżnia się on od innych zjazdów jeszcze i tym, że niemal dwa dni katedrę zajmują po jednym razie coraz to nowi mówcy — to ci praktyczni działacze, którzy przynieśli na zjazd swoje sprawozdania, krótkie odczyty o swojej pracy, plany i zamiary na przyszłość, gorącą nadzieję na lepszy los, który oni niepostrzeżenie, po wszystkich głuchych zakątkach Ukrainy, niestrudzenie tworzą, jak umieją. I dziwne, że kiedy na wszystkich innych zjazdach — takie sprawozdania zazwyczaj bywają najbardziej nudną częścią zjazdu, którą przyjmują tylko, że tak powiem, w porządku formalnym — tutaj właśnie te sprawozdania są centrum pracy zjazdu. Słuchają ich z wielką ciekawością — i jest to całkowicie zrozumiałe, bo w przemówieniu każdego referenta czuje się rześki ton, brzmi niezłomna nadzieja, daje się ważna i potrzebna rada czy wskazówka, którą łapią i notują. Skarbnik Wszechukraińskiego Związku Towarzystw „Proświta” Ewmen Łukasewycz oświaty narodu ojczystego. W końcu przemówienia I. Steszenko wyraził życzenie, aby jak najszybciej doczekać się tego czasu, kiedy światło kultury zajaśnieje nie tylko w każdej wsi, ale i w każdej chacie, w każdej rodzinie. Zjazd odpowiedział na słowa sekretarza generalnego owacją. Wyrażone zostały także powitania przez przedstawicieli „Związku Ukraińców-Kolejarzy” oraz „Ukraińskiego Związku Pracowników Zawodowych”. Ostatni referat o ochronkach dla dzieci odczytała S. Rusowa. Po zakończeniu tego referatu, kiedy mieli przystąpić do głosowania uchwał, przewodniczący obrad ob. Kowalenko zaprosił zebranych do podziękowania organizatorce zjazdu S. Rusowej, na co zjazd odpowiedział szczerymi oklaskami i okrzykami „sława”, które długo rozbrzmiewały w sali. Po tym zjazd przystąpił do głosowania, w wyniku którego uchwalono następujące postanowienia: Postanowienia ogólne 1) Pierwszy Wszechukraiński Zjazd „Proświt” z całego serca wita wszystkie towarzystwa oświatowe i wszystkich działaczy, którzy dotąd pracowali i pracują dla oświaty, dobra i wolności narodu ukraińskiego, i wyraża im wielką uwagę oraz sławę. 2) Zjazd poleca Głównej Radzie „Proświt”: wprowadzić zwyczaj świętowania wielkiego wszechukraińskiego święta ukraińskiej „Proświty” w jeden z tych dni — 1 kwietnia (święto słoneczne), 25 lutego lub w trzeci dzień Wielkanocy. 3) Wysłuchawszy sprawozdania o tym, że sądy okręgowe w Kijowie, Połtawie, Winnicy i innych miastach odmawiają rejestrowania ukraińskich statutów, uważając język ukraiński na Ukrainie za obcy — zjazd „Proświt” postanowił zdecydowanie protestować przeciwko takiej zniewadze i domagać się, aby sprawy sądowe na Ukrainie podlegały władzy Sekretariatu Generalnego oraz aby rosyjski rząd zatwierdził sekretarzy generalnych do spraw sądowych, aprowizacyjnych, wojskowych, pocztowo-telegraficznych i dróg. 4) Zważywszy na to, że praca „Proświt” ogólnie ma charakter wagi państwowej, zjazd „Proświt” uznaje, że cała korespondencja, zarówno poszczególnych „Proświt”, jak i ich Związków, powinna być przesyłana pocztą bezpłatnie. 5) Wysłuchawszy sprawozdania delegatów Jekaterynosławszczyzny, Chersońszczyzny, Taurydy i Charkowszczyzny, zjazd „Proświt” postanowił zdecydowanie protestować przeciwko oddzieleniu tych guberni od autonomicznej Ukrainy i domagać się niezwłocznego zjednoczenia wszystkich ziem ukraińskich. 6) Uznając za przyczynę wielkiego upadku politycznego, narodowego i ekonomicznego niepiśmienność naszego narodu, zjazd „Proświt” domaga się wprowadzenia obowiązkowej nauki szkolnej, a wszystkich swoich członków wzywa do zaciętej walki z niepiśmiennością poprzez wprowadzenie kursów dla niepiśmiennych przy każdej „Proświcie”. 7) Zważywszy na to, że ze wszystkich szkół Ukrainy wyjdą działacze, którym przyjdzie pracować na Ukrainie, zjazd uznaje, że wszystkie szkoły powinny być ukrainizowane, z zapewnieniem praw mniejszości narodowych. 8) Mając na uwadze, że niemal wszystkie zjazdy chłopskie na Ukrainie przyjęły postanowienia o niezwłocznym zwolnieniu z wojska wszystkich nauczycieli, zjazd „Proświt” całkowicie przyłącza się do tych postanowień i domaga się od sekretarza generalnego oświaty narodowej, aby ponownie podniósł tę kwestię o jak najszybszym powrocie wszystkich nauczycieli z wojska. 9) Koniecznie trzeba zadbać o to, aby Austriacy-Ukraińcy zostali postawieni w bardziej odpowiednim dla nich położeniu, a wszyscy zesłańcy Galicjanie powrócili na Ukrainę, aby „Proświty” mogły lepiej wykorzystać ich inteligencję i świadomość narodową. O oświacie szkolnej i pozaszkolnej 1) Nauczanie powinno być obowiązkowe, zarówno dla chłopców, jak i dla dziewcząt, zaczynając od ośmiu lat, oraz bezpłatne, zarówno w szkole początkowej, jak i w średniej oraz wyższej. 2) „Proświty” powinny zadbać o wprowadzenie przy gimnazjach i innych szkołach miejskich burs dla niezamożnych uczniów. 3) Zjazd uważa za potrzebne zwrócić uwagę na rozpowszechnianie nauczania malarstwa w ukraińskich szkołach początkowych. 4) Pożądane jest urządzanie przy „Proświtach” wykładów-koncertów, jako jednej z najbardziej potrzebnych form pozaszkolnej pracy oświatowej. 5) Przy każdej „Ridnej Chacie” (domu ludowym) powinna być ochronka dla dzieci. Dla przygotowania młodzieży do pracy w ochronkach dla dzieci trzeba w Kijowie i w terenie wprowadzać kursy wychowania przedszkolnego. 6) Przy domach ludowych należy założyć kluby-ośrodki, gdzie wiejska młodzież mogłaby znaleźć rozrywkę po pracy; w tych klubach trzeba utworzyć klasy rękodzieła, rysunku, rzeźby, śpiewu i muzyki, dzięki którym młodzież lepiej zjednoczy się w celu samokształcenia. 7) Pożądane jest wykorzystanie do edukacji pozaszkolnej kinematografu i gramofonu. O sprawach wydawniczych 1) Pożądane jest utworzenie przy wszystkich gubernialnych „Proświtach” komitetów redakcyjno-wydawniczych. 2) Książki należy wydawać w charakterze popularnonaukowym. 3) Gubernialnym „Proświtom” powierzyć organizację na miejscach składów książek na potrzeby „Proświt”. 4) Rozpocząć przy udziale wszystkich prowincjonalnych „Proświt” ankietę w sprawach wydawniczych. 5) Pożądane jest zwrócenie uwagi na jak najlepszą formę wykładu i język w wydawnictwach popularnych, a także nieużywanie drobnego druku. Zarząd Główny Zjazd wybrał Zarząd Główny Ogólnoukraińskiego Związku Towarzystw „Proświta”. Do prezydium Zarządu Głównego wybrano następujące osoby: na przewodniczącego W. Korolowa, na zastępców przewodniczącego M. Synickiego i d. Czajkiwskiego, na sekretarzy M. Iszuninu i d. Jermolenkę oraz na skarbnika Je. Łukasewycza. Zamknięcie zjazdu Po zakończeniu głosowania nad uchwałami i wyborach Zarządu Głównego zademonstrowano tuż po tym, w sali obrad, przed członkami zjazdu kinematograf, a potem nastąpiło szczere pożegnanie prośwician. Najbardziej szczerze i ciepło członkowie zjazdu witali S.F. Rusową, a dla jej nieżyjącego już męża O. Rusowa odśpiewano „Wieczną pamięć”. Potem odśpiewano „Wieczną pamięć” wszystkim bojownikom o wyzwolenie Ukrainy, kilkakrotnie odśpiewano „Testament” oraz „Jeszcze nie zginęła Ukraina” i dopiero około 2 godziny w nocy rozeszli się z Muzeum Pedagogicznego. I kiedy słyszy o tym zjazd — mimowolnie zewsząd zrywa się oburzony okrzyk „hańba!” — i niby czarny cień przeszłości kładzie się na jasne czoło bogini Kultury, która niepostrzeżenie przez cały czas przebywa na zjeździe... Dobrymi, ciepłymi nutami rozbrzmiewa w sali coraz częściej szczery apel ze wsi do inteligencji: idźcie do nas, pomóżcie nam w wielkim dziele narodowego odrodzenia! Ten motyw jest tym bardziej przyjemny, że jeszcze tak niedawno widzieliśmy na wsi zupełnie inne nastroje. I rzeczywiście — wielkie zadanie przed naszymi nielicznymi siłami inteligenckimi stawia ten zjazd. I mimowolnie słychać serdeczny głos sławnego nieboszczyka, ojca pierwszej ukraińskiej Kijowskiej „Proświty” Borysa Hrinczenki, którego dusza jest tutaj: — Chwała szczerym robotnikom, Wstyd wszystkim niedbałym! Uroczyście brzmi dla niego z pełnych piersi „Wieczna pamięć”, uroczyście rozbrzmiewa „Testament” Tarasa, na cześć którego została założona pierwsza ukraińska „Proświta”. I chce się wierzyć, że synowie Ukrainy zrywają bezlitośnie i na zawsze swoje kajdany — kajdany ciemnoty, które były i będą silniejsze i cięższe od wszelkich kajdanów caratu i ucisku politycznego. W. Staryj Materiały do druku przygotował Jewhen BUKET

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

Z zjazdu Proświty

Ten szczery odzew na temat pierwszego Wszechukraińskiego zjazdu „Proświt” autorstwa przyszłego przewodniczącego Głównego Zarządu Wszechukraińskiego Związku Towarzystw „Proświta” Wasyla Koroliwa-Starego ujrzał światło dzienne w gazecie „Nowa Rada” (nr 144 z 23 września 1917 roku) w przeddzień jego wyboru na kierownika Związku. Być może ta publikacja przyczyniła się do jego wyboru. inni uczestnicy zjazdu, aby wykorzystać tę radę u siebie na miejscu. „Proświta to dusza narodu” — mówi jeden z referentów; „Jeśli nie będziemy mieli kultury — nie będziemy mieli i wolności” — mówi drugi; „Cała nasza nadzieja nie w zgodzie z rosyjskim rządem; nie w życzliwym stosunku naszych sąsiadów do naszego samostanowienia, nawet nie w zbrojnej sile, — a w sile naszego rozumu, który ma oświecić nasza „Proświta” — mówi trzeci. I tylko jeden polityczny lejtmotyw słychać u wszystkich mówców, którzy przybyli „z zagranicy” autonomicznej Ukrainy — z guberni katerynosławskiej, chersońskiej, kubańskiej, taurydzkiej i innych. Szczerą obrazę słyszymy w przemówieniach przedstawicieli tych guberni oraz zdecydowane żądanie od tych, którzy ich wysłali, aby te granice jak najszybciej zostały zniesione. Ale słychać też, że te granice nie mają już wagi, — bo i tam ta główna praktyczna praca oświecenia ludu idzie żwawym i pewnym tempem, — a kiedy ta praca da pierwsze rezultaty, — granice upadną same z siebie, bo fundamentów dla nich nie będzie w ludowej nieświadomości. Póki co od przedstawicieli bardziej świadomego elementu — chłopów, robotników, nauczycielstwa, nawet przedstawicieli duchowieństwa — płynie czułe, krzepkie słowo. I z niego dowiadujemy się, że w jednym miejscu „Proświta” organizuje szkoły, zaczynając od niższych aż po pełne gimnazja; w drugich urządza czytania; w trzecich prowadzi pracę polityczną; wpływa na życie społeczne, dba o ekonomiczny dobrobyt, prowadzi działalność wydawniczą (książkową i gazetową); zakłada szkoły dla dorosłych analfabetów; kursy rzemieślnicze, szwalnie, organizuje chóry, wycieczki... W niektórych miejscach tworzą się organizacje o tak nowej formie, że o nich nawet nie myślano wcześniej: wyłącznie dziewczęce „Proświty”, gdzie piśmienne dziewczęta uczą niepiśmienne; organizacje uczniów szkół średnich, którzy biorą się za edukację rodziców; organizacje jeńców Rusinów, którzy przekazują zdobycze swojej kultury naszemu narodowi. Miejscami z „Proświtami” wiążą się organizacje „wolnego kozactwa”. Siła ludzi z odciskanymi rękami przystaje do tych pierwszych ognisk kultury narodowej, które tak bardzo przypominają dawne „Bractwa”. Przystają nie tylko swoi ludzie, a nawet obcy (jest przewodniczący „Proświty” — Żyd, którego działalność najlepiej charakteryzuje referent). Ale niemało trafia się i takich elementów, które używają wszelkich środków, aby zaszkodzić rozwojowi „Proświt”. I pośród tych wrogów kultury widzimy przeważnie przedstawicieli wielkoruskiego „braterskiego” narodu, nawet nie z oficjalnych warstw; a jeszcze więcej swoich własnych ziomków — południoworosjan, którzy bardzo często nazywają siebie nawet Ukraińcami. Przewodniczący Głównego Zarządu Wszechukraińskiego Związku Towarzystw „Proświta” Wasyl Koroliw (Stary)

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

Jak obcokrajowcy poznawali bezpaństwową Ukrainę. Lekcje diaspory dla współczesnych zdenacjonalizowanych „sług narodu” i ich zwolenników

Mykoła TYMOSZYK, doktor nauk filologicznych, dziennikarz. Od redakcji: Na tę letnią porę niespodziewanie zbiegły się ważne daty jubileuszowe z jeszcze nieułożonego na stulecie Ukraińskiej Rewolucji Narodowej Kalendarza Budowy Państwa. Dotyczą one pięciu drukowanych czasopism, które ukraińscy patrioci w diasporze wydawali na własny koszt specjalnie dla obcokrajowców: 100-lecia miesięcznika „The Ukraine”, 80-lecia dwutygodnika „Ukrainian Bulletin”, 75-lecia biuletynu „The Ukrainian Quarterly”, 70-lecia „ABN Correspondence” oraz 65-lecia kwartalnika „The Ukrainian Review”. Prawdziwie niezwykły zbieg czasowy w takich jubileuszach: ukazywały się te wydania w różnych krajach Zachodu, założycielami ich stawały się różne organizacje, finansowane były różnie, ale wspólnymi dla wszystkich były główne cele polityki redakcyjnej: przełamać stereotypy zachodniego mieszczanina w postrzeganiu Europy Wschodniej przez pryzmat Imperium Rosyjskiego, aktualizować nierozwiązane po klęsce Ukraińskiej Rewolucji 1917—1921 lat ukraińskie pytanie, rozszerzyć krąg nowych sympatyków odrodzenia Ukrainy jako samodzielnego państwa spośród zagranicznych polityków i parlamentarzystów. Dlaczego o tych anglojęzycznych czasopismach muszą wiedzieć nie tylko współcześni „słudzy narodu”, ale i szeroki ogół naszych rodaków? Jakie lekcje mamy wyciągnąć z aktualnych do dziś publikacji tych rzadkich wydań, egzemplarzy których próżno szukać nawet w największych naszych bibliotekach? Czy istnieje bezpośredni związek lekceważenia historii narodowej z coraz częstszymi rażącymi błędami władnych współczesnych, mających wpływ na kształtowanie, mówiąc słowami Liny Kostenko, „humanitarnej aury narodu”? Odpowiedzi na te i inne pytania czytelnik odnajdzie w serii publikacji naszego stałego autora profesora Mykoły Tymoszyka na wyżej zaznaczony temat. Materiałem do nich posłużyły znaleziska uczonego w archiwach i bibliotekach Wielkiej Brytanii podczas niedawnego stażu naukowego. Obecnie zamieszczamy pierwszą część. drukarnie dają dwa fakty. Pierwszy — jedna z najstarszych; drugi — jedna z najnowocześniejszych z punktu widzenia najnowszych technologii poligraficznych w Europie. Jednym akcentem zatrzymam się na fakcie historycznym, ponieważ będzie on osią w tym miejscu opowieści. Brepols — to nazwisko założyciela drukarni, który pracował tu jeszcze pod koniec XVIII wieku. Był on młody i przedsiębiorczy. Drukarnia specjalizowała się w wydawaniu map dla różnych krajów i narodów, zwłaszcza do gry. Biznes kwitł, bo nie było takiego kraju na świecie, który nie zamawiałby w Turnhout do druku swoich kart. Lecz przyszła na kraj bieda — sąsiedzi-Francuzi po raz kolejny chcieli przyłączyć do siebie belgijskie tereny. Młody drukarz przerywa produkcję kart i szybko organizuje wydawanie ulotek z wezwaniem do narodu, by bronić ojczystej Ojczyzny. Według podań, takimi ulotkami w ciągu paru dni była gęsto obklejona cała Belgia. Właśnie to wywołało niebywały entuzjazm i przypływ patriotyzmu u Belgów, co dało im możliwość szybko przepędzić ze swoich ziem obcokrajowców. Jednak w czasie krótkiej okupacji Turnhout Francuzi zdążyli schwytać znienawidzonego przez nich Brepolsa i publicznie stracić na Ratuszowym placu. Ta prywatna drukarnia ma już ćwierć tysiąclecia. Dziesiątki razy zmieniali się tu właściciele, linie technologiczne, granice hal. Niezmienną pozostawała tylko jej nazwa oraz portret patrioty-założyciela, który wita każdego przechodnia przed szeregiem masztów przy wjeździe do przedsiębiorstwa. Mówią, że pomysł z masztami — też jego. Za każdym razem, gdy drukarnia zaczynała wykonywać zamówienie tego czy innego kraju, na jednym z masztów podnosiła się odpowiednia flaga. I powiewała aż do czasu, dopóki nakład książki nie został wywieziony z tego terytorium pod adres przeznaczenia. Wszakże w ciągu dwóch tygodni mojego pobytu tam (ściśle według grafiku codziennie miałem podpisywać do druku dwa z prawie trzydziestu arkuszy książki Szewczenki) ukraińska flaga tak i nie załopotała. Pierwszą, która zwróciła na to uwagę, była nasza nieobojętna diaspora. Kilku jej przedstawicieli od razu zawitało do kierownictwa drukarni. Tam rozłożyli ręce: zawczasu powiadomili ukraińską ambasadę w Brukseli, prosili przekazać flagę. Więc udaliśmy się tam i my. W ambasadzie poważny urzędnik nie mógł ukryć oburzenia: „Jaka flaga?! Nie ma w posiadaniu. Pomyślisz, książkę drukują. Tutaj spraw bez liku, a oni — flagę podawaj!”… Był to 1996 rok. Lecz ten dziki fakt naszej narodowej hańby za granicą nie przestał być typowym, aktualnym, wymownym. Dlaczego sto lat temu ukraińscy dyplomaci w Londynie byli niepożądani? Po zakończeniu Pierwszej wojny światowej Wielka Brytania coraz bardziej staje się wpływową w rozwiązywaniu problemów o charakterze międzynarodowym. Dlatego nie jest przypadkiem, że kierownictwo nowo powstałej Ukraińskiej Republiki Ludowej czyniło desperackie próby jak najszybszego ustanowienia z tym krajem stosunków dyplomatycznych. Według danych archiwalnych, pierwsza lista posłańców URL w Londynie składała się z 11 osób: pięciu — w randze urzędników państwowych, sześciu — jako personel pomocniczy. Korpus dyplomatyczny był taki: szef misji — Mykoła Stachowski, doradcy Jarosław Olesnycki i Markijan Melenewski, attaché — Łeonid Bazylewycz i Isydor Szafarenko. Pierwsze strony pierwszych numerów czasopisma. W takim gronie ukraińska delegacja przybyła do Londynu na początku maja 1919 roku — faktycznie cztery miesiące po jej zatwierdzeniu. I droga do brytyjskich wysp dla niej okazała się niezwykła: Kijów — Wiedeń — Sztokholm — Kopenhaga — Londyn. Powstają dwa pytania: — dlaczego wypadł skomplikowany i nieco chaotyczny marszruta? — dlaczego okazała się ona tak długa w czasie? Najważniejszą przyczyną komplikacji było nieuznanie misji przez oficjalny Londyn i, odpowiednio, zwlekanie z otrzymaniem pozwolenia na wjazd. Natomiast, powiedzmy, Dania od początku przychylnie odniosła się do „ukraińskiego pytania” na korzyść pozytywnego jego rozwiązania dla Ukraińców. Co więcej, rząd tego kraju stworzył dla misji dyplomatycznej URL w Kopenhadze wszystkie warunki do rozwinięcia szerokiej działalności informacyjno-wydawniczej, faktycznie nie cenzurując ich drukowanej produkcji. Już 15 kwietnia w Kopenhadze ukazał się pierwszy numer „Ukraińskiego Biura Prasowego”. Biuletyn ten wychodził w języku angielskim („Bulletins from the Ukrainian Press-Bureau”), ale część nakładu była dublowana również w języku duńskim („Bulletin erfra det Ukrainske Pres buro”). Stąd logicznie wygląda ta skomplikowana, kilkumiesięczna podróż dyplomatów z Kijowa: przybywszy do Wiednia i otrzymawszy od angielskiego rządu odmowę wjazdu do tego kraju, wykazali się śmiałością i wytrwałością. Dlatego skierowali się przez Sztokholm do Kopenhagi. I już stamtąd zabiegali o prawo wjazdu do Londynu. Wreszcie te, wydawałoby się, beznadziejne wysiłki nie okazały się daremne. Ciekawie jest ustalić: kim i jakimi byli ci pierwsi ukraińscy dyplomaci? Skąd pochodzili? Jaki bagaż edukacyjny i praktyczny bagaż życiowy mieli za sobą? Jakich politycznych i narodowych orientacji się trzymali? Nawet pobieżna analiza odnalezionych w londyńskich archiwach skąpych danych biograficznych nie pozostawia wątpliwości co do tego, że przed nami stają wybitni działacze tamtej epoki. W odróżnieniu od w większości mało piśmiennych, bezkulturowych, ale ambitnych i bezczelnych „kucharek”, które na rewolucyjnej fali zapełniały gabinety urzędnicze różnych szczebli władzy bolszewickiej, grupa ukraińskich państwowców doby Ukraińskiej Republiki Ludowej formowała się głównie z kohorty głęboko wykształconych, zakorzenionych w inteligencji i rdzennie patriotycznych osobistości. Zbiorowy portret Ukraińskiej Misji Dyplomatycznej z 1919 roku w Londynie pod tym względem wyglądał wręcz idealnie. Pod względem pochodzenia reprezentowana była tu niemal cała soborna Ukraina (Naddnieprze, Wołyń, Podole, Bukowina, Galicja). „Przekraczał skalę” poziom wykształcenia pierwszych ukraińskich dyplomatów: zdobyte w prestiżowych europejskich uniwersytetach dyplomy, rozprawy doktorskie, tytuły naukowe, doskonała znajomość języków obcych, miłość do własnego, ukraińskiego, wierność i oddanie sprawie narodowej. I jeszcze jeden szczegół: niemal wszyscy oni wcześniej współpracowali z różnymi periodycznymi wydawnictwami drukowanymi Naddnieprzańskiej Ukrainy, Galicji i Europy. Początek ich pracy w Londynie był naznaczony szalonymi próbami oficjalnych kół oraz różnych instytucji społecznych dwóch państw — Rosji i Polski — zdyskredytowania działalności Ukraińców i niedania Anglikom możliwości wyrobienia sobie bezstronnej opinii o kwestii ukraińskiej. W takich warunkach sprawą honoru garstki patriotycznie nastawionych Ukraińców było jak najszybsze zorganizowanie wydawania periodycznego organu drukowanego, któremu oponenci

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

1. Następczy promotor ukraińskości — czasopismo „The Ukraine”

Dyplomatyczna ignorancja z naszą flagą w Brukseli Przez prawie 30 lat istnienia odrodzonego państwa ukraińskiego jego przywódcy nie zdołali stworzyć silnej, wyraźnie ukierunkowanej na ukrainocentryczność polityki informacyjnej, zwłaszcza zewnętrznej. Co więcej, nawet pierwsze pozytywne kroki w tym kierunku, utwierdzone przy tak wielkich trudnościach, często nadludzkim wysiłkiem instytucji społecznych, bez uzasadnienia są korygowane, a nawet niwelowane. Potwierdzeniem tego są coraz gorętsze doniesienia z „frontu dyplomatycznego”. Nie zdążyły na przykład ucichnąć namiętności w sprawie kompromitowania przez odiozyjnych ukraińskich urzędników ambasador USA w Ukrainie Marie Yovanovitch, a już na serio rozgorzał skandal wokół ministra spraw zagranicznych Pawła Klimkina: rzekomo naruszył subordynację, powiedział Rosji nie to, czego trzeba, nie uzgodnił z Bankową, zdradził. Niepokojące wiadomości ze Strasburga: nową władzę oskarżono o niekompetencję naszej delegacji w PACE, o brak umiejętności obrony interesów państwa, marnowanie środków państwowych na pięciogwiazdkowe hotele i restauracje. W związku z tym zaczęto masowo i wszędzie zastępować ukraiński korpus dyplomatyczny na zachodnim kierunku jego działalności. Sprawa zmiany dyplomatów jest rzeczywiście dojrzała. Owszem, jest potrzebna. Pojawia się jednak pytanie: kim zastępuje się ich? Oczywiście takimi samymi absolwentami najbardziej prestiżowego w kraju Instytutu Stosunków Międzynarodowych Uniwersytetu im. Szewczenki. Ale przecież od dawna wiadomo, że to uczelnia skorumpowana, że uczą się tam przede wszystkim dzieci urzędników wysokiego i najwyższego szczebla oraz bogaczy. Można się o tym łatwo przekonać, obserwując niezliczone najbardziej prestiżowe i oczywiście najdroższe marki samochodów światowych firm, którymi od rana do obiadu zastawione są wszystkie okoliczne ulice przy tym instytucie. Nie bez powodu przylgnęło do niego utrwalone wśród ludzi językowe paskudztwo „KIMO”. Oczywiście w korytarzach i salach wykładowych tej uczelni panuje język rosyjski oraz rosyjska (lub małoruska) mentalność. Jedno i drugie naturalnie przenosi się później na korytarze i gabinety placówek dyplomatycznych, gdzie dla absolwentów-pociechy bogaczy przygotowano ciepłe posadki. Zarzuty dotyczące poziomu patriotyzmu naszego korpusu dyplomatycznego wielokrotnie pojawiały się na łamach zarówno prasy ukraińskiej, jak i zagranicznej. Przytaczano szereg faktów, gdy tacy „dyplomaci” zajmowali się (i zajmują się także dzisiaj) za granicą nie obroną narodowych interesów państwa, lecz lobbowaniem interesów grup biznesowych należących do rządzących w Ukrainie oligarchicznych klanów. Sam nieraz się o tym przekonywałem podczas wielokrotnych zagranicznych delegacji, kiedy w sprawach służbowych musiałem kontaktować się z naszymi dyplomatami. Szczególnie zapadła mi w pamięć narodowa ignorancja pracowników ambasady Ukrainy w belgijskim Tournai. Wydawnictwo „Łybid”, w którym autor tych słów pod koniec lat 90. pracował jako redaktor naczelny, otrzymało od belgijskich kolegów korzystną komercyjną propozycję wydrukowania jubileuszowej książki-albumu o Tarasie Szewczence „Wieczny jak naród” w znanej na cały świat drukarni „Brepols” w mieście Tournai. Sławę tej

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

różnych barw nie mogłyby zamknąć drogi do czytelnika. Głównym adresatem nowego wydawnictwa w Londynie miał być przede wszystkim czytelnik anglojęzyczny. Od połowy maja 1919 roku Ukraińskie Biuro Prasowe w Londynie oficjalnie ogłosiło miejsce swojej siedziby i rozpoczęcie działalności pod takim adresem: 75 Cornwall Gardens, KC4, London, i przystąpiło do wydawania pierwszego na terenie Wielkiej Brytanii ukraińskiego czasopisma w języku angielskim. „Celem biuletynu jest rzetelne informowanie o Ukrainie” Biuletyn jako typ wydawnictwa najlepiej odpowiadał celowi, który postawili sobie Ukraińcy: operatywny charakter publikacji z kilkoma głównymi stałymi rubrykami, pod którymi zamieszczano by rozmaite materiały, przeważnie od organizacji-założycielki. Historia odmierzyła czasopismu krótki okres istnienia. Ukazywało się raz w tygodniu — od początku lipca 1919 roku do końca lutego 1920 roku. Numer 35 był ostatnim w historii tego praktycznie nieznanego wydawnictwa ukrainoznawczego, powstającego w Londynie w niezwykle trudnych okolicznościach. Program redakcyjny został nakreślony krótko, ale wyraźnie, we wstępnym artykule pierwszego numeru: „Celem biuletynu, który będzie wydawało Ukraińskie Biuro Prasowe w Londynie, jest rzetelne informowanie o Ukrainie. Sprzyjać temu będzie pobyt w Londynie nadzwyczajnej Ukraińskiej Misji Dyplomatycznej, z którą biuro będzie ściśle współpracować”. Z dokumentów biura wynika, że za politykę redakcyjną odpowiadał sam kierownik misji dyplomatycznej Mykoła Stachowski. Z zawodu lekarz, lecz doświadczenie dziennikarskie zdobył jeszcze w Kijowie, kiedy po rewolucji 1905 roku redagował „Borotьbę” — gazetę ukraińskich socjaldemokratów. Wygląd wydania pod względem składu, opracowania części służbowej i kompleksu nagłówkowego sprawiał wrażenie nowoczesnego jak na tamte czasy europejskiego wydawnictwa. Logotypem był nagłówek w poprzek całej górnej części szpalty, wykonany czcionką gotycką, tak zwaną gutenbergowską — „The Ukraine”. Pierwszy numer „The Ukraine” ukazał się 5 lipca 1919 roku. Warto podkreślić: zarówno ten numer, jak i cała seria wydania są dziś bibliograficzną rzadkością. Poza kompletem, z którego miał szczęście korzystać autor tych słów w Brytyjskiej Bibliotece Narodowej, nie udało się ustalić istnienia innego egzemplarza w żadnej bibliotece zagranicznej, nie mówiąc już o ukraińskich. W związku z tym celowe jest bliższe scharakteryzowanie jego treści. Z czym wystąpili przed sądem brytyjskiej społeczności Ukraińcy w tym odległym i niespokojnym 1919 roku? Co najważniejszego ze swego najskrytszego, bolesnego, wielokrotnie przeżytego chcieli powiedzieć obcym? Które tematy z tego wydania rezonują z dzisiejszymi ukraińskimi realiami? Do czego chcieli przekonać Anglików pierwsi ukraińscy dziennikarze? Na co liczyli? Jak to robili? Odpowiedzi na te i inne pytania otrzymamy, uważnie czytając teksty, które powstawały niemal sto lat temu. „Pojawiła się nadzieja, że dążenie narodu ukraińskiego do niezależnego istnienia wreszcie się spełni” Tradycyjny artykuł wstępny, krótki objętościowo, napisany w publicystycznym stylu. Dla czytelnika ukraińskiego, z perspektywy dzisiejszego dnia, nie zostało tu chyba powiedziane nic szczególnego. Ale dla cudzoziemców, którzy o tym narodzie faktycznie nic nie wiedzieli, takie podejście było uzasadnione: o Ukrainie należało powiedzieć zwięźle i to, co najważniejsze. Oto cytat: „O Ukrainie w Anglii wiadomo niewiele... Jednak nie ma wątpliwości, że Ukraina jest spichlerzem Europy. Sąsiedzi często zerkali na nią chciwym okiem — Tatarzy, Turcy, Polacy, a później także Rosjanie. Ci ostatni właśnie zniszczyli narodowe istnienie Ukrainy. Ta nazwa była szczególnie znana na świecie w ciągu XVII—XVIII wieku, lecz zdobywcy zmienili ją na »Małorosja«… Dlatego teraz, gdy Ukraina de facto uzyskała niezależność i kieruje nią własny narodowy i demokratyczny rząd, pojawiła się nadzieja, że dążenie narodu ukraińskiego do niezależnego narodowego istnienia wreszcie się spełni”. Na pierwszej stronie pod tytułem „Delegacja ukraińska w Londynie” umieszczono notatkę o rozpoczęciu pracy w stolicy Wielkiej Brytanii Ukraińskiej Nadzwyczajnej Misji Dyplomatycznej. Krótko wyjaśniono politykę Dyrektoriatu jako rządu demokratycznego, który popiera większość ludności Ukrainy. Głównym zadaniem tego rządu jest oczyszczenie kraju z licznych wrogów-okupantów — bolszewików, rosyjskich rewolucjonistów, Polaków i Rumunów. Wskazano największe zagrożenie dla Ukraińców, płynące z Moskwy. Stamtąd na Ukrainę napływają zarówno bolszewicy, jak i szowinistycznie nastawione armie Denikina. Obie te siły, wrogie Ukraińcom, traktują Ukrainę wyłącznie jako część terytorium rosyjskiego. Od strony zachodniej zagrożenie dla Ukrainy stanowią Polacy i Rumuni. Już okupowali Wschodnią Galicję, Bukowinę i Besarabię. Mowa jest o planach nowego ukraińskiego rządu po wyzwoleniu całego terytorium Ukrainy od wrogów, o szybkim przeprowadzeniu najpilniejszych reform: przekazaniu ziemi chłopom, wprowadzeniu w zakładach i fabrykach ośmiogodzinnego dnia pracy, uchwaleniu nowych najważniejszych ustaw. Tą informacją obalano rozpowszechniane w prasie Wielkiej Brytanii i innych krajów nieprawdziwe pogłoski o udziale wojsk ukraińskich w pogromach żydowskich. Zamiast tego podkreślano, że rząd zamierza stłumić anarchię w kraju i zaprowadzić spokój. Główną tezą publikacji jest realizacja jasno określonego dla delegacji zadania: uzyskanie oficjalnego uznania Republiki Ukraińskiej przez rząd Wielkiej Brytanii. Podkreśla się również potrzebę pomocy moralnej i materialnej dla Ukrainy, jak najszybszego nawiązania korzystnych dla obu stron związków handlowych między dwoma krajami. Pierwszy numer biuletynu „The Ukraine” jest szczególny także dlatego, że zamieszczono w nim dwa dziś rzadkie dokumenty historyczne, które świadczą o rozpaczliwych staraniach przywódców UNR w krytycznym momencie rewolucji ukraińskiej o ochronę wspólnoty światowej przed agresywnym i przeważającym siłą wrogiem. Chodzi o pełne teksty Noty przewodniczącego ukraińskiej delegacji na Konferencji Pokojowej w Paryżu w czerwcu 1919 roku oraz Deklaracji przedstawicieli krajów byłego Imperium Rosyjskiego. Nota przewodniczącego ukraińskiej delegacji na Konferencji Pokojowej w Paryżu w czerwcu 1919 roku została spowodowana tym, że w tym czasie kraje Ententy, będąc pod silnym wpływem rosyjskiego pola informacyjnego, były bliskie uznania prawa Rosji do ukraińskich terytoriów. Przełamując blokadę niewiedzy o ukraińskich realiach, delegacja kijowska rozpowszechniła wśród uczestników konferencji w Paryżu dokument, w którym krótko przedstawiono pierwsze kroki państwotwórcze UNR oraz trzy prośby do wspólnoty światowej. Spośród kroków państwotwórczych wyróżniają się następujące etapy, osiągnięte przez Ukraińców w ciągu ostatnich dwóch lat: powstanie nowej UNR, połączenie UNR i ZUNR, niezmienna walka trzech ukraińskich rządów (Centralnej Rady, Hetmanatu i Dyrektoriatu) przeciwko wspólnemu wrogowi — Rosji. Prośby Ukraińców do wspólnoty światowej były następujące: — natychmiastowe uznanie Republiki Ukraińskiej jako niezależnego państwa; — uznanie rządu Dyrektoriatu za rzeczywistą władzę na Ukrainie — poparcie moralne i pomoc materialna dla Ukrainy w jej walce przeciwko bolszewikom i anarchii. Innym ważnym dokumentem, który dla historii utrwalili twórcy biuletynu „The Ukraine”, była Deklaracja przedstawicieli kilku krajów byłego Imperium Rosyjskiego — Azerbejdżanu, Estonii, Gruzji, Łotwy, Republiki Północnego Kaukazu, Białorusi i Ukrainy. Warto z niej przytoczyć cytat aktualny także dla dzisiejszego dnia: „Wszystkie wyżej wymienione republiki były Portret Symona Petlury na łamach londyńskiego czasopisma „The Ukraine” utworzone i istniejące dzięki woli narodów tych państw. Konstytucje tych republik są w stadium przygotowania. Decyzje rządu rosyjskiego nie mogą dotyczyć żadnego z tych suwerennych państw … ponieważ wszelkie stosunki między tymi państwami a Rosją mogą istnieć wyłącznie jako stosunki między państwami równymi w prawach, niezależnymi i suwerennymi”. Podkreślając aktualność dla dzisiejszości litery i ducha tych dwóch dokumentów historycznych, o których ukraińska opinia publiczna wie niewiele, nie sposób nie zauważyć, że ten numer ukraińskiego anglojęzycznego biuletynu sprzed stu lat obfituje w cytaty, których treść jest dość zbieżna ze współczesnymi realiami. Szczególnie w kontekście nowej rosyjsko-ukraińskiej wojny na Wschodzie Ukrainy. Oto niektóre z nich: „Gdyby niepodległość Ukrainy została uznana, Armię Czerwoną odrzucono by poza granice Ukrainy, a ukraińscy żołnierze zrobiliby wszystko, aby przywrócić pokój, spokój i porządek na swojej ziemi”. (Z apelu do Międzynarodowej Konferencji Pokojowej w Paryżu). „Ukraińskie chłopstwo walczy o utworzenie w Ukrainie niezależnej demokratycznej republiki. Prowadzi świętą wojnę przeciwko najeźdźcom. Pod Kijowem stoją kilka uzbrojonych chłopskich zgrupowań atamańskich: atamana Anhela — 12 tys. ludzi; atamana Batraka — 8 tys. ludzi, atamana Sokołowskiego — 10 tys. ludzi … Armia Petlury po przerwaniu oblężenia przez bolszewików skutecznie połączyła się z chłopskimi powstańcami…” (Z notatki „Ukraiński natarcie”). O polskiej okupacji Galicji Jak pokazuje historia, stosunki polsko-ukraińskie zaostrzały się za każdym razem na przełomowych dla Ukrainy etapach jej postępu na drodze do utwierdzenia własnej niepodległości. Kłopot polega jednak na tym, że lekcje tych niełatwych stosunków obie strony przyswajały i nadal przyswajają w różny sposób. Polska przestrzeń informacyjna od dawna jest wypełniona znaczną masą literatury naukowej, popularnonaukowej i wspomnieniowej na ten temat. Dzięki setkom i tysiącom stron dokumentów wydanych w różnych czasach, wspomnieniom setek i tysięcy świadków tych wydarzeń, interpretowanym przez dobry zespół badaczy, Polacy mają możliwość głębokiego i wszechstronnego poznawania tych lekcji i wyciągania odpowiednich wniosków. Jeśli zaś chodzi o stronę ukraińską, to z dobrze znanych przyczyn nasza nauka historyczna w tej kwestii wciąż pozostaje dłużna narodowi. Także samo państwo niewiele zrobiło, aby pierwsze opracowania niepozostających obojętnymi historyków zostały wydane w wystarczającej liczbie nie tylko dla specjalistów, ale też dla zwykłych Ukraińców. Ten temat stał się szczególnie drażliwy na początku trzeciego tysiąclecia, kiedy z jednej strony Polska okazała się niemal jedynym najsilniejszym adwokatem Ukrainy we wspieraniu jej europejskich dążeń, a z drugiej strony stamtąd coraz wyraźniej zaczęły rozbrzmiewać stronnicze, a nawet ultimatywne oświadczenia dotyczące narzucania Ukrainie polskiej wersji poszczególnych skomplikowanych kart historii, a także wskazówki co do oceny działań ukraińskich bohaterów narodowych, jakimi są, powiedzmy, Stepan Bandera czy Jewhen Konowalec. W związku z tym publikacje biuletynu „The Ukraine”, praktycznie nieznanego na Ukrainie i w Polsce, przygotowywane do druku przez bezpośrednich uczestników lub świadków tych wydarzeń, mogą posłużyć jako nowe źródło informacji w tym niezwykle ważnym problemie. Warunkowo podzielimy porządek przedstawiania tego tematu na następujące składowe: — fakty ucisku Ukraińców przez Polaków w Galicji; — przeglądy brytyjskiej i zagranicznej prasy dotyczące naruszania praw Ukraińców na ziemiach polskich i w Galicji. Co do pierwszego kierunku. Już sam spis nagłówków komunikatów informacyjnych z drugiego i trzeciego numeru biuletynu (z 12 i 19 lipca 1919 roku) wskazuje, że przebieg wydarzeń w Galicji w wyniku jej okupacji przez Polskę nabierał coraz ostrzejszego charakteru: „Apel do rządu brytyjskiego” (w sprawie zajęcia terytorium Galicji przez armię polską), „Protest Ukraińskiej Misji Dyplomatycznej w sprawie stanu rzeczy w Galicji”, „Prześladowania Ukraińców w Galicji”, „Polska i bolszewicka sensacja”, „Polskie rządy w Galicji”, „Ukraińcy walczą z Polakami w Galicji”, „Przeciw polskiej okupacji”, „Nieuczciwa polska propaganda”, „Okrucieństwo Polaków wobec Żydów”. Zwróćmy uwagę na szereg protestów Ukraińskiej Misji Dyplomatycznej w Londynie, zamieszczonych na łamach biuletynu, w związku z popełnionymi przez Polaków zbrodniami przeciwko Ukraińcom. W takich protestach obficie przytaczano znaczny materiał faktograficzny, uzyskany z miejsc przez kanały dyplomatyczne. Oto niektóre fakty z protestu misji dyplomatycznej, opublikowanego w numerze 2 z 12 lipca 1919 roku: — w Strzyju Polacy uwięzili wszystkich księży, a tacy jak księża Niżankowski, Pełeński, Łopatyński, Pelech zostali rozstrzelani przez Polaków bez sądu i śledztwa. — Księdza z Sokala Demczuka, 72-letniego, powiesili Polacy. — Klasztor bazylianów w Żółkwi zaminowali polscy misjonarze. — Bogatą bibliotekę i cenne relikwie zniszczono, a mnichów aresztowano i uwięziono. Cerkiew w Denażyrze zbezcześcili polscy żołnierze. — We Lwowie zakazano ukraińskich nabożeństw i śpiewów, tak samo jak odprawiania obrzędu pogrzebu. Katolicy ukraińscy zwrócili się o pomoc do Papieża Rzymskiego. Pojawienie się kolejnego protestu Misji Dyplomatycznej (z 7 lipca), skierowanego do ministra spraw zagranicznych Wielkiej Brytanii, zostało wywołane rozpowszechnianą w polskiej prasie nieprawdziwą informacją, że wojska polskie zostały wprowadzone na terytorium Galicji aż do Zbrucza w celu „ocalenia ludności cywilnej Wschodniej Galicji od bolszewickich band”. Misja oświadcza, jak głosi dokument, że w Galicji nie ma żadnych bolszewików. I żadnego ruchu bolszewickiego także. Przypadki okrucieństw cytowane przez Polaków są zmyślone i wyolbrzymione. W końcu jest to wojna i chodzi o pojedyncze przypadki, za które rząd ukraiński nie może ponosić odpowiedzialności. Dokument ten kończy się przekonującą prośbą do rządu brytyjskiego o „wysłanie do Galicji i na Ukrainę własnej komisji, która bezstronnie ustali na miejscu prawdę o rzeczywistym stanie rzeczy”. Powagę tego dokumentu i konieczność niezwłocznej reakcji na sytuację podkreślała wiadomość z USA, gdzie w połowie czerwca w Nowym Jorku odbyła się kilkutysięczna wspólna akcja Ukraińców amerykańskich, Litwinów, Łotyszy i Estończyków przeciwko okupacji przez Polskę części terytorium Ukrainy i Litwy. Uczestnicy akcji wysłali pisemny apel do rządu amerykańskiego z żądaniem uznania niepodległości nowo powstałych na gruzach Imperium Rosyjskiego demokratycznych republik oraz udzielenia im wsparcia politycznego i materialnego. Ciąg dalszy nastąpi.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

«Bądźcie samodzielną siłą…» 200-lecie Pantelejmona Kulisza

Ołeksander SZOKAŁO “Bądźcie samodzielną siłą, a nie narzędziem cudzej siły; …każdy ma swojego króla w głowie i swojego sędziego w sercu — ich niechaj słucha”. P. Kulisz Siewierski rodowód i źródłowa podstawa światopoglądu Pantelejmon Kulisz urodził się 26 lipca (7 sierpnia według nowego stylu) 1819 roku na rodowym chutorze Hukiw koło miasteczka Woroniż w powiecie głuchowskim guberni czernihowskiej (obecnie wieś Hukowe w rejonie szostkińskim obwodu sumskiego) w rodzinie potomków dawnych rodów kozackich. Ojciec, Ołeksander Ondrijowycz (Andrijowycz), był wnukiem woroniżskiego atamana sotennego Iwana Mychajłowycza Kulisza i miał za dawniejszego przodka atamana koszowego Siczy Kulisza. A matka, Kateryna Iwaniwna, córka sotnika Iwana Hładkiego, wywodzi swój rodowód od pułkownika mirhorodzkiego Matwija Hładkiego, który w bitwie pod Beresteczkiem (1651) po ucieczce Chmielnickiego z Tatarami był hetmanem nakazowym. Chmielnicki stracił Hładkiego jako swojego przeciwnika, bo pułkownik nie zgadzał się z podwójną antyukraińską polityką hetmana — jego tajnymi układami z Polską i Moskowią. Ojciec i matka Pantelejmona mieli rodowe arystokratyczne postawy, byli bardzo piękni i mądrzy. W przeciwieństwie do żarliwej, surowej natury ojca (za tę cechę Kuliszów nazywano Gorącymi), matka miała rozważny, łagodny charakter. Pantelejmon był ósmym dzieckiem rodziców; z poprzednich dzieci pozostał przy życiu tylko brat Tymofij, który też zmarł jako mały. A z pierwszego małżeństwa ojca był brat Mykoła, starszy o 16 lat. Pantelejmon dorastał w rodzimojęzycznym środowisku staroświeckiego życia chutorowego, gdzie ludzie żyli według zwyczajów kultury ludowej. Tutaj, w żywym środowisku kulturowym, zachowanym z czasów Hetmanatu, kozacy-rolnicy pielęgnowali duchowo-gospodarczą tradycję pradawnej Siewierii (tak czule nazywał swoją macierz-ojczyznę P. Kulisz). Ojciec Pantelejmona — rolnik i złota rączka, miał dobre gospodarstwo i pod względem wykształcenia “był wśród sąsiadów Arystotelesem”. W odróżnieniu od wysoko wykształconego ojca, matka była niepiśmienna, “umiała rozmawiać tylko w języku ukraińskim i co miała w głowie, wszystko to wzięła nie z książek, a z żywej mowy ludowej. …Nie było lepszego głosu u nikogo, jak u matki Kulisza; nikt nie śpiewał takich dawnych pieśni, jak ona. Pieśń nie była dla niej zabawką: ona myślała pieśniami”, — wspominał Pantelejmon w autobiografii “Życie Kulisza”, napisanej w drugiej osobie. Wszystkie te skarby pamięci ludowej (starodawne pieśni, dumy, bajki, przysłowia) syn przyswoił od mamy i stały się one źródłową podstawą jego światopoglądu, pisarstwa, pedagogiki, filozofii i historiozofii, gdzie fundamentalnymi są archetyp macierzy i idea świętego macierzyństwa. Pojęciu światopoglądowemu macierz P. Kulisz konsekwentnie daje pierwszeństwo przed ogólnie przyjętym pojęciem politycznym ojczyzna i upatruje w macierzyństwie wiodącą siłę społeczną. Jest przekonany, że tylko czyste serce matczyne jest zdolne urodzić i wychować odnowionego człowieka. Szczególną nadzieję w wychowaniu nowego pokolenia Ukraińców pedagog-myśliciel pokłada w matkach: “I przede wszystkim na Ukrainie trzeba wychować z dziewczynek nowe pokolenie matek, które urodzą i wychowają nowe pokolenie naszego narodu. I to nowe pokolenie zbuduje nowe życie”. W swoich pracach pedagogicznych Kulisz broni prymatu wychowania rodzinnego: “Przyzwyczailiśmy się rozumu szukać tylko w szkołach, a chata — to nasza pierwsza szkoła i pierwsze siedlisko rozumu. Kto chce od swoich dzieci doczekać się pociechy, ten ucz je … od samego dzieciństwa, ucz wtedy jeszcze, gdy one u ciebie są niemowlętami, i nie samymi słowami, a także i samym czynem... Tylko temu będzie prawdziwa korzyść ze szkolnej … nauki, kto wyszedł z dobrej chaty”. Droga życiowa Początkowe wykształcenie Pantelejmon otrzymał w domu — od ojca i kuzynki Lesi, a także od diaka Ondrija w szkole parafialnej. A od matki Pantelejmon przyswoił język ojczysty tak, że znał go potem tak doskonale, jak nikt z ówczesnych pisarzy ukraińskich, z Tarasem Szewczenką włącznie. W 1831 roku Pantelejmon ukończył dwie klasy szkoły powiatowej w Nowogrodzie Siewierskim i wstąpił do gimnazjum w Nowogrodzie Siewierskim — jednego z najlepszych w Imperium Rosyjskim. W 1836 r. P. Kulisz opuścił gimnazjum po piątej klasie, nie kończąc nauki o dwa lata, i poszedł pracować jako nauczyciel domowy dzieci szlacheckich, kancelista Liceum Fizyczno-Matematycznego w Nieżynie, aby zarobić sobie na naukę na Uniwersytecie św. Włodzimierza, który otwarto w Kijowie w 1834 roku. W 1839 r. P. Kulisz wstąpił na Uniwersytet na oddział historyczno-filologiczny wydziału filozoficznego, a po roku przeniósł się na wydział prawny. Pod koniec 1840 r. zdolnego i sumiennego studenta skreślono z listy z powodu braku potwierdzenia jego pochodzenia szlacheckiego. Od tego czasu P. Kulisz zdobywa wykształcenie samodzielnie, wolny od scholastycznej nauki gimnazjalnej i uniwersyteckiej. Od 1841 do 1845 r. wykładał historię, geografię i literaturę w szkołach szlacheckich w Łucku, Kijowie-Peczersku, Kijowie-Podolu oraz w gimnazjum w Równem. W 1845— W 1846 roku pracował jako starszy nauczyciel literatury rosyjskiej w Piątym Gimnazjum w Petersburgu oraz wykładał język rosyjski dla studentów cudzoziemców na Uniwersytecie Petersburskim. W 1846 r. Petersburska Akademia Nauk, na wniosek rektora uniwersytetu P. O. Pletniowa i wbrew silnemu oporowi antyukraińskiego środowiska akademickiego, postanowiła przyznać P. Kuliszowi, jako perspektywicznemu młodemu uczonemu, płatny wyjazd naukowy na dwa i pół roku do Prus, Saksonii i Austrii w celu studiowania języków, literatur i historii tamtejszej rdzennej ludności słowiańskiej. Przed wyjazdem Pantelejmon odwiedził ojca na chutorze i ożenił się z Ołeksandrą Biłozerską (w przyszłości — utalentowana pisarka Hanna Barwinok); starszym drużbą na ich ślubie w rodzinnej posiadłości Biłozerskich w Motroniwce był Taras Szewczenko, którego Kulisz wysoko cenił i tym samym pokazał „małorosyjskim panom, że nie ranga i bogactwo, a osobista godność” liczy się w człowieku. W kwietniu 1847 r. w Warszawie Pantelejmona Kulisza i Wasyla Biłozerskiego (brata O. Biłozerskiej) aresztowano pod zarzutem związków z „Bractwem Cyrylo-Metodiańskim”. Kulisz, podobnie jak Szewczenko, organizacyjnie nie należał do „bractwa”, inspirowanego przez III Oddział (organ śledzenia politycznego i śledztwa), ale kontaktował się z „bracikami”, ostrzegając ich przed wszelką pseudopolityczną marnością: „Chwalicie się przede mną słowami, — lecz nie będzie miało siły wasze słowo, dopóki nie zabierzecie się do dzieła. Dziełem waszym niech będzie szczera praca nad edukacją samych siebie i innych. Porzućcie politykę”. Lecz szczególne niebezpieczeństwo w myślach Kulisza śledczy widzieli w popularnym szkicu historycznym dla dzieci starszego wieku „Powieść o narodzie ukraińskim” (opublikowanym w 1846 roku w Petersburgu w czasopiśmie młodzieżowym „Zwiezdoczka” oraz jako osobna książka) za antypańszczyźnianego ukraińskiego ducha oraz za utwierdzenie naturalnych praw i politycznej wolności narodu ukraińskiego. Według ich przekonania „Powieść o narodzie ukraińskim” „mogła wyrządzać tym większą szkodę, że została napisana dla dzieci starszego wieku”. Zbyt niebezpieczne były w innych jego utworach „wiele dwuznacznych miejsc, które mogły zaszczepiać w Małorosjanach opinię o prawie ich do oddzielnego istnienia od imperium”. P. Kulisza wtrącono do rawelinu Aleksiejewskiego Twierdzy Pietropawłowskiej, gdzie po miesiącu zachorował i przez kolejne dwa miesiące przebywał w oddziale aresztanckim szpitala wojskowego. Stamtąd zesłano go do południowej Tuły zamiast północnej Wołogdy z zakazem publikacji, a wszystkie utwory wycofano ze sprzedaży i bibliotek oraz zniszczono. Po trzyletnim zesłaniu do Tuły car Mikołaj I pod koniec 1850 roku pozwolił P. Kuliszowi osiedlić się i pracować gdziekolwiek w imperium, ale zakazu publikowania nie uchylił. Marząc o „posiadaniu niezależnego kawałka chleba” i byciu z dala od „błotnej cywilizacji” Petersburga, P. Kulisz latem 1853 roku kupił ziemię na kozackim chutorze Zarih koło miasteczka Orżycia w powiecie łubieńskim w guberni połtawskiej (w tym celu pożyczył 500 rubli od P. Pletniowa i 400 — od krewnego). Tutaj Kulisz postawił chatę i rozwinął płodną działalność literacką i naukową: opracował pierwszy tom „Zapisków o Rusi Południowej”, napisał „Zapiski o życiu M. W. Gogola”; stąd jeździł do Wasyliwki Gogola na prośbę matki pisarza — w celu przygotowania pierwszego pośmiertnego pełnego zbioru dzieł i listów M. Gogola (w ciągu trzech miesięcy własnoręcznie skopiował wszystkie rękopisy pisarza). W 1857 r. P. Kulisz opublikował „Dzieła i listy M. Gogola” w sześciu tomach w nowo założonym własnym wydawnictwie w Petersburgu. Swój honorarium za to wydanie Kulisz zainwestował w rozwój ukraińskiego ruchu wydawniczego — tak spuścizna Gogola pracowała na rzecz kultury ukraińskiej. We własnym wydawnictwie z drukarnią P. Kulisz po raz pierwszy wprowadził ukraińską pisownię fonetyczną (alfabet Kulisza) i wydrukował nim dwa tomy bezcennego źródła z zakresu ukraińskiego ludoznawstwa „Zapiski o Rusi Południowej” (1856—1857); pierwszy ukraiński elementarz i czytankę „Gramatka” (1857, 1861); pierwszy najpełniejszy „Kobziarz” Szewczenki (1860) we własnej redakcji; almanach „Chata” (1860); pierwsze ukraińskie czasopismo „Osnowa” (1861—1862) oraz inne ukraińskie wydania. W pierwotnej postaci alfabet Kulisza z 36 liter był używany od 1856 r. do 1876 r., do zakazu wydawania i drukowania jakichkolwiek książek w języku ukraińskim na mocy ukazu emskiego. Po zniesieniu zakazu w latach 1905—1914 alfabet P. Kulisza nieco zmienił Borys Hrinczenko: usunął litery cerkiewne, dodał Ґ, Є, Ї. Teraz korzystamy z wariantu Hrinczenki alfabetu Kulisza. W 1864 roku, nie tylko z powodu trudności materialnych, ale także z powodu zainteresowania naukowego archiwami i bibliotekami polskimi, P. Kulisz udał się do służby państwowej do Warszawy, gdzie pracował jako dyrektor departamentu spraw duchownych oraz członek komisji ds. tłumaczenia polskich praw. Instytucje te zostały utworzone po powstaniu styczniowym 1863 r. w celu szerokiej rusyfikacji. Pracując w Polsce, P. Kulisz wiele wysiłku kieruje na Galicję, „ratując galicyjską Ukrainę przed polskim naciskiem”, aby „wzmocnić tam kulturowo-narodowy nurt ukraiński”, oraz literacko i materialnie wspiera wydania galicyjskie. Wielki orędownik ukraińskiego odrodzenia znalazł się w sprzecznej sytuacji: pracując w strukturze państwowej, która prowadziła rusyfikację, próbował zjednoczyć patriotyczne wysiłki naddnieprzańskich, galicyjskich i bukowińskich działaczy kultury ukraińskiej w walce z denacjonalizacją. Skończyło się na tym, że rząd rosyjski, dowiedziawszy się o udziale Kulisza w sprawach ukraińskich, zażądał, aby publicznie wyrzekł się tego w prasie. Lecz P. Kulisz kategorycznie odmówił i zwolnił się ze służby państwowej. W latach 1869–1871 P. Kulisz mieszkał we Lwowie i Wiedniu, a od 1871 — w Petersburgu. W 1877 r. powrócił do Motroniwki, gdzie zajął się rolnictwem i pracą pisarską. W 1879 r. P. Kulisz wydaje w Petersburgu unikalną pracę „Filozofia chutorska i poezja oddalona od świata”, którą natychmiast skonfiskowano i zniszczono. (Cudem zachowało się około pół tuzina egzemplarzy. Z jednego z nich zrobiłem tłumaczenie i wydałem w 2005 roku w zbiorze rzadkich dzieł „Pantelejmon Kulisz. Moje życie”. Do tego czasu praca ta pozostawała mało znanym, najrzadszym zabytkiem ukraińskiej myśli filozoficznej i społeczno-politycznej). Pod koniec 1881 r. P. Kulisz ponownie wyjeżdża za granicę, do Galicji, i Hanna Barwinok Pantelejmon Ołeksandrowycz Kulisz (pseudonimy: Pawło Rataj, Pańko Chutirnyj i in.) — wielki ukraiński myśliciel-encyklopedysta, działacz kulturalno-oświatowy, który wyraźnie objawił się w różnorodnych sferach kultury ukraińskiej jako prozaik, poeta, dramaturg, tłumacz, filozof, historyk, historiozof, kulturozof, etnolog, folklorysta, językoznawca, literaturoznawca, krytyk literacki, publicysta, socjolog, pedagog, artysta, wydawca.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

próbował założyć we Lwowie „Ukraińską drukarnię” i pismo polityczne — „Nową Osnowę”. W owym czasie P. Kulisz orientował się na Europę Zachodnią, zwłaszcza na „kulturalną” monarchię austro-węgierską. O powadze planów Kuliszowa, które pragnął zrealizować w Austro-Węgrzech, świadczy jego wystąpienie z rosyjskiego obywatelstwa i przygotowanie do przyjęcia austriackiego. Jednak zderzywszy się z przewrotnością tamtejszych kulturtregerów i urzędników, rozczarowany Kulisz w kwietniu 1883 r. powrócił do Motronówki, gdzie zemowcy od razu wybrali go honorowym sędzią pokoju. Lecz miejscowa borznieńska policja najpierw wydała pozbawionemu rosyjskiego obywatelstwa Kuliszowi zaświadczenie na prawo zamieszkania w Cesarstwie Rosyjskim, a następnie z polecenia wyższych władz odebrała to zaświadczenie i ustanowiła nad Kuliszem czujny nadzór — „личный надзор”. Dopiero po dwóch latach czernihowski gubernator pozwolił borznieńskiemu prystawowi zwrócić zaświadczenie na prawo zamieszkania, a rosyjskie obywatelstwo formalnie zwrócono dopiero w 1891 roku. Po tej nieudanej misji galicyjskiej Pantelejmon Ołeksandrowycz mieszkał bez wyjazdów w Motronówce, w starym domu Biłozerskich. Jednak pod koniec 1885 r. w chutorze wybuchł pożar — spłonęły dom i wszystkie budynki gospodarcze. Lecz największą stratą było to, że w ogniu zginęła biblioteka, którą Kulisz gromadził kosztem całej swojej troski, oraz wiele rękopisów. Podpalenia dokonał przesiedleniec z Syberii, „lach-dzierżawca Zalenski”, który dzierżawił od Kuliszа większą część siedziby i 50 dziesięcin ziemi i zawczasu ubezpieczył „na trzy strony” zboże, wymłócił je i sprzedał, a z podpalenia odniósł pokaźny zysk. Jeśli wziąć pod uwagę, że wspólnikami dzierżawcy-podpalacza byli notariusze „rusak Suworow i polak Bohuszewicz” oraz adwokat „tambowiec Okunkow”, to wszystko przypomina specjalną operację imperialnych służb mającą na celu zniszczenie ukraińskiego ośrodka Kuliszа. Po tym zniszczeniu rodzinnego gniazda Biłozerskich Kulisz przemianował Motronówkę na Hanninę Pustyń. Przez trzy lata wraz z żoną mieszkali w jedynej po pożarze ocalałej komórce, przystosowanej na mieszkanie, a potem postawili niewielki dom, na cztery pokoje. W tym domu Pantelejmon Ołeksandrowycz przeżył swoje ostatnie cztery lata na tym świecie. Z właściwym sobie zapałem Gariaczyj Kulisz zabrał się do pracy literackiej i naukowej: na podstawie ocalałych po pożarze materiałów ułożył zbiorek poetycki „Chutorni niedoharky”, pracował nad odtworzeniem tłumaczenia Biblii zaginionego w pożarze (zdążył po raz drugi przetłumaczyć trzy czwarte, a tłumaczenie dokończyli I. Pulij i I. Newczuj-Lewicki). Do ostatnich chwil troszczył się o ukraińską prasę periodyczną: dochód ze zbioru „Dzwin”, który wyszedł w Genewie w 1893 r., przekazał na wydawanie galicyjskiego czasopisma „Narod” (redaktorzy I. Franko i M. Pawlyk) oraz pierwszej na Naddnieprzu gazety ukraińskojęzycznej „Chliborob”. W ostatnich latach P. Kulisz skupił się także na tłumaczeniach z innych języków, aby wywieść ojczysty język na szerokie przestrzenie świata i utwierdzić go jako równego wśród wolnych. Praca przekładowa P. Kuliszа jako niezrównanego znawcy języka ukraińskiego i wysokoartystycznego interpretatora z języków europejskich nie została należycie oceniona, a on w istocie jest twórcą ukraińskiej szkoły przekładu, której jaskrawym przejawem stał się jego Szekspiriana (przetłumaczył 13 dramatów z zaplanowanych 27). W naturalnym chutorskim środowisku, niemal zapomniani przez bezpamiętne obywatelstwo, dożywali wieku dwoje ułagodzonych, oświeconych ludzi — Pantelejmon Ołeksandrowycz i Ołeksandra Mychajliwna Kuliszowie. W styczniu 1897 roku małżeństwo Kuliszów obchodziło swoje złote gody. A wkrótce Pantelejmon Ołeksandrowycz przeziębił się w zimnej chacie i zachorował na zapalenie płuc… Pantelejmon Kulisz odszedł z tego świata 2 lutego (14 według starego stylu), w Stretenie, 1897 roku w chutorze Motronówka, gdzie żył najswobodniej i pracował najpłodniej. Prochy pochowano, według kozackiego zwyczaju, w ogrodzie zasadzonym przez samego Kuliszа i na miejscu przez niego zapisanym. Duchowa spuścizna Pantelejmona Kulisza to ojciec ukraińskiej powieści historycznej i jeden z twórców rosyjskiej romanistyki historycznej: swoją słynną „Czarną Radę” wydał w wersji rosyjskiej (1843–1846) i ukraińskiej (1857). W „Czarnej Radzie” Kulisz jako pierwszy ukazał ówczesną (i obecną) technologię oklokracji: pokazał przynależność partyjną oznaczoną kolorowymi sztandarami, przekupstwo jednych, spijanie innych, obietnice, zastraszanie, a także przestrzegł przed buntem bezrozumnej masy: „Bieda, jak wielka siła despotyzmu, tak wywoła wielką siłę niewoli”. P. Kulisz położył podwaliny ukraińskiej historiozofii w pracach: „Opowieść o narodzie ukraińskim” (1846), „Historia zjednoczenia Rusi” (1874–1877), „Filozofia chutorska i poezja oddalona od światła” (1979), „Oderwanie Małorosji od Polski” (1888–1889). Wysoki talent literacki P. Kulisza objawił się w poezjach, dramatach wierszem, poematach, opowiadaniach i powieściach. Według słusznej oceny I. Franki, P. Kulisz był pierwszym „prawdziwie narodowym pisarzem ukraińskim”, który w plejadzie ukraińskich koryfeuszy literatury był „gwiazdą pierwszej wielkości”. Jako myśliciel P. Kulisz stworzył oryginalny system filozoficzny i nazwał go filozofią chutorską, czyli filozofią natury. Zrodzona z jego własnego kulturalnego życia chłopskiego na chutorze, filozofia chutorska stała się symbolem ukraińskiej idei narodowej — programem życiowym człowieka i narodu. Swoją praktyczną filozofię P. Kulisz zapoczątkował w publicystyce „Listy z chutoru” (1861), a skoncentrował w pracy „Filozofia chutorska i poezja oddalona od światła” (1879). Tutaj myśliciel ujawnił „obcą” istotę „państwa w państwie”, kierowanego przez kolonizatorów i lichwiarzy, i przewidział los swojej nauki, którą „zabijać będą samym ignorowaniem, nawet nie wylawszy kropli atramentu na wypaczenie istoty dzieł”. Z jednej strony filozofii chutorskiej Kulisza stawiała zaciekły opór oficjalna ideologia Imperium Rosyjskiego, które nazwało go ideologiem ukraińskiego nacjonalizmu. Bolszewicy kontynuowali tę imperialną tendencję i nazwali pierwszorzędnego myśliciela ideologiem chutorianizmu i ukraińskiego burżuazyjnego nacjonalizmu. Z innych stron na filozofię chutorską rzucili się przybysze i rodzimi szkalownicy — progresiści-kosmopolici i demoliberałowie, którzy splugawili filozofię chutorską Kulisza ideologicznym wyzwiskiem — „ukraińskie chutorianstwo” — a wielowiekową tradycję ukraińskiej kultury agrarnej ogłosili chutorową — zacofaną. Chutorianizm Kulisza nie jest marginesem życia ukraińskiego, jak wciąż próbuje go tłumaczyć kosmopolityczna „leniwa inteligencja”. W istocie filozofia chutorska Kulisza to swoista ukraińska filozofia kordocentryzmu, filozofia serca, która wyraźnie objawiła się w duchowej praktyce Hryhorija Skoworody i w teorii filozoficznej Pamfila Jurkewycza. Zatem P. Kulisz przywrócił w pamięci swojego narodu tradycję życia według naturalno-moralnego prawa wewnętrznej woli człowieka. Po Hryhoriju Skoworodzie P. Kulisz rozwinął etnokulturowe podstawy światopoglądowe ukraińskiego egzystencjalizmu i stał się prekursorem europejskiego egzystencjalizmu. Nadał tej najnowszej filozofii życia indywidualną i społeczną sprawczość, którą ożywia wola ducha ludzkiego — miarę samodzielnej siły człowieka i narodu: „Bądźcie samodzielną siłą, a nie narzędziem obcej siły”. Osobliwość egzystencjalnej koncepcji Kulisza polega na tym, że zakłada ona nie tylko wolę ducha ludzkiej osobowości, ale także wolę ducha „zbiorowej osoby Narodu Ukraińskiego”: „Ducha nie gaście! Nie gaśmy go w sobie samych; wtedy nikt go nie zgasi także w naszym narodzie”; „Naród ukraiński wyróżnia się wśród narodów tym, że jego duch nie znosi kasty, że poddawał się on dobrowolnie jednemu sądowi gromady i uważał gromadę za jedyny rozumny obraz życia politycznego”. Tak P. Kulisz odsłania istotę ukraińskiego samorządu ludowego. P. Kulisz jako pierwszy zapowiedział potrzebę społecznej samoorganizacji dzięki woli ducha narodowego, „zbiorowej osoby Narodu Ukraińskiego”. A Iwan Franko rozwinął na tej ideowej podstawie koncepcję kulturalno-politycznego dojrzewania narodu: „Przed ukraińską inteligencją otwiera się teraz… ogromne, czynne zadanie — ukształtować z ogromnej masy etnicznej narodu ukraińskiego naród ukraiński, zwarty organizm kulturalny, zdolny do samodzielnego życia kulturalnego i politycznego, odporny na pracę asymilacyjną innych narodów, skądkolwiek by ona nadchodziła…” Sekret żywotności moralnego światopoglądu Kulisza leży w jego wysokim idealizmie duchowym i głębokiej prawdomówności: „Gdybym wiedział, że nie mam racji, od razu spaliłbym swoje papiery i złamał pióro, a ponieważ prawych ludzi nie widzę, lepiej zostanę sam ze swoją Prawdą, niż przystanę do „stuustnego nieporozumienia”. Do dziś pozostaje aktualne objawienie Kulisza w „Pisance dla Rusinów i Polaków na Wielkanoc 1882 roku”: „Prawda z Nieprawdą chodzą wśród świata objęci, a najlepsi ludzie swojego wieku mylą się, a który z nich, jak się zwie”. Jasność prawdziwego myślenia Kulisza bywa to oślepiającym błyskiem burzy, która przecina zatęchłość zapomnienia i zamierania, to życiodajnym słonecznym światłem, które uwalnia ludzi od mroku nieświadomości.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

Problemy Gogola czy naukowców?..

17 kwietnia 1979 roku w Nieżynie odbyła się pierwsza ogólnozwiązkowa konferencja poświęcona M. Gogolowi. W tamtym czasie mówiono o nim niewiele. Jednak zebrało się około 150 uczonych z wielu republik związkowych i autonomicznych, Moskwy, Leningradu, Baku, Taszkentu, Witebska, Mozyrza, Czeboksar i in. Od tego czasu minęło czterdzieści lat. Nieżyński Państwowy Uniwersytet imienia Mikołaja Gogola kultywuje tradycje i aktywnie je wspiera. W 2019 roku rozpoczęła pracę już XIV międzynarodowa konferencja naukowa „Mikołaj Gogol i współczesny kontekst artystyczny”. Darija BOBRYK Ołeksandr Wołodymyrowycz Melnyczuk, prorektor ds. pracy naukowej i kontaktów międzynarodowych NPU im. M. Gogola, twierdzi, że nasza uczelnia już dawno ugruntowała swoją pozycję jako ośrodek gogoloznawstwa. M. Gogolem interesują się nawet w Japonii. W Nieżyńskim Państwie Uniwersytecie aktywnie badają spuściznę twórczą Gogola, istnieje szereg prac poświęconych jego geniuszowi. Są to: P. W. Myched: „Mikołaj Gogol między Ukrainą a Rosją: do historii bytu w kanonach kultury”; „Rozgromienie Gogola, czyli pop-nauka w działaniu”, „Późny Gogol i barok: kontekst ukraińsko-rosyjski”; O. H. Kowalczuk „Gogol: byt i strach”; H. W. Samojłenko: „Opowiadanie Mikołaja Gogola „Taras Bulba” w ukraińskich wymiarach tekstologicznym, socjologicznym i artystycznym”; N. M. Żarkewycz: „Wieczory na chutorze w pobliżu Dikańki” i problem tożsamości narodowej M. Gogola (na materiale rosyjskich i ukraińskich badań literaturoznawczych z lat 1990–2000)”; K. P. Isajenko: „Mikołaj Gogol i Pantełejmon Kulisz: dwa ukraińskie światy”; I. O. Strebkowa: „Problemy analizy porównawczej stylu Todosia Osmaczki i Mikołaja Gogola: wymiar typologiczny i indywidualny”. Niektóre aspekty twórczości Gogola do dziś wywołują dyskusje, pojawia się kontrowersyjność. A kwestia narodowa stała się chyba już „wiecznym problemem” dociekań naukowych o Mikołaju Wasiljewiczu. Czy Gogol był pragmatykiem, wybierając korzystną w tamtym czasie rosyjską? Czy można nazwać Mikołaja Wasiljewicza pisarzem bikulturowym? To już pytania dla gogoloznawców. Zdaniem doktora nauk filologicznych, profesora Ołeksandra Kyczenki, Gogol do dziś pozostaje nieodgadniony. Z natury swojej twórczości jest on obcy literaturze rosyjskiej. Jeszcze na początku XX w. W. Peretc twierdził: „Dziwne niezrozumienie Gogola można wyjaśnić, jak nam się zdaje, tylko jednym: z natury swego ducha i twórczości był on obcy literaturze wielkoruskiej”. O. S. Kyczenko dowodzi, że Mikołaj Wasiljewicz zamyka epokę ukraińskiego baroku. Jego twórczości nie cechuje realizm w kanonicznym rozumieniu. Idiostyl Gogola to raczej synkretyzm motywów folklorystycznych, średniowiecznych i symbolistycznych. U podstaw tekstu leży modelowanie rzeczywistości, podczas którego autor często posługuje się chwytem „lustra”. We wczesnych utworach Gogola historia jest mitologicznie interpretowana, obecne są wieczne kolizje. On nie widzi potencjału Ukrainy, heroizm kojarzy mu się wyłącznie z przeszłością. Łesia Heneraliuk przeprowadziła badania komparatystyczne. Twierdzi ona, że zarówno Szewczenko, jak i Gogol tworzą wizualny mit o Ukrainie. Jednak każdy z nich Łesia Heneraliuk oraz Ludmyła Tarnaszynśka ma swoją malowniczą Ukrainę, autorzy kierują się odmiennymi założeniami światopoglądowymi. Pisarze mają różne modele budowania rzeczywistości: Szewczenko wyraża ideę poprzez to, co widzialne, dla Gogola pierwszorzędna jest forma, efekt robiący wrażenie. Dla Szewczenki Ukraina to dawna Arkadia. Natomiast Gogol przedstawia ją maksymalnie uproszczoną, wręcz szablonową, wyczuwa się sztuczność. Laleczkowate buzie, domy przypominają dekoracje. Odnosi się wrażenie, że świat narodowy znajduje się na granicy wymarcia. Jeśli chodzi o charaktery bohaterów, to u Gogola są to liniowi statyści, Szewczenko natomiast demonstruje zmiany ewolucyjne. Heneraliuk twierdzi, że Mikołaj Wasiljewicz tworzy kiczowaty mit o Ukrainie, przekształcony w szarowarszczyznę. Badaczka wysuwa hipotezę: Szewczenko zaczął pisać po rosyjsku, aby stworzyć alternatywny wobec gogolowskiego mit o Ukrainie. Znany gogoloznawca Pawło Myched zauważa, że w dyskusjach wokół twórczości Gogola często poza uwagą pozostaje fenomen artystyczny pisarza, zwłaszcza gdy akcent kładzie się na to, co narodowe. Nazywa on twórczość Gogola encyklopedią bytu. Ciekawym było dociekanie Mycheda „Jeszcze o śmierci Gogola”. Śmierć można rozpatrywać jako fenomen kulturowo-historyczny, w przypadku Mikołaja Wasiljewicza nazywa się ją elementem procesu twórczego. Od urodzenia dla tego pisarza aktualny był temat wygnania. Był przekonany o swojej wyjątkowości (matka Gogola po śmierci pierworodnych złożyła śluby Mikołajowi Cudotwórcy), stąd wiara w więź z Bogiem. Zdaniem pisarza, on za pomocą słów tworzy nowy świat i czyni, jak Stwórca. Ludmyła Tarnaszynśka zbadała Gogola jako odkrywcę ludzkich dusz. W swoich utworach pisarz burzy kanoniczne wyobrażenia, pokazuje destrukcję ciała i anatomię duszy. Gogol próbował pojąć istotę człowieka, twierdził, że prawdą jest serce. Pisarz Jurij Andruchowycz zauważa: „Prawdziwy Gogol jest większy od wszystkiego, co o nim powiedziano i napisano. Dlatego jest ponad wszystkimi bitwami, które za niego i w imię niego były i są prowadzone, ponad całą atramentową, a nawet realną krwią”.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

Adam Mickiewicz — budowniczy wolnej Europy

Dmytro PAWŁYCZKO Epigrafem do życia i twórczości Adama Mickiewicza mogłyby być dwa wersy z jego wiersza, poświęconego jednemu z najmądrzejszych demokratycznych polskich polityków i myślicieli początku XIX wieku, Joachimowi Lelewelowi: „A tam, gdzie się obrócisz, z każdej wydasz stopy / Ześ znad Niemna, ześ Polak, mieszkaniec Europy”. Z każdego słowa Mickiewicza, z każdego jego cierpienia, z każdej jego drogi i każdego jego przystanku w Rosji, na Ukrainie, w Niemczech, Francji, Włoszech, Szwajcarii, Turcji, z każdego jego zrywu w obronie i wyzwoleniu ojczystego narodu polskiego wypływa ta sama prawda: on pochodzi z Litwy, on jest Polakiem, on jest mieszkańcem Europy. Zapewne pierwsze ziarno, z którego wyrosła i rozwinęła się tęsknota Mickiewicza za Europą jako symbolem wolności, zasiało się w jego sercu wtedy, gdy jako czternastoletni chłopiec widział armię Napoleona idącą na Moskwę przez jego szary Nowogródek i wiązał z błyszczącymi żołnierzami francuskiego cesarza wyzwolenie swojej nieszczęsnej ojczyzny. Rozczarowanie nadeszło bardzo szybko, ale nie mogło zmniejszyć w duszy poety pociągu do Europy. Przeciwnie, im smutniejsza stawała się Europa po zwycięstwie Świętego Przymierza zjednoczonych monarchów nad władcą, zrodzonym z rewolucji, tym bardziej Mickiewicz ją kochał, poznawał jej bogactwa kulturowe i do niej dążył. Filomaci, członkowie tajnego studenckiego towarzystwa, jednym z organizatorów którego był, choć rzekomo tylko jako zasady etyczne dla swego kręgu, mimo to wyznawali hasła Wielkiej Rewolucji Francuskiej: „Wolność, równość, braterstwo!” Te idee przekształcały się w jego poetyckie natchnienie, w jego wezwanie do młodzieży, by „objąć ziemię rękami”, by zebrać ducha człowieczeństwa we „wspólne ognisko”. A wystąpienie dekabrystów, wśród których byli jego przyjaciele Ryleyev i Bestużew-Marlinski, przyjął jako nieodparte działanie rewolucyjnej Europy, jako radosne dla niego pęknięcia w granitowych fundamentach rosyjskiego despotyzmu. Oczywiście, gdy tylko zetknął się z mieszczańską, skostniałą, egoistyczną rzeczywistością życia w Paryżu, gdy tylko z twórcy w wyobrażonym domu europejskiej kultury stał się pasażerem francuskich dyliżansów, Mickiewicz musiał przeżyć nowe rozczarowania, które jednak nie zachwiały jego europejskiej demokratyczności i miłości do Francji. W jego „Księgach narodu polskiego i pielgrzymstwa polskiego” bardzo łatwo zebrać sporo antyeuropejskich wypowiedzi, lecz nie sposób udowodnić, że polski geniusz był jedynie prekursorem Dostojewskiego i nie dostrzegł w Europie niczego prócz pokrytego mchem cmentarnego kamienia. Jak bardzo te okrzyki Mickiewicza, skierowane do Europy, przypominają nasze wczorajsze, a także dzisiejsze ostrzegawcze apele, pełne niepokoju i trwogi. Mickiewicz piętnował rządy Europy Zachodniej, które flirtowały z Rosją, uznając jej bezprawne prawo do trzymania pod swoim jarzmem Polski, Ukrainy, Litwy, Białorusi, Łotwy, Estonii, Finlandii, a także do zdobywania nowych terytoriów na Kaukazie i w Azji Środkowej. Mickiewicz porównywał Europę do miasta, do którego skrada się ogień rosyjskiego imperialnego podboju, a to miasto, pisał, śpi, nie wstaje, choć spalone w pożarze Polacy biją na alarm. Ponieważ nadzieja na Europę była jedyną i niezmienną pociechą duszy Mickiewicza, gniewał się on na fałszywych europejskich polityków, u których na próżno szukano pomocy dla Polski, będącej pod jarzmem i podzielonej między koronowanych władców. W gniewie poeta dochodził do samozatracającego zaprzeczenia niemal wszystkim europejskim wartościom. Idea Europy była w nim złączona z ideą Ojczyzny. I tak jak pragnął podnieść naród polski do walki o wolność, opierając się przede wszystkim na najuboższej szlachcie, a nie na zamożnej arystokracji, która wiernie służyła tronom ucisku, tak samo pragnął demokratycznymi kazaniami podnieść do godnego życia powojenną Europę, zdeptaną butami rosyjskich i austriackich żołnierzy. Polsce pragnął dać europejską nadzieję, a Europie — ducha polskiego niepokornego oporu wobec moskiewskiego zagrożenia imperialnego. Z Europą Mickiewicz, który w niektórych okresach swego życia stawał się mistykiem, fanatycznym katolikiem, postąpił tak samo jak z Bogiem, którego w swojej genialnej „Improwizacji” nazywa „tyranem” za to, że na świecie nie ma sprawiedliwości, a Polska jest w kajdanach. Teraz dusza moja cała wcielona w ojczyznę; Ona jest moim życiem i tchnieniem, Ojczyzno, ja — jedyne istnienie, Zwę się milionem, bo za miliony bliźnich Kocham i cierpię męki. Patrzę na rodzinną ojczyznę, Jak syn ten na ojca przykutego do pala, Słyszę ból swojego narodu, Jak matka w łonie ból swego czuje płodu, W szaleństwie cierpię ja, ty zaś mądrze i bez strachu Rządzisz w chwale, W sądzie — łaskawy, A sąd twój, mówią, sprawiedliwy! „Improwizacja” w przekładzie Borysa Tena, nawiasem mówiąc, daje wyobrażenie o tym, jak niepohamowany i straszny był gniew Mickiewicza na Wszechmocnego za stałe milczenie, za pobłażanie sile, a nie mądrości, podłości, a nie miłości. A jednak możemy przytoczyć wiele słów i modlitw, które napisał Mickiewicz, zwracając się do Pana jako do jedynej, niezdradliwej, wszechmocnej prawdy, która kieruje ludźmi i światem. Szewczenko i Mickiewicz są spokrewnieni nie tylko tymi podobieństwami, które łatwo znaleźć w tekście, lecz przede wszystkim opętańczą, samoniszczącą, męczeńską miłością do Ojczyzny. Wielkie podobieństwo między nimi istnieje także w tym chrześcijaństwie, które — każdy na swój sposób — głosili. Otóż kiedy 15 marca 1849 roku w Paryżu ukazał się pierwszy numer ogólnoeuropejskiej demokratycznej gazety „Trybuna Ludów”, Mickiewicz w artykule wstępnym ogłaszał Wielką Rewolucję Francuską „dziedziczką chrześcijaństwa”, wkładając w swoje pojęcie Europy wielką chrześcijańską misję sprawiedliwego odnowienia świata. Być Europejczykiem dla Mickiewicza znaczyło nie upadać niców przed europejskimi obyczajami i autorytetami, lecz wnosić w europejską świadomość ofiarną wielkość i duchowy niepokój narodów podbitych przez rosyjską tyranię, a przede wszystkim narodu polskiego. To wprost dotyczy naszych dni, historycznej sytuacji końca XX wieku. Jako państwo środkowoeuropejskie pod względem geografii Ukraina stawia sobie za cel stać się takim samym pod względem gospodarki, polityki, kultury. Jeśli nawet będzie potrzebne do tego stulecie, trzeba je przejść, nie upadając, nie odstępując od przeznaczonego celu. Jeśli nawet przyjdzie — nie daj, Boże! — bronić tego celu bronią, nic nie da się zrobić. Istnieje historia, która uczyła naszych przeciwników, że zwyciężając, przegrywali, ale istnieje też niezniszczalna legenda UPA, która nie pozwoli nam być Walenrodami i prowadzić podwójnego życia — jednego dla siebie, a drugiego dla tych, którzy nas śledzą. Tak jak to bywało w czasach totalitarnych. Jeśli nawet Europa nas odepchnie, sądząc, że za naszą niewolę można sobie wykupić spokój i wolność, my, jak Mickiewicz, będziemy przezwyciężać europejską obojętność, ograniczenie i krótkowzroczność inicjatywnymi ideami naszej kultury i walki, naszej narodowej trwałości i niezniszczalności. Jadąc z Petersburga do Odessy w lutym 1825 roku, Mickiewicz odwiedził Kijów. Nie tracę nadziei, że nasi historycy powiedzą jeszcze jakieś choćby małe, lecz precyzyjne słowo o kijowskim tygodniu autora „Pana Tadeusza”. Musiał on przecież odpocząć po drodze i zapewne chciał obejrzeć kijowskie cerkwie. W Stebliowie, w majątku Gołowińskich, Mickiewicz się zatrzymywał, mieszkał przez pewien czas, być może, jak twierdzi Hryhorij Werwes, przyjeżdżał tam z Odessy, bo zostało po nim wspaniałe wspomnienie w jego epopei. I tam na Ukrainie, czy się dotąd wznosi Przed Hołowińskich domem, nad brzegami Rosi Lipa tak rozrośnięta, że pod jej cieniami Stu młodzieńców, sto panien szło w taniec parami? Mickiewicz osobiście znał się z Puszkinem i Ryleyevem, z Hugo i Balzakiem, z George Sand i Béranger, lecz dla nas najważniejsze jest to, że Taras Szewczenko za pośrednictwem Mykoły Sawycza, swego przyjaciela z Bractwa Cyryla i Metodego, przekazał Mickiewiczowi do Paryża swoją poemat „Kaukaz”. Dzięki tytanicznej pracy tłumaczeniowej Maksyma Rylskiego główne dzieła Mickiewicza znalazły swoje życie w języku ukraińskim. Mimo to musimy jeszcze sporo zrobić, aby przyszłe wydania poety w języku ukraińskim uzupełnić o utwory, które były zapomniane lub nawet zakazane w czasach sowieckich. Mickiewicz dla nas, zwłaszcza teraz, kiedy stalismy się narodem państwowym i dzięki temu mamy możliwość stać się obywatelami Europy, może dać wiele lekcji męstwa i mądrości, a przede wszystkim naukę ze swojego złożonego, wielkiego i tragicznego życia, które przemieniło syna ubogiego szlachcica z najodleglejszej litewsko-białoruskiej prowincji w proroka i przewodnika nowej, demokratycznej, zjednoczonej Europy. Uogólniony obraz Mickiewicza, który urodził się na folwarku pod Nowogródkiem, a zmarł w Konstantynopolu, chyba najlepiej nakreślił Leopold Staff w wierszu, który kiedyś tłumaczyłem, zdumiewając się, jak wiele można powiedzieć w czterech strofach. Tego nie wybić w granicie, Nie odtworzyć w brązie i stali, Jak on cierpiał na tym świecie: Nikt nie woła, jedźmy dalej! Znaleźć go w słownych wierszach? — Pozbądź się tej myśli. Nie ma go w pierwszych balladach, nie ma w ostatniej epopei. Nie ma go w Lozannie, gdzie stromiznę kołysze ruch zastygłych wód, gdzie, myśląc o ojczyźnie, brzdąkał na szarlatańskich gęślach. Jest cały z oniemiałym smutkiem, z żalem, który na wieki zasnął, — między szarawym Nowogródkiem a czarnym cmentarzem Stambułu. Czterdzieści lat temu, 24.XII.58 r., we lwowskiej gazecie „Wolna Ukraina” ukazał się mój pierwszy przekład z utworów Mickiewicza. Redagowałem go do późniejszych publikacji, ale ważniejsze jest nie to. Wydaje mi się, że właśnie ten wiersz stał się jakby zaśpiewem do mojej niedawnej i może najlepszej książki „Psalmy pokutne”. Jest to rozmowa ludzkiego geniusza z Bogiem, rozmowa, która pokazuje, jak podobni są do siebie bracia Byron, Mickiewicz i Szewczenko. MNIE OD MNIE BRON Ode mnie od siebie samego broń, proszę z góry, Bo na wskroś widzę niejeden raz twoje pisanie; Tak słońce zagląda przez mgłę, która złotą Zdaje się ludziom, a słońcu — ciemnotą. Lecz ludzie są więksi od słońc, bo wiedzą: zasłona Nie jest ciemnozłota — to tylko wytwór oka. Ku tobie, słoneczny, zwracam swe źrenice, Rękami cię chwytam za obie prawice, Wołam głośno: odsłoń tajemnice! Udowodnij swoją wyższość — albo bez boju Przyznaj się: równi jesteśmy ci we wszystkich sprawach. Swego początku nie znasz, a czy wie Ludzkie plemię, skąd i kiedy na ziemię spadło? Badasz siebie — a co robi ludzkość, spójrz no — W swojej historii grzebie się bez ustanku. Nie w mocy twój rozum pojąć własną zdolność — Czy nie taki sam umysł ma i stworzenie ludzkie? Nieśmiertelny jesteś, a my tak samo niezniszczalni, Wędrowcem jesteś, i my wędrujemy jak w puszczy. Nie wiesz swego końca — a nam on będzie? W jedności dzielisz się — tak samo czynią ludzie. Ty różny — my także myślami rozmaici, Jedyny sercem — my zjednoczeni i ogrzani. Na niebie jesteś władcą — studiujemy tam gwiazdy, Na morzu potężny jesteś — my pływamy po morzu, O ty, co świecisz nam każdej nocy i każdego dnia, Powiedz, czym же ty różnisz się od człowieka? Walczysz wszędzie z potężnym szatanem, My zaś walczymy w duszy z żądzami swymi jak z manią. Ty ludzką wziąłeś sobie postać słoneczną — Powiedz, czy wziąłeś ją na chwilę, czy była w tobie od wieków? Jeden z polskich generałów, który widział Mickiewicza na koniu, gotowego dowodzić szwadronem kawalerii, a działo się to pod Konstantynopolem na kilka tygodni przed śmiercią poety, pisał: „Życie na wolności odpowiada jego naturze!” Sądzę, że życie na wolności odpowiada każdemu człowiekowi; każdemu narodowi i oczywiście Mickiewicz kochał Europę właśnie dlatego, że widział w niej przejaw wolności.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

Upadek opisałem (na podstawie archiwalnej sprawy karnej) w eseju „Ogłuszony strachem”, który wszedł do książki „Hej!”. Kasjanow z jakiegoś powodu zignorował tak ważny fakt, zadowalając się jedynie wzmianką o liście pokutnym („ŁU”, 7.07.1972). Ostatnim w indeksie nazwisk książki „Niezgodni” wymieniony jest Pawło Jaszczuk, dziekan wydziału dziennikarstwa Uniwersytetu Lwowskiego. Wraz z członkami brygady ekspertów — J. Zbanackim, W. Kozaczenką, A. Skabą, M. Szamotą i in. podpisał (1972) negatywną zamkniętą recenzję utworu I. Dziuby „Internacjonalizm czy rusyfikacja?”. Oczywiście zgodził się na to zgodnie z listą KC KPU, reprezentując na swoim stanowisku specjalistów dziennikarstwa Ukrainy Zachodniej. Los zetknął mnie z P. Jaszczukiem tylko raz. Na pamiętne i pełne wdzięczności spotkanie. W bardzo trudnej sytuacji. Otrzymawszy (1968) w Odeskim Instytucie Politechnicznym dyplom inżyniera, zostałem skierowany do pracy we Lwowie. I wtedy też zacząłem studiować na zaocznym wydziale dziennikarstwa na tamtejszym uniwersytecie. W pracy rocznej z literaturoznawstwa, czując się rozluźniony po mniej więcej demokratycznej Odessie, cytowałem poezje W. Symonenki, Liny Kostenko, a co najważniejsze — potępiłem oszczercze publikacje O. Połtorackiego z początku lat 30., na podstawie których został uwięziony Ostap Wysznia. Taka szczerość wywołała burzliwe oburzenie kierownika Pawła Małego i jego kolegi Demiana Hryhorasza. Moją osobą od razu zainteresował się rektorat. Oczywiście o takim pisaniu doniesiono też do KGB. Niespodziewanie wezwano mnie do dziekana Jaszczuka. Pawło Josypowycz przy szczelnie zamkniętych drzwiach (kilka razy podchodził do nich, sprawdzał) ściszonym głosem poinformował, że „rozjuszyłem osie gniazdo”, bo Mały i Hryhorasz to tajni współpracownicy. I poradził przenieść się na inny uniwersytet. Ten przypadek opisałem w książce „Hej!”. I profesor Kasjanow powinien był wnieść istotną korektę do makiety wznowienia, zauważyć choćby kilkoma frazami, że niektórzy sygnatariusze zbiorowych recenzji działali wbrew własnemu sumieniu, aby nie stracić stanowiska i samemu nie trafić na listę nielojalnych wobec władzy radzieckiej. Zbyt ważna jest rehabilitacja honoru takich nazwisk. Na wiarygodnych świadectwach. I to jest potrzebne nie tylko dla ich potomków. Swoją drogą, autor nie określił się, kogo uznawać za uczestników ruchu oporu: tylko więźniów politycznych czy wszystkich dysydentów, którzy doświadczyli prześladowań, w tym zaangażowanych w odrodzenie narodowo-kulturowe. Po pogromie niezgodnych w latach 1971—1973 podejrzenie w KGB wywoływał naznaczony inomyśleniem nawet wtedy, gdy nie przyłączał się do dalszych akcji oporu. Dosłownie za profesorem, „czy nie za długo milczy?”. Jak to było z Mychajłem Horyniem. Szczególnie okrutnie rozprawiono się z członkami UGG — W. Owsijenką, O. Meszko, M. Rudenką, W. Stusem, P. Hryhorenką, M. Marynowyczem, O. Tychym. Do szpitali psychiatrycznych o reżimie więziennym wtrącono M. Płachotniuka, I. Sokulskiego, A. Łupynosa i in. Podstępnie zostali zamordowani A. Horska, W. Iwanyszyn. Koncentracyjne obozy stały się miejscem zameldowania dla niezgodnych, jako wyrzutków społeczeństwa socjalistycznego. Piętnowano różnymi artykułami kodeksu karnego. Nawet oskarżeniem o zdradę ojczyzny. Inteligencja w ruchu oporu lat 1960—1980, kiedy większość „homo sovieticusów” przystosowała się i milczała, a nawet potępiała dysydentów, zaświadczyła o ciągłości poprzednich zrywów oporu wobec totalitarnego reżimu — to wniosek z książki H. Kasjanowa. Oceniam to wznowienie jako dociekliwy czytelnik. A zatem śmiałem wyrazić też pewne rozczarowanie. „Rób ze świeżej pamięci” — radzi przysłowie. Dlaczego? Inaczej może być już zgodnie z powiedzeniem: „Długo zaprzęgano — szybko pojechano”. Wydaje się, że to dobrze, kiedy szybko, czyż nie? Tak, ale nie zawsze. W pośpiechu pognać — zapomnisz to, dla czego trzeba było zaprzęgać. Coś podobnego stało się z tym wznowieniem. Za które tak niechętnie brał się autor. Według jego własnego wyznania.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

Nie na świeżą pamięć

Iwan MALUTA, członek Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy, zasłużony dziennikarz Ukrainy Na wznowienie książki „Niezgodni” Heorhija Kasianowa oczekiwano jak na podręcznik oporu wobec radzieckiego totalitaryzmu. Zbyt ważnym wydarzeniem było jej pierwsze pojawienie się (1994). I oto wydawnictwo „Klio” po ćwierćwieczu (2019) uraczyło nas nią pod tym samym wymownym tytułem. Ale czy w pełni sprawdziły się nadzieje na wersję „poprawioną i uzupełnioną”? Zacznę od uwagi do wydawcy. Dlaczego nigdzie nie zaznaczono, kim jest autor? Dopiero z Wikipedii można się dowiedzieć, że Heorhij Kasianow to doktor nauk historycznych, profesor Akademii Kijowsko-Mohylańskiej. Kierunek tego fundamentalnego wydania jest zrozumiały z podtytułu: „Ukraińska inteligencja w ruchu oporu lat 1960—1980”. A to oznacza dążenie do odrodzenia narodowo-kulturalnego, szistdesiatnykiw, samwydaw i, oczywiście, represje wobec niepokornych. W przedmowie do drugiego wydania, pisanej aż w USA, autor skromnie przyznaje, że nie planował już takiej pracy. Dopiero ważne wydarzenia na Ukrainie skłoniły go do zajęcia się nią. W tym samym miejscu twierdzi, że rewolucja Godności nie wykonała swojego zadania. I w ogóle „trudno mówić o godności tam, gdzie przeważająca większość ludności musi przetrwać, gdzie korupcja stała się częścią kultury, władza — środkiem wzbogacenia, polityka — brudnym biznesem”. Niestety, te wyrzuty (do kogo — do tych, którzy stali na Majdanie pod celownikami snajperów?) są niepodważalne. Tak jak i to, że zasobów rewolucji wystarczyło „na obalenie systemu, ale nie wystarczyło nawet na przeciwdziałanie jego częściowemu samoodtwarzaniu”. Mimo wszystko dyskusyjny stał się wniosek Kasianowa, że „ruch oporu nie dał ukraińskiego Havla, ale można zapytać, czy w społeczeństwie było zapotrzebowanie na taką postać? Czy w ogóle mógł pojawić się na Ukrainie swój Havel?”. Mimo że opór bez broni i rozgłosu, według słów Havla, był „siłą słabych”, intelektualny ruch oporu doprowadził jednak do niepodległości Ukrainy. I w tym tkwi jego fenomenalność. Formowanie się pokolenia szistdesiatnykiw — nowej generacji inteligencji — przypadło na chruszczowowską „odwilż”, jego świadomość była mniej zatruta duszącymi oparami ideologicznymi, nie tak bardzo przejęta strachem przed stalinizmem z nocnymi najazdami „czarnych woronów”. Pojawiła się plejada młodych artystów i pisarzy z postępowymi postawami obywatelskimi, zainteresowaniem „rozstrzelanym odrodzeniem”, a także kulturą zachodnią. Kasianow zaznacza, że początkowo grupowanie się szistdesiatnykiw odbywało się żywiołowo, głównie na imprezach i wieczorach poetyckich o charakterze etnograficznym, kiedy studenci Kijowskiego Instytutu Teatralnego i konserwatorium w 1959 r. zorganizowali grupy kolędników. Miejscy działacze komsomołu, pod warunkiem kontroli inicjatyw kulturalnych, zgodzili się na powstanie Klubu Twórczej Młodzieży (KTM) i nawet go wspierali. Ale ideologów przerażały wieczory młodej poezji z udziałem M. Winhranowskiego, I. Dracza, Liny Kostenko, B. Mamajsura, W. Symonenki, wykłady z historii Ukrainy M. Brajczewskiego i O. Apanowycz, próby twórczej rehabilitacji represjonowanych w latach 30. artystów i literatów, orientacja na kulturę narodową artystów A. Horskiej, W. Zareckiego, L. Semykiny, H. Zubczenko, literaturoznawców I. Dziuby, I. Switłycznego i in. Nasilono nacisk na KTM i ostatecznie go zakazano (1964). We Lwowie młodą twórczą inteligencję zjednoczył klub „Prolisok”, któremu przewodził aspirant uniwersytetu M. Kosiw. Tutaj aktywni okazali się bracia Horyniowie — psycholog Mychajło i historyk sztuki Bohdan, student zaoczny I. Hel, wykładowca uniwersytetu M. Osadczy, nieco później — poeci I. Kałyneć, Iryna Stasiw, H. Czubaj, artystka S. Szabatura. W odróżnieniu od stolicy, gdzie powoli mijała „odwilż”, we Lwowie, przesiąkniętym ciężką atmosferą ideologiczną, każde zebranie „formalistów” prowadziło do administracyjnych wyjaśnień. Chyba najwcześniej spośród poetów ucierpiał Dmytro Pawłyczko za „ideowo błędny” tomik „Prawda krzyczy”, który został zniszczony i później nie figurował w jego biogramie. Dostało się też redakcji czasopisma „Żowteń” za „wychwalanie postaci O. Olesia i A. Czajkowskiego”. Do pogromu „formalistów”, „kosmopolitów” i „odszczepieńców” przyczyniły się wystąpienia M. Chruszczowa na spotkaniach z przedstawicielami inteligencji (1962, 1963). Dodam od siebie: czy nie wtedy kagebiści chwycili się jego osławionej frazy, że przeciwko władzy radzieckiej może występować „tylko człowiek psychicznie chory”? Jak na komendę „fas!” zabrali się za „leczenie” niepokornych w szpitalach psychiatrycznych. Na Ukrainie na zebraniach pisarzy krytykę skierowano na tych, którzy „bawią się w »niezależność« od społeczeństwa, lekceważą zdrowe smaki narodu”. Wśród nich wymieniono I. Dracza, Je. Letiuka, W. Korotycza, w kwietniu (1963) dołączyli do nich I. Dziuba, M. Winhranowski, Lina Kostenko. Nie sposób nie zgodzić się z Kasianowem, że uznanym duchowym liderem szistdesiatnykiw był I. Switłyczny, intelektualnymi przewodnikami stali się I. Dziuba i Je. Swerstiuk, a umiejętną organizatorką wydarzeń — A. Horska. Ważne miejsce w publicystyce politycznej samwydawu zajęły eseje więźnia politycznego Wałentyna Moroza. Jego pierwszy pamflet „Reportaż z rezerwatu imienia Berii”, przemycony z obozu w 1967 r., to społeczno-psychologiczny przekrój imperium radzieckiego z istnieniem spustoszonego, „pustego człowieka”. A polemiczny esej „Wśród śniegów” — o strasznych skutkach stalinizmu, z podwójną rzeczywistością, zwątpieniem i grozą. „Ukraińskie odrodzenie potrzebuje ludzi nowej jakości, arystokratów ducha — proroczo przewidywał W. Moroz. — Przyzwyczailiśmy się po plebejsku rechotać nad słowem »szlachta« i zapomnieliśmy, że od niego pochodzi także »szlachetność«. Największym nieszczęściem Ukrainy jest to, że ciągłe klęski uczyniły z nas naród plebejuszy. A budownicze, elitarne cechy może mieć tylko arystokrata”. U podstaw jeszcze dwóch esejów tego publicysty — „Mojżesz i Datan” oraz „Kronika oporu” — leży zachowanie tożsamości narodowej, opór wobec asymilacji, odrzucenie koncepcji „zlania się narodów”, „dobroczynnego wpływu wielkiego narodu rosyjskiego” itp. Autor książki wystarczająco dużo uwagi poświęcił też pojawieniu się w samwydawie (1966) artykułu historyka i archeologa Mychajła Brajczewskiego „Przyłączenie czy zjednoczenie?”, który obalał fałszerstwa radzieckiej historiografii na temat aktu perejasławskiego z 1654 r. Spośród literatury obozowej najbardziej znane są autobiograficzna powieść M. Osadczego „Bielmo” (1968) i „Wspomnienia” D. Szumuka, później — wiersze Z. Krasiwskiego „Niewolnicze płacze” (z więzienia włodzimierskiego). Niemało kłopotu KGB sprawiło regularne wydawanie czasopisma „Ukraiński Wisnyk” (od stycznia 1970), którego redaktorem był W. Czornowił. Na zlecenie KGB Jurijowi Badziowi skradziono rękopis traktatu historyczno-filozoficznego „Prawo do życia”, w którym przekonująco dowiódł on m.in., że oficjalna teoria „zbliżenia i zlania się narodów” to wytwór rosyjskiego wielkomocarstwowego nacjonalizmu, a koncepcja „jednej staroruskiej narodowości” to faktycznie odnowienie „jednej i niepodzielnej” Rosji. Odnowioną część pracy kagebiści skonfiskowali. Kulturalne wyjazdy kijowskich szistdesiatnykiw, czasem na skierowania KC LKSMU, stały się jednocześnie katalizatorem ruchu oporu w Odessie, Dniepropietrowsku, Czerkasach i innych miastach, zauważył autor „Niezgodnych”. Niestety, zaznaczył to tylko jednym zdaniem, jakby chodziło o coś nieistotnego. To samo — w drugim wydaniu. I już tym mnie rozczarował. Najwyraźniej Kasianow nie uznał za stosowne pogrzebać w archiwach na peryferiach. Ograniczył się do znanych w diasporze nazwisk odeskich obrońców praw człowieka Niny Strokaty-Karawanskiej i Swiatosława Karawanskiego, którzy po odbyciu kary uzyskali zgodę na wyjazd za granicę. Co prawda, autor wspomniał w związku z „praktyką prześladowań znajomych, przyjaciół i sympatyków UGG” w Odessie o W. Bardalanie, L. Tymczuku, H. Hołumbijewskiej i H. Mychajłenko. Tak jak w pierwszym wydaniu, bez komentarzy, kim są jako osobowości. A mógłby już skorzystać z danych przynajmniej z encyklopedycznego informatora „Ruch oporu na Ukrainie 1960—1990”. „Ja wam nie powiem za całą Odessę” — przypomniała mi się popularna piosenka o Kosti-marynarzu. A ja przypomnę tylko o tej, z lat 60.—70., w której narastał opór w środowisku studentów i narodowo świadomych Ukraińców. Byłem wtedy nie tylko świadkiem, ale i uczestnikiem niektórych działań. I doznałem kary „za odmowę pomocy śledztwu KGB”, jak powiedział dyrektor wydawnictwa „Majak”, zwalniając mnie ze stanowiska redaktora zgodnie z odpowiednią wytyczną ideologiczną. Represje wobec ówczesnych dysydentów zaczęły się właśnie od Odessy. Odbyła się w istocie próba generalna pogromu. Jeszcze w 1971 roku. Najpierw uwięziono obrończynię praw człowieka Ninę Strokatą-Karawanską, potem poetę Ołeksę Riznykiwa, którego skazano (1972) na pięć i pół roku (wcześniej odbywał karę za rozpowszechnianie ulotek przeciwko „komunistycznej dyktaturze”). Co dziwne, nazwisko tego, obecnie dość znanego pisarza-więźnia politycznego, laureata wielu nagród literackich, ani razu nie zostało wymienione na stronach opracowania H. Kasianowa. Nie wspomniano też ukaranych w tej sprawie studentek Marii Owdiienko, Ludmyły Awdiiewskiej, poetki Hałyny Mohyłnyckiej, dziennikarza Wołodymyra Kryżaniwskiego, poety Olesia Czajkiwskiego i innych uczestników odeskiego ruchu obrony praw człowieka, nie mówiąc o mnie samym. Swego czasu opowieść o tym sądzie opublikowałem, dodając własne wspomnienia, w swojej książce „Ahow!” (2012). Przypadkowo dowiedziawszy się o przygotowaniach do wznowienia „Niezgodnych”, zostawiłem jeden egzemplarz w wydawnictwie „Klio”. Ale Kasianow ograniczył się tylko do odniesienia do niej. Przykro i nawet obraźliwie. Nieco o skrusze. Oczywiście, wymuszonej. Autor wyrzuca Wołodymyrowi Iwanyszynowi, dzięki któremu, nawiasem mówiąc, powstała słynna piosenka „Cierniowa róża”, za „szczerą skruchę” w procesie sądowym M. Ozernogo. Szczegółowo opowiada, jak zachowywał się w podobnej sytuacji I. Dracz: „Ja, jako komunista, teraz rozumiem, że obiektywnie moje czyny w tych historiach są sprzeczne z moim tytułem komunisty i potępiam je z całą stanowczością”. A. M. Winhranowski „zrozumiał niebezpieczeństwo formalistycznych fascynacji i obiecał »nigdy nie spóźniać się na pociąg, który prowadzą w piękną przyszłość komuniści«”. Ależ byli też „bohaterowie do pierwszych trudności”, według wiersza Liny Kostenko. Chodzi przede wszystkim o poetę Mykołę Chołodnego, który tak pękł w śledztwie, że został tajnym współpracownikiem i otrzymał nagrodę od KGB. Jego

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

Taras SZEWCZENKO: „Zawdzięczam mojemu przyjacielowi Andrijowi Oberemence”

Kontynuujemy projekt „Szczegóły życia Szewczenki”, motywowany głębokim zrozumieniem słów poety z autobiograficznego „Listu T. Gr. Szewczenki do redaktora »Narodnego cztienija«” (luty 1860 r.): „Ośmielam się otworzyć przed światem kilka smutnych faktów mojego istnienia… tym bardziej, że historia mojego życia stanowi część historii mojej ojczyzny. Jednak nie mam ducha, by wchodzić we wszystkie jej szczegóły”. Opierając się na zapiskach Szewczenki w Dzienniku, Wołodymyr Melnyczenko opowiada o przyjaźni poety z żołnierzem-ziomkiem Andrijem Oberemenką w Twierdzy Nowopietrowskiej podczas zesłania i proponuje postawienie pomnika dwóm przyjaciołom. Wołodymyr MELNYCZENKO, doktor nauk historycznych, laureat Narodowej Nagrody Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki „Okazało się, że jesteśmy najbliższymi ziomkami” Wkrótce po przybyciu zesłańca Tarasa Szewczenki do Twierdzy Nowopietrowskiej, co miało miejsce 17 października 1850 r., zauważył on wśród żołnierzy, bo przecież innej publiczności w twierdzach nie ma, zupełnie nieżołnierską figurę. Taras Hryhorowycz utknął wzrokiem na mężczyźnie, bo chód, fizjonomia, nawet czapka-czabanka (z owczej skóry, podobna do tych, które noszą czabani) — wszystko w nim zdradzało jego ziomka. Zapytał, co to za człowiek. Odpowiedziano mu, że to Andrij, sanitariusz w szpitalu, chochoł. Panie Boże, naprawdę ziomek! Prawda, fizjonomia jego wydała się Szewczence surowsza niż w ogóle u jego życzliwych ziomków-Ukraińców. A dlatego najpierw upewnił się u jego najbliższego zwierzchnictwa — unter-oficera kompanii inwalidzkiej Nowopietrowskiego półszpitala Jehora Ihnatjewa oraz kapitana Ołeksandra Bałahurowa, nadzorcy tego zakładu, że Andrij Oberemenko jest człowiekiem wzorowej uczciwości i trzeźwego życia, i dopiero potem zaczął szukać okazji, by porozmawiać z nim na osobności, po swojemu. Szewczenko opowiadał w Dzienniku, że większą część bezsennych nocy w Twierdzy Nowopietrowskiej spędził, siedząc na ganku przy oficerskim fligelu. Pewnego razu, było to zimą, około trzeciej nad ranem, siedział on zazwyczaj na tym ganku, aż nagle z lazaretowej kuchni wyszedł Andrij, który wtedy zajmował stanowisko piekarza i kwasnika. — A co, Andriju — zwrócił się do niego Taras Hryhorowycz — i tobie, widocznie, nie chce się spać? — A nie chce się spać, niech to szlag trafi — odpowiedział tamten. Szewczenko wzruszył się, słysząc jego czystą, niepsutą rodzimą wymowę. Od razu ostro, aż do kołatania serca, poczuł, jak stęsknił się za melodyką rodzimych dźwięków! Poprosił Oberemenkę, by posiedział trochę z nim, na co ten niechętnie przystał. Taras Hryhorowycz rozpoczął rozmowę, pytając, jak to bywa między żołnierzami, z której ziomek guberni itd. Andrij Oberemenko odpowiedział, że on z guberni kijowskiej, powiatu zwinogródzkiego… Szewczenko zamarł z przejęcia, bo przecież i jego wieś Moryńce na Kijowszczyźnie należała do powiatu zwinogródzkiego… Żołnierz kontynuował, że on ze wsi Riazana — „tutaj koło Łysianki, jeśli słyszeliście”. Taras Hryhorowycz ze swej strony odpowiedział, że „nie tylko słyszał, ale sam bywał i w Łysiance, i w Riazanej, i w Rusałówce, i wszędzie”. Jednym słowem, okazało się, że są najbliższymi ziomkami. — Ja sam widzę — powiedział Oberemenko — że my swoi, ale nie wiem, jak do was przystąpić, bo wy ciągle to z oficerami, to z Lachami itd. Jak tu, myślę, do niego podejść. Może on i sam jakiś Lach, a tak tylko mydli oczy. Taras Hryhorowycz zaczął zapewniać Andrija, że jest jednak prawdziwym ziomkiem, szczerze chciał kontynuować rozmowę, ale w twierdzy wybiła trzecia godzina i żołnierz poszedł rozpalać piec do chlebów i kwasu. Tak zaczęła się osobista znajomość Tarasa Szewczenki z Andrijem Oberemenką. I im dalej, tym więcej dowiadywali się o sobie nawzajem i silniej przywiązywali się do siebie… „On nawet nie kłaniał się ze mną” Wprawdzie, jak opowiadał Szewczenko, na zewnątrz ich stosunki pozostały takie same, jak i wcześniej. Żołnierz Oberemenko nie pozwalał sobie na żaden cień służalczości, podlizywania się, jak to robili inni. Taras Hryhorowycz zanotował w Dzienniku, że ku jego zdziwieniu ziomek Andrij Oberemenko podejrzewał w nim bogacza, a nawet krewnego komendanta Twierdzy Nowopietrowskiej. Zresztą, dla tego ostatniego żołnierz miał nawet podstawy, gdyż wiedział, że komendant Iraklij Uskow patronował Szewczence, ten bywał w jego domu, jadał tam obiady, rozmawiał z jego dziećmi i żoną… Komu na to w twierdzy pozwolą, jak nie krewnemu! Dlatego w obecności osób trzecich Andrij Oberemenko nawet nie kłaniał się przy spotkaniu z Szewczenką, żeby inni nie pomyśleli, że narzuca się tak poważnemu człowiekowi do przyjaźni. Miejscem ich stałych spotkań pozostawał już wspomniany ganek, a czas, jak za pierwszym razem — noc, kiedy wszyscy spali, oprócz wartowników, którzy nawoływali się między sobą. Przyjaciele serdecznie gawędzili, a Taras Hryhorowycz, wpatrując się już w przedświtową, ocieploną twarz Andrija, wypytywał, jak on nieskończenie długo ciągnął ciężką żołnierską dolę. Niestety, poeta nie zostawił osobnej opowieści o gorzkim losie ziomka. Po dziesięciu latach zesłania szeregowy Taras Szewczenko zapisał w Dzienniku najważniejsze, co wycierpiał na własnym doświadczeniu: „Żołnierze — najbiedniejszy, najbardziej żałosny stan w naszej prawosławnej ojczyźnie. Odebrano mu wszystko, czym tylko życie jest piękne: rodzinę, ojczyznę, wolność, jednym słowem, wszystko”. Kiedy Szewczenko spotykał się z Oberemenką po kilku godzinach wśród ludzi, ten znów był absolutnie niewzruszenie zdystansowany. O wyglądzie zewnętrznym ziomka Szewczenko notował w Dzienniku dosłownie tak: „Niewzruszenie chłodna i nawet surowa powierzchowność jego zdradzała w nim człowieka twardego, obojętnego. Ale to maska”. Taras Hryhorowycz od razu przekonał się o tym, gdy tylko zobaczył, jak Oberemenko czule odnosi się do małych dzieci: „On gorąco kocha małe dzieci, a to pewny znak serca łagodnego, niezłośliwego. Ja często jako malarz zachwycałem się jego ciemnobrązową wąsatą fizjonomią, kiedy czule przytulała się do różowego policzka niemowlęcia. To była jedna jedyna radość w jego surowym samotnym życiu”. To znamienny zapis, który w dużej mierze wyjaśnia, dlaczego z czasem naprawdę się zbliżyli, obdarzyli zaufaniem i zaprzyjaźnili. Jeśli chodzi o świadectwo Szewczenki o malarskim zainteresowaniu twarzą Oberemenki, to wystarczy, by przekonać się, że ziomek mógł być przez niego portretowany. Ale czy to się stało? Osiemdziesiąt lat temu wyrażono przypuszczenie, że na rysunku Szewczenki „Przy rysowaniu towarzysza” modelem był Andrij Oberemenko. Poddaję to w wielką wątpliwość. Po pierwsze, niczego podobnego nie potwierdza sam Szewczenko, który w Dzienniku zostawił szczegółowe zapiski o kontaktach ze swoim ziomkiem. Po drugie, Agata Uskowa wyraźnie pisała w wspomnieniach, że „młody żołnierz służył mu za modela”. Młody! I taki jest na rysunku. Przyjaciel poety, którego lata życia są nieznane, według słów Szewczenki, miał za plecami już 20 lat „żołnierskiego wulgarnego, paskudnego życia”, służąc w bezlitosnej carskiej armii, więc młodym żołnierzem w żadnym wypadku nie był. I Szewczenko niejednokrotnie nazywa go „starym”, oczywiście nie w dosłownym znaczeniu podeszłego wieku, a zgodnie z ówczesnym postrzeganiem ludzkich lat i wyglądu. Nie mówiąc już o tym, że w opisie Tarasa Hryhorowycza żołnierz Oberemenko służył z „wąsatą fizjonomią”, a na rysunku przedstawiono bezwąsego młodzieńca. “Zavidne miejsce ogrodnika już mu wyjednałem” Szewczenko również bezgranicznie kochał dzieci i w Dzienniku zapisał 16 czerwca 1857 r., że śliczne córeczki komendantowej Uskowej Nataszeńka i Nadijka — “to jedyny mój odpoczynek i rozrywka w tej wstrętnej głuszy”. Niemowlę, które tak uwielbiał Obaremenko, — to młodsza córka Uskowów — Nadijka, urodziła się w listopadzie 1856 r. Wszakże i starsza córka — Nataszeńka — przyszła na świat zaledwie trzy lata wcześniej. We wspomnieniach Natalii Uskowej, zapisanych przez jej męża, czytamy: “Dzieci Szewczenko bardzo kochał. W Twierdzy Nowopietrowskiej ulubienicą jego była właśnie Natalia Iraklijewna… Z nią Taras zawsze spędzał czas wolny, opowiadał o swoim ukochanym kraju zrozumiałym dla niej dziecięcym językiem… I Natalka najbardziej ze wszystkich kochała swojego “wujcia Gorycza”, jak go nazywała”. W 1854 r. Szewczenko namalował piękny portret Agaty Uskowej z córką Nataszą. Przed wyjazdem z Twierdzy Nowopietrowskiej podarował czteroletniej Natalce jej portret, namalowany sepią (nieodnaleziony). Ale jak znalazł się w rodzinie komendanta piekarz i kwasnik Andrij Obaremenko? Dzięki protekcji Tarasa Szewczenki! On sam zaświadczył w Dzienniku: “Zavidne miejsce ogrodnika już mu wyjednałem”. Ogród w Twierdzy Nowopietrowskiej — zielone miejsce z letnim domkiem, altaną, kibitką i ziemianką, uporządkowane przez komendanta Iraklija Uskowa. Założył on piękny sad, który dawał zbiory moreli, winogron, wiśni, brzoskwiń. Tutaj uprawiano rzodkiewkę, ogórki, buraki, zieleninę, hodowano kury… W ogrodzie gospodarowała żona komendanta Agata Uskowa, jednak potrzebne były też męskie pracowite ręce. Szewczenko, który za zgodą komendanta pod koniec zesłania nie tylko pisał i malował tutaj, ale i nocował, w tym pod ulubioną wierzbą, zapewne wyjednał u Iraklija Uskowa, a być może i u komendantowej, przeniesienie swojego rodaka do pracy w ogrodzie, gdzie pracowało kilku żołnierzy z różnych oddziałów. Dawało to możliwość ogrodnikowi chodzenia nie w mundurze żołnierskim, a w odzieży roboczej, nocowania nie w znienawidzonych koszarach, a w urządzonej ziemiance bezpośrednio w ogrodzie i nie wegetowania na służbie. Rzeczywiście zavidne miejsce! Co więcej, w zielonym ogrodzie stale spędzała czas Agata Uskowa z dziewczynkami, a łagodny Andrij Obaremenko chętnie pomagał w opiece nad nimi. “Spędzić niedzielny dzień z dala od obrzydliwej twierdzy” W warunkach wspólnego przebywania-gospodarowania w ogrodzie Andrij Obaremenko odtajał sercem i duszą, przejął się szczerą ufnością i szacunkiem do Tarasa Hryhorowycza i częściej się spotykali. W Dzienniku Szewczenki znajduje się opowieść o tym, jak umówił się z Feliksem Fiałkowskim — polskim zesłańcem politycznym — spędzić razem niedzielny dzień 28 lipca, usmażyć baraninę, wypić po kieliszku, a Taras Hryhorowycz zaprosił ze sobą Obaremenkę jako “towarzysza i michonoszę”. Przypomnę, że michonoszami na Ukrainie nazywano przewodników ślepych kobzarzy, którzy cały dobytek nosili w worku (michu). Dla tej, mówiąc słowami Szewczenki, “odludnej radości” wybrano miejsce z dala od obrzydliwej twierdzy — w jarze w odległości około pięciu wiorst, jak obliczył Szewczenko, “gdzie można znaleźć i schronienie od słońca pod skałami, i źródlaną świeżą wodę”. Umówili się, że Fiałkowski weźmie ze sobą kawałek surowej baraniny — funtów pięć (czyli nie mniej niż dwa kilogramy) “na kebab”. Szewczenko określał danie mięsne, jak u Iwana Kotlarewskiego w “Eneidzie”, a w Słowniku jego współczesnego i znajomego W. I. Dala nazywa się ono “kabab (kebaf) — baranina w płatach, usmażona na rożnie…”. Za Fiałkowskim były także chleb i butelka wódki. Szewczenko zapewniał czajnik, herbatę, cukier, szklankę i pięć ogórków. Wydawało się, że wszystko zostało załatwione i tanio, i żwawo. Taras Hryhorowycz przyznawał, że w myślach już sybarytował w objęciach ponurego jaru. Wszakże, chociaż umówili się wyruszyć tam wcześnie rano, Fiałkowskiego nie było aż do obiadu. Taras Hryhorowycz zagrzał czajnik i zabrał się za herbatę, a potem zwymyślał zdrajcę wzajemnej umowy i zabrał się do pisania Dziennika. Obaremenko, niezadowolony z nieobowiązkowości Polaka znacznie bardziej, nawet wypił zamiast herbaty kieliszek wódki i “zabrał się do łajania przeklętego nieczystego Lacha”. Wreszcie Szewczenko poszedł do twierdzy, żeby, jak zapisał w Dzienniku, “rozwiązać zadanie, zadane mi przez pana Fiałkowskiego”. Zatem przyszedł, a ten siedzi sobie na ganku przy koszarach. “A cóż ty, — zwrócił się do niego Taras Hryhorowycz, — o jarze zapomniałeś?” Ten tłumaczył się, że całą noc grał w sztos, ale dobry Taras Hryhorowycz nie zaczął się obrażać, a ponownie zaproponował podróż do jaru teraz już o trzeciej godzinie po obiedzie, jeszcze biorąc na swój koszt i chleb, i mięso, i wódkę. Fiałkowski chętnie się zgodził, a Szewczenko, biorąc od artelnika w dług pięć funtów baraniny, tyle samo funtów chleba, wrócił do ogrodu i posłał Obaremenkę do szynku po wódkę. Zdrzemnąwszy się trochę pod już wspomnianą wierzbą, Taras Hryhorowycz i Andrij równo o trzeciej już siedzieli pod nią w oczekiwaniu na Fiałkowskiego. Ale ten tak i nie pojawił się… Po godzinie Obaremenko milcząc spojrzał na Szewczenkę i “zabrał się znowu do swojej fajki-burunki”. W twierdzy wybiła piąta godzina, Andrij znowu spojrzał na Szewczenkę i już nie wytrzymał — splunął. Minęło jeszcze pół godziny i zaczął wyjmować z torby żywność i rozkładać ją. Wyjąwszy baraninę, powiedział: “Na próżno tylko dobro zmarnowali. Powiedziano — Lach, — dodał jakby sam do siebie, — niewiara. To tak i przepadnie, tak i zdechnie niewiarą”. Taras Hryhorowycz nie uznał za możliwe i potrzebne w tamtym momencie przekonywać towarzysza o przeciwnym zdaniu na temat Polaków,

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

gdyż dobrze wiedział, mówiąc słowami Iwana Dziuby, o „życiowej nieufności ówczesnego ukraińskiego chłopa do szlachcica”, tym bardziej chłopa z pańszczyźnianej Zwinogródczyzny, która silnie i długo cierpiała od wyniosłych polskich panów. Ale ciekawe, że sam Szewczenko od razu poszedł właśnie do swojego polskiego przyjaciela, sztabskapitana Macieja Mostowskiego, o którym pisał jeszcze innemu bliskiemu towarzyszowi z Polaków — Bronisławowi Zaleskiemu: „Mostowski — to jedyny człowiek w całym garnizonie, którego kocham i szanuję”. Ten został aresztowany kilka dni temu na podstawie donosu i odbywał karę na odwachu przy pobliskiej przystani. Po drodze, przechodząc obok pierwszej baterii, Szewczenko zobaczył na dole pod skałą Fiałkowskiego, który grał w orła i reszkę z żołnierzami. Nawet nie zdziwiwszy się, w duchu życzył niefrasobliwemu przyjacielowi sukcesu i poszedł dalej… Najprawdopodobniej Taras Hryhorowycz zabrał ze sobą butelkę wódki, przygotowaną na wyprawę do wąwozu, którą wypili z Mostowskim. Pogościwszy u niego do wschodu „ledwie nadkruszonego” księżyca, Szewczenko wyruszył w drogę powrotną. Zauroczyła go noc — księżycowa, cicha: „Jak pięknie wiernie harmonizował ten czarowny pustynny obraz z czarownymi wierszami Lermontowa, które mimowolnie przeczytałem kilka razy jako najlepszą modlitwę do Stwórcy tej niewysłowionej harmonii w Jego nieskończonej budowie świata. Nie dochodząc do umocnienia na kamienistym wzgórzu, usiadłem odpocząć. I patrząc na oświetloną księżycem, również kamienistą drogę, jeszcze raz przeczytałem: Wychodzę sam na drogę, przede mną krzemienista ścieżka błyszczy, noc cicha, pustynia słucha Boga, i gwiazda z gwiazdą rozmawia. Odpoczywając na kamieniu, patrzyłem na ponurą baterię, która wysoko rysowała się na skale, i wiele, wiele wspomniałem z mojego minionego niewolniczego życia. Na zakończenie podziękowałem Wszechmogącemu Miłośnikowi Ludzi, który darował mi siłę duszy i ciała, by przejść tę ponurą, ciernistą drogę, nie obraziwszy siebie i nie poniżywszy w sobie ludzkiej godności. Uspokoiwszy się świętą modlitwą, powlokłem się cichutko do ogrodu, naruszając głęboką ciszę czarownej nocy pieśnią: Bo nie ma na świecie gorzej nikomu, jak sierocie młodemu”. Gdzieś pół wiorsty przed ogrodem, kiedy była już blisko pierwsza godzina w nocy, Szewczenkę spotkał Oberemenko, który już martwił się o niego: „Gdzie to was Bóg nosi o takiej porze?” — „W gościach byłem”, — odpowiedział Szewczenko. — „Ale widzę, że w gościach, bo dobrzy ludzie tylko wracając z gości śpiewają”. Taras Hryhorowycz, jakby nie słysząc jego słów, znów zaśpiewał: Idzie bogacz, idzie bogacz, pijany chwieje się, nad biedną głową naśmiewa się. — Ale dość już wam, — przerwał mu łagodnie Andrij, — idźcie lepiej i połóżcie się spać. A Taras Hryhorowycz kontynuował: Jeden prowadzi za czuprynę, drugi z tyłu bije, — nie idź tam, wrogi synu, gdzie hołota pije. Andrij, przekonawszy się, że tamten jest zupełnie pijany, ostrożnie wziął Tarasa Hryhorowycza pod rękę, przyprowadził do wierzby, rozesłał swoją szynel, narwał i położył pod głowę chwastu, ostrożnie nadał przyjacielowi leżącą pozycję, przeżegnał i poszedł. A Szewczenko następnego dnia zapisał w Dzienniku: „Nie wypadało mi rozczarowywać starego w jego bogobojnym czynie i tym bardziej ukazywać przed nim swoje aktorskie zdolności. Ja z duszy w milczeniu podziękowałem mu i, niedługo pokręciwszy się, zasnąłem”. „Napiszę kilka linijek w moim dzienniku na pamiątkę o tobie…” Tego ranka Szewczenkę obudził czubaty zuchwalec-kogucik, który wskoczył na jego twarz i… uszczypnął za nos. Obudzony tak niespodziewanie i nie w porę, Taras Hryhorowycz wstał i poszedł do altanki z twardym zamiarem pospania jeszcze. Ale słońce już szybko wzeszło i jego „projekt” nie udał się. Wtedy Szewczenko przygotował herbatę i coś do niej oraz poszedł do „miłującego ludzi Andrija”, który tak troskliwie uspokoił go wczoraj pod wierzbą. Aby ocenić godnie miłosierny czyn Oberemenki, zamierzył poczęstować go „Herbaty szklanką / I wódki kieliszkiem”. Niestety, dobry zamiar Szewczenki nie udał się. Andrij, czego Taras Hryhorowycz wcale się nie spodziewał, spał snem sprawiedliwego w swojej ciemnej ziemiance. Znając z niedawnego doświadczenia z bezczelnym kogucikiem, jak niegrzecznie i brzydko jest naruszać cudzy sen, zostawił Andrija w spokoju, pewny, że ten pozwolił sobie wczoraj na kieliszek za dużo, chociaż takie rzeczy zdarzały mu się bardzo, bardzo rzadko. W każdym razie artyleryjski ogrodnik, jego przyjaciel i towarzysz z ziemianki, rozwiał Szewczenkowe, nie do końca korzystne wobec Andrija przypuszczenie. Okazuje się, że minionej nocy był on dyżurnym nocnym stróżem w ogrodzie i dlatego całą noc nie spał. „Nie ma co robić. Herbaty szklankę i wódki kieliszek odłożyłem do innego razu, a teraz napiszę kilka linijek w moim dzienniku na pamiątkę o tobie, mój prawdziwy, prosty, szlachetny rodaku”. Zwracam uwagę czytelnika na te niezwykle ważne ludoznawcze linijki, gdyż wyjaśniają one szczególne przyciąganie duszy Szewczenki do jasnej, szlachetnej postaci prostego żołnierza-rodaka, na co dotąd mało zwracano uwagi. Szewczenko w pełnej mierze potwierdził swoją maksymę z napisanej dziesięć lat wcześniej przedmowy do niezrealizowanego wydania „Kobziarza”: „Żeby znać ludzi, to trzeba pożyć z nimi”. W ciągu dnia 29 lipca 1857 r. Szewczenko nie widział się z Oberemenką, a pod wieczór poszedł rysować widok pierwszej baterii z tego samego miejsca, z którego minionej nocy podziwiał ją, mając nadzieję kiedykolwiek wykonać akwarelowy rysunek. Najwyraźniej tego rysunku artysta nie ukończył, gdyż nie jest on znany… Już ściemniało, kiedy Taras Hryhorowycz wrócił do ogrodu, Andrij siedział pod ulubioną wierzbą Szewczenki i przywitał go takim pytaniem: „A co my będziemy robić z tym mięsem?” — „Z jakim?” — „A co na lodzie drugi dzień wala się”. — „Psom je wyrzucić. A jak nie śmierdzi, to byśmy zjedli na kolację”. — „Ja już jadłem kolację”. — „A ja nie chcę jeść kolacji”, — powiedział Szewczenko i już chciał iść do altanki. „A wiecie co?” — powiedział Andrij, zatrzymując go. — „Nie wiem co”. — „Chodźmy z tym mięsem jutro rano w wąwóz i zjemy śniadanie jak należy”. — „Dobrze, chodźmy”. — „Tylko nie bierzcie ze sobą tego Cygana, tego przeklętego Lacha. Niech on się wścieknie”, — szlachetnie poprosił Andrij. — „Dobrze, nie weźmiemy nikogo”, — zgodził się Taras Hryhorowycz. I rozstali się. Ten epizod był ostatnim w Dzienniku Szewczenki, zapisanym w umocnieniu Nowopietrowskim. Cztery dni później — 2 sierpnia 1857 r., o godzinie 9 wieczorem, zesłaniec opuścił umocnienie na lichym rybackim czółnie, a 5 sierpnia pod wieczór przybył do Astrachania. W dziennikowym zapisie tego dnia Szewczenko odnotował „spacer mój w wąwóz z Andrijem Oberemenką”. Więc pożegnalne śniadanie z mięsem odbyło się. Wtedy — 30 lipca — widzieli się po raz ostatni… Strony poświęcone Andrijowi Oberemerce są wśród szczególnie niezwykłych i ciekawych, nasyconych i cennych w Dzienniku. Są one, można powiedzieć, ucieplone szczerym i ciepłym stosunkiem Szewczenki do swojego przyjaciela-rodaka, uderzają prostotą i niewymagającym charakterem życia poety, głębią jego zanurzenia w osobowość ukraińskiego chłopa, wrzuconego przez carat w katorżniczą, bezwieczną służbę wojskową. Jednak nie tylko. W zapisach Szewczenki o Andrijie Oberemerce zakorzenione są jego najwyższe rozważania o naszej narodowej i ludzkiej godności. Zastanówmy się nad prawdziwie wielkim uznaniem Tarasa Szewczenki, poświęconym Andrijowi Oberemence: „…Pokochałem go za to, że on przez dwudziestoletnie żołnierskie wulgarne, wstrętne życie nie spospoliczył i nie poniżył swojej narodowej i ludzkiej godności. Pozostał wierny pod każdym względem swojej pięknej narodowości”. We wspomnianej już przedmowie do niezrealizowanego wydania „Kobziarza” (1847) poeta szczególnie gorzko zauważył, że „nie widzieliśmy naszego narodu — tak, jak go Bóg stworzył”. Szewczenko zobaczył! Ocena przeciętnego wychodźcy z ludu Andrija Oberemenki zaświadcza, co naprawdę najbardziej cenił Szewczenko w Ukraińcach, i wywyższa go jako prawdziwego syna wielkiego narodu. Poety słowa o narodowej i ludzkiej godności najlepszych przedstawicieli pięknej narodowości brzmią dziś jego testamentem dla każdego z Ukraińców. Jeden z najważniejszych momentów w Dzienniku! Aby nie pozostało w nas żadnych wątpliwości co do jego niezwykle wysokiej oceny postaci rodaka, Szewczenko pozostawił nieodwołalne, kulminacyjne świadectwo: „Jeśli błyskały jasne chwile w moim ciemnym, długoletnim uwięzieniu, to tymi słodkimi chwilami zawdzięczam jemu, mojemu prostemu, szlachetnemu przyjacielowi Andrijowi Oberemence”. I wreszcie, wysokie duchowe życzenie od Szewczenki dla żołnierza-rodaka, przed rozstaniem z nim: „Poślijże ci, Panie, mój niezmienny przyjacielu, szybki koniec próbie. I pomóż ci Przenajświętsza Matko Wszystkich Strapionych przejść te bezwodne pustynie, napić się słodkiej dnieprowej wody i wdmuchnąć w zmęczone piersi uzdrawiające powietrze naszej pięknej, naszej miłej ojczyzny!”. Przypomnę, że w wierszu „A. Kozaczkowskiemu” (1847) zesłaniec wyraził nadzieję: „A może jeszcze dobro zobaczę? / A może nieszczęście wypłaczę? / Wody dnieprowej się napiję…”. A dziesięć lat później, 14 lipca 1857 r., zapisał w Dzienniku sam na sam ze sobą: „O moja biedna, moja piękna, moja miła ojczyzno! Czy prędko wdmuchnę twoje uzdrawiające, słodkie powietrze?”. To znaczy, Szewczenko prosił u Pana i Bogurodzicy dla rodaka i przyjaciela, który był mu duchową podporą na zesłaniu, to najdroższe, co pomogło i jemu samemu wytrwać w katorżniczej dekadzie, co sam stawiał w swoim życiu ponad wszystko. Zamiast epilogu Ten artykuł został napisany jeszcze rok temu. Jednak nie mogłem opublikować go, nie pobywszy w ojczyźnie Andrija Oberemenki we wsi Ryzyne. Wreszcie udało się to zrobić 10 lipca 2019 r. razem ze znanym szewczenkoznawcą Serhijem Halczenką. Na nowe informacje o przyjacielu Szewczenki nie liczyłem, ale zdobyłem znacznie ważniejsze i bardziej znaczące, a mianowicie: znajomość z wyrazistymi, twórczymi, nieobojętnymi ludźmi, wiernymi, mówiąc słowami Szewczenki, „swojej pięknej narodowości”. Na lokalnych intelektualistów i znakomitości trafiliśmy przez mieszkankę Ryzynego Nadię Horbatiuk, kandydatkę nauk filologicznych, docenta. Przyszli na czele z sołtysem Wasylem Jałoweńką, który pewnie i skutecznie kieruje wspólnotą ponad dwie dekady. Zebraliśmy się u dyrektor Ryzyńskiej szkoły ogólnokształcącej I—III stopnia Olhy Fedorczuk — działaczki spraw szkolnych, troskliwej gospodyni placówki, w której uczy się ponad 100 uczniów. Jako akademik NAPN Ukrainy chcę zaznaczyć, że właśnie w tej szkole z inicjatywy zastępcy dyrektora, nauczyciela geografii i leśnictwa Wałentyny Bojko oraz jej męża Mykoły Bojki — pomocnika leśniczego znanego na Ukrainie Pechiwskiego leśnictwa — zorganizowano uczniowskie leśnictwo, zapewniono odpowiedni (leśniczy) profil kształcenia zawodowego. Co więcej, przy pomocy znanych leśników i naukowców Czerkaszyzny stworzono pierwszy na Ukrainie program nauczania „Podstawy gospodarki leśnej” dla 10-11 klas profilowych szkół ogólnokształcących, zatwierdzony w październiku 2017 r. przez Ministerstwo Oświaty i Nauki Ukrainy. W opracowaniu programu brał udział także dyrektor DP „Zwenyhorodzkie gospodarstwo leśne” Anatolij Procenko, z którym również się spotkaliśmy. Wspomniany już Mykoła Bojko znany jest jako historyk-krajoznawca, dzięki niemu obok Ryzyńskiej szkoły delikatnie zieleni się wierzbina, wyhodowana z gałązki słynnej wierzby Szewczenki, zasadzonej i pielęgnowanej przez zesłańca w Twierdzy Nowopietrowskiej. Na spotkaniu była również obecna córka Wałentyny i Mykoły Bojków — Olha Bojko, kandydatka nauk pedagogicznych, która pracuje na Umańskim Państwowym Uniwersytecie Pedagogicznym imienia Pawła Tyczyny, oraz wykładowca KWNZ KOR „Bohusławskie Kolegium Humanistyczne imienia I. S. Neczuja-Łewyckiego” Wołodymyr Stecenko. Byliśmy w wiejskiej bibliotece, w której kilka dekad z oddaniem pracuje Nina Poliszczuk. Ciekawą wycieczkę w muzeum historyczno-etnograficznym przeprowadził Ołeksij Stonożenko. Pamięć o przyjaźni Tarasa Szewczenki z Andrijem Oberemenką zachowano w wiejskim muzeum, lokalnej bibliotece, szkole ogólnokształcącej oraz, co najważniejsze, jakby rozlana jest w atmosferze Ryzynego, chociaż we wsi już dawno nie ma mieszkańców o nazwisku Oberemenko. W Ryzynem jest ulica Tarasa Szewczenki i ulica Andrija Oberemenki. Pomyślałem, że w tej niezwykłej wsi powinien stanąć niespotykany na Ukrainie i całym świecie pomnik — Taras Szewczenko z Andrijem Oberemenką. Przecież właśnie jego Taras Hryhorowycz nazwał swoim „szlachetnym przyjacielem”, właśnie jemu narodowy geniusz dziękował za „jasne chwile” w ponurym, katorżniczym zesłaniu — te uczucia poety zasługują na uwiecznienie w pomniku! Taras Szewczenko będzie wdzięczny Ukrainie za taką ciepłą, niepatetyczną pamięć o dwóch jej synach. ———————— 1 Łysianka — miasteczko powiatu zwenyhorodzkiego guberni kijowskiej. Teraz — osiedle typu miejskiego, centrum rejonowe obwodu czerkaskiego. 2 Pierwsza nazwa wsi — Rizana Krynycia. Teraz — Ryzyne rejonu zwenyhorodzkiego obwodu czerkaskiego. 3 Rusałówka — wieś w rejonie mańkowskim obwodu czerkaskiego. 4 Odnośnie tego wyznania Andrija Oberemenki szewczenkoznawca Serhij Jefremow zaznaczał: „Zapisane w dzienniku słowa Oberemenki są ciekawe tym, że pokazują, jak na te relacje patrzyła i jak je oceniała masa żołnierska. Widząc poetę w innej niż oni sami sytuacji wobec oficerów oraz inteligentnych Polaków, towarzysze-żołnierze tłumaczyli to po swojemu dość naiwnie: uważali Szewczenkę za bogatego człowieka, za krewnego komendanta…”. 5 O tej okolicy pisała w swoich wspomnieniach Agata Uskowa: „…Cztery wiorsty dalej było piękne miejsce, nazywało się Bałką. Stamtąd brano wodę, tam biły źródła”. 6 Tutaj i dalej Andrij Oberemenko wyrażał ludowe, prawosławne odrzucenie katolickiej wiary Polaków, odzwierciedlone przez Szewczenkę w „Hajdamakach” (1841). 7 Hazardowa gra karciana z rzędu gier bankowych. 8 Burunka — od tureckiego „burun”, czyli nos. W ludzie fajkę częściej nazywano burulką. 9 Orlanka — dawna gra hazardowa polegająca na zgadywaniu, którą stroną upadnie podrzucona moneta — orłem czy reszką. W. Melnyczenko i S. Halczenko wśród uczestników spotkania we wsi Ryzyne 10 lipca 2019 r.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

Autorowi ukraińskiej „Eneidy” — 250

Mychajło NAJENKO „Eneida” I. Kotlarewskiego i jej przekłady artystyczne na języki obce. Przekład, jak wiemy, to adaptacja tekstu artystycznego do osobliwości językowych innego języka. Czasami los przetłumaczonego tekstu bywa jeszcze bardziej żywotny niż oryginał. Jednym z przykładów jest przekład wiersza Heinricha Heinego „Kiedy rozstają się dwoje” autorstwa Łesi Ukrainki. Umuzyczniony przez M. Łysenkę, od ponad wieku pozostaje on aktywny w repertuarze bardzo wielu solistów i zespołów chóralnych Ukrainy. A co, jeśli chodzi o przekład przekładu? O parafrazę czy trawestację? Zazwyczaj pozostają one tylko faktem literackim w określonej literaturze. Tak było, powiedzmy, z trawestacjami „Eneidy” Wergiliusza w języku francuskim (Scarron), niemieckim (Blumauer) czy rosyjskim (M. Osipow i O. Kotielnicki). Wydane czy nawet wznowione w swoich literaturach, nie ruszyły z miejsca dalej. Inny los przypadł w udziale trawestowanemu poematowi I. Kotlarewskiego „Eneida”. Został on przetłumaczony na ponad dziesięć języków Europy i proces twórczego przekładu trwa do dziś. Wymienię tylko najbardziej znane: w języku rosyjskim istnieje pięć przekładów, z których dwa ostatnie (A. Kondratenki i A. Iljina) wykonano już w naszych czasach — w 1998 i 2013 roku. Ponadto w 2008 roku wznowiono przekład W. Potapowej, który po raz pierwszy ukazał się w 1961 roku. Na język czeski przekładu dokonali Maria Marčanová, Zdeňka Hanuzová i Jan Tureček-Jizerský w 1955 roku; na białoruski — Arkadź Kulaszou w 1969 roku; na bułgarski — Kirił Kadijski w 1987 roku; na rumuński — Aurel i Ioan Covaci w 2001 roku; na niemiecki — (w Wiedniu) Ostap Hrycaj w 1915 roku oraz Irena Kaczaniuk-Spich i Leonid Rudnytzky (w Monachium) w 2003 roku; na angielski — (w Toronto) Bohdan Melnyk w 2004 roku; na polski — (w Warszawie) Jerzy Pleśniarowicz w 1976 roku i (w Lublinie) Petro Kuprysz w 2013 roku; w 2005 roku we Lwowie wznowiono poszczególne części poematu w języku polskim w tłumaczeniu Jerzego Jedlickiego, Floriana Nieuważnego i Jerzego Zagórskiego; na gruziński — Amiran Asanidze w 2011 roku (wcześniej drukowano także wariant czasopismowy tego przekładu); na język esperanto — Hennadij Turkow (pozostaje w rękopisie); na japoński przekład przygotowuje Hino Takao; istnieje także swoista parafraza w języku białoruskim anonimowego autora jeszcze z początku XIX wieku. Statystyka, jak wiadomo, jest sucha i niby niewiele mówi, ale kiedy jest tak liczna, zmusza do myślenia nie tylko o ilości, ale i o jakości. Takiej liczby przekładów na języki obce nie doczekała się żadna inna trawestacja „Eneidy” Wergiliusza. Na czym polega ten sekret? Nasi poprzednicy-literaturoznawcy myśleli nad tym niejedną noc i godzinę. W czasach radzieckich istniały przemyślenia na ten temat O. Biłeckiego, P. Wołynskiego, P. Chropki i in., ale oni (w warunkach zablokowania informacji o rozstrzelanym odrodzeniu) nic nie mówili o Mykole Zerowie. A on, jak mi się wydaje, dał najbardziej akceptowalną charakterystykę interesującego nas problemu. Jego zdaniem, I. Kotlarewski miał przed sobą rosyjską (M. Osipowa) oraz niektóre inne trawestacje czasów europejskiego renesansu, ale on (M. Zerow) znajduje u ukraińskiego autora to najważniejsze, dzięki czemu znacząco się ona od nich różni. Twierdzenie Ołeksandry Jefymenko, że „Eneida” Kotlarewskiego tak odnosi się do „Eneidy” Osipowa, jak żywy kwiat do żałosnego szmacianego wyrobu”, M. Zerow wyraźnie łagodzi i podkreśla: „Osipow jest bardziej wersyfikatorem; daje lekki wiersz, ale nie potrafi skondensować swoich obrazów, podczas gdy Kotlarewski daje wyraziste obrazy i, wzmacniając je epitetami, czyni je bardziej reliefowymi i plastycznymi. W wyrażeniach Kotlarewskiego jest więcej ironii, co wzmacnia wrażenie i daje bardziej różnorodny wyraz. U Osipowa jest zbyt mało kolorytu narodowego” (https://www.ukrlib.com.ua/krstat/printout...). Istnieją podstawy, by twierdzić, że właśnie obrazowa poetyckość i koloryt narodowy poematu I. Kotlarewskiego w największym stopniu przyczyniały się i przyczyniają do tego, że zainteresowanie nim zagranicznych autorów-tłumaczy powstawało i powstaje dosłownie do dziś. Nawet u rosyjskich autorów. Gdyby zadowalała ich wersja trawestacji M. Osipowa, to raczej nie zwracaliby się do poematu I. Kotlarewskiego raz za razem. Moim zdaniem, najbardziej profesjonalny przekład wykonała W. Potapowa w 1961 roku, a w 2008 roku wznowiono go w Petersburgu i zamieszczono w tym wydaniu ukraiński wariant utworu oraz 104 ilustracje artysty Dmytra Bisti. One (ilustracje) nie mogą, oczywiście, rywalizować z ilustracjami Anatolija Bazylewycza, które przygotowywano w tych samych latach 60. XX wieku na Ukrainie, ale dla rosyjskojęzycznego czytelnika zawierały one bardzo dużo informacji narodowej o ukraińskim arcydziele. Akademik O. Biłecki zdążył w 1961 roku napisać przedmowę do rosyjskiego przekładu „Eneidy” W. Potapowej i powiedzieć, że jest on (przekład) „najbardziej ekwiwalentnym wariantem tekstu ukraińskiego” (t. 2, s. 126). Koloryt narodowy przekładu poematu uczony jednak analizował skąpo, a u M. Zerowa był to najbardziej przekonujący argument na korzyść tekstu I. Kotlarewskiego. Pisał on: „U Osipowa jest zbyt mało kolorytu narodowego: tak, jego próba nadania Dydonie i jej dworowi kolorytu rosyjsko-ziemiańskiej staroświecczyzny — jest słaba. Kotlarewski, obudowawszy tę scenę akcesoriami charakteru narodowo-obyczajowego, uczynił ją żywym dokumentem pewnej epoki” (zob.: https://www.ukrlib.com.ua/krstat/printout...). Przytoczę dla przykładu jeden z fragmentów poematu i to, jak przetłumaczyła go W. Potapowa: Tak wiecznej pamięci bywało U nas w Hetmanszczyźnie kiedyś, Tak prosto wojsko szykowało, Nie wiedząc: stój, nie ruszaj się… U W. Potapowej te wersy brzmią tak: U nas w Hetmanszczynie, bywało, Swoje zwyczaje wiodły się. Równając się, wojsko zastygało Bez żadnego „stój, nie ruszaj się!” Kozacki pułk każdy zaprawiony — Łubieński, Hadziacki, Połtawski — Wszystkie w czapkach, jak mak, kwitną. Nagną z kopiami stalowymi, Uderzą sotniami śmiałymi — I do czysta wszystko zmiatają. U M. Osipowa taka scena jest nieobecna zupełnie, za to bardzo szczegółowo (aż do mdłości) opisane są u niego stosunki Eneasza z Dydoną. Chociaż tutaj całkowicie brakowało mu tego poetyckiego lakonizmu, który jest charakterystyczny dla języka artystycznego I. Kotlarewskiego: Eneasz z Dydoną wozili się, Jak z śledziem szary kot… U W. Potapowej te dwa wersy brzmią tak: Eneasz z Dydoną szaleli, Wozili się, jak z słoniną kot… Tutaj, jak widzimy, poetka-tłumaczka użyła słów, których nie ma u I. Kotlarewskiego: obraz „wozili się” wzmocniła jeszcze bardziej ekspresyjnym „szaleli”, a „śledzia” zamieniła na „słoninę”. Od tego obraz poetycki nie stracił swojego kolorytu, a w rozumieniu narodowym stał się nie mniej wyrazisty. Bo przecież obrazy „kota” i „słoniny” w ukraińskiej tradycji istnieją nierozerwalnie jeszcze od czasów folkloru: akademicki słownik języka ukraińskiego podaje kilka przykładów frazeologicznych właśnie takiej treści z utworów wielu ukraińskich pisarzy: H. Kwitki-Osnowjanenki, Łesi Ukrainki, Hnata Chotkewycza i in. (zob.: http://sum.in.ua/s/salo). Czasami W. Potapowa uciekała się niby do kalkowania ukraińskich słów, czasem dodawała w przekładzie jakieś swoje, ale wmontowywała wszystko to w takie zwroty słowne, że wszystko u niej wychodziło aż bardzo po rosyjsku i jednocześnie — nie traciło ukraińskości. Powiedzmy, w wyliczeniu uzbrojenia, którego w bitwach używali Trojanie: A o wojennych sprawach Przyszło przygotować na zapas pociski, — Tak wiele, aż dreszcz bierze! Z gliny kul nalepili, Na kule klusek nasuszyli, Solili śliwki — na kartacz. W tarcze koryta przerabiali, Z beczek dna wybijali, Przystawiali je do ramion. To nic, że zniknęły u tłumaczki wszelkie pędzle i makutry, koła i kościelne mary, za to pojawiły się dna beczek oraz koryta-niecki, które w poetyckim leksykonie ukraińskich autorów wcale nie są obce. Wspomniany akademicki Słownik języka ukraińskiego znajduje je u Kwitki-Osnowjanenki, M. Stelmaha czy u Olesia Doswitniego: “Z szopy siwy dziadek wytoczył ogromną beczkę, próbując przewrócić ją dnem do góry (Oles Doswitnij, Wybr., 1959, 422). W. Potapowa zatem dobrze, jak zauważył akademik O. Biłecki, opanowała leksykę poematu i języka ukraińskiego, orientując się między innymi także na leksykę powieści M. Gogola, w której bardzo udanie łączył się w szczególności “komiczny” element zarówno rosyjskiego, jak i ukraińskiego leksykonu (t. 2, s. 126). Jeszcze jeden przykład na potwierdzenie tej myśli przytoczę w związku z przedstawieniem w poemacie obrazów piekła. U I. Kotlarewskiego to nie po prostu piekło, a właśnie ukraińskie piekło, nawet w wariancie, gdy do tego piekła trafiał nasz brat — literat. Przypomnijmy: Oj, oj!.. i nie ma gdzie prawdy ukryć, Kłamstwo zaś narobi szkody więcej: Siedzieli tam znudzeni poeci, Pisarzyny marnych wierszy, Wielkie cierpieli męki: Im związane były i ręce, Jak u Tatarów cierpieli niewolę. O tak i nasz brat wpadnie, Kto pisze, nie ustrzeże się... Któż wytrzyma jego chrzan? Wydawałoby się, no jak przełożyć na rosyjski ten czysto ukraiński wykrzyknik: “Haj, haj!”, czysto ukraińską idiomę “nihde prawdy dity” (nie ma gdzie prawdy ukryć), czy czysto Kotlarewski wynalazek “skuszniiji pijity” (znudzeni poeci)? W. Potapowa znalazła dla tego czysto rosyjskie i prawdziwie poetyckie odpowiedniki: Echma! Kłamać nie ma ochoty, Skłamałszy, tylko wpadniesz w tarapaty. Tomili się w piekle rymopisowie, Niemalo było tam pisaków. Wielką cierpieli mękę Za to, że nudę napędzali… Tutaj najbardziej stosownymi były jej czysto rosyjskie odpowiedniki “Echma!” dla “Haj, haj!”, “ryfmoploty”, “pisaki” dla “znudzonych poetów” i “pisarzyn marnych wierszy” itd. Nie jedną odcisk już wybiły imperialne insynuacje, że język ukraiński i rosyjski są spokrewnione, a ich nosiciele — to jeden naród. Żadnego pokrewieństwa i żaden nie jeden. Język poetycki to potwierdza, jeśli nie na sto procent, to blisko tego. Tak zwanego przeciętnego Rosjanina choć do rozstrzelania postaw, ale on nijak nie zdoła zrozumieć, co to takiego napisane u Kotlarewskiego: Barszczów jak trzech nie zjesz w ciągu dnia, Na niepokój w sercu zakłuje; I zaraz ciągłym głodem skręci, I w burczeniu zakiszkowacieje. Kiedy zaś co na siłę przełkniesz I w żołądku dobrze ułożysz, To na wesołość wewnątrz zbierze; Od złego uderzeniem uziemisz, I cały głód swój zapomnisz, I bieg do smutku zczernieje. Wira Potapowa, być może, nie jednym potem się zrosiła, aby znaleźć dla tego wszystkiego choć przybliżony rosyjski ekwiwalent. I, jak mi się wydaje, znalazła, korzystając wprawdzie tylko z motywu i gry w kalambur, ale nijak nie ze słownych odpowiedników. Trzeba było przy tym zrezygnować i z “barszczu”, i z “ciągła”, i ze “smutku”, zastępując je “obiadkiem”, “tęsknotą” czy “doсаdą”. Chociaż brzmi to przybliżenie, ale dla nieco przygotowanego miłośnika wierszy z Rosji będzie to zrozumiałe. Dobrze, że chociaż “barszcz” nie wystąpił jako “pierwsze danie”, a “ciągło” — jako “bydło”, które niesie na szyi ulubione u Rosjan “jarzmo”. Zagrabione, wprawdzie, ze źródeł tureckich. Osobliwą była adaptacja wątku Wergiliusza do białoruskiej praktyki literackiej. Nad problemem ich poematu “Eneida na wywrót” w różnym czasie rozmyślali R. Padbiarecki, J. Karski, M. Markowski, A. Maldis, H. Kisielow, M. Chaustowicz oraz inni białoruscy badacze. Najwięcej sporów wywołuje osoba autora i czas napisania utworu, stopień wpływu na białoruskiego autora ukraińskiego tekstu I. Kotlarewskiego. W latach 20. XX w. ukraiński badacz M. Markowski spróbował dowieść, że nie tylko “Eneida” I. Kotlarewskiego wpływała na pojawienie się białoruskiej “Eneidy na wywrót”, ale i odwrotnie — rzekomo mógł istnieć i zwrotny wpływ. Taki wniosek opiera się na obserwacji tekstu pierwszego wydania ukraińskiego utworu (1798), gdzie jest wers “Jak chcesz, tak sobie zmiarkuj”, gdzie słowo “zmiarkuj” — nie jest ukraińskie, a białoruskie. Być może I. Kotlarewski już był zaznajomiony z białoruskim utworem, kiedy wziął się za pióro? [Zob.: Kisielew 1988, 142—143]. Wersja ta wydaje się niemal fantastyczną, wszak ukraiński poemat był dobrze znany i popularny na ziemiach białoruskich od końca XVIII w., funkcjonował w rękopisach i w formie ustnej. Podczas gdy pierwsze wzmianki o białoruskiej “Eneidzie” przypadają dopiero na 1837 r. Właśnie wtedy student pierwszego roku Uniwersytetu Moskiewskiego I. Mysłowski przekazał O. Bodiańskiemu fragment poematu (104 wersy) z nagłówkiem “Fragment z 1. pieśni Eneidy, wywróconej na lewą stronę na język białoruski, na wzór małorosyjskiej Kotlarewskiego, przez pana Mysłowskiego (w gub. witebskiej)”. Tekst samego poematu napisano alfabetem łacińskim. Właśnie ten tekst, ale już cyrylicą, skopiował dla P. Szafarzyka O. Bodiański. Doprowadziło to do szeregu nieścisłości i przekręceń w tekście. Ciąg dalszy nastąpi.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

nią. Jest wieczna. Ale cały problem zawsze tkwi w materiale. W rzeczywistości wybór materiału jest znacznie trudniejszy niż jego późniejsza realizacja. Szczególnie trudno jest znaleźć wartościowy materiał w języku ukraińskim. Właśnie takim materiałem okazała się sztuka Jarosława Stelmacha „Niebieski samochód”, którą zaproponował mi Jurij Odynoky. Ten utwór może być autobiograficzny dla każdego człowieka. Przecież każdy w swoim życiu przynajmniej raz czuł coś podobnego: wydawałoby się, na pierwszy rzut oka drobny epizod, kiedy bohaterowi w dzieciństwie podarowano niebieski samochód… Na czym polega szczęście człowieka? Zwracam się do widzów pod koniec spektaklu. Chcę, aby w życiu każdego człowieka przynajmniej raz pojawił się taki „niebieski samochód”. Dorastałem w rodzinie, w której było sześcioro dzieci. Razem z rodzicami i siostrą mamy, osobą niepełnosprawną, było nas dziewięcioro. Wszyscy mieszkaliśmy w jednym pokoju, a drugi służył za piwnicę, gdzie przechowywano produkty. Ale czułem taki spokój, takie ciepło duchowe! Dlatego, że była miłość. A czasami człowiek może mieć wokół siebie wszelkie wygody, nawet mieszkać w pałacu, jednak będzie mu nieswojo i źle. Najważniejsze w życiu jest to, co duchowe i wewnętrzne, to, czego nie można niczym zmierzyć. Są rzeczy, których nie można kupić. One albo są, albo ich nie ma. Jarosław Stelmach miał taką miłość w dzieciństwie. Matka troszczyła się o swoje dzieci, a potem zniknęła. I on wystawił to na ocenę widza. Być może nie trzeba było tego robić. Ale to osobista wizja pisarza. Nawiasem mówiąc, zginął na trasie boryspolskiej w samochodzie, który stanął w płomieniach. Być może ten samochód był koloru niebieskiego… Szczęście jest w miłości. Można podarować człowiekowi nie milion dolarów, a jakąś niewielką pocztówkę albo inną drobnostkę, a on będzie szczęśliwy, będzie ją przechowywał przez całe swoje życie. Jarosław Stelmach pisał o mękach twórczości, o swoim osobistym życiu. A wszystko zaczyna się i kończy na rodzinie. Jeśli człowiek będzie cenił swoją rodzinę, to będzie cenił wszystko wokół. — Zapewne nieprzypadkowo po Jarosławie Stelmachu zwrócił się Pan ku twórczości Tarasa Szewczenki? — W 2014 roku obchodzono 200 lat od dnia urodzin Kobziarza. Takie daty zdarzają się tylko raz na sto lat. Chciało się zrobić coś na jubileusz. Wcześniej wykonywałem już poszczególne utwory Szewczenki, ale nie były one uformowane w spektakl. Kiedyś pracowałem we Lwowskim Narodowym Ukraińskim Teatrze im. Marii Zańko-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Mychajło FICA: „Szczęście jest niemożliwe bez miłości!”

Rok 2019 stał się bogaty w wydarzenia dla zasłużonego artysty Ukrainy Mychajła Ficy. Niedawno odbyła się premiera monodramu „Rewizor” z jego udziałem, w sierpniu mija 10 lat, odkąd pan Mychajło założył monoteatr „MIF”. A ponadto artyście niedawno urodziła się córka. O nowym spektaklu i historii „MIF-u” nasza z nim rozmowa. — Dlaczego zdecydował się Pan wybrać tak trudny rodzaj sztuki teatralnej, jakim są monodramy? — Nigdy nie płynąłem z prądem, jak wielu moich kolegów aktorów, a zawsze pod prąd. Przez lata pracy zmieniłem wiele teatrów, grałem też dobre role. Ale często nie odpowiadało mi to, co proponowano. Nie potrafię, jak inni aktorzy, grać wszystkiego, co dają, i być z tego zadowolonym. W monoteatrze mam możliwość robić to, co chcę. Dlatego zdecydowałem się stworzyć taki teatr. Tutaj czerpię prawdziwą przyjemność z tego, czym się zajmuję. Nikt nie może zepsuć mojej pracy, oprócz mnie samego. Jeśli zaangażowany w zwykłym spektaklu aktor ma możliwość wyjść do garderoby i nabrać sił, to tutaj na odpoczynek nie ma ani sekundy. Cały czas trzeba trzymać salę, być maksymalnie skoncentrowanym. Nie mam prawa do błędu. To trudne, a ludzie zazwyczaj boją się trudności. — Jakie były pierwsze kroki monoteatru „MIF”? — Jeszcze w latach 90. grałem we Lwowie w monodramie „Dziennik szaleńca” według Gogola. Za podstawę wziąłem wtedy wspaniałe tłumaczenie Maksyma Rylskiego. A kiedy los rzucił mnie do Symferopola, reżyser Borys Martynow zaproponował wznowienie tego spektaklu już w języku oryginału na scenie miejscowego teatru im. Gorkiego. Przeprowadziliśmy wtedy tylko dwie próby. Ten wariant gram do dziś. W 2009 roku zarejestrowałem monoteatr „MIF”. Początkowo grałem tylko w Kijowie. Z czasem zacząłem koncertować. Przez dziesięć lat po pięć-sześć razy objechałem 55 miast kraju. W stołecznym Domu Aktora chodziłem na monodramy w wykonaniu Petra Myronowa. Zobaczyłem, że ma duże doświadczenie w tym rodzaju sztuki. A ja potrzebowałem osoby, która z boku patrzyłaby na moją pracę i kierowała nią. Zaprzyjaźniliśmy się. A już w lutym 2011 roku wystawiliśmy spektakl „Oświadczyny” według Antona Czechowa. Praca z Petrem była bardzo łatwa i komfortowa. Ten spektakl był zupełnie niepodobny do poprzedniego. Następnym stał się spektakl „Łagodna” według Fiodora Dostojewskiego. Reżyser — artysta ludowy Ukrainy Jurij Odynoky. Rozumieliśmy się bez słów. Podczas prób prawie nie rozmawialiśmy, a mówiliśmy już po tym, jak się kończyły. Do tego przeważnie na zupełnie inne tematy. — Przyszedł czas, kiedy Pan, oprócz rosyjskiej, zdecydował się zwrócić także do literatury ukraińskiej. — Pragnę pracować z klasyką. Artysta ludowy Ukrainy Bohdan Kozak grał wtedy spektakl „Posłanie” według poezji Tarasa Hryhorowycza. Poprosiłem o pozwolenie przeniesienia tego spektaklu do mojego teatru. Powiedział: „Proszę bardzo, z przyjemnością ci go daję”. Bohdan Mykołajowycz udzielił mi pewnych wskazówek w trybie telefonicznym. A spektakl przygotowałem w zasadzie sam. Nieco zmieniłem po swojemu, tak jak czuję. Dodałem kilka nowych wierszy. Szewczenkę nazywają prorokiem. Nie do końca zgadzam się z tym stwierdzeniem. Pisał o tym, co było wtedy, ale przez dwieście lat nic się nie zmieniło. Pewnie dlatego jego słowa okazały się prorocze. Nie pisał, że tak dalej będzie. Wręcz przeciwnie — pragnął zmian. Ale te zmiany, niestety, nie nastąpiły. Gram ten spektakl w wielu miastach. Ludzie podchodzą do mnie, są zachwyceni. Mówię im, że zmiany zależą od każdego z nas. A jeśli będziemy bierni i dalej, jeśli będziemy zgadzać się z tym, co się dzieje, to zmian nadal nie będzie. — Swój kolejny spektakl — „Sonatę Kreutzerowską” według Lwa Tołstoja — Pan też początkowo chciał grać w języku ukraińskim? — Tak. Nawet zamawiałem tłumaczenie, potem sam je poprawiałem. Ale to nie brzmiało, to nie był Tołstoj. Zrozumiałem, że on może brzmieć tylko w oryginale, tak jak napisano. Grałem ten spektakl we Lwowie, Tarnopolu, Użhorodzie, Mukaczewie. Wszędzie klaskano na stojąco i krzyczano „Brawo!”. Mówię o rzeczach wiecznych, ludzkich. A one są zrozumiałe dla każdego człowieka. W Tarnopolu podszedł maturzysta i powiedział: „Pan nam niczym skalpelem duszę rozciął”. Takie słowa to wysoka ocena twórczości. Pewnego razu w Nieżynie podeszli do mnie uczniowie szkoły plastycznej i powiedzieli, że rok temu byli na „Sonacie Kreutzerowskiej”, ale do tej pory pozostają pod wrażeniem tego, co zobaczyli. Początkowo chciałem robić ten spektakl z Jurijem Odynokym. Powiedział, że „Sonaty Kreutzerowskiej” nie zrozumieją. Bo na spektakle przeważnie chodzi żeńska publiczność, a kobieta nie przyjmie takiej rzeczy, jak zabójstwo żony. Ja zaś mówię, najważniejsze nie to, co robisz, a jakie wyciągniesz wnioski. Staram się, aby mój bohater uświadomił sobie, że tego robić nie wolno. A uświadomienie to jak pokuta. Kiedy łotr, który zrobił w życiu wiele złych rzeczy, pokutował na krzyżu, zbawił się tylko jednym słowem. Chrystus powiedział mu: „Dziś będziesz ze mną w Królestwie Niebieskim”. Dlatego, że najważniejsze, aby człowiek zrozumiał. To była nasza druga wspólna praca z Petrem Myronowem. — Ale „Rewizora” Mikołaja Gogola Pan jednak zdecydował się wystawić w tłumaczeniu na język ukraiński. — „Rewizor” bardzo dobrze brzmi po ukraińsku. Tak samo dobrze brzmiały i ukraińskojęzyczne „Dzienniki szaleńca”. I widz wspaniale przyjmuje te tłumaczenia. Być może dlatego, że Mikołaj Wasiljewicz ma ukraińskie korzenie. Tak jak Szewczenko, Gogol pisał o tym, co dzieje się teraz. Śmieje się z urzędników, drwi z tych, którzy mają władzę. Pokazuje, jakimi są płytkimi, nawet odrażającymi ludźmi. Oni ciągle żyją w strachu, bo są winni. A nikogo i niczego nie boi się tylko ten człowiek, który nie ma winy. Nie ma kogo się bać i co tracić, bo usprawiedliwia go sam Pan Bóg. Nic się nie zmieniło. Po prostu ludzie założyli inne kostiumy, mają samochody, mieszkania. A w środku są tacy sami, jak byli. Ludzi zawsze psuje władza i rzadko kto może przeciwstawić się jej zgubnemu wpływowi. Wszyscy niby o tym wiemy. Tylko zapominamy. Ludziom trzeba o tym przypominać od czasu do czasu. Trzeba pamiętać, że wszystko mija, ale pozostają wieczne rzeczy. Chcę, aby widzowie zatrzymali się, spojrzeli na siebie z boku. Jeśli po spektaklu choć jedna osoba się zmieni, to już będzie szczęście. Wyrośnie ziarno dobra w jednej osobie, a potem wyrośnie i w innych. Nad spektaklem znów pracowaliśmy z Petrem Myronowem. Inscenizację robił Piotr, ja coś zmieniałem. Próby trwały prawie pół roku. Dekoracje i kostiumy dobierałem sam. Starałem się, aby w scenografii wszystko było minimalne. A Chlestakow u mnie jest wykwintnie ubrany, wszak ludzie mają nie tylko słuchać, ale i odbierać oczami. Także sam dobierałem muzykę. — Pierwszy pokaz spektaklu w Domu Aktora odbył się w ekstremalnych warunkach: wyłączyli światło. Pewnie nie było łatwo grać? — Było ciężko psychologicznie. Dla każdego aktora to stres. Trzeba grać nie tylko w ciemności, ale także bez muzyki. Zawsze stawiam się na miejscu widza, który chce przede wszystkim widzieć. Co więcej, widzieć wszystko w całości, w pełni, z muzyką i światłem. I jakkolwiek aktor by się nie starał, traci się piękną tajemnicę. Pełnowartościowy spektakl nie może składać się tylko z jednego czynnika, to wspólna praca aktora i widza. Chcieliśmy przenieść spektakl na inny czas. Ale ludzie chcieli, aby premiera odbyła się właśnie tego wieczoru, mimo trudnych warunków. „Rewizora” zdążyłem już pokazać w Pawłohradzie, Dnieprze i Krzywym Rogu. Po każdym pokazie dokładnie analizuję spektakl. Nie zamierzam niczego zmieniać radykalnie. Być może nieco zmienione zostaną charaktery, niektóre inne detale. — Pewnie już rozmyśla pan nad tym, jaki spektakl będzie następny? — Chcę zagrać „Don Kichota”. Będę starał się położyć nacisk na dwa takie pojęcia jak miłość i władza. Co więcej, władza i miłość – bezinteresowne. Proszę sobie przypomnieć, jak Sancho Pansa rządził miastem, ale zrozumiał, że to nie dla niego, więc powiedział: „Odchodzę, spójrzcie, nie mam niczego”. A teraz ludzi nie da się odciągnąć od władzy. Nie mogą, nie potrafią, ale mimo wszystko rwą się do niej. Ja zaś chcę pokazać – nie możecie, albo robicie tę sprawę źle, to odejdźcie, zwolnijcie miejsce innym. A w miłości trzeba być szczerym i prawdziwym. Nie kłamać, a kochać tak, jak kochał Don Kichot. * * * Również o pracy nad „Rewizorem” poprosiliśmy o opowiedzenie reżysera Petra Myronowa. — Znam Mychajła Ficę od ponad dziesięciu lat, widział mnie w wielu monodramach, w szczególności widział mojego Chlestakowa – wspomina Petro Hryhorowycz. – Po pewnym czasie zaproponował mi wspólną pracę. Spektakle według utworów Czechowa i Tołstoja cieszą się wielkim powodzeniem. Naszym nowym projektem stał się „Rewizor”. Zdecydowaliśmy, że będzie to perspektywa Horodniczego, który opowiada o wszystkich wydarzeniach i czynach mieszkańców tego miasta. To prowincjonalna anegdota od człowieka, który to wszystko przeżył. Jeszcze Szekspir mówił, że aktorzy stawiają przed ludźmi lustro, aby widzieli, co mają w środku. Gogol również wyznawał tę ideę. I my zdecydowaliśmy, że nasz spektakl również będzie lustrem. Jestem zadowolony z pracy. Inaczej być nie może, ponieważ widz zasługuje na szczerą rozmowę. A być szczerym – to całkowicie się oddawać. Ludzie w regionach odbierają te spektakle szczególnie ciepło, bo nie są przyzwyczajeni do takiej szczerości, takiej otwartości. Jestem reżyserem, a sam płakałem na premierze „Sonaty Kreutzerowskiej”. Rozmawiał Eduard OWCHARENKO

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

LvivMozArt — muzyczna Mekka sierpniowego Lwowa

Natalia HUMNYCKA, Lwów. Trzeci Międzynarodowy Festiwal Muzyki Klasycznej LvivMozArt, podobnie jak dwa poprzednie, zawiera wiele niespodziewanych artystycznych niespodzianek. Twórczej, baśniowej fantazji jego inicjatorki i dyrektor artystycznej Oksany Łyniw oraz jej pasjonackiego zespołu nie ma granic. LvivMozArt 2019 odbywa się pod hasłem „Muzyka — Literatura”. Wybór tego tematu nie jest przypadkowy — w tym roku mija 125 lat od dnia urodzin i 80 lat od dnia śmierci wybitnego austriackiego pisarza Josepha Rotha, który urodził się i wychował w miasteczku Brody, 100 km od Lwowa, w żydowskiej rodzinie. Właśnie w Brodach, obok ruin synagogi, którą młody Joseph odwiedzał z rodzicami, 4 sierpnia odbędzie się wielki koncert pamięci Josepha Rotha. Pod batutą Oksany Łyniw, która znajduje się w trójce najlepszych dyrygentek Europy, zabrzmią utwory współczesnej kompozytorki Bohdany Frolyak, odbędzie się premiera utworu Abrahama Brody — amerykańskiego skrzypka litewskiego pochodzenia — w jego autorskim wykonaniu. Kulminacją koncertu będzie wykonanie III Symfonii „Kaddish” amerykańskiego kompozytora i dyrygenta Leonarda Bernsteina, którego rodzice wyemigrowali z ukraińskiego miasta Równe. Temat twórczości Josepha Rotha zostanie naświetlony na sympozjum naukowym w ramach Salonu Literacko-Muzycznego „Literackie impresje w muzyce: Mozart i przyszłość” z udziałem czołowych naukowców z Ukrainy i krajów zagranicznych. Główną intrygą sympozjum jest prezentacja ukraińskiego przekładu książki Josepha Rotha „Miasta i ludzie”. Centralnym wydarzeniem festiwalu będzie unikalna prezentacja projektu „Mozart. Więź pokoleń”, zainicjowanego przez Międzynarodową Fundację Mozarteum w Salzburgu z okazji 300-lecia urodzin Leopolda Mozarta — założyciela muzycznej dynastii Mozartów (ojca Wolfganga Amadeusza i dziadka Franza Xavera), genialnego muzyka i pedagoga, autora aktualnego do dziś podręcznika „Gruntowna szkoła gry na skrzypcach”. Na koncercie-prezentacji po raz pierwszy zabrzmią utwory skrzypcowe przedstawicieli trzech pokoleń Mozartów w wirtuozowskim wykonaniu ukraińskich muzyków. Atrakcją tego niezwykłego wydarzenia będzie wykład dyrektora działu badań Międzynarodowej Fundacji Mozarteum, doktora Ulricha Leisingera, który m.in. zaprezentuje widzom oryginalne listy Leopolda Mozarta, nuty utworów Mozartów oraz wydanie książki „Gruntowna szkoła gry na skrzypcach”. Warto przypomnieć, że właśnie dzięki wsparciu tej fundacji na ubiegłorocznym festiwalu we Lwowie brzmiały skrzypce genialnego Wolfganga Amadeusza Mozarta, które niezwykle rzadko opuszczają mury muzeum w Salzburgu. Na zamknięciu festiwalu zostanie wykonana kantata Franza Xavera Mozarta „Pierwszy dzień wiosny”. Atrakcyjnym wydarzeniem tegorocznego festiwalu będzie premierowy występ znanej francuskiej artystki i cyrkowczyni Melissy von Vépy z autorskim monospektaklem „Lustro”, którego epigrafem stały się cytaty z lirycznej powieści Josepha Rotha „Ślepe lustro” o losie młodej dziewczyny w czasach międzywojennych, napisanej przez pisarza w 1925 roku. Zniewalający powietrzny taniec akrobatyczny będzie „brzmiał” przy akompaniamencie autorskich improwizacji znanego francuskiego kompozytora Stephane’a Oliva. W zajezdni tramwajowej odbędzie się jeszcze kilka eksperymentalnych performansów, m.in.: ukraińska opera-requiem „IYOV” (tytuł od powieści Josepha Rotha pod tym samym tytułem) kompozytorów Romana Hryhoriwa i Illi Razumejki oraz reżysera Włada Troickiego, która weszła do 10 najlepszych współczesnych oper świata, prezentacja albumu „Crossing” Abrahama Brody, recital L. Melnyka. Ukraińska muzyka zabrzmi na koncercie „Galician Style” pod batutą Oksany Łyniw, a utwory chóralne Borysa Latoszynskiego wykona Kijowski Chór Kameralny „Sofia” w Soborze Dominikańskim. Na zamknięciu festiwalu zabrzmi IX Symfonia genialnego Ludwiga van Beethovena w wykonaniu Młodzieżowej Orkiestry Symfonicznej Ukrainy, którą Oksana Łyniw założyła trzy lata temu. Wiadomo, że w czwartej, słynnej części utworu kompozytor po raz pierwszy w ramach cyklu symfonicznego wykorzystał tekst „Ody do Radości” F. Schillera. Utwory niemieckich kompozytorów J. Brahmsa i R. Straussa zaprezentują muzycy Bawarskiej Orkiestry Młodzieżowej. Bądźmy razem! PRENUMERATA—2019 Koszt prenumeraty TYGODNIK OGÓLNOUKRAIŃSKIEGO TOWARZYSTWA „PROŚWITA” (z dostawą i kosztami pocztowymi):

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

imienia TARASA SZEWCZENKI

Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” imienia Tarasa Szewczenki Świadectwo rejestracyjne KW nr 4066 z dnia 02.03.2000 r. Szef-redaktor Pawło MOWCZAN

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Kod pocztowy — 30617. Strona w katalogu — 79

Redaktor dyżurny Eduard OWCHARENKO Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org http://prosvitanews.org.ua 04073 m. Kijów, ul. Marka Wowczka, 3. Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Wydrukowano w spółce z o.o. “Mega-Poligraf”,

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

ZAPOWIEDŹ

P.o. redaktora naczelnego Jewhen BUKET Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca), Pawło MOWCZAN, Ołeksandr PONOMARIW, Mykoła TYMOSZYK, Heorhij FILIPCZUK, Mykoła CYMBALUK, Iwan JUSZCZUK Zastępca redaktora naczelnego ds. produkcji Natala SKRYNNYK 278-01-30 (tel./faks) na 1 miesiąc 18 hrywien 11 kopiejek na pół roku 99 hrywien 41 kopiejek.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

na 3 miesiące 52 hrywny 33 kopiejki

Odpowiedzialny sekretarz Iryna SZEWCZUK Dział kultury Eduard OWCZARENKO Dział korekty Olha ŻMUDOWSKA Iryna STELMACH Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK Wołodymyr ŻYHUN Redaktor internetowy 279-39-55

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

na rok 195 UAH 02 kop.

Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy wykorzystywaniu naszych publikacji powołanie się na „Słowo Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617

Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn