Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
← Archiwum «Slovo Prosvity»

Слово Просвіти, №32 за 2020 рік

16 s. · 28 wpisów · PDF w Wikimedia Commons ↗ · CC BY 4.0

Tłumaczenie maszynowe z ukraińskiego. Cytaty, nazwiska i liczby sprawdzaj ze stroną oryginału. 2 z 28 wpisów jest wyświetlanych po ukraińsku, dopóki tłumaczenie jest aktualizowane.

Tekst wyodrębniono z PDF i automatycznie podzielono na materiały. Granice części materiałów nie zostały sprawdzone redakcyjnie: jeden wpis może zawierać kilka materiałów, tylko część jednego lub blok serwisowy (np. ogłoszenie o prenumeracie). Źródłem pierwotnym jest strona gazety w PDF.

Strona · s. 1strona oryginału ↗

OGÓLNOUKRAIŃSKI TYGODNIK KULTUROLOGICZNY 32 (1084), 6–12 sierpnia 2020 Apel do naszych czytelników, prenumeratorów, proświtian

Przyjaciele! Tygodnik „Słowo Proświty” – jedna z nielicznych dziś istniejących wysp niezależnego ukraińskiego słowa w informacyjnym morzu – za pewnym „przyzwoleniem” naszych władz znalazł się na krawędzi zaprzestania swojego istnienia. I tylko my sami – ci, którzy kochają, szanują i cenią prawdziwe i obiektywne ukraińskie słowo – możemy pomóc tygodnikowi. Wszelkie finansowe wsparcie wydawnictwa to znaczący wkład w sprawę ukraińską. Dlatego podajemy Państwu nasze dane bankowe: AT „Alfa-Bank”, r/r UA 30 300346 0000026002016994001; odbiorca: GO „Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki”; kod EDRPOU/INN: 00031756. Tytuł płatności wypełnia płacący tak, aby przekazać pełne informacje o płatności. Na naszą prośbę o pomoc już odpowiedzieli: 1. Chodakiwski Jewhen Iwanowicz, profesor – 1000 hrn; 2. Mocherniak Daria Wasyliwna – 200 hrn; 3. Ihnatenko L. M. – 500 hrn; 4. Kaczanowska Jarosława Mychajliwna – 200 hrn; 5. Kondratowycz Ołeksandra Pawliwna – 200 hrn; 6. Malynko Larysa Ołeksijiwna – 500 hrn; 7. Łachnij Leontyna – 200 hrn; 8. Melnyczenko Wołodymyr Juchymowycz – 3000 hrn; 9. Kanzer Mykoła Iwanowicz – 500 hrn; 10. od Sztelmach – 1000 hrn; 11. Serednycki Leonid Mychajłowicz – 1000 hrn; 12. Makowijczuk Ołeksana Wiktoriwna – 100 hrn; 13. Borysowa M. M. – 200 hrn; 14. Filipczuk Heorhij Heorhijowicz – 1500 hrn; 15. Kononenko Swiłana Ołeksijiwna – 200 hrn; 16. Czerniachiwski Ołeksij Iwanowicz – 1000 hrn.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 1strona oryginału ↗

Odzywają się do świata hymnem

Kijowska Rada Miejska zaleciła stołecznym szkołom rozpoczynanie dnia od Państwowego Hymnu Ukrainy. Będzie on również wykonywany podczas uroczystości. Odpowiednią decyzję poparło 64 radnych Kijowskiej Rady Miejskiej na posiedzeniu plenarnym 30 lipca. „Zadaniem tej decyzji jest popularyzacja i wychowywanie u małych kijowian pełnego szacunku stosunku i poważania dla symboli państwowych Ukrainy. Będzie to sprzyjać wychowaniu patriotyzmu wśród dorastającego pokolenia. Analogiczną decyzję podjęto już w Tarnopolu i Winnicy” — zaznaczył współautor decyzji, radny Kijowskiej Rady Miejskiej Ołeh Bondarczuk. Zgodnie z opinią prawną Zarządu Zabezpieczenia Prawnego Działalności Kijowskiej Rady Miejskiej, żadna ustawa Ukrainy nie przewiduje uprawnień Rady Miejskiej do zlecania Departamentowi Oświaty i Nauki zapewnienia wykonywania Państwowego Hymnu Ukrainy. W związku z tym Rada Miejska zaleca stołecznym placówkom oświatowym codzienne wykonywanie Hymnu, ale w żaden sposób nie zobowiązuje ich do tego. Rekomendacja Rady Miejskiej wywołała wiele różnych komentarzy. Przedstawiamy autorytatywną opinię znanej pisarki, laureatki Narodowej Nagrody im. Tarasa Szewczenki Oksany Zabużko. Oksana ZABUŻKO Zawsze ciekawie jest obserwować, jak u ukrytej „waty” zaczyna się taniec św. Wita za każdym razem, gdy przypomina się jej, że tu jest Ukraina i że to „na długo i na poważnie” oraz że „przeczekać” się nie uda. Ciekawie jest obserwować, jak straumatyzowany umysł przejawia cuda pomysłowości, by obronić się przed rzeczywistością. Oto już doszli w swoich wywodach do tego, że śpiewanie hymnu w szkole to „sowiecczyzna”. Orwell płacze. Eurazja zawsze walczyła z Oceanią. To znaczy, nikt tym „bojownikom z sowiecczyzną” nie powiedział, że w Związku Radzieckim w ogóle nie istniało takie zjawisko jak masowy śpiew chóralny — poza sceną, po zatwierdzeniu przez komisję specjalną, a wszystko, co było na sali, mogło tylko milcząco klaskać? Że Bałtowie dlatego właśnie nazwali swoje lata 1989-1991 „śpiewającą rewolucją”, bo tam po raz pierwszy tłum „otrzymał głos”, śpiewając wielotysięcznym chórem najpierw pieśni ludowe, a potem zakazane hymny swoich krajów z okresu międzywojennej niepodległości? Nikt nie pamięta, jak długo na tych pierwszych sowieckich wiecach w Kijowie (niedawno publikowałam wideo z 1990 r.) Jaszczenko ze swoim chórem „rozgrzewali tłum”, który słuchać — słuchał, ale wciąż nie mógł się odważyć otworzyć ust i zaśpiewać?.. Nikt nie pamięta, kiedy fani kijowskiego „Dynama” po raz pierwszy zaśpiewali na stadionie — jaki tam hymn, o Boże — „Czerwoną Rutę”! — i jakie to było wydarzenie?!. Drogie dzieci, Związek Radziecki to kraj MILCZĄCEJ MASY. W każdym sensie. (Poczytajcie Canettiego, „Masa i władza”). Jaki, na Boga, śpiew na szkolnym apelu? O czym wy mówicie??? To — o śpiewie w ogóle. A teraz o hymnie. Przepraszam, czy wszyscy już zapomnieli, że w ZSRR zamiast hymnu grano „pieśń bez słów” — samą tylko melodię, bo w Biurze Politycznym wciąż nie mogli uzgodnić zastąpienia sakralnej zwrotki o „Nas wychował Stalin”?.. Na mojej pamięci gazeta „Prawda” poprawiony tekst przedrukowywała dwukrotnie, raz za Breżniewa, raz za Gorbaczowa, i kiedy po raz pierwszy w radiu zamiast zwykłej pogrzebowej instrumentalnej muzyki chór huknął „Związek niezniszczalny”, był to prawdziwy szok kulturowy, jakby odezwała się oślica Balaama, ale z obywateli ZSRR nikt tego hymnu nie znał aż do samego rozpadu ZSRR, bo jego śpiewanie przez ludzi pracy NIE BYŁO przewidziane w żadnych radzieckich rytuałach (!) Nie, drogie dzieci, nie zbiorowym śpiewem Związek Radziecki się trzymał. To wy „Psiego serca” w reżyserii Bortki się naoglądaliście — owszem, na początku Trocki i spółka chcieli, ale im nie wyszło. Bo to naprawdę bardzo i bardzo niełatwe, zjednoczyć masę śpiewem: nie można po prostu napisać pieśni, zatwierdzić w Biurze Politycznym, nakazać wszystkim śpiewać i otrzymać „nową historyczną wspólnotę”. Hymnów nie „wyznacza się” z góry, nimi odzywają się do świata — już uformowane wspólnoty. To, że rosyjska rewolucja jest NIEMA I BEZGŁOŚNA, zauważyła jeszcze Łesia Ukrainka w 1905 r. (zob. o tym w Notre Dame d`Ukraine), i tak to trwało do końca: ZSRR był i pozostał — krajem BEZ HYMNU... Tak jak Rosja, oto w czym rzecz. Tak jak Rosja. Czyż nie w tym tkwi przyczyna hałasu? Podsumowanie: „nie trzeba zazdrościć” (c) tym, u których swój hymn — dzięki Bogu, jest: przez półtora wieku, przez wszystkie burze najnowszej historii niesiony święty i czysty — i dla Majdanów, i dla stadionów, i dla wojny, i — da Bóg — dla zwycięstwa... P.S. Inna sprawa, że „do buławy trzeba głowy”, a do szkoły — nauczyciela, który nauczyłby dzieci szanować swoją historię, hymn i flagę nie dlatego, że tak nakazali z wydziału oświaty (czy jak to się teraz nazywa), — a dlatego, że sam wie, czym są uczucia obywatelskie i jak je przekazać dzieciom. Ale to już zupełnie, zupełnie inny temat — nasze szkolnictwo. Więc nie mylmy much z kotletami.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

Intelektualiści-patrioci oraz „intelektualiści”-służalcy za czasów narodowo wykastrowanej władzy: kto kogo?

Bieżący rok miałby upłynąć w Ukrainie pod znakiem Sofii Rusowej — niezwykłej ukraińskiej patriotki, w której żyłach nie płynęła ani kropla ukraińskiej krwi (ojciec — Szwed, matka — Francuzka). W minionym lutym przypadała okrągła rocznica jej pamięci — 80. rocznica dnia śmierci (na przymusowej emigracji w Pradze). A w lutym przyszłego roku — również znacząca data: 165 lat od dnia jej urodzin (w czernihowskiej Oleszni). Mykoła TYMOSZYK Wszakże o tej zaiste Wielkiej Ukraince ani w tym lutym, ani w kolejnych miesiącach w ukraińskiej przestrzeni informacyjnej próżno szukać jakiegokolwiek informacyjnego materiału. Dla większości narodowo wykastrowanych kierowników ogólnoukraińskich mediów takie publikacje już dawno zostały opatrzone przez nich samych wymyślonym i upokarzającym dla Ukraińców piętnem — „nieformat”. Innymi słowy — niepożądanego, nieciekawego dla ogółu tak zwanego szowarowo-małorosyjskiego tematu. Już prawie trzy dekady w Ukrainie toczy się prawdziwa walka o godne uhonorowanie tej osobowości. Walka ta jest już jawna. I, niestety, nierówna — między garstką prawdziwych intelektualistów-patriotów (ich przez cały ten czas nieustannie zbiera co roku w Oleszni znana dziennikarka i działaczka społeczna z Kijowa Hałyna Daciuk) oraz ignorantami od władzy i gorliwymi jej służalcami z niemałej grupy również rzekomo naszej, tak zwanej budżetowej, inteligencji — stabilnie zależnej od władzy, przez nią uformowanej i kontrolowanej oraz jej usługującej. W rodzinnej Oleszni Sofii na oczach ginie zabytek architektury — majątek rodziny Lindforsów-Rusowych. Radzieccy rządzący przez wiele lat z powodzeniem wykorzystywali go jako szpital rejonowy, a niepodległej Ukrainie ani szpital, ani pamięć o tej znamienitej rodzinie okazały się niepotrzebne. Zapomniana, znieważona zarówno przez władzę, jak i ministerstwo oświaty jedyna wiejska szkoła w Ukrainie, która nosi jej imię, — również znajduje się w Oleszni. Na niedawną 25. rocznicę tego wydarzenia — ani jednego gratulacyjnego listu, ani jednego prezentu od władzy. Ani rejonowej, ani obwodowej, nie mówiąc już o kijowskiej. Decyzja o nadaniu tego imienia również została wyrwana z rąk tej samej władzy z wielkim trudem. Dobrze zorganizowany ośrodek „ruskiego miru” w głównej bibliotece Czernihowa — obwodowej uniwersalnej bibliotece naukowej — nie słyszy wieloletnich żądań postępowej opinii publicznej obwodu i Ukrainy, by nadać jej imię Rusowej. Sofia wraz ze swoim mężem Ołeksandrem tworzyła tę bibliotekę jeszcze ponad 140 lat temu. Jednak ona do dziś nosi imię mentalnie prorosyjskiego W. Korolenki, który ani jednego dnia nie był w tym mieście i nie ma żadnego związku z tym krajem. Wszakże jest on ideologicznie bardzo bliski zarówno kierownictwu biblioteki, jak i władzom obwodu. „Swojego Korolenki nie oddamy!”, — z upartą zawziętością konsekwentnie powtarzają tam. W bibliotece można i dziś usłyszeć puszczoną przez wrogów ukraińskości i wspieraną przez zbolszewizowanych „intelektualistów” bajkę: Rusowa, powiadają, uciekła na syty zachód i tam dostatnio profesorowała… Rażąca ignorancja czy świadome oszustwo mało wtajemniczonych? W tytule znajduje się wycinek jednego z listów Sofii Rusowej. Napisany w 1933 roku w Pradze, gdzie dzięki wsparciu ówczesnego prezydenta Czechosłowacji Tomasza Masaryka w latach między dwiema wojnami światowymi znalazła tymczasowe schronienie znaczna część ukraińskiej emigracji politycznej. Adresowany do Ukraińskiego Biura Prasowego w Londynie, które przez niemal dziesięć przedwojennych lat pełniło zamiast państwowej ambasady misję autorytatywnej w obcym świecie instytucji społecznej bezpaństwowych Ukraińców. Stworzył to biuro kosztem swojego bogatego amerykańskiego teścia były uciekinier z Galicji Jakiw Makohin, a pomagał mu we wcieleniu w życie idei rozwiązania „kwestii ukraińskiej” na najwyższych szczeblach władzy potężnych krajów zachodniej demokracji Wołodymyr Kisyłewskiśkyj. Wspomniany list, jak i szereg innych, autorowi tych słów udało się odnaleźć w jednym z londyńskich archiwów podczas niedawnego stażu naukowego w Wielkiej Brytanii. W każdym z nich czuć krzyk duszy ukraińskiej patriotki. Najpierw — o najstraszniejszej zbrodni moskiewsko-bolszewickiej władzy przeciwko Ukraińcom: Hołodomorze lat 1932–1933: „Posyłam Panu mój, nie wiem czy Krzyk, czy Apel o Pomoc Dzieciom — może znajdzie Pan możliwość wydrukowania go w angielskiej prasie. Ja taki sam posłałam gdzie indziej, ale jakoś zawsze muszę zwrócić się do Pana, bo bardzo Pana szanuję i cieszę się, jak wiele Pan osiągnął w angielskiej prasie. Ale to wszystko nie nakarmi ani jednego dziecka, nie uratuje od wyniszczenia. Jestem w takiej rozpaczy przed „sukcesami” Litwinowa (ówczesnego ministra spraw zagranicznych ZSRR — M. T.), że nie wiem już, dokąd iść”. Chodzi o stworzone prawdziwie krwią serca Sofii Rusowej Memorandum do uczciwych ludzi świata, które nosiło tytuł „Apel o pomoc ukraińskim dzieciom”. Właśnie ten dokument ze szczegółowym komentarzem w liście wysłała do Londynu do doktora Kisyłewskiśkiego z prośbą, by za wszelką cenę opublikować go w angielskiej prasie, wnieść na trybunę brytyjskiego parlamentu, zrobić wszystko, aby zatrzymać skalę niespotykanej na świecie tragedii Ukraińców. Przytoczę jeszcze krótkie wyciągi z listów do Londynu tej, według słów pracowników czernihowskiej biblioteki im. Korolenki, „burżuazyjnej nacjonalistki” na „sytym” Zachodzie. „... Czy nie można byłoby wprowadzić sprawy do Parlamentu Londyńskiego? To jedyna instytucja, do której Ukraińcy mogliby się zwrócić”. „Słyszeliście, co dzieje się w Galicji? Związek Ukrainek, który ma tysiące członków, zamknięto. Nauczcie, jak protestować”. „Pomóżcie znaleźć bogatych mecenasów czy zorganizować zbiórkę wśród samych emigrantów na zakup lub wzniesienie budynku dla ukraińskich pracowników naukowo-kulturalnych w Pradze”. „Czy nie możecie poszukać wśród szanownych londyńskich „dam” takich, które zgodziłyby się przyjąć do swojego mieszkania na lato dwie młode Ukrainki — w wieku 15–16 lat? Dziewczęta są chore, wyczerpane, bez rodziców, potrzebują przynajmniej normalnego odżywiania. Bardzo, bardzo proszę odpowiedzieć mi na to wszystko”. „Musimy przygotować dla Was szczegółowe memorandum. Napiszcie, co mamy zrobić i co musimy robić”. Analizie dotąd nieznanych listów, jak również okoliczności, w jakich Sofia Rusowa po wielokrotnych uwięzieniach i realnych groźbach zniszczenia przez bolszewicką władzę znalazła się, już jako profesorka Kamieniecko-Podolskiego Państwowego Uniwersytetu Ukraińskiego, w składzie rządu emigracyjnego Ukraińskiej Republiki Ludowej na „sytym” Zachodzie, poświęcony był mój artykuł „Wybaczcie ignorancję rodaków, profesorko Rusowa”. Opublikowany w „Słowie Proświty” 29 marca 2018 roku, kończył się pytaniami skierowanymi do oficjalnych władz Czernihowa oraz kierownictwa obwodowej biblioteki uniwersalnej im. W. Korolenki. Z nowymi argumentami i faktami ostrość tej problematyki została wzmocniona w innym moim artykule „Budżetowa inteligencja, wychowana przez kolonialną władzę” („Słowo Proświty” z 9 sierpnia 2018 roku). Istnieje potrzeba jeszcze raz przypomnieć te pytania sprzed dwóch lat, ponieważ dalej mowa będzie o otrzymanej na nie odpowiedzi od Czernihowskiej Obwodowej Administracji Państwowej. — Czy znane są im takie fakty o swojej rodaczce? — Czy próbowali porównać wagę dokonań Rusowej i Korolenki w budowaniu ukraińskiego państwa? — Jak zestawić takie dwa niezrozumiałe zjawiska: wysoką cenę, którą płaciła Sofia Rusowa za swoją ukraińską miłość, i faktyczną pogardę dla tej osobowości ze strony obecnych przywódców kultury regionu? — Dlaczego przejrzałe pytanie o przemianowanie biblioteki jej kierownictwo przyjmuje wrogo, powołując się na kolektyw? Zamiast odpowiedzi merytorycznej — słowne kruczki prawne Wiedząc, że obecna władza już dawno nie odpowiada na krytyczne wystąpienia jakościowej prasy, jak i nie przyjmuje osobistych próśb pojedynczych desperatów z podobnymi sprawami, wysłałem list polecony na adres kolejnego nowego przewodniczącego Obwodowej Administracji Państwowej, dodając do koperty egzemplarze „Słowa Proświty” z obszernymi artykułami w obronie Rusowej. Skłonioną w ten sposób odpowiedź otrzymałem. Ale jest ona taka, że wymagałaby osobnej publikacji. I mowa byłaby w niej o żywotnym zjawisku urzędniczego krętactwa i mydlenia oczu, o bezduszności i obojętności, braku chęci wniknięcia w istotę sprawy i rażącej niepiśmienności urzędników, których utrzymujemy ze swoich podatków. List podpisany przez dyrektora departamentu kultury, turystyki, narodowości i religii O. Łewoczkę. Ale z braku miejsca, tutaj — tylko kilka krótkich tez. 1. Mamy kolejną biurokratyczną odpowiedź wymijającą: na żadne z postawionych w gazecie pytań nie ma tu ani słowa. 2. Odpowiedź sporządzono skrajnie niepiśmiennie. Po wydrukowaniu z drukarki nikt jej nie czytał — ani wykonawca, ani podpisujący, ani, oczywiście, kierownictwo Obwodowej Administracji Państwowej. Nazwisko wnioskodawcy przekręcono — z Tymoszyka stałem się Tymosznykiem. Adres odbiorcy na kopercie również z błędem — kijowski oddział poczty musiał sam poprawiać go na prawdziwy (z wieloletniego doświadczenia dziennikarza gazety obwodowej z czasów radzieckich wiem, że za takie niedbalstwo w wykonywaniu obowiązków służbowych wtedy zwalniano z pracy). 3. Osobny akapit w tej oficjalnej odpowiedzi poświęcono obronie Ludmyły Studionowej, cytuję: „znanej krajoznawczyni, zasłużonej pracownicy kultury Ukrainy”, która „zawsze w swoich publikacjach wyraża własną bezstronną opinię”. Dla nieobeznanego z tematem czytelnika doprecyzuję: towarzyszka Studionowa — to właśnie jedna z głównych gorliwych obrończyń bezsensownego uwieczniania w nazwie tego ważnego ośrodka oświatowego regionu narzuconego przez okupacyjną rosyjską władzę jeszcze w 1922 roku imienia Korolenki. To ona po wyjściu „Słowa Proświty” napisała „List otwarty do profesora Tymoszyka”, który opublikowało główne informacyjne wydanie sieciowe obwodu „Chwyla Desny”. Zarówno forma zwrócenia się, jak i akcenty merytoryczne oraz mentorska tonacja „otwartego” listu bardzo przypominają styl publicznej komunikacji z niedawnych czasów radzieckich, u podstaw którego leży pewna leninowska zasada w rodzaju „ktoś jest mądry, a ktoś — głupi”. W korytarzach władzy wciąż nie ma miejsca na ukraińską prawdę. Warto zwrócić uwagę czytelnika na tę część odpowiedzi oficjalnego Czernihowa na moje pisemne zapytanie, w której przytoczono szereg szablonów i zwykłego słownego krętactwa: „przemianowania przeprowadzane są dopiero po przeprowadzeniu dyskusji publicznej”, „przemianowanie — tylko za zgodą kolektywu pracowniczego”, „zebrania kolektywu biblioteki w sprawie przemianowania nie przeprowadzano, ponieważ przemianowania kolektyw nie inicjował”. Nie ma czego komentować, ponieważ wszystko widać jak na dłoni. Wnioski są trzy. Pierwszy. Ideę zasłużonej pracownicy kultury Ukrainy L. Studionowej, by za wszelką cenę nie oddawać rosyjsko myślącego i prorosyjsko nastawionego Korolenki na żer „narodowo zatroskanym”, wspiera wieloletnia dyrektorka tej biblioteki Inna Aliferenko. Powoływanie się na opinię całego kolektywu pracowniczego jest tutaj faryzejskie. Nie raz bywając w tej bibliotece (swego czasu podarowałem tu liczny księgozbiór z osobistej biblioteki), mogę z pewnością stwierdzić: opinii jego w tej kwestii nikt nawet nie pytał. Zatem wychodzi na to, że los od dawna poruszanego pytania o przywrócenie imienia Sofii Rusowej historii głównej biblioteki obwodu zależy, sądząc po odpowiedzi Obwodowej Administracji Państwowej, nie od tamtejszej władzy, nie od nieobojętnej części społeczeństwa, a od woli tych dwóch czołowych „zasłużonych” osób czernihowskiego frontu kulturalnego z mentalnością wielko- lub małorosjanina. Drugi. Oczyszczanie zaśmieconej kilkusetletnią rosyjsko-sowiecką propagandą pamięci narodowej mieszkańców nadśniańskiego kraju, niechęć do rozstawania się w problematyce humanistycznej z „russkim mirem”, który teraz przyniósł na Ukrainę wojnę, nie był i nie jest dzisiaj priorytetem czernihowskiej władzy. Przez ostatnie lata ta władza w osobie wieloletniej zastępczyni ds. polityki humanistycznej OAP Natalii Romanowej i jej zespołu umiejętnie maskowała swoją otwartą dystansację poprzez tworzenie przez nią samą różnych komisji doradczych przy OAP (ds. przemianowań, ds. nagród lokalnych, ds. podziału środków budżetowych na zakup książek dla bibliotek obwodu, wydawanie literatury krajoznawczej itp.). Do składu takich komisji, jak wiadomo, trafiają, po starannym przesianiu przez urzędników, tylko posłuszni i niezbyt zatroskani kwestią narodową inteligenci-budżetowcy spośród lokalnych uczonych, dziennikarzy, pracowników kulturalno-oświatowych, pisarzy. Oczywiście, że tacy są pierwsi na przyszłych listach do oficjalnie „zasłużonych”, „narodowych”, „odznaczonych” w kraju. A to — nie tylko uznanie władzy, ale i nagrody pieniężne, dodatek do przyszłych emerytur. Po co więc takim psuć stosunki z lokalną władzą, u której są „na haczyku”, przez jakąś tam Rusową? Trzeci. Obdarzeni władzą urzędnicy-wysocy rangą nie tylko otwarcie ignorują wszelkie inicjatywy oddolne, które dotyczą, powiedzmy, oczyszczenia przestrzeni informacyjnej z bezczelnego „russkiego miru” i utwierdzania w zamian ukraińskiego na Ukrainie, ale też pokazowo nie chcą spotykać się z kimkolwiek z przedstawicieli grup inicjatywnych, zasłaniając się swoim zajęciem. Jednym słowem, po prostu plują na opinię publiczną. Sam się o tym przekonałem, kiedy próbowałem zapisać się na przyjęcie do zastępczyni przewodniczącego Czernihowskiej Obwodowej Administracji Państwowej, tej samej „niezatapialnej” Romanowej (za różnych przewodniczących OAP, którzy zatwierdzani są dekretem prezydenta, ona niezmiennie pozostaje kuratorem „frontu kulturalnego” kraju). Miałem konkretne i ostro aktualne propozycje dotyczące rozwiązania problemu duchowej degradacji wsi, przywrócenia jej Prawdy, której wieśniacy do tej pory nie znają. Była też okazja — wyjście w świat mojego dwutomnika „Wieś”, który po prostu chciałem podarować wysokiej urzędniczce, żeby przynajmniej przeczytała. W tym samym kontekście miałem zamiar wyjaśnić też stanowisko władzy wobec rusofila Korolenki na sztandarze głównej biblioteki kraju. Co z tego wyszło? Sądźcie sami, szanowny czytelniku. Zadzwoniłem z Kijowa do sekretariatu pani Romanowej. Sekretarka przetrzymała mnie na linii kilka minut, dwukrotnie na zmianę jeszcze coś doprecyzowywała, kim jestem i czego chcę. Potem poprosiła o mój numer telefonu komórkowego, wyjaśniając, że teraz nie może mnie połączyć — przełożona jest zajęta. Po kilku minutach ta sama sekretarka zadzwoniła, wyjaśniając, że zastępczyni przewodniczącego OAP jednak „nie będzie mogła przyjąć w tych moich sprawach”.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

i poleciła zwrócić się do… specjalisty ODA ds. kontaktów ze społeczeństwem. Początkowo wydawało się, że nic nie zmieniło się w pracy biurokratycznego aparatu państwowego. Aż tu, wspomniawszy swoje 40-letnie doświadczenie dziennikarza-praktyka, pomyślałem: nie, zmieniło się. Niestety, na gorsze. Za czasów radzieckich, które my, dziennikarze, tak lubimy krytykować (i jest za co), żaden urzędnik nie odważyłby się tak „odfutbolić” dziennikarza — ani z gazety rejonowej, ani z obwodowej, a tym bardziej z Kijowa. Czy ci urzędnicy stali się bardziej zajęci, czy mają jakieś lepsze sukcesy w budowaniu Ukrainy? — pytania są retoryczne. Jedno jest pewne: stali się mniej wychowani, mniej oczytani, mniej inteligentni, mniej patriotyczni. Kolejne głośne skandale z wypowiedziami i zachowaniem czołowych osób z rządzącej partii „zielonych” świadczą o tym, jacy niedouczeni i elementarnie niewychowani ignoranci, mentalnie ubodzy dyletanci, a nawet jawni ukrainofobowie znaleźli się przy korycie władzy. Najgorsze jest to, że niebotyczne pensje tych „mężów stanu” pochodzą z kieszeni zwykłych ludzi. I ten, w większości zniechęcony, zwykły lud nawet nie zastanawia się, że urzędnik powinien gorliwie służyć wspólnocie, a nie sprawować nad nią władzę. Jeśli do „sługi narodu” takiego pokroju jak zastępczyni przewodniczącego ODA Romanowa nie może dostać się na przyjęcie nawet po wcześniejszym zapisie dziennikarz, profesor z Kijowa, to co dopiero mówić, powiedzmy, o rolniku czy mieszkańcu miasteczka?! Jestem pewien, że do luksusowych gabinetów kierowniczych tej ODA takich nie wpuszczą. Tam już od dawna stoją ochroniarze. Powinni oni chronić zwykłych ludzi na ulicach przed zuchwałymi bandytami. Ale chronią szefów przed tymi, którzy zgodnie z głównym prawem kraju są suwerenem tej władzy. W ten sposób koło w poszukiwaniu prawdy i bronieniu sprawiedliwości umiejętnie zamknęła sama od dawna zdenacjonalizowana władza. Tak było i tak, niestety, jest teraz. I nie tylko w Czernihowie. Oficjalnie dozwolona szarawarowszczyzna jako zjawisko współczesnego państwowotwórstwa Artykuł sprzed dwóch lat na temat „Korolenko i Rusowa w kontekście pamięci narodowej Ukraińców” kończyłem taką myślą: niezwykłe jest to, że bronić Korolenki w Czernihowie zaczęli nie mieszczanie, którym w końcu wszystko jedno z tymi imionami czy przemianowaniami, a… pracownicy głównej biblioteki regionu z jej kierownictwem na czele; więc niby inteligencja, niby elita narodu. Dlaczego? Wrodzonej dla ukraińskości delikatności, uprzejmości, cierpliwości w końcu przychodzi kres. Dzisiaj istnieje paląca potrzeba stawiania tego problemu w środowisku nieobojętnej społeczności. Pytanie postawione na ostrzu noża: — czego jest więcej w takiej postawie – ignorancji, politycznego zaangażowania, braku wiedzy czy elementarnej sprzedajności, bezmyślnego lekceważenia czynu ukraińskiego inteligenta-patrioty? — jak być dalej z konserwatyzmem, a nawet nieukrywaną antyukraińskością znacznej części naszej dokarmianej przez władzę budżetowej „inteligencji”? Odpowiedzi na nie czytelnik łatwo znajdzie w losach tych oto inicjatyw. Zrodziły się one ponad dwa lata temu na zebraniu założycielskim organizacji społecznej „Stowarzyszenie Oświatowców imienia Sofii Rusowej”, które odbywało się na bazie Gimnazjum im. Sofii Rusowej w Ripkach. Z przyjemnością i nadzieją brałem udział w zebraniu założycielskim stowarzyszenia oraz opracowywaniu programu działalności. Plany rysowały się konkretne i niezwykle ważne na teraz. Chodziło o wcielenie w życie idei Rusowej dotyczących nauczania i wychowania wolnych dzieci nowej Ukrainy — myślących, samowystarczalnych, patriotycznych, pozbawionych niewolniczej psychologii i wkorzenionego przez „starszego brata” w świadomość niejednego pokolenia Ukraińców kompleksu drugorzędności chochoła-małorosjanina. Na przeszkodzie stały zastarzałe problemy, które stowarzyszenie, mimo beznadziejności ich rozwiązania, jednak wyraźnie nakreśliło i publicznie ogłosiło, w tym poprzez szereg moich publikacji. Oto najostrzejsze, skierowane do władz centralnych: — pospiesznie przemyślane, nieuzasadnione i nieefektywne eksperymenty z edukacją szkolną; — przez nikogo nie wyjaśniane bezczelne wykorzenianie rozpoczętego jeszcze przez tabacznikowski pogrom tego, co ukraińskie, narodowe w każdej nowej koncepcji ukraińskiej szkoły; — lekceważące ignorowanie w takich koncepcjach dorobku prawdziwych Pedagogów przez duże P — Hryhorija Waszczenki, Sofii Rusowej, Iwana Ohijenki, Mykoły Uszynskiego. Były propozycje i apele również do władz lokalnych. Dotyczyły one w szczególności imienia Korolenki w nazwie biblioteki. A dalej? Dalej sprawa nie poszła. Została nagle zahamowana przez jakąś niewidzialną rękę. Wykładowczynię Uniwersytetu w Czernihowie (w tym czasie zdążył otrzymać status narodowego), która miała przygotować do druku uogólnioną koncepcję wychowania narodowego uczniów, wyparto z tej uczelni. Poddano korekcie również plany kierownictwa gimnazjum w Ripkach, które miało stać się ośrodkiem dla rozwijania realnej, a nie deklarowanej działalności stowarzyszenia. Wysłane przeze mnie z Kijowa egzemplarze „Słowa Proświty” ze wspomnianą wyżej publikacją o Sofii Rusowej nie tylko nie zostały wywieszone na szkolnych tablicach w miejscach dostępnych do czytania czy choćby omówione z uczniami starszych klas, ale zostały ukryte — jako, najwyraźniej, „kramolne”. Albo z tego powodu, by nie drażnić władzy: oczywiście, miejscowi informatorzy dokładnie by ją o tym powiadomili. Odmówiło kierownictwo gimnazjum również od takiego z góry ustalonego przedsięwzięcia oświatowego, jak prezentacja multimedialna w auli międzynarodowego projektu wydawniczego „Spóźniony powrót”. U jego podstaw leży dotąd niepublikowane na Ukrainie dziedzictwo współpracownika Sofii Rusowej, Iwana Ohijenki, oraz jego prawdziwa Golgota na drodze patrioty-męża stanu. Z taką prezentacją autor tych słów objechał wiele centrów obwodowych i rejonowych Ukrainy i wszędzie jej rezultaty były jednakowe: w wyciszonej, oczarowanej sali działo się cud — małorosyjskość w wielu młodych głowach stopniowo i nienachalnie była wypierana przez świadomą ukraińskość. Bo chodziło o teksty-legendy, teksty-bojowników i o czyn prawdziwego inteligenta narodu, który we wszystkich życiowych okolicznościach pozostaje sobą i pod żadną władzą nie mógł i nie chciał się zginać. Kolejne posiedzenia tego stowarzyszenia, na które przestałem już jeździć, zamieniały się w swoiste widowisko folklorystyczno-etnograficzne. Prawie we wszystkich klasach gimnazjum dzieci ubrane w ukraińskie stroje pod kierunkiem wychowawców rysują, haftują, zajmują się innymi rzemiosłami ludowymi. To pokazowe dla komisji warsztaty pod hasłem „Wykorzystanie idei pedagogicznych S. Rusowej w organizacji procesu edukacyjnego”. Zwyczajna i trywialna forma, na którą tak i nie nałożono niezwykle aktualnej realnej treści. Oczywiście, takie przedsięwzięcia władzy nie drażnią. Takie u nas od dawna są dozwolone... Pełzająca rusyfikacja i denacjonalizacja dotarły także do wsi. Scenariusz z etnograficznym posmakiem stał się już zwyczajny także dla Dnia Zofii, który tradycyjnie odbywa się w Szkole im. Zofii Rusowej w Oleszni. Zaczęli tu przyjeżdżać prawdziwi przyjaciele rusowskiej Oleszni — z Kijowa, Pryłuk, Niżyna. Ich krąg jest zwyczajny i niezmienny: nauczyciele, wykładowcy, badacze twórczości znanej działaczki. I nigdy — urzędnicy, majętni biznesmeni, kierownicy oświaty choćby najniższego szczebla jej rozgałęzionej hierarchii. Wynajmujemy w składkę autobus, przygotowujemy skromne prezenty dla szkoły ze swoich niewielkich pensji i oczywiście książki. Ostatnim razem przybyłem do Oleszni osobno i na długo przed czasem oficjalnego spotkania. Zachciało mi się powłóczyć po tej zagubionej wśród poleskich lasów niezwykłej ukraińskiej wsi. W niej, jak mówią, można i teraz poczuć ducha wielkiej rodziny Lindforsów-Rusowych. Zwłaszcza gdy odważysz się wejść przez mury niegdyś znanego w całej guberni, a obecnie na wpół zrujnowanego majątku, czy przejdziesz się zaniedbanymi alejami zaprojektowanego według angielskiego wzoru parku. Wieś od dawna słynie też z błękitnych jezior. Pierwszym punktem znajomości stał się urząd pocztowy. Oddzielny ceglany budynek niedaleko głównej ulicy, ale wygląda tak, jakby od dawna był zamknięty na klucz: od szarpania przez niepogody niegdyś pobielone ściany są pstre, okna i drzwi od dawna nie malowane. O tym, że jest to działający urząd pocztowy, wskazuje przytwierdzona do ściany żółta skrzynka z niebieskim emblematem odnowionej „Ukrposzty”. W jednej chwili przypomniała się niebotyczna wysokość miesięcznej pensji głównego pocztowca Ukrainy, która nie poddaje się zdrowemu rozsądkowi, bo sięga miliona hrywien. Urzędnikiem tego domu okazała się sama kierowniczka, która od początku do końca rozmowy uparcie rozmawiała ze mną po rosyjsku, a na pytanie, czy z wieśniakami też tak rozmawia, odpowiedziała familiarnie i wyzywająco: „Kanieczno, ja że nie miestnaja”. Rozmówczyni Irina o ukraińskim nazwisku Mozgowa okazała się rodowitą czernihowianką, a na „niebrudną” pracę w Oleszni zatrudniła się dlatego, że wyszła za mąż za miejscowego chłopaka. Z jej odpowiedzi wyłonił się oto taki typowy informacyjny obraz współczesnej ukraińskiej wsi. Nazwałbym go przerażającym i beznadziejnym. Sądźcie sami. Na 860 mieszkańców przychodzi tu w prenumeracie nieco ponad sto egzemplarzy gazet. Czasopism — ani jednego. Jakie są czytelnicze gusta współczesnych mieszkańców Oleszni? Z ogólnoukraińskich wydań tylko po jednym — „Silśkych Wistej” i „Hołosu Ukrajiny”; po 15 — gazety rejonowej „Żyttia Polissia” oraz obwodowej „Czernihiwśkyj Wisnyk”. Wszystko inne — „Hart”, który od lat redaguje znany ukraiński poeta Dmytro Iwanow. Niegdyś czysto ukraińskojęzyczny „Komsomolśkyj hart” pod redakcją laureata Nagrody Szewczenkowskiej Iwanowa, oczywiście „na liczne prośby pracujących”, otrzymał, po skróceniu w nazwie komunistycznego słowa „komsomolśkyj”, rosyjskojęzyczny dublaż. I rezultat takiego niby niezauważalnego czynnika rusyfikacji mieszkańców nie kazał na siebie czekać: rosyjskojęzyczny „Hart” faktycznie „zmiażdżył” niegdyś monolitycznych ukraińskojęzycznych czytelników. W tejże Oleszni na 100 egzemplarzy „Hartów” 70 jest w języku rosyjskim. Olesznia jest wsią gminną, więc ma też własną bibliotekę publiczną. Ale tam miejscowa władza uznała za stosowne prenumerować przez miejscową pocztę tylko egzemplarz „gazety rejonowej”. Ani o „Słowie Proświty”, ani o „Dniu”, ani o „Literaturnej Ukrajini” tutaj nie wiedzą. Wygląda na to, że gusta czytelnicze kształtuje tutaj tylko ta rosyjskojęzyczna i myśląca po rosyjsku synowa wsi — kierowniczka poczty. I że radzie wiejskiej czy tejże wiejskiej inteligencji spośród nauczycieli jest to całkowicie „obojętne”. Świadczy o tym asortyment periodyków, który wyłożono na oddzielnych stołach, obok innego towarzyszącego towaru — środków czystości, talerzy, papieru toaletowego, konserw, które wcześniej można było kupić codziennie w zamkniętych obecnie „sklepach wiejskich”. Rozszerzenie rodzajów działalności „Ukrposzty”, jak wiadomo, podyktowane jest ekonomiczną celowością. Realia życia prowincji są obecnie takie, że urząd pocztowy we wsi może zostać zamknięty, jeśli nie sprzeda się w nim towarów na sumę, która pokryje i pensję kierowniczki poczty, i „zysk” dla przekazania do „centrum”. Jaką informacyjną produkcją postanowiła zarabiać „Ukrposzta”, gdzie główny pocztowiec kraju ma milion hrywien pensji miesięcznie, moja małomówna i nieprzychylna językowi ukraińskiemu rozmówczyni w Oleszni? W większości są to czasopisma. Wszystkie — kolorowe, drukowane na błyszczącym papierie. Zapisuję nazwy w języku oryginału: „Tieszczyny bliny”, „Babuszkin kompot”, „Baba Szura”, „Wypeczka”, „1000 mieloczej daczniku”, „Torty”, „Sałaty”, „30 rieczeptow cielebnych nastojek”, „Citrusowyje na podokonnike”. Z „poważnych” wydań — „Sowierszenno siekrietno”, „Argumienty i fakty w Ukrainie”, „Choziain”. Zadbali też o najmłodszych. Rodzice dzieci urodzonych w Oleszni mogą nie wybierać się do Ripky czy Czernihowa, a kupić w swojej poczcie-sklepie wydania dziecięce. Ale jakie? To — dietskaja gazieta „Tridiesiatoje carstwo”, gazieta dla doszkolnikow „Malenkije akadiemiki”. Jest jeszcze „Bolszoj Słon”. Jako profesjonalny dziennikarz jestem dobrze poinformowany o treści współczesnych ogólnokrajowych katalogów wydań prenumerowanych. Ale dopiero tutaj, w Oleszni, dowiedziałem się, że w urzędach pocztowych Ukrainy można kupić gazety, o istnieniu których wcześniej nawet nie podejrzewałem. Jak wam, czytelniku, „45 sutok”? Czy nie przypomina to znanego wszystkim obywatelom ZSRR „15 sutok”? Jeszcze jedno odkrycie — „Odnażdy, Żyzn”. To horror nazywa się w podtytule jako poznawatelno-razwliekatielnaja gazieta dla żenszczin i muszczin. I cała ta lektura, okazuje się, jest zarejestrowana przez nasz resort sprawiedliwości. Zatem dla pocztowczyni Iriny z Oleszni — całkowicie dozwolone i pożądane do rozpowszechniania w ukraińskich wsiach. Dawno już nie ma w obecnych ogólnopaństwowych katalogach prenumeraty „Malatka”, „Barwinka”, „Zirki”. Przez nierozwagę państwa w niebyt odesłane zostały też nowsze patriotyczne wydania „Narodna Armija”, „Ukrajinśke wijśko”… W drodze do szkoły, w dodatku do szokujących wyobraźnię wrażeń z wizyty w miejscowym urzędzie pocztowym, kilka razy spotykam na głównej ulicy Oleszni, prowadzącej z Ripky i Czernihowa, wykonane w kolorze w języku państwa-agresora billboardy reklamowe: „Pansionat „Gołubyje Oziera”. „A bracia? Milczy sobie… Może tak i trzeba?”… …Mój występ na oficjalnym spotkaniu z przyjezdnymi pedagogami w szkole w Oleszni w Dniu Zofii, oczywiście, wykraczał poza ogólny kanon folklorystyczno-etnograficznego widowiska na scenie małej auli. Miałem nadzieję, że „Jednakże, Życie” skłoni wielu miejscowych kolegów z Proświty do przetarcia różowych okularów i spojrzenia otwartymi oczami na to, co dzieje się niedaleko poza szkołą i poza takimi koncertami. W każdym razie byłem zaskoczony reakcją młodej miejscowej nauczycielki, która odpowiada za pozalekcyjną pracę wychowawczą. „Został pan błędnie poinformowany! — wypaliła. – Poza tym listonoszka nie jest nasza i nie mamy na nią żadnego wpływu”. Oto tak — wszystko proste, jak w nieprzemijającym spektaklu „Za dwoma zającami”: wy, Proniu Prokopowno, powiedzmy, „coś jedno, a my — coś drugiego”. Wydaje się, że mentalność miejscowej inteligencji do tej pory przebywa w mgle sowietyzmu: władza nie chce, władza zwleka, we władzy są nie ci ludzie, my nie możemy wpłynąć na władzę. Nie ma do tej pory zrozumienia tego, że władza — to my. To nasze stanowisko, nasza nieobojętność, nasze konkretne działania. Władza – to urzędnicy, których my sami, na swoich warunkach, mamy zatrudniać, którzy żyją naszym kosztem. Nie odpowiada kierownik poczty? — A co przeszkadza komitetowi wykonawczemu rady wiejskiej zainicjować jej wymianę? To przecież kompetencja miejscowych organów samorządu, a nie oligarchicznego głównego pocztowca Ukrainy. Przewodniczący rady wiejskiej nie taki? — A wiejskie zgromadzenie po co? *** Kiedyś w ukraińskich wsiach chłopi zdejmowali czapki przed dwoma przedstawicielami inteligencji — Księdzem i Nauczycielem. Takim wierzyli, przysłuchiwali się ich myślom, radzili się. Takich wybierali do władzy. Za takimi gotowi byli iść „w ogień i wodę”. A teraz w Oleszni? Ksiądz miejscowej cerkwi, którą budował ojciec Zofii Rusowej (on zapisał, by pochować go tutaj), codziennie modli się ze swoimi parafianami za „władzę i wojsko” moskiewskie i wspomina za zdrowie… głównego moskiewskiego popa. Nauczycieli została garstka. I ci, jak wszędzie na wsiach, z obawą przed zamknięciem czy redukcją — zniechęceni, zastraszeni, rozdzieleni, skłóceni. Jednym słowem, bez jakichkolwiek zasad. Gdzie ona teraz, prawdziwa inteligencja ukraińskiej prowincji? Ta, która nie ugina się, nie sprzedaje. Która wie wiele i widzi więcej. Mentalność i działania której uformowane są nie na ochłapach chronicznie niekompetentnej i niepatriotycznej władzy, a na ideałach swoich najlepszych poprzedników. Niesprawiedliwie znieważonych, bezmyślnie zapomnianych. Kijów – Ripky – Olesznia

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

Nowi laureaci nagrody imienia Iwana Ohijenki

Tegoroczne posiedzenie Komitetu Nagrody imienia Iwana Ohijenki pod przewodnictwem Pawła Mowczana, które tradycyjnie odbywa się w Żytomierzu, ma dwie cechy szczególne. Pierwsza: rozpatrywanie wniosków i podejmowanie decyzji przesunęły się z powodu kłopotów z epidemią o pół roku. Druga: na wybór najlepszych wpływał fakt, że było to 25. z kolei posiedzenie Komitetu. Ćwierć wieku temu, w 1995 roku, mała ojczyzna Ohijenki, miasteczko Brusiłów, w osobie ówczesnych władz dość chłodno, a powiedziałbym nawet — przez zęby, wręczała dyplomy i medale tym, którym pisane było zostać pierwszymi. Odczuwam ten chłód i teraz, bo wszystko w szczegółach pamiętam do dziś, jak w tym kraju, z podpowiedzi chronicznie narodowo wykastrowanej władzy, nazywano tego Wielkiego Ukraińca: „sługusem Petlury”, „judaszem w sutannie metropolity”, „zdrajcą interesów ludu pracującego”. Nie wiedziałem wtedy, że po wielu latach będę bezpośrednio zaangażowany w rozwój i utwierdzanie autorytetu tej nagrody. Za mniej niż półtora roku będziemy mieli jeszcze dwie pamiętne daty związane z imieniem Ohijenki: 140 lat od dnia urodzin i 50-lecie od dnia śmierci. Zatem poprzeczka wymagań wobec postawy i realnych osiągnięć nowych laureatów w trzech głównych kierunkach działalności: język ukraiński, ukraiński kościół, ukraińskie budowanie państwa — będzie się podnosić. Cieszę się, że z mojego wniosku laureatami tej prestiżowej nagrody w poprzednich latach zostali w szczególności tak szanowane na Ukrainie osobistości jak Iryna Farion, Hałyna Daciuk, historyk ukraińskiego pochodzenia z Polski Hryhorij Kuprijanowycz. W żytomierskim Brusiłowie poświęcono i zainstalowano krzyże nadkopułowe ponownie odrodzonej Świątyni Zamkowej pod wezwaniem Zmartwychwstania Pańskiego. Świątynia ta jest niezwykła ze względu na trzy zdumiewające fakty. Fakt pierwszy. Była trzykrotnie niszczona i trzykrotnie odbudowywana, chociaż do tej pory nikt dokładnie nie mógł ustalić w jej kilkusetletniej historii ani prawdziwych przyczyn zniszczenia, ani dokładnej daty założenia. Fakt drugi. W tej świątyni prawie sto czterdzieści lat temu został ochrzczony, a 25 lat później poślubił swoją ziomkinię Dominikę Iwan Ohijenko. Pisane mu było zasłynąć daleko poza granicami rodzinnego kraju bezkompromisową tytaniczną pracą na rzecz utwierdzenia ukraińskiej sprawy i ukraińskiej prawdy. I w ten sposób rozsławić to małe miasteczko nad cichym Zdwirzem na całym świecie. Fakt trzeci. We wszystkich trzech odbudowach niezmiennie zachowała w swoim wyglądzie autentyczność — staroukraiński styl kozacki w wydłużonym trójnawowym wymiarze. Co prawda, tym razem powstała z ruin nie jako drewniana, lecz w kamieniu. Idea trzeciego odrodzenia świątyni Ohijenki należy do naśladowcy tego Wielkiego Ukraińca, opętanego konkretnymi dobrymi uczynkami, utalentowanego gospodarza, nie fałszywego, a prawdziwego patrioty i sprawnego kierownika Wołodymyra Habencia. Obecnie jest on przewodniczącym hromady Brusiłowa i laureatem nagrody im. Iwana Ohijenki. Przyjechał na to wydarzenie także znany ziomek brusiłowian — były... Kto zatem wszedł do grona nowych ohijenkowców według wyników głosowania komitetu na tegorocznym posiedzeniu? Dziedzina nauki. Po raz pierwszy mamy sensację: w tej nominacji zasłużone zwycięstwo odniósł nie utytułowany uczony, doktor czy kandydat nauk, a dziennikarz. I nie po prostu dziennikarz, a nie zastraszona przez władzę Osobistość, która przez wiele lat konsekwentnie i wytrwale dąży do utwierdzenia sfałszowanej i ukrytej prawdy o jednej z dramatycznych stron chruszczowowskiej odwilży. Chodzi o bunt studentów-dziennikarzy Uniwersytetu Szewczenki z 1965 roku przeciwko kłamstwu, bez zasadności, nieprofesjonalizmowi, wypieraniu języka ukraińskiego, zwalnianiu patriotycznie nastawionych i profesjonalnie przygotowanych wykładowców. Około dziesięciu książek na ten temat. Książek niezwykłych. Bo napisanych na podstawie dokumentów archiwalnych, które z walkami do dziś trzeba wyrywać z tych obozów koncentracyjnych ukraińskiej prawdy. Oto tytuły niektórych z nich: „Inkwizycja kompartyjna: nieznane dziedzictwo Matwija Szestopała”, „Zima: Ukraińcomir”, „Wiosna: Kronika ukraińskiego oporu”, „Lato: Do kuczmyzmu i po nim”, „Na pogorzelisku własnego serca: losy dziennikarzy-buntowników”. Ostatnia książka — „Serhij Żyhałko. Strefa niepamięci: skazany na powrót” — po prostu oszołomiła członków komitetu. Ponad 700 stron z odnalezionymi i skomentowanymi dokumentami o osobistości, którą świadomie wyrzuciła władza z epoki rozstrzelanego odrodzenia. Imię tego autora-laureata — Mychajło SKORYK. Nawiasem mówiąc, ostatnia wspomniana tutaj książka tego autora „Strefa niepamięci” do nagrody Ohijenki nie była nominowana. Dopiero co wyszła i dlatego zasługuje na osobne uhonorowanie. Dziedzina „Sztuka”. Petro Andrijczuk — profesor katedry folklorystyki KNU-KIMU, wieloletni kierownik artystyczny zasłużonego zespołu pieśni i tańca Ukrainy „Darnyczanka”. Kierowany przez długi czas przez tego pasjonata zespół wytrwałych promotorów ukraińskości na Ukrainie, w przeciwieństwie do niektórych akademickich kolektywów, nie sprzedaje się „za kawałek zgniłej kiełbasy”, a w każdych życiowych okolicznościach pozostaje wierny hasłu Ohijenki „Bóg i Ukraina”. Dziedzina edukacji. Wołodymyr Mykytiuk — docent ze Lwowskiego Uniwersytetu Narodowego im. I. Franki za serię wydawnictw z metodyki nauczania języka ukraińskiego. Dziedzina literatury. Petro Szkrabiuk — doktor nauk historycznych z Instytutu Ukrainoznawstwa im. I. Krypiakewycza (Lwów) za serię wydawnictw ukrainoznawczych. Dziedzinę działalności społecznej podzieliło dwóch żytomierzan: dokumentalista filmowy Wiaczesław Majboroda oraz popularyzator ukrainoznawstwa Wasyl Kuprijczuk. Za pamiętne fotografie z posiedzenia Komitetu — podziękowania dla brata w duchu Serhija Bołtiwcia.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

Cerkiew Ogijenki w Brusiłowie już z poświęconymi krzyżami kopułowymi

niej kijowski mer Ołeksandr Omelczenko. Uroczysty obrzęd poświęcenia krzyży kopułowych przeprowadził władyka żytomierski i owrucki Prawosławnej Cerkwi Ukrainy z szacownym klerem, metropolita Paisjusz. Trzecie odrodzenie świątyni odbywa się w sposób narodowej tołoki. Co prawda, „ziarnko do ziarnka” w skali pozaprowincjonalnej nie wyszło. Swego czasu występowałem z apelami promocyjnymi dotyczącymi tej sakralnej tołoki na łamach zarówno „Słowa Proświty”, jak i „Literackiej Ukrainy”. Podawany był tam również numer konta, na który osoby nieobojętne na tę sprawę miały możliwość coś jednak wpłacić. Jednak prawie nikt z czytelników tych gazet nie zareagował. W takich sytuacjach boleśnie przypomina o sobie stała rozbieżność znacznej części ukraińskiej inteligencji między płomiennymi wezwaniami do kochania Ukrainy a potrzebą kochania jej, mówiąc słowami Jewhena Czykałenki, „do głębokości kieszeni”. Cieszę się, że do tej świętej sprawy realnie przyłączyła się kierowana przeze mnie Fundacja im. metropolity Iłariona (Ogijenki). W jaki sposób? Pod skrzydłami Fundacji już od kilkunastu lat wydawane są niewydane dotąd na Ukrainie prace Ogijenki z kanadyjskich archiwów. W tym celu założono całą serię biblioteczną „Spóźniony powrót” (dotąd światło dzienne ujrzał już 21. tom). Jest także napisany przez autora tych słów świeży dwutomowy życiorys o Ogijence — „Jego walka o państwowość” oraz „Spóźniony powrót”. Część z tych nakładów Fundacja bezpłatnie przekazuje do Muzeum Ogijenki w Brusiłowie. Każdy, kto odwiedzi to muzeum, może zabrać ze sobą jeden lub kilka tomów cennych tekstów, które z małorusa potrafią przemienić czytelnika w prawdziwego Ukraińca. Ale jest jeden warunek. Za każdą wziętą przy wejściu książkę odwiedzający musi włożyć do specjalnej skrzynki swoją własną dobrowolną darowiznę pieniężną. W ten sposób na dzień dzisiejszy Iwan Iwanowycz Ogijenko już „zarobił” na swoją cerkiew około 30 000 hrywien. W Komitecie Ogijenkowskim istnieje tradycja. Podczas uroczystego gratulowania nowym laureatom w Brusiłowie zapraszać ich do tego Muzeum. I tam każdy zaangażowany w nasze grono współmyślicieli zostawia w skrzynce część swojej nagrody. Wręczenie nagrody tegorocznym laureatom w Brusiłowie planowane jest na 18 września. Odwiedzenie przez wszystkich uczestników wydarzenia nowej świątyni i muzeum w scenariuszu zaznaczono jako główne wydarzenia tego dnia. Stronę przygotował Mykoła TYMOSZYK

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

Przyszły paraolimpijczyk Mykoła Nyżnykowskyj ustanowił rekord Ukrainy

16-letni sportowiec, który stracił na wojnie nogi i rękę, odbył unikalne pływanie w Kijowie. Mykoła Nyżnykowskyj przepłynął Dniepr, ustanawiając rekord Ukrainy wśród osób z niepełnosprawnościami, wykazując się siłą woli i wytrwałością prawdziwego sportowca — przyszłego paraolimpijczyka. Latem 2015 roku pod Mariupolem Mykoła, bawiąc się z bratem, znalazł pocisk, który wybuchł. Młodszy brat zginął, a Mykoła podczas detonacji stracił rękę i obie nogi, doznał licznych obrażeń twarzy, zębów, oczu i innych ważnych dla życia organów. Ale przeżył. Potem przechodził kurs leczenia w Kanadzie. Pływaniem Mykoła zaczął zajmować się jeszcze 3,5 roku temu. Do przepłynięcia chłopak z I grupą inwalidzką przygotowywał się kilka miesięcy na basenie. Jego trenerem był wielokrotny mistrz pływacki Ołeh Lisohor, który przyjechał razem z młodzieńcem do Kijowa. Start rekordowego pływania odbył się od 6. przystani Dworca Rzecznego stolicy, a finiszował na brzegu wyspy Truchanów. Pierwszy do wody zanurzył się trener — Ołeh Lisohor, za nim – Mykoła. W ciągu 13 minut i 45 sekund młodzieniec przepłynął co najmniej 350 m. Tymczasem specjaliści uważali, że zajmie to znacznie więcej czasu. Nastolatek jest zadowolony z wyniku. Sam rekordzista przyznaje: takiego rezultatu sam się nie spodziewał. A podwodnego prądu, który znosił z kursu, nawet nie poczuł i podczas pływania nawet się nie zmęczył. Mykoła jest już gotowy na nowe osiągnięcia — w planach są igrzyska paraolimpijskie. Swoje zwycięstwo zadedykował międzynarodowemu Dniu Przyjaźni i swojemu przyjacielowi — również inwalidzie z podobnym losem, Danyle Kryszczukowi. Trener chłopaka jest również całkowicie zadowolony z wyniku. Pomoc w transporcie Mykoły Nyżnykowskiego i jego przyjaciela Danyła Kryszczuka zapewnili aktywiści „Ukraińskiej Partii”, organizacji społecznej „Ob’jednaj” oraz Fundacji Charytatywnej „Razom”. A przy moście pieszym przez Dniepr w Kijowie 30 lipca panował prawdziwy szum od kamer telewizyjnych i fotograficznych: dziesiątki dziennikarzy i wolontariuszy przyjechały dla jednego dzielnego chłopca. Wynik unikalnego pływania trafił już do Księgi Rekordów Ukrainy. Poinformowała o tym kierownik Narodowego Rejestru Rekordów Ukrainy Lana Wietrowa oraz ekspert Narodowego Rejestru Rekordów Ukrainy Witalij Zorin. Według słów Lany Wietrowej, rekord istnieje — nie tylko w szybkości, czasie i kilometrażu. Chodzi o charakter, który zademonstrował nasz rekordzista. To — charakter zwycięzcy. Stronę przygotował Heorhij ŁUK’JANCZUK

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

20-letni jubileusz legendarnej podróży Dnieprem na Krym

“Nie można odbudowywać państwa, nie znając historii, nie wiedząc, jak ginęła Ukraina, jak ją duszono, plądrowano, pętano. Gdyby ci, którzy zostają prezydentami, którzy kandydują, pojechali choć do jednej – dwóch stolic hetmańskich! I poczuli tego ducha narodowego. Oto świadomość narodowa i idea narodowa, o której tak wiele mówimy! I ona zaczyna się od głowy państwa, od prezydenta. A jeśli on nie ma tego ducha narodu, priorytetowego tylko dla tego narodu… Wtedy wszystko wali się, kruszy, niszczeje…”, — z wywiadu w Baturynie. 20 lat temu po raz pierwszy odbyła się edukacyjno-sportowa podróż Dnieprem do Kijowa — wyprawa pod żaglami na czterech jachtach z Kijowa do Sewastopola pod hasłem “Dniepr i Morze Czarne jednoczą Ukrainę”. Flagowcem flotylli jachtów była legendarna “Lelitka”, na której przed tą ekspedycją jej kapitan Wałerij Petuszczak wraz ze swoją żoną Natalią Makedon odbyli podróż dookoła świata na 48 tysięcy kilometrów. Na całej trasie podczas postojów w miastach nad Dnieprem odbywały się ciekawe spotkania i wiece z miejscowymi ludźmi. Podróż zakończyła się zainstalowaniem języka w dzwonie w starożytnym Chersonezie. Ale w Sewastopolu na uczestników regat żeglarskich, które zorganizowała i przeprowadziła Ukraińska Partia Ludowa “Sobór” i które miały na celu dołączenie do niemego chersoneskiego dzwonu brązowego języka, już wtedy czekały prowokacje miejscowej władzy… Około południa 12 sierpnia do Przystani Hrabskiej przybiły trzy jachty pod błękitnymi sztandarami “Soboru” z deputowanymi ludowymi Ukrainy Anatolijem Matwijenką i Hryhorijem Omelczenką, prezydentem Międzynarodowego Funduszu “Sojuz-Czarnobyl” Wołodymyrem Szołkoszytnym, generałem pułkownikiem Anatolijem Łopatą oraz ich partyjnymi towarzyszami. Przed sewastopolczykami wystąpił Anatolij Matwijenko, który opowiedział o przebiegu regat, ich celu oraz o akcji nagłośnienia starożytnego dzwonu w Narodowym Rezerwacie “Chersonez-Tawryjski” i konferencji naukowo-praktycznej “Język ukraiński i polityka ukraińska”. Kulminacją wszystkich działań propagandowo-kulturoznawczych miała być właśnie akcja przywrócenia głosu starodawnemu dzwonowi w Chersonezie: “Dotąd dzwon głucho odzywał się tylko wtedy, gdy turyści rzucali w niego kamieniami. Był to głos rozpaczy i bólu. My zaś chcemy przywrócić mu głos wiary i nadziei, wszak bez wiary i nadziei w siebie, w lepszą przyszłość naszego młodego państwa naród ukraiński nie będzie w stanie przełamać trzystuletniej niewolniczej psychologii, dumnie wyprostować swoich szerokich ramion siewcy i budowniczego, uświadomić sobie bycie pełnoprawnym gospodarzem na ziemi przodków”. Niestety, haniebne działania Sewastopolskiej Administracji Państwowej z “pilnym zaminowaniem bombą lotniczą z czasów II wojny światowej” zerwały akcję. Jednak deputowani ludowi Ukrainy odwiedzili później Radę miejską, gdzie przekazali język do dzwonu, który, nawiasem mówiąc, wykonali mistrzowie Sewastopolskiego Zakładu Morskiego, przewodniczącemu p. Parchomence, który obiecał spełnić prośbę i dokończyć w imieniu władz miejskich szlachetny zamiar soborowców. Przybycie i pobyt w mieście uczestników regat UPL “Sobór” poruszyło opinię publiczną i już wtedy pokazało antyukraińską istotę miejscowej władzy, która przez te trzy dni demonstrowała swojego szczerego moskalofilskiego ducha… Doczekała się niesławnej “krymskiej wiosny” 2014 roku! Oprócz tej, już historycznej edukacyjnej regaty, podróżowanie każdego lata stało się dla przedstawicieli sił narodowo-demokratycznych, zjednoczonych najpierw przez “Otwartą politykę”, dalej — UPL „Sobór”, a jeszcze później URP “Sobór”, dobrą tradycją. Każdego roku znajdowało się około dwóch tuzinów śmiałków, gotowych poświęcić kolejny letni urlop dla fizycznie wyczerpujących, ale strasznie nasyconych działaniami “sportowo-politycznej turystyki”. A.S. Matwijenko — prezydent Federacji Turystyki Sportowej Ukrainy, przewodniczący partii “Sobór”. W 1999 roku z inicjatywy Matwijenki udało się zrealizować pierwszą ekspedycję sportowo-turystyczną na rowerach po stolicach hetmańskich Ukrainy pod hasłem “Do źródeł państwowości”. Trasa ekspedycji liczyła ponad tysiąc kilometrów: Kijów – Niżyn – Baturyn – Konotop – Krzemieńczuk – Czehryń – Czerkasy – Kaniów – Trachtemirow – Perejasław-Chmielnicki – Kijów. Ta edukacyjna podróż stała się pierwszą jaskółką w kolejnych corocznych ekspedycjach sportowo-turystycznych po różnych zakątkach Ukrainy. Wśród nich była także trudno dostępna Howerla (z której wierzchołka podczas huraganowego wiatru zebrano 2 tony śmieci), Góry Krymskie i twierdze południa Ukrainy, unikalny obiekt przyrodniczo-historyczny, który od epoki późnego paleolitu do pierwszych wieków chrześcijaństwa służył jako sanktuarium dla naszych przodków — Kamienna Mogiła, która jako zabytek o znaczeniu światowym jest w stanie rzucić światło na zagadki pierwszych tysiącleci historii Indoeuropejczyków, historyczny zabytek epoki kozackiej Chortyca, złożona kombinowana trasa miejscami związanymi z życiem księcia-króla Daniela Halickiego w Chełmie, gdzie część rowerowa przeszła najpierw w kajakową, a później — w półmaraton od Chocimia do Kamieńca Podolskiego, ekspedycja “Soborna Ukraina-2002” na problematyczny ukraiński Wschód z hasłem: “Wszyscy jesteśmy Ukraińcami” — na Czernihowszczyznę, Sumszczyznę, Charkowszczyznę, Ługańszczyznę, Doniecczyznę, Zaporoże… Kontynuowała ją pod tą samą nazwą “Soborna Ukraina-2003” na jachtach po Dnieprze na trasie Kijów–Odessa w 2003 roku. W przededniu ważnych wyborów prezydenckich 2004/2005 roku “Sobór” przeprowadził ekspedycję kulturalno-edukacyjną “Soborna Ukraina-2004”, której uczestnicy odwiedzili obwody kijowski, połtawski, dniepropetrowski, zaporoski, kirowohradzki, czerkaski, chmielnicki, czerniowiecki i inne w celu wsparcia patriotycznego kandydata Wiktora Juszczenki. Motorem takich podróży niezmiennie był właśnie Anatolij Serhijowycz Matwijenko — prezydent Federacji Turystyki Sportowej Ukrainy od 2000 roku. Podczas prezydentury Anatolija Matwijenki federacja, którą kierował przez 12 lat, otrzymała status narodowej, co nadało jej wyłączne prawo do przeprowadzania ogólnoukraińskich i międzynarodowych zawodów w turystyce sportowej na terytorium Ukrainy. Anatolij Matwijenko zawsze podkreślał: “Należy wreszcie przestać bać się słowa “Nacjonalizm”. Nacjonalizm — to ten sam patriotyzm, tylko bardziej działający i ofiarny. Nacjonalistami swoich państw, swoich narodów z nieuchronnością byli i są wszyscy wielcy politycy. Nieszczęściem Ukrainy jednak było to, że u nas u steru nigdy nie było nacjonalistów, którzy prawdziwie kochaliby swój naród, swój kraj!”. P.S. Francja ma narodowy wyścig kolarski “Tour de France”, ich sąsiedzi Włosi – “Giro d’Italia”. Nasza trasa rowerowa z 1999 roku (“Stolice hetmańskie”) może stać się podstawą ukraińskiego narodowego wyścigu kolarskiego – “Memoriału im. Anatolija Matwijenki”. Być może nie profesjonalnego, a masowo-amatorskiego, do którego mogliby dołączać na poszczególnych etapach mieszkańcy swoich miejscowości wzdłuż całej trasy…

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

Wielkie polskie kłamstwo

Dmytro Czobit, pisarz. Zakończenie. Początek w nr 26-31 z 2020 r. Ale nie tylko „Polskie Radio” pozwala sobie na szerzenie kłamstwa — niezliczoną ilość takich bzdur polscy propagandyści kłamstwa i nienawiści wystawili w Internecie i to nie tylko w języku polskim, ale i angielskim! Czego warte jest twierdzenie, że Hutę Pieniacką zniszczył pułk „Nachtigall” dywizji SS „Galizien”! O tym nieistniejącym pułku i innych wymysłach mowa w filmie o wymownym tytule „Ukraińska zbrodnia w Hucie Pieniackiej” (Dokument Ukrainska zbrodnia w Huciе Pieniackiej / youtube. com / watch ? v = K 83 fk OXUmEC). Przytoczyliśmy tylko wybrane fragmenty z kilku audycji telewizyjnych i radiowych, ale w Polsce było ich setki. Oprócz centralnych, w każdym dużym mieście transmisję prowadziły także lokalne organizacje telewizyjne i stacje radiowe: „Radio Rzeszów”, „Radio Lublin” itd. Uroczystości w Warszawie 28 lutego 2020 roku. Główne tegoroczne uroczystości upamiętnienia ofiar Huty Pieniackiej odbyły się w Warszawie 28 lutego 2020 roku; były one szeroko relacjonowane w mediach i towarzyszył im obowiązkowy element w nazwie — „76. rocznica zbrodni dokonanej przez ukraińskich nacjonalistów na polskiej ludności w Hucie Pieniackiej”. O godzinie 11 rozpoczęła się panichida w Katedrze Polowej Wojska Polskiego. W południe uroczystości kontynuowano przy Grobie Nieznanego Żołnierza, wzięli w nich udział posłowie na Sejm, ministrowie, weterani Wojska Polskiego, przedstawiciele organizacji społecznych, pododdziały warty honorowej. Uroczystości obserwowali liczni widzowie, a jeszcze więcej Polaków zobaczyło to wydarzenie w telewizji i usłyszało w radiu. Za wybitny wkład w sprawę zachowania pamięci o tragedii Huty Pieniackiej orderem „Polonia Restituta” („Orodzenie Polski”) odznaczono przewodniczącą Stowarzyszenia „Huta Pieniacka” Małgorzatę Gosiewską-Kolę oraz byłego mieszkańca Huty Pieniackiej Franciszka Bońkowskiego. Swoje ocalenie F. Bońkowski zawdzięcza niemieckiemu żołnierzowi, który rozmawiał po polsku z śląskim akcentem. Ten Ślązak poradził sąsiadce Bońkowskich, aby ukryła się z dziećmi, wśród których był siedmioletni Franciszek. Sąsiadka i pięcioro dzieci ukryli się w słomie w dole po ziemniakach, tam przeczekali cały dzień aż do wieczora i pozostali przy życiu. O tym F. Bońkowski mówił przed kamerą. Opowieść F. Bońkowskiego o Polaku-Ślązaku świadczy o tym, że Polacy byli w niemieckim wojsku podczas pacyfikacji Huty Pieniackiej. Wychodzi bardzo ciekawa sytuacja: w niemieckim wojsku byli Polacy-Ślązacy, dzięki którym F. Bońkowski przeżył, ale on o wszystko obwinia Ukraińców. F. Bońkowski z jakiegoś powodu bezpodstawnie powiązał niemieckiego oficera-Ślązaka z dywizją SS „Galizien”, której tam nie było i być nie mogło, ponieważ jej świeżo zrekrutowani żołnierze przechodzili wtedy szkolenie na poligonach Niemiec i Francji i pojawili się na terytorium Ukrainy pod koniec czerwca – na początku lipca 1944 roku, czyli 4 miesiące po zniszczeniu Huty Pieniackiej przez niemieckie wojsko. Uroczystości w Warszawie 28 lutego 2020 roku z okazji 76. rocznicy zagłady Huty Pieniackiej: mszę w katedrze, procedurę wręczenia odznaczeń, uroczystości przy Grobie Nieznanego Żołnierza — pokazywano w kanałach telewizyjnych, transmitowano w radiu, umieszczano w Internecie w obowiązkowej oprawie wszelkich oskarżeń pod adresem nieuczestniczących w tej zbrodni Ukraińców; o Niemcach — rzeczywistych sprawcach bardzo typowej hitlerowskiej akcji karnej, nigdzie nie wspomniano ani słowem. Do uczestników uroczystości listownie zwrócili się najwyżsi przedstawiciele władz państwowych Polski. Już stały deklamator Adam Kwiatkowski odczytał kolejny list prezydenta A. Dudy, jego tekst przypominał treść poprzedniego, wygłoszonego pięć dni wcześniej w Hucie Pieniackiej, ale w podtytule warszawskiego dokumentu pojawiło się istotne doprecyzowanie dotyczące „zbrodni dokonanej przez ukraińskich nacjonalistów na polskiej ludności”. Premier Polski również przesłał przesłanie, w którym napisano: „Jesteśmy winni pamięci Polaków — ofiar ludobójstwa w Hucie Pieniackiej i setkach innych miejsc, dokonanego przez Ukraińców z UPA, OUN, SS „Galizien” i innych zbrodniczych oddziałów. Zginęli z rąk sąsiadów, bo czuli się Polakami, byli Polakami”. (Radio Maryja // 28-2019-13-52/w informacje Polska // Radio Maryja.pl). 28 lutego 2020 roku, począwszy od godziny 6 rano, praktycznie wszystkie media w Polsce relacjonowały kwestie związane z zagładą Huty Pieniackiej. Studia telewizyjne i radiowe nie ograniczały się do reportaży z miejsc wydarzeń, ale emitowały także autorskie programy o Hucie Pieniackiej. „Polskie Radio Zachód”, zaczynając o godzinie 6 rano, kilkakrotnie powtórzyło godzinną audycję „Historia napisana na nowo”, której głównym tematem była tragedia Huty Pieniackiej. Do studia zaproszono gości, w tym przewodniczącą stowarzyszenia „Huta Pieniacka” Małgorzatę Gosiewską-Kolę. (Zachod.pl/audycja/nie-o-zemsta-a-o-pamiec-wolaja-ofiary-3). „Polskie Radio” również wyemitowało godzinną audycję o Hucie Pieniackiej. (Polskie Radio/28.02.2020.//06-00//www.polskieradio.pl/39/156/artycul/227086,zbrodnia-w-hucie-pieniackiej). Podobnie było w niemal wszystkich polskich mediach telewizyjnych i radiowych, więc praktycznie każdy obywatel Polski w ciągu 28 lutego 2020 roku kilkakrotnie oglądał lub słuchał czegoś o Hucie Pieniackiej przez pryzmat niespotykanego w cywilizowanym świecie oszustwa. Podkreślam oczywisty i niezaprzeczalny fakt: na dzień 1.05.2020 roku polska historiografia nie posiadała nie tylko monografii naukowej, ale nawet ani jednego artykułu naukowego o przyczynach i okolicznościach zagłady Huty Pieniackiej; w Polsce nie przeprowadzono nawet żadnej konferencji naukowej na ten temat — jedynie masowo rozpowszechnia się wszelkie wymysły, oszczerstwa i fałszerstwa oraz opowiada się je sobie nawzajem. I całe to obrzydliwe i na wskroś kłamliwe nieporozumienie polscy przywódcy i profesorowie-historycy nazywają „poszukiwaniem prawdy historycznej”. Polska dyplomacja arogancji i kłamstwa. Warto zaznaczyć, że polscy dyplomaci odgrywają daleką od ostatniej rolę w kampanii kłamstw i oszczerstw związanych z Hutą Pieniacką i przy każdej nadarzającej się okazji wywierają presję na ukraińskie władze. O nocie protestacyjnej w sprawie kawałka sklejki z całkowicie prawdziwym i przyzwoitym tekstem trzeba opowiedzieć dokładniej. Nota protestacyjna ambasady Polski w Kijowie do Ministerstwa Spraw Zagranicznych Ukrainy w sprawie Huty Pieniackiej. W poniedziałek 26 lutego 2019 roku, czyli już następnego dnia po niedzielnej panichidzie w Hucie Pieniackiej, ambasada Polski w Kijowie wysłała notę protestacyjną do Ministerstwa Spraw Zagranicznych Ukrainy w sprawie, cytuję: „tablicy informacyjnej, ustawionej przez Ukraińców niedaleko pomnika w Hucie Pieniackiej, na której umieszczono nieprawdziwy napis o tym, że za zbrodnię odpowiadają „niemieccy naziści”, a w samej wsi działały polskie bojówki”. (Ambasada RP w Kijowie protestuje przeciwko relatywizacji zbrodni w Hucie Pieniackiej // https:// rudy – ogon. Livejournal. Com/2019 – 02 – 26 10:25:00). Komunikat o nocie protestacyjnej ze szczegółowym opisem jej treści biuro prasowe ambasady natychmiast rozpowszechniło i stała się ona tematem numer jeden w mediach, zwłaszcza w Polsce, dlatego takie działania ambasady bardziej przypominają prymitywną propagandę. niż dyplomatyczny ruch w celu ustalenia prawdy oraz osiągnięcia zgody i porozumienia. Ambasada nazwała tablicę informacyjną taką, która relatywizuje zbrodnię w Hucie Pieniackiej. Ten termin pochodzi od łacińskiego relativus — względny, to, co nie zgadza się, zaprzecza obiektywnej prawdzie. Protest ambasady wywołał jeszcze pomnik Ukraińców, zamordowanych przez polskich szowinistów i radzieckich partyzantów, którzy stale bazowali w Hucie Pieniackiej od jesieni 1943 do marca 1944 roku. To nie oszczerstwo — dokumenty archiwalne i wspomnienia naocznych świadków świadczą, że do swojej stałej bazy w Hucie Pieniackiej oddziały radzieckich partyzantów i całe tysięczne zgrupowania nadal przychodziły nawet po jej zniszczeniu! Ambasador twierdził, że Ukraińcy „zginęli w miejscowościach oddalonych o około 20 km od Huty”. (Tamże). Dlatego te przypadki, rzekomo, nie mogą dotyczyć Huty Pieniackiej. Ustawienie tablicy informacyjnej i pomnika Ukraińcom — ofiarom polskich bandytów z hutapieniackiej AK, zdaniem ambasadora, „stawiają pod znakiem zapytania deklarowaną przez władze Ukrainy politykę dobrosąsiedztwa i współpracy z Polską, przez co strona polska prosi Ministerstwo Spraw Zagranicznych Ukrainy o wyjaśnienie zgodności z legalnością obu obiektów”. Podkreślmy — żadnej tak zwanej relatywizacji, czyli zaprzeczenia obiektywnej prawdzie, ani na tablicy, ani na pomniku zamordowanym Ukraińcom nie ma. Po pierwsze. Na tablicy niezwykle delikatnie i zbyt tolerancyjnie wyłożono istotę sprawy — Huta Pieniacka rzeczywiście została zniszczona przez niemiecki reżim okupacyjny i niemieckie wojska okupacyjne. Do zagłady Huty Pieniackiej, czyli rozstrzeliwań jej mieszkańców — Polaków, Ukraińców, Austriaków, pięciu Żydów i jednego Rosjanina — oraz spalenia wsi doszczętnie Ukraińcy nie mieli najmniejszego związku — to robota hitlerowskiej Einsatzgrupy „Reinhold” spośród żołnierzy 4. Dywizji Policyjnej SS, sformowanej na Śląsku z tamtejszych Niemców, Polaków i Czechów. Po drugie. Pomnik zamordowanych przez bandytów AK Ukraińców, w porównaniu z pompatycznym polskim memoriałem, jest bardzo skromny — i napis na nim też jest daleki od pełnego, bo wskazano tam imiona tylko pięciu osób z dziesiątek ofiar polskiej rzezi i morderstw siekierami — w dosłownym znaczeniu tych słów! W rzeczywistości polscy bandyci z hutapieniackiej AK wraz z sojusznikami — radzieckimi partyzantami-enkawudzistami w styczniu-lutym 1944 roku dokonywali w okolicach Huty Pieniackiej nie tylko nieustannych grabieży, ale i dopuszczali się prawdziwych czystek etnicznych, zabijając autorytatywnych w kraju ludzi: księży, nauczycieli, spółdzielców oraz osoby aktywne społecznie. W trakcie tych polsko-radzieckich akcji w okolicach Huty Pieniackiej: Podhorcach (6 km), Żarkowie (4 km), Pieniakach (4 km), Jasieniowie (5 km) i innych sąsiednich wsiach zginęły dziesiątki Ukraińców. Na samym tylko cmentarzu wsi Pieniaki pochowano 14 takich ofiar. Zabijali Ukraińców także w samej Hucie Pieniackiej, dokąd przywożono ich związanych na przesłuchania. Ostatnie dobrze znane morderstwo Ukraińca w Hucie miało miejsce 21 lutego 1944 roku, czyli na 7 dni przed zagładą wsi. Ambasador Polski pyta Ukrainę o legitymność ustawienia w Hucie Pieniackiej tablicy informacyjnej na kawałku sklejki, i to wtedy, gdy strona polska pod przykrywką organizacji społecznej „Stowarzyszenie Huta Pieniacka” samowolnie, czyli nielegalnie i bezprawnie, po cichu (w dniach Pomarańczowej Rewolucji) zbudowała w Hucie Pieniackiej cały kompleks memorialny! Od czego wszystko się zaczynało Niestety, na Ukrainie nie poświęcano należytej uwagi przejawom nieukrywanej ukrainofobii, propagandzie kłamstwa i nienawiści, które już od kilku lat nieustannie nakręcane są w Polsce na wszystkich możliwych szczeblach: najwyższej władzy państwowej, dyplomacji, organizacji społecznych, Kościoła katolickiego i mediów. Co do tablicy informacyjnej na kawałku sklejki z całkowicie prawdziwym i tolerancyjnym napisem — jakiż hałas wtedy podniosła strona polska! Oskarżano Ukraińców o „antypolskie przejawy” i „próbę przepisania historii”. Tablicę ustawiono 25 lutego 2019 roku, a już następnego dnia o godzinie 10 rano Ministerstwo Spraw Zagranicznych Ukrainy otrzymało w tej sprawie notę protestacyjną ambasady Polski w Kijowie. O godzinie 10:25 informacja o nocie protestacyjnej pojawiła się w polskich mediach i stała się w Polsce niemal głównym wydarzeniem dnia. Strona ukraińska w podobnych przypadkach milczy, tym samym skłaniając naszych zachodnich sąsiadów do jeszcze większego nakręcania machiny kłamstwa i żądania coraz to nowych ustępstw. Doszło do tego, że Sejm Rzeczypospolitej Polskiej na poziomie ustawodawczym nazwał konflikt polsko-ukraiński w latach II wojny światowej ludobójstwem i za zaprzeczanie takiej, sztucznie narzuconej interpretacji wydarzeń historycznych, przewidział nawet kary kryminalne dla tych, którzy podawaliby w wątpliwość „polską prawdę”. W taki „ustawodawczy sposób” całemu światu próbowano podstępnie narzucić polską wizję wojennej konfrontacji na zachodnioukraińskich ziemiach. Z czasem Polacy zmuszeni byli sami wprowadzać do przyjętych ustaw zmiany, a niektóre szowinistyczne niedorzeczności uchylił Trybunał Konstytucyjny. A wszystko zaczęło się od bezprawnego ustawienia bez żadnych uzgodnień z ukraińskimi władzami memoriału w Hucie Pieniackiej. Czas na to polscy szowiniści wybrali bardzo dogodny – zimę 2004-2005 roku. Trwała Pomarańczowa Rewolucja, cała uwaga była skupiona na niej, a pewna polska, rzekomo pozarządowa, ale hojnie finansowana organizacja „Stowarzyszenie Huta Pieniacka”, błyskawicznie przeprowadziła prace i ustawiła memoriał. Aby choć trochę uświęcić jego legalność, w 2009 roku zaproszono tam aż dwóch prezydentów — Polski Lecha Kaczyńskiego i Ukrainy Wiktora Juszczenkę. „Uświęcili”. I poszło, i pojechało. Następny ważny krok nakręcania machiny ukrainofobii, na który Ukraińcy nie zwrócili żadnej uwagi, Polacy przeprowadzili w kościele skromnego miasteczka Babice w województwie opolskim 28 lutego 2016 roku. Odbywało się tam wtedy nabożeństwo pamięci ofiar Huty Pieniackiej. O tym, że nie było ono zwykłą mszą świętą, świadczyła obecność ministrów, posłów na Sejm, wojewody, burmistrza, kierowników organizacji społecznych z Warszawy. Nabożeństwo starannie zarejestrowały kamery telewizyjne, mikrofony radiowe; widowisko pokazano w całej Polsce. Z tego filmu podajemy tylko wybrane, najbardziej charakterystyczne fragmenty. Z wystąpienia polskiego księdza (nazwisko w filmie nie zostało wskazane): „Zebraliśmy się w kościele w Babicach, aby pomodlić się za zamordowanych 72 lata temu mieszkańców miejscowości Huta Pieniacka, która położona jest na dawnych Kresach Wschodnich Polski, teraz to Ukraina… Zebraliśmy się tutaj, aby pokazać, że pamiętamy o tych krzywdach — straszliwym mordowaniu niewinnych Polaków i jako polscy patrioci przekazujemy pamięć o tym następnym pokoleniom, aby one tej zbrodni nie zapomniały… Modlimy się za Polaków zamordowanych przez dywizję SS „Galizien” i bandy UPA… Tę prawdę historyczną nie można pomniejszyć i zapomnieć, bo to fundament naszej duchowej drogi i naszego życia… My szukamy prawdy, prawda wymaga”

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

...bez prawdy nie ma nawrócenia, bez prawdy nie ma możliwości wyrzeczenia się grzechu, bez prawdy nie ma możliwości pojednania i przebaczenia… To fundament niezapomnienia, fundament naszej ważnej pamięci, fundament nazwania po imieniu tej strasznej, okropnej zbrodni i ludobójstwa…” Kiedy ksiądz wygłaszał żarliwe patriotyczne kazanie, kamera przesuwała się po twarzach obecnych, ludzie byli wstrząśnięci, w smutku płakali i ocierali oczy chusteczkami. Szczególnie wtedy, gdy ksiądz z emocjami mówił o straszliwych mękach „naszych sióstr i braci, którzy w bestialski sposób zostali pozbawieni życia, zamordowani. W imię czego? Dlaczego? Jaki był cel?”. Na koniec ksiądz wyjaśnił, że we wszystkim winna jest „zazdrość i nienawiść, która tam, w tych ukraińskich sercach, leżała jako głęboka niechęć”. Po kazaniu księdza dzieci recytowały wiersze i śpiewały piosenki o Hucie Pieniackiej. Ministrowie, posłowie do Sejmu tego wszystkiego słuchali. Podczas nabożeństwa w Babicach wystąpił przedstawiciel organizacji Kresowiaków, który zwracając się do obecnych posłów polskiego Sejmu, poparł księdza i w imieniu społeczności prosił, aby uchwalili ustawę, która nazwie ludobójstwo ludobójstwem”. Podsumowania nabożeństwa w kościele w Babicach dokonała opolska wojewoda (jej nazwiska również nie podano): „Nie możemy się cofać, nie możemy zapomnieć prawdy. Tej prawdy nie wolno zapomnieć dla dzisiejszej Polski, dla dzisiejszej Ukrainy, dla dzisiejszej Europy i dla przyszłych pokoleń”. Nabożeństwo w Babicach 28 lutego 2016 roku dało potężny start w Polsce brutalnej antyukraińskiej kampanii, która zakończyła się ustawodawczym zatwierdzeniem przepisu o tzw. „ludobójstwie narodu polskiego w Małopolsce”. Dopiero po tym ukraińska strona zaczęła protestować, i to dopiero za protestem państwa Izrael. Dlaczego symbolem propagandy wybrano Hutę Pieniacką? Odpowiedź na to kluczowe pytanie podpowiadają słowa doktora historii i odpowiedzialnego pracownika naukowego Instytutu Pamięci Narodowej Polski Leona Popka: „Do dziś nie znamy wiarygodnie dokładnej liczby ofiar OUN-UPA na Wołyniu i we Wschodniej Małopolsce (czyli w Galicji D.Cz.). Nie mamy również listy wszystkich miejsc śmierci, wykazu cmentarzy, pojedynczych i zbiorowych mogił, w których spoczywają obywatele państwa polskiego”. (Leon Popek. Pamięć o Wołyniu i Małopolsce Wschodniej…// ipn.gov.pl // pl / aktualnosci/54970, Leon-Popek-Pamiec-o-Wolyniu-i-Malopolsce-wschodniej.html). Z tych słów widać, że w Polsce, gdzie tak wiele mówi się o tragedii Wołynia, nazywa się śmierć tam ludzi, podobnie jak w Hucie Pieniackiej, ludobójstwem narodu polskiego, prowadzi się szaloną antyukraińską propagandę, a faktycznie nic „na pewno nie wiedzą”. Na tym tle Huta Pieniacka wyróżniała się szczególnie: o niej w latach 80. ubiegłego stulecia, w rozgar cie zimnej wojny sprowokowanej wówczas agresją ZSRR w Afganistanie, pisała nieco radziecka propaganda w ramach walki z tak zwanym „ukraińskim burżuazyjnym nacjonalizmem”, z którym komuniści wiązali przejawy wolnomyślicielstwa oraz Ruch Ludowy Ukrainy. W komunistycznych gazetowych paszkwilach, napisanych na podstawie sfałszowanych materiałów NKWD-KGB ZSRR, bardzo swoiście wspominano Hutę Pieniacką. W miejscu spalonej wsi w 1989 roku komuniści nawet postawili pomnik. Zatem, w przeciwieństwie do Wołynia, miejsce tragedii Huty Pieniackiej jest dobrze znane nie tylko na Ukrainie, ale także w Polsce. Oto dlaczego właśnie Hutę Pieniacką uznano za najwygodniejszy obiekt do stworzenia symbolu męczeństwa Polaków w konfrontacji z Ukraińcami w czasach II wojny światowej oraz tak zwanego ludobójstwa narodu polskiego na tak zwanych kresach wschodnich dawnego państwa polskiego. Wielkie kłamstwo: o polskiej propagandzie nienawiści Zimą 2005 roku w miejscu spalonej wsi Huta Pieniacka strona polska pospiesznie przeprowadziła prace ziemne i budowlane, przywiozła z Polski gotowe stele z wyrytymi na nich napisami i natychmiast je postawiła bez jakichkolwiek zezwoleń organów władzy Ukrainy. A dalej wszystko toczyło się już w zadanym pospiesznym tonie — zamiast gruntownych badań i konferencji naukowych strona polska poszła drogą podłej i podstępnej antyukraińskiej propagandy, która w latach 2018–2020 nabrała niebywałej skali i niewiarygodnego rozmachu. W tej wielkiej kampanii kłamstwa i nieustannego podsycania antyukraińskiej psychozy uczestniczyli nawet najwyżsi przywódcy Polski, łącznie z prezydentem A. Dudą, marszałkiem Sejmu E. Witek i premierem M. Morawieckim; to oni w oczach przeciętnych polskich obywateli stali się głównymi „autorytetami” i „ekspertami” tragedii galicyjskiej wsi Huta Pieniacka. Niestety, głęboko nieprawdziwe słowa przywódców państwa polskiego i wysokich urzędników, a nie badaczy-specjalistów, stawały się osią wszystkich publikacji w mediach Polski, a wszyscy oni podstępnie grali na uczuciach patriotycznych ludzi. Niewyobrażalny wał dezinformacji, który lał się przez radio i telewizję, drukowano w prasie i sieciach internetowych, a potem przekazywano z ust do ust setki tysięcy razy, i sprawił, że Huta Pieniacka stała się znana praktycznie wszystkim obywatelom Polski. Słuchając opowieści o okropnościach w Hucie Pieniackiej, każdy Polak zastanawiał się, i nieuchronnie pojawiały się pytania: „Czy to naprawdę prawda? Jak to mogło się zdarzyć? Jak ludzie mogli palić żywcem swoich bliźnich? I cóż to za ludzie?”. Lecz gdy o strasznych oskarżeniach wobec Ukraińców co roku opowiada im prezydent A. Duda, a wspierają go kierownik parlamentu E. Witek i szef rządu M. Morawiecki, a także inni polscy urzędnicy, to do czegoś takiego już nikt nie może podchodzić obojętnie. Tak Polacy zaczynają przyzwyczajać się do myśli, która początkowo wydawała im się niemożliwa. Stąd właśnie biorą się gniew, złość i nienawiść. Więc kto je tak hojnie sieje w Polsce? Aby porównać obecną polską propagandę kłamstwa z podobną sprawą niemieckich nazistów, warto przypomnieć niektóre wypowiedzi przywódców Trzeciej Rzeszy. „Im większe kłamstwo, tym łatwiej uwierzyć w nie gotowi. Szczególnie, gdy powtarza się je raz po raz”. Adolf Hitler. Wskazówki swojego Führera wziął na uzbrojenie nazista i niezrównany mistrz propagandy i dezinformacji Joseph Goebbels, wypowiadając się jeszcze konkretniej: „Aby w kłamstwo uwierzono, musi ono być straszne”, „Im większe kłamstwo – tym szybciej mu uwierzą” i „Jeśli mówić nieprawdę dość długo, dość głośno i dość często — ludzie zaczną wierzyć”. Niepocieszające refleksje Przywódcy obecnej Polski: prezydent A. Duda, marszałek Sejmu E. Witek, wicemarszałek Sejmu M. Gosiewska, premier M. Morawiecki, posłowie i urzędnicy, a za nimi różni polscy „eksperci” fałszywie twierdzili, że zbrodni ludobójstwa w Hucie Pieniackiej dokonali ukraińscy nacjonaliści, UPA, dywizja SS „Galizien”, całkowicie bezpodstawnie oskarżali stronę ukraińską, a nawet domagali się od państwowej władzy Ukrainy, by się skruszyła i przeprosiła. Celowo przerzucając winę za zniszczenie Huty Pieniackiej z Niemców na Ukraińców, żaden z polskich propagandystów słowem nie wspomniał o prawdziwych przyczynach i sprawcach tragedii – prowokatorach z NKWD i sowieckich partyzantach, liczących 500 osób, którzy przez długi czas przebywali w tej wsi i w sąsiedniej okolicy dopuszczali się powszechnych rabunków, gwałtów, morderstw, z przejawami niepojętego sadyzmu. W przeddzień akcji karnej uciekli wraz z większą częścią bojowników lokalnej AK, pozostawiając wieś na pastwę losu. Ci „eksperci” milczeli także o swoich ponad 100 rodakach-Polakach, którzy – według retoryki Dudy – „służyli hitlerowskiemu niemieckiemu Trzeciemu Rzeszy” w jednostkach wojskowych SS i formacjach policji w Złoczowie, Brodach i Sydoriwie, oraz Polaków/ strzelców policyjnych z Wołynia, którzy w połowie lutego, z niemiecką bronią w rękach, uciekli do Huty, przyłączyli się tam do sowieckich partyzantów i NKWD i również przyczynili się do typowej akcji karnej zorganizowanej przez niemiecką administrację okupacyjną, którą przeprowadziła bardzo interesująca dla polskich szowinistów niemiecka elitarna jednostka SS, sformowana na Śląsku z Niemców, Polaków i Czechów tego kraju. Niczego podobnego „eksperci-prawdomówcy” nie mówili Polakom z całej Polski — cynicznie, bezczelnie i nieustannie ich okłamywali, a do tego bezwstydnie przerzucali winę z Niemców na Ukraińców i domagali się skruchy i przeprosin nie od Niemiec, lecz od Ukrainy. Stronie ukraińskiej przydałoby się przetłumaczyć opis rzeczywistego przebiegu wydarzeń w Hucie Pieniackiej nie tylko na język polski, ale także na angielski, wydrukować go i umieścić w Internecie — niech w Polsce i na całym świecie czytają, porównują i samodzielnie wyciągają wnioski o tym, kto jest warty czego i kim jest naprawdę. Pod czyją melodię tańczą polscy prawicowi ukrainofobi? Na koniec zaznaczę szereg osobistych obserwacji, które nasuwają bardzo smutne paralele. Niektóre polskie publikacje, oczerniające bojowników o niepodległość Ukrainy, dziwnie przypominają analogiczne twory antyukraińskiej agitpropagandy Federacji Rosyjskiej. Tak polski, pełnokolorowy, 50-stronicowy propagandowy miesięcznik „Kresowy serwis informacyjny” prawie jeden do jednego powtarza to, co wyczyniają rosyjscy politechnolodzy. W szczególności na określenie ukraińskiego rządu używa czysto putinowskiego sformułowania „kijowska junta”. (Kresowy serwis informacyjny. – 2019. — nr 2. – s.5). To samo wydawnictwo opublikowało portret Narodowego Bohatera Ukrainy Stepana Bandery w mundurze SS. (Tamże. – 2020. – nr 4 – s.2). Dokładnie w ten sam sposób rosyjscy politechnolodzy przedstawiali prezydenta Ukrainy Wiktora Juszczenkę, który urodził się już po wojnie. Ironią losu ojciec Wiktora Juszczenki przeszedł całą wojnę w niemieckich obozach koncentracyjnych, m.in. w Auschwitz; Stepan Bandera — w Mauthausen, a jego dwaj rodzeni bracia — Ołeksandr i Wasyl — zginęli właśnie w Auschwitz. Oto takie „esesmani” i, według retoryki Dudy, „sojusznicy Hitlera”. Ale może najjaskrawiej wpływ rosyjskich politechnologów z FSB na publikacje w niektórych polskich mediach ilustruje następujący fakt. W lutym 2020 roku we wsi Wowczuchy w rejonie gorodockim na Lwowszczyźnie uroczyście odsłonięto pomnik „Bohaterom ofensywy wowczuchowskiej”. Upamiętniał on heroiczną walkę UGA o wolność narodu ukraińskiego i Niepodległość Ukrainy w odległym już 1918 roku. Na ten temat w polskich mediach pojawiły się brutalne publikacje pod bardzo ciekawymi tytułami: „Pomnik zabójców Polaków”, „Pomnik zabójców polskich żołnierzy”. A oto ich rosyjskie bliźniaki: „Памятник убийцам русских”, „Памятник убийцам русских солдат”. W tym przypadku chodziło nie o wydarzenia na Ukrainie, lecz o odległą Czeczenię, gdzie w 2009 roku we wsi Chantasz-Jurt postawiono pomnik ku czci 46 czeczeńskich dziewcząt, które 27 września 1819 roku rosyjscy żołnierze prowadzili przez most nad wąwozem. Aby nie dać się zhańbić, dziewczęta jak jeden mąż rzuciły się na konwojentów i razem z nimi spadły w głęboką przepaść gór Kaukazu. Czeczeńcy uczcili bohaterstwo swoich dzielnych dziewcząt, które choć zginęły, to razem z okupantami ich kraju. W Moskwie pomnik czeczeńskich dziewcząt potraktowano zupełnie inaczej. Teraz pełne kalki czysto rosyjskich tytułów pojawiły się także w prasie polskiej. A teraz pytanie. Od kogo obecni polscy szowiniści-kresowiacy zapożyczyli określenia „kijowska junta”, mundur SS dla Stepana Bandery, tytuły „Pomnik zabójców Polaków” i „Pomnik zabójców polskich żołnierzy”? Mam bardzo duże wątpliwości, czy polscy redaktorzy czytali rosyjskie publikacje z 2009 roku, dlatego informuję, gdzie można przeczytać o tym czeczeńskim przypadku, i podaję adresy elektroniczne rosyjskich bliźniaków polskich tytułów. (Czobit D. Zabójstwo narodu. Rosyjskie ludobójstwo Czerkiesów. – K.: Ukraiński Priorytet, 2019. — s.113-116; Dadi-Jurt „Памятник убийцам русских солдат” //sputnik pogrom. com / politics 4677/ sugar- daddy – urt/; www. radiovesti. ru > brand > episode; www. sostav. ru. Pomnik czeczeńskich dziewcząt jest dość drażliwy dla Rosjan, dużo o nim pisano, łatwo go znaleźć w Google — wystarczy wpisać kilka słów: „Dadi-Jurt. Памятник убийцам русских”. Polscy prawicowi szowiniści, podobnie jak podobne prawicowe siły we Francji i Holandii, wyraźnie tańczą pod nędzną katarynkę rosyjskiej FSB — nie ma co do tego żadnych wątpliwości. Do tego wniosku doszedłem, czytając publikacje o Hucie Pieniackiej, lecz oczywiście — w dzisiejszej Polsce sprawa na tym się nie kończy. O ogólnym moralno-etycznym i politycznym poziomie polskich prawicowych antyukraińskich sił można sądzić nawet po tytule dużego artykułu o Ukrainie, który biegnie wielkimi literami przez całą szpaltę prorządowego, szowinistycznego i zbytkownego pełnokolorowego czasopisma: „Od żydobolszewizmu do żydobanderyzmu. Antypolska, faszystowsko-oligarchiczna Ukraina”. (Kresowy serwis informacyjny. – 2019. – nr 2. – s.9). Tak to popularne w Polsce wydawnictwo pisze o obecnej władzy na Ukrainie i hojnie nazywa ją jawnie nazistowską frazeologią Hitlera i Goebbelsa.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

Aktywne przeżywanie spraw Ukrainy

Mykoła ŻULYNSKYJ, akademik Narodowej Akademii Nauk Ukrainy. Bohdan Sawkiw. To imię jeszcze przed naszym osobistym poznaniem spotykałem na łamach gazet „Den”, „Słowo Proświty”, „Ukraina mołoda”, „Literaturna Ukraina”, „Ukrainśka literaturna hazeta”, „Uriadowyj kurjer”, „Nacija i derżawa”… Nierzadko obok nazwiska autora artykułów, opinii, replik pojawiało się doprecyzowanie: „proświcianin”, „inżynier górnictwa”, „weteran branży”, „kierownik Kaczaniwskiego zakładu naftowego w latach 1963–1967”, „główny specjalista NAK Naftohaz Ukrainy”. Ta orientacja na obowiązki zawodowe i społeczne zależała od tematu czy problemu, który Bohdan Sawkiw poruszał w swoich publikacjach. A krąg jego zainteresowań, polemicznych reakcji na problematyczne „zawirowania” współczesności jest imponujący. Najpierw zainteresowały mnie artykuły Bohdana Pawłowycza, poświęcone kwestiom wydobycia gazu na Ukrainie, transportu gazu, branży naftowo-gazowej w ogóle. I przede wszystkim dlatego, że obecnie jednym z najtrudniejszych problemów społeczno-ekonomicznych jest zapewnienie Ukrainie gazu ziemnego, a Bohdan Sawkiw, jak poświadczały jego artykuły na te aktualne tematy, okazał się specjalistą-profesjonalistą. Przypominam sobie, jak kiedyś mimowolnie usłyszałem, jak moja żona, która wiele lat poświęciła projektowaniu gazociągów w całym Związku Radzieckim, żywo, a co najważniejsze profesjonalnie, omawia z kimś przez telefon coś o złożach naftowo-gazowych na Ukrainie i o podziemnych magazynach gazu. Oczywiście zainteresowałem się, z kim prowadzona była ta rozmowa. Wtedy właśnie dowiedziałem się, że Bohdan Sawkiw znalazł wspólny język z moją żoną, która ukończyła, tak jak Bohdan Pawłowycz, politechnikę. Prawda, on lwowską dawno temu – w 1954 roku, moja żona znacznie później – kijowską, ale oboje w różnych czasach bywali w Azji Środkowej. Moja żona – w delegacji jako projektantka gazociągów, podczas gdy Bohdan Sawkiw po ukończeniu instytutu przez dziewięć lat (praktycznie dwie pięciolatki!!!) pracował w Turkmenistanie, gdzie między innymi na stanowisku starszego inżyniera zakładu eksploatował największe w Azji Środkowej złoże naftowo-gazowe Koturtepe. Pracował z natchnieniem i odpowiedzialnie, o czym świadczyła wysoka ocena jego działalności przez najwyższe kierownictwo partyjne i rządowe republiki. Ten zakład uważano czy nazywano komsomolsko-młodzieżowym, więc Bohdana Sawkiwa jako wiodącego specjalistę i kierownika wybrano nawet członkiem KC Komsomołu Turkmenistanu. Z czasem, na uroczystym posiedzeniu 5 listopada 1977 r., poświęconym 100-leciu przemysłu naftowego republiki, pierwszy sekretarz KC Komunistycznej Partii Turkmenistanu M. G. Gapurow wśród zasłużonych pracowników przemysłu naftowego republiki, którzy oddali „wszystkie swoje siły i wiedzę dla stworzenia bazy paliwowej Turkmenistanu”, uroczyście wymienił także nazwisko B. P. Sawkiwa. Stało się to wtedy, gdy niestrudzony, dojrzały inżynier zdążył już przepracować 13 lat w rodzinnej Ukrainie, stając się autorytatywnym specjalistą od podziemnego magazynowania gazu nie tylko w wymiarze ukraińskim, ale i ogólnozwiązkowym. Ponieważ Bohdan Pawłowycz był w gronie tych pierwszych, którzy odkrywali, eksploatowali i wprowadzali do użytku największe w Azji Środkowej złoże naftowe (dobowe wydobycie ropy na nim przekraczało wtedy 20 000 ton, a roczne sięgało 7 mln ton), to to zjednoczenie produkcyjne wysunęło go do zdobycia Nagrody Leninowskiej. Ale dalej sprawa nie poszła. Komitet Centralny partii republikańskiej zamiast Bohdana Sawkiwa wpisał do wniosku swojego, miejscowego, Turkmena, chociaż jego wkład w eksploatację zakładu wydobywczego naftowo-gazowego był znikomy w porównaniu z zasługami Ukraińca. Ale znaczenie wkładu B. P. Sawkiwa w „stworzenie bazy paliwowej Turkmenistanu” było na tyle istotne, bezsporne, że władze republikańskie mimo wszystko starały się to ocenić, wyróżnić. Poza kolejnością przydzielają mu bardzo prestiżową wtedy „Wołgę”, zapewniają mieszkanie o akceptowalnej wysokości w warunkach masowego wprowadzania małometrażowych „chruszczowek”, przed nim otwierają się nowe perspektywy kariery… Lecz zasłużonego specjalistę wabi i woła Ukraina, o której ani na chwilę nie zapomina, coraz częściej wspomina. I oto w moskiewskim czasopiśmie „Naftowyk” natrafia na niewielki artykuł, w którym informowano o rozpoczęciu eksploatacji Kaczaniwskiego zakładu naftowego w pobliżu Ochtyrki. Ledwie doczekał się urlopu – i od razu wyruszył na Ukrainę. Za pierwszym razem nie udało się tam zatrudnić, ale w następnym 1963 roku Bohdan Sawkiw dopiął swego, przenosząc się do pracy w Ochtyrskim zarządzie przemysłu naftowego. Mianowano go kierownikiem Kaczaniwskiego zakładu naftowego, a Bohdan Pawłowycz z właściwą sobie pracowitością i obsesją zaczyna eksploatować ochtyrską ropę. Przez cztery lata kierowania tym zakładem dobowe wydobycie ropy wzrosło z 1,1 do 3,7 tys. ton, ponieważ wprowadzono do użytku trzy nowe instalacje zbiorcze ropy i gazu, zbudowano ropociąg i gazociąg ze złoża do Ochtyrki, co pozwoliło zgasić pochodnie gazowe i skierować towarzyszący gaz naftowy do Ochtyrskiej elektrociepłowni i Czu pachiwskiej cukrowni. Rozpoczęła się gazyfikacja rejonu i centrum rejonowego. O niezwykle trudnych warunkach eksploatacji ochtyrskiej ropy przez kaczaniwskich nafciarzy z czasem, z okazji 40-lecia od rozpoczęcia eksploatacji złoża naftowo-gazowego na Sumszczyźnie, Bohdan Sawkiw opowie w specjalnym apelu-artykule „Ochtyrce – pozdrowienia!”. A dalej… Kursy podnoszenia kwalifikacji w Moskwie w 1966 r., przeniesienie w 1967 r. do aparatu „Ukrgazpromu” w Kijowie na stanowisko starszego inżyniera wydziału produkcyjnego, z czasem kolejno pracuje na stanowiskach głównego technologa oraz naczelnika służby podziemnego magazynowania gazu w zjednoczeniu „Ukrgazprom”, a od 1998 roku – naczelnika sektora, głównego specjalisty NAK „Naftohaz Ukrainy”. B. P. Sawkiw jest współautorem opracowania efektywnych sposobów tworzenia i eksploatacji magazynów gazu ziemnego, jest czołową postacią w tworzeniu drugiej pod względem mocy w Europie sieci podziemnego magazynowania gazu oraz projektowaniu i wprowadzaniu na moc projektową Bilcze-Wołycko-Uherskiego podziemnego magazynu gazu – jednego z największych na świecie. Jest autorem 10 wynalazków, dwóch monografii, współautorem i współredaktorem czterech monografii, współautorem jednego podręcznika dla studentów, ponad 70 innych publikacji na tematy naukowo-techniczne, akademikiem Ukraińskiej Akademii Naftowo-Gazowej. Bohdan Pawłowycz to wysoki autorytet w sferze naftowo-gazowej, co daje mu zawodowe i moralne prawo do zdecydowanego i bezkompromisowego, a co najważniejsze argumentowanego demaskowania cynicznej i szantażującej polityki Rosji wobec dostaw gazu na Ukrainę oraz jego tranzytu przez ukraiński system gazociągów. Bohdan Sawkiw w szeregu wielu publikacji przypomina czytelnikom, że Ukraina była pionierem wydobycia gazu w ZSRR i miała najlepiej rozwiniętą w Europie branżę gazową. Nasza republika zaopatrywała w gaz Rosję, Białoruś, Mołdawię, Litwę, Łotwę, dzięki wprowadzonemu w 1948 roku drugiemu w Europie i ZSRR gazociągowi magistralnemu „Daszawa-Kijów” oraz budowie na początku lat 60. ubiegłego wieku gazociągu „Daszawa-Mińsk-Wilno-Ryga”. Przez długi czas gaz wydobywany na Szebelińskim złożu kondensatu gazowego na Charkowszczyźnie był dostarczany do Moskwy, Leningradu i jeszcze siedmiu obwodów RFSRR. I to, oczywiście, doprowadziło do poważnego wyczerpania rodzimych zasobów gazu. „W ciągu dziesiątek lat ukraiński gaz gazociągami Daszawa-Kijów-Briańsk-... Moskwa, Daszawa-Mińsk-Wilno-Ryga oraz Szebelynka-Ostrogorsk ogrzewały Moskwę, Rosję i inne republiki, tworzyły bezpłatną potęgę Rosji i dalszy rozwój jej kompleksu gazowego” — przypomina Bohdan Sawkiw i dalej obrazowo podsumowuje: „Wyszło tak: zjemy twoje, a potem — każdy swoje”. Z goryczą i oburzeniem pisze Bohdan Pawłowycz o tym, jak bezczelnie, cynicznie zachowała się Rosja wobec Ukrainy. Przecież ukraińscy geolodzy, wiertnicy, przemysłowcy, transportowcy, budowniczowie włożyli lwią część swojego intelektu i profesjonalnego kunsztu w zagospodarowanie gazonośnej Tiumeńszczyzny i Orenburżczyzny. Ale mimo to Rosja nieustannie próbowała zedrzeć z Ukrainy trzy skóry za rosyjski gaz, przy wydobyciu którego setki tysięcy Ukraińców straciły zdrowie, a jego syn, młody inżynier gazownik, życie. Bohdan Sawkiw uważał za swój moralny obowiązek wspomnieć wdzięcznym słowem tych Ukraińców — gazowych bohaterów, bez których Rosja nie byłaby w stanie w szybkim tempie stworzyć swoich naftowo-gazowych gigantów na północy Zachodniej Syberii oraz w obwodzie orenburskim. Zwłaszcza tych ukraińskich organizatorów i naukowców, którym Rosja powinna być wdzięczna za stworzenie nowych centrów wydobycia gazu i ropy, za opracowanie i realizację spawania rurociągów naftowych, za rozwiązanie problemu ochrony rur przed korozją, opracowanie i produkcję metalu o podwyższonej jakości, rur o dużej średnicy, agregatów sprężarkowych wyposażonych w silniki o wysokich parametrach technicznych, za stworzenie techniki turbinowego wiercenia otworów naftowych oraz nieocenione doświadczenie ukraińskich gazowników w transporcie gazu i, w ogóle, za potężny potencjał naukowy, którym Ukraina zapewniała kompleks naftowo-gazowy Rosji. Jednocześnie Bohdan Sawkiw ostro i pryncypialnie stawia pytanie o konieczność przemyślanego podejścia do zwiększania własnego wydobycia gazu i proponuje: „Główną drogą znaczącego wzrostu wydobycia jest właśnie zwiększanie odkrytych zasobów”. Uważa on, że Ukraina jako pierwszy w Europie eksporter gazu powinna wystąpić jako inicjator gruntownej przebudowy strategii zaopatrzenia energetycznego świata. Trzeba powiedzieć, że problem gazowo-naftowy nie jest dominujący w działalności publicystycznej Sawkiwa, chociaż jest organicznie „wpisany” w jego aktywne przejmowanie się Ukrainą. Zadziwia i zachwyca jego codzienne reagowanie na problemy i niepokoje ukraińskiej rzeczywistości. Bohdan Pawłowycz od razu reaguje czy to gruntownym artykułem, czy ostrą repliką, czy po prostu telefonem do radia, telewizji, redakcji gazety… Nie może milczeć, jego reakcja, choć emocjonalna, jest zawsze argumentowana, a do tego pełna współodczuwania. Weterana-proświcianina boli nasze tradycyjne historyczne niepamiętanie, które często demonstrują zarówno urzędnicy, jak i deputowani ludowi. Przekonująco, operując wiarygodnymi źródłami, świadectwami archiwalnymi i nowymi badaniami historycznymi, rozprawia się z wielkomocarstwowymi legendami. Oburza go do głębi duszy historyczne ignoranctwo niektórych czołowych działaczy, w szczególności niedawnego odrażającego zarządcy Charkowszczyzny M. Dobkina czy politycznego spekulanta-ukrainofoba D. Tabacznyka — o nich pryncypialnie i odważnie pisał Bohdan Sawkiw właśnie wtedy, gdy w czasach Janukowycza siedzieli na władczych stołkach. Stanowczo i przekonująco Bohdan Sawkiw potępił fałszerskie i oszczercze pisma „początkującego sześćdziesiątnika” Witalija Korotycza, publicystycznie ostro i argumentowanie zdemaskował obłudne wystąpienie, poświęcone upadkowi Muru Berlińskiego, laureata Nagrody Nobla Michaiła Gorbaczowa, który radośnie pochwalił zagarnięcie przez Rosję Autonomicznej Republiki Krymu... Niestety, te jego operacyjnie przygotowane odpowiedzi, repliki, artykuły nie trafiają w porę na łamy gazet, czasem w ogóle nie są drukowane, ale to nie zatrzymuje niestrudzonego publicysty. Jego ostre, wyraziste wystąpienia w obronie narodowej przestrzeni telewizyjnej, języka ukraińskiego i jego wprowadzania w sferę sportową, ukraińskiego Krymu, ukraińskiego i światowego geniusza, akademika Wołodymyra Wernadskiego, wewnątrz-ukraińskiego Morza Azowskiego przed rosyjskimi zakusami zadziwiają faktologiczną argumentacją i jasnym, adresowanym przesłaniem, skierowanym na zdemaskowanie pism nowoczasowych prorosyjskich publicystów i fałszerzy historii. Powiedzmy, gruntowne badanie B. Sawkiwa, poświęcone historii zajęcia przez imperialną Rosję czarnomorskiego i azowskiego wybrzeża, porusza ważny problem strat i odzyskania ukraińskich terytoriów, odwiecznych ukraińskich ziem etnicznych. Nie może ten emocjonalnie wrażliwy patriota spokojnie przyjmować naszego nieudolnego gospodarowania i politycznych manipulacji, związanych przede wszystkim z niedostatecznym profesjonalizmem kadr kierowniczych, zwłaszcza w bliskiej mu sferze naftowo-gazowej. Dla Bohdana Sawkiwa patriotyzm i uczciwość bez profesjonalizmu nie są wiele warte. A profesjonalizm dla działacza zawodowego, dla dyplomaty, dla kierownika w sferze oświaty, kultury, a nawet sportu zakłada, jest przekonany Bohdan Pawłowycz, głęboką znajomość historii narodowej i historii swojej sfery zawodowej. Bo koniecz

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

ale także znać historię nie tylko swojego narodu, lecz także historię innych narodów, przede wszystkim historię naszych relacji z północnym sąsiadem. Dlatego Bohdan Sawkiw niemal każde swoje wystąpienie w prasie argumentuje i wypełnia faktami historycznymi, pragnie przede wszystkim wyjaśnić, czym, jakimi wydarzeniami, jakimi przyczynami, a nawet jakimi błędnymi działaniami swoich polityków i mężów stanu uwarunkowane są te czy inne współczesne problemy. Wystarczy zwrócić uwagę na serię jego artykułów poświęconych problemowi Krymu, wyjaśnieniu pierwotnych przyczyn aneksji przez putinowską Rosję tej części ukraińskiego terytorium, aby przekonać się o celowości tego rodzaju argumentacji swojego stanowiska oraz ogólnej skuteczności prowadzenia polemiki. Wspominam, jak Bohdan Pawłowycz próbował taktownie wyrazić swoją uwagę, wskazać na uchybienia w redagowaniu wspomnień pierwszego prezydenta Ukrainy Łeonida Krawczuka „Pierwszy o Władzy”, gdyż uważał, że nie można dopuścić, aby u tak wybitnego polityka i męża stanu, którego wspomnienia miałyby ukazać się także w tłumaczeniach na języki obce, powtarzały się przykre błędy redakcyjne, a nawet faktograficzne. Bohdan Sawkiw to godny wysokiego szacunku, wieloletni i aktywny członek „Proświty”. Z okazji 140-lecia założenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” przygotował kilka artykułów, w których opisał historię powstania Ukraińskiego Towarzystwa Technicznego, którego pierwszym przewodniczącym wybrano profesora Politechniki Lwowskiej Romana Załozeckiego. A rzecz w tym, że Roman Załozecki, który poświęcił swoją działalność rozwojowi nauki i przemysłu naftowo-gazowego, wiele sił i uwagi poświęcał wprowadzaniu języka ukraińskiego w instytucjach technicznych Galicji. W swoich publikacjach B. P. Sawkiw w istocie wyłożył historię utrwalania języka ukraińskiego w wąskich dziedzinach zawodowych, w ukraińskich towarzystwach naukowo-technicznych, w sferze naftowo-gazowej — w edukacji, nauce, produkcji. Nawiasem mówiąc, pracując w zjednoczeniu „Ukrhazprom” — Naftohaz Ukrainy, Bohdan Sawkiw był bodaj najaktywniejszym członkiem podstawowej organizacji towarzystwa „Proświta”. Jeszcze przed rozpadem ZSRR jako członek komitetu związkowego aparatu zjednoczeń „Ukrhazprom” kierował pracę kulturalno-oświatową na tory patriotyczne. W sali widowiskowej zjednoczenia często występowali wybitni artyści, artyści ludowi Ukrainy Jewhenija Myrosznyczenko, Anatolij Sołowjanenko, Anatolij Mokrenko, Diana Petrynenko, Anatolij Pałamarenko, przeprowadzano z udziałem pracowników „Ukrhazpromu” próby programów koncertowych poświęconych odrodzeniu i wprowadzaniu ludowych tradycji świętowania Bożego Narodzenia, kozackiego święta Pokrowy… Nie bez aktywnego wpływu towarzystwa proświtańskiego, a w szczególności Bohdana Pawłowycza, zorganizowano przygotowanie i druk słownika wyjaśniającego ukraińsko-rosyjskiego z terminologii naftowo-gazowej, prowadzono systematyczną pracę nad wprowadzaniem urzędowego języka ukraińskiego, zainicjowano przejście na język państwowy czasopisma branżowego „Przemysł naftowy i gazowy”. Nie wszystkie artykuły Bohdana Sawkiwa, powtarzam, daleko nie wszystkie jego odpowiedzi, repliki, listy do redakcji gazet, czasopism, radia i telewizji trafiły do tego zbioru. Sam Bohdan Pawłowycz skromnie ocenia swoje reagowanie na problematyczne wyzwania współczesności, uważa je za impulsywne, niedostatecznie wyważone stylistycznie, gdyż pragnął jak najszybciej zareagować na to, co go poruszyło, oburzyło, co zmusiło do pilnego chwycenia za pióro. Ale każda jego operatywna reakcja w formie artykułu czy listu do redakcji jest uczciwa, argumentowana i godna uwagi, ponieważ jest to stanowisko ukraińskiego patrioty, który głęboko przeżywa losy Ukrainy i szczerze pragnie aktywnie służyć Ojczyźnie.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

„Sicz”, „Łuh”, „Sokił”, „Płast” oraz „Proświta”

Bohdan SAWKIW „Sicz”, „Łuh”, „Sokił”, „Płast” wraz z „Proświtą” towarzyszyły ukraińskiemu odrodzeniu narodowemu, poczynając jeszcze od końca przedostatniego stulecia. Działając obok „Proświty”, z praktycznym prozdrowotnym i sportowym ukierunkowaniem („w zdrowym ciele zdrowy duch”), przyczyniały się do patriotycznego wychowania ukraińskiej młodzieży, początkowo tylko w granicach byłych Austro-Węgier, które wyróżniały się bardziej liberalnym stosunkiem do zamieszkujących je narodów (ogniska towarzystw funkcjonowały także w Wiedniu, stolicy monarchii), w odróżnieniu od uznanego żandarma Europy – Rosji. Wychowankowie praktycznych sportowych organizacji „Sicz”, „Łuh”, „Sokił”, a także „Płastu”, ukraińskiego towarzystwa skautowego, stali się jeszcze od końca przedostatniego stulecia zwiastunami ukraińskiej państwowości, wyłonili ze swojego środowiska Strzelców Siczowych, którzy stali się podstawą Ukraińskiej Armii Halickiej, a także zorganizowane przez J. Konowalca spośród wziętych do niewoli Galicjan strzelectwo na Naddnieprzu – jedną z najbardziej odpornych na bolszewicką propagandę jednostek armii Ukraińskiej Republiki Ludowej; wyłonili ze swojego środowiska szereg powszechnie znanych wojskowych oraz ludzi nauki i sztuki, w szczególności tych, którzy niedawno odeszli – Bohdana Hawryłyszyna i Wasyla Slipaka. Drugim bardzo ważnym państwowotwórczym osiągnięciem stało się Towarzystwo Naukowe im. T. Szewczenki, które wraz z nadejściem niepodległości stało się przesłanką do utworzenia narodowej akademii nauk. Ówcześni ukraińscy uczeni I. Puluj, I. Horbaczewski, J. Medwecki, R. Załoziecki, oprócz zmuszonego drukowania swoich prac głównie w obcych językach, wnieśli znaczący wkład w rozwój ukraińskiej terminologii technicznej. Niektórzy sąsiedzi próbowali przypisać sobie naukowe osiągnięcia naszych uczonych i wtedy, dla zagwarantowania ich przynależności do ukraińskości, członkostwo w Towarzystwie Naukowym im. T. Szewczenki okazało się niewystarczające, gdyż członkami autorytatywnej organizacji naukowej wybierani byli także najsłynniejsi uczeni innego pochodzenia, na przykład Einstein i inni. Polacy w swoich publikacjach nawet przekształcili nazwisko znanego ukraińskiego uczonego J. Medweckiego na swoją modłę (Niedwiedzki) i tylko przynależność tego ostatniego do „Proświty” stała się gwarancją ukraińskości. Dlatego uważam, że współczesna „Proświta” oraz czasopismo „Słowo Proświty” nie powinny pozostawać na uboczu ważnego składnika patriotycznego wychowania przyszłych pokoleń. Jeszcze w czasach przeprowadzania piłkarskiego „Euro 2012” zwracałem uwagę na naglącą potrzebę wznowienia wydawania ukraińskiej „Sportywnoj hazety” przy istniejącym zalewie rosyjskojęzycznych czasopism, nawet klonów rosyjskich wydawnictw. Przecież wcześniej kijowscy dynamowcy i inni sportowcy prenumerowali i z przyjemnością czytali ukraińską gazetę. Zwracałem uwagę także na to, że zamorska ukraińska diaspora, wyprzedzając przedstawicieli takich państwowych narodów jak Holandia, Niemcy, Włochy, Polska (język hiszpański i portugalski i tak są dominujące w Ameryce Łacińskiej), wydawała „Sportywni wisti”. A do wznowienia ukraińskiego czasopisma „Słowo Proświty”, wyznając znaną tezę, że w złożonym słowie „kultura fizyczna” drugi składnik jest decydujący, powinno wziąć pod swoją opiekę naświetlanie życia sportowego kraju. Przecież i naświetlanie życia sportowego, zdecydowane wypełnienie przestrzeni sportowej jakościowym ukraińskojęzycznym komentarzem, ukraińskojęzycznymi wywiadami trenerów, sportowców i obserwatorów sprzyjałoby patriotycznemu wychowaniu, zrozumieniu prestiżu ojczystego języka, nawróceniu dorastającego pokolenia do opanowania go. Niezbędne jest zdecydowane polepszenie pracy organizacyjnej nad tworzeniem podstawowych ognisk „Proświty” we wszystkich szkołach o profilu sportowym oraz w drużynach mistrzowskich. Nie zapominajmy, że puste miejsce nie istnieje. Brak jakościowej ukraińskiej informacji i zalew dobkińsko-kernesowskiej interpretacji historii doprowadził niedawno do takiego kuriozum: ufny młody komentator piłkarskiego widowiska nagle oświadczył, że przeprowadzenie tegorocznego piłkarskiego finału pucharu postanowiono przeprowadzić… w „pierwszej stolicy” Ukrainy. Nie zapominajmy, jak przedstawiciele oligarchatu, bracia Surkisowie, zdołali upolitycznić narodowych ulubieńców. zapisawszy do SDPU(o) całą drużynę kijowskiego „Dynama”, wybudowali na Zakarpaciu pod przykrywką bazy wypoczynkowej dla dynamowców daczę dla swojego szefa W. Medwedczuka, z której korzysta on do dziś. Nie umniejszając poszczególnych zasług Surkisów, w szczególności w organizacji przez Hryhorija „Euro – 2012”, stopniowego zrozumienia niektórych kwestii przez obecnego właściciela, nie zapominajmy, że ich niezdarna praca z sędziowaniem doprowadziła do wykluczenia drużyny z rozgrywek o puchar europejski. Wtedy, jeszcze w latach niby braterskiego stosunku Rosji do naszego państwa, w przynajmniej dwóch wydanych w Rosji „Encyklopediach futbolu”, w których propagowano osiągnięcia dwóch najbardziej utytułowanych poradzieckich drużyn — moskiewskiego „Spartaka” i kijowskiego „Dynama”, w charakterystyce tego ostatniego oprócz zdobycia licznych nagród wskazuje się na dyscyplinarne wykluczenie go z europejskich rozgrywek. Wtedy tylko dzięki osobistej interwencji niedawnego prezydenta Ukrainy Ł. Krawczuka udało się skrócić termin wykluczenia. Niepokoi też niedawna inicjatywa Surkisów dotycząca odzyskania od znacjonalizowanego „Prywatbanku” jakiejś sumy, co zachwiewa stabilność waluty narodowej. Nieoczekiwanym stało się mianowanie nowym trenerem „Dynama” przestarzałego Lucescu, który przez cztery lata, trenując petersburski „Zenit” oraz reprezentację Turcji, nie zdołał osiągnąć zadowalających wyników. Przecież tylko tak wielkiemu trenerowi jak W. Łobanowski udało się w trzech etapach kierowania kijowską drużyną osiągać wysokie wskaźniki, wychować trzech zdobywców europejskiej „Złotej Piłki”, a także czasami z powodzeniem łączyć główną pracę z trenowaniem reprezentacji narodowej. W tak delikatnych kwestiach zarozumiały właściciel klubu powinien był poradzić się opinii publicznej, uwzględnić profesjonalne zdanie samych piłkarzy. Całkowicie niepedagogicznym uważam stosunek I. Surkisa i jego trenera Chackiewicza do dalszego szkolenia perspektywicznego gracza S. Supriahi. Chciałoby się uwierzyć w cud, ale dla pracy w przyszłości (jeśli nie będzie to sprzeczne z surowością międzynarodowych przepisów, wtedy — na czysto społecznych zasadach, uwzględniając narodowe osobliwości) utworzyć społeczną radę opiekuńczą, która gwarantowałaby ochronę przed wszelkimi nieprzemyślanymi nominacjami. Dla przywrócenia zaniedbanego autorytetu ulubionego lidera ukraińskiego futbolu, prawdopodobnie trzeba opierać się na wychowankach własnej szkoły oraz, jako wyjątek, zapraszać zdolnych wykonawców z innych miast, ograniczając do minimum zaproszenia z innych krajów. Wybaczcie historyczną analogię, w moim postrzeganiu kijowska drużyna powinna przypominać Sicz Zaporoską — z główną ukraińską masą, tylko z niewielkim uzupełnieniem z innych, przeważnie spokrewnionych narodów. Wcześniej do kijowskiego „Dynama” zapraszano (a to przez pół wieku) tylko takich graczy jak Chmielnicki, Szczegolkow, Puzacz, Porkujan, Konkow, Biełanow, Biessonow, Protasow, Łytowczenko, Demianenko, Zawarow oraz najbardziej znanych spoza granic Ukrainy, graczy europejskiego poziomu, jak J. Wojnow, W. Kołotow, W. Szewczenko, Vida, Bialkiewicz. Trzeba wypracować strategiczną decyzję optymalnego udziału ukraińskich piłkarzy w europejskich i innych mistrzostwach, ograniczenia oligarchicznego wpływu na życie piłkarskie. Przecież pamiętne jest przerwanie dalszych dróg utrwalania sukcesów prowadzonego przez M. Markewycza charkowskiego „Metalista”, a zwłaszcza „Dniepru” po podstępnych działaniach oligarchów, to samo dotyczy losu „Karpat” itd. Pomimo niemal nieograniczonych finansowych wlewów, w porównaniu z innymi klubami, posiadania ponad dwukrotnego składu wysoko wykwalifikowanych wykonawców, „Szachtar” dawno stracił prawdziwe szachterskie oblicze, przekształciwszy się w połowie w reprezentację Ameryki Łacińskiej i Afryki, nie stał się prawdziwą doniecką drużyną, a raczej komercyjną organizacją zajmującą się zakupem i sprzedażą graczy. Taka drużyna nie może stać się narodową dumą kraju. Uważam, że w takich miastach z ustalonymi tradycjami piłkarskimi, doświadczeniem w wychowywaniu oryginalnych mistrzów, jak Odessa, Charków, Dniepr, Lwów władze miejskie powinny zjednoczyć lokalnych biznesmenów, którzy w składce utrzymywaliby drużyny. Od oligarchicznego ucisku trzeba wszędzie odejść. Tylko poprzez tworzenie trwałych patriotycznych kolektywów, a nie pasierbów oligarchatu, ukraiński futbol może się odrodzić i zająć godne miejsce na świecie. Chętni mogą mnie uzupełnić.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

Oryginał po ukraińsku · tłumaczenie jest aktualizowane

англійську, арабську, білоруську, болгарську, верхньолужицьку, вірменську, гінді, готську, грузинську, давньоанглійську, давньогрецьку, давньоруську, данську, есперанто, іврит, індонезійську, іспанську, італійську, їдиш, караїмську, китайську, корейську, кримськотатарську, латинську, литовську, македонську, молдовську, німецьку, новогрецьку, норвезьку, перську, польську, португальську, ромську (циганську), російську, румейську [кримсько­грецьку], румунську, санскрит, сербську, словацьку, словенську, старослов’янську, староукраїнську, татарську, турецьку, туркменську, угорську, урумську [Донеччина], фінську, французьку, хорватську, церковнослов’янську, чеську, шведську, японську. (Індекс мов, зафіксованих у словниках української мови, що видані в Україні, подано наприкінці покажчика).
Strona · s. 10strona oryginału ↗

Ukraina – kraj co najmniej Przedmowa kompilatora

Dmytro PYŁYP CZUK Ciąg dalszy. Początek w nr 30-32 z 2020 r. 2. Jest to pierwszy bibliograficzny indeks publikacji papierowych słowników języka ukraińskiego, sporządzony według zasady maksymalnej kompletności. Objęto wydania z okresu od 1596 do 2018 roku włącznie. Łącznie w indeksie znajduje się 9244 notatek bibliograficznych; ogólna objętość wydania – 67 arkuszy wydawniczych. W indeksie znajdują się trzy główne rozdziały. W rozdziale I „Wydania książkowe na Ukrainie: 1627–2018” opisano 8036 słowników, w rozdziale II „Wydania książkowe w innych krajach świata: 1596–2018” – 556 słowników, a w rozdziale III „Osobne publikacje w wydaniach periodycznych i ciągłych oraz słowniki przyksiążkowe: 1793–2018” odnotowano 652 publikacje. Zapisy bibliograficzne usystematyzowano chronologicznie, a w rozdziale II – także według krajów wydania. Koniecznie trzeba zaznaczyć, że pierwszy słownik języka ukraińskiego – „Lexis” Ławrentija Zyzanija-Tustanowskiego (1596), rówieśnik unii brzeskiej – ukazał się drukiem na Litwie (Wilno, drukarnia Bracka), cały tekst słownika miał 34 strony i zawierał 1061 słów. Jak pisze profesor Iryna Farion, właśnie ten słownik po raz pierwszy odnotował słowa mowa, mowlu, mowłennya1. Drugim (po „Lexisie”) drukowanym słownikiem ukraińskim, ale pierwszym na terenach Ukrainy, stał się „Lexikon sławenoroskij” Pamwy Beryndy (1627, 477 s., drukarnia Ławry Pieczerskiej w Kijowie). Zwracam uwagę czytelników na to, że indeks „Słowniki języka ukraińskiego” podaje informacje nie tylko o słownikach w wąskim rozumieniu tego terminu, ale także o innych źródłach o charakterze i objętości encyklopedyczno-informacyjnej, w których w porządku alfabetycznym lub tezaurusowym usystematyzowano materiał leksykograficzny. Jako kompilator bronię rozszerzającej interpretacji terminu „słowniki języka ukraińskiego”. Pewnego razu, już bliżej zakończenia pracy nad tą książką, zanotowałem, że w opisach bibliograficznych wymienionych w moim indeksie wydań książkowych czy publikacji prasowych słowo „słownik” pojawia się ponad 6,8 tysiąca razy, słowniczek – 222, słownik i słowniczek – po 2 razy, informator – 1128 (w tym słownik-informator – 732), encyklopedia – 914, rozmówki – 317, glosariusz – 89, leksykon – 62, atlas – 59, nomenklatura – 33, tezaurus – 21, wykaz – 12, farmakopea – 4. Niestety, w tych danych o terminologii gatunkowej było dużo „szumu informacyjnego” i ostateczne liczby być może okażą się nieco inne, ale ich kolejność i proporcje, jestem pewien, pozostaną takie same, więc przytoczona statystyka daje choćby przybliżone wyobrażenie o owocach pracy ukraińskich leksykografów przez rzekomo ponad cztery stulecia (422 lata). Jeśli uszykować dane mojego indeksu bibliograficznego o liczbie tytułów papierowych słowników języka ukraińskiego, wydanych w latach 1627–2018, w jeden łańcuch, wyjdzie bardzo informatywna tabela, w której wyraźnie widać historyczny bieg twórczej produkcji ukraińskich leksykografów i niezaprzeczalny związek między wzlotami w narodowym słownikarstwie a wzlotami narodowo-wyzwoleńczego ruchu Ukraińców (patrz tabela 2). Z tej tabeli dobrze widać trzy okresy wzlotu ukraińskiej leksykografii, które wyraźnie korelują z historycznymi okresami wzrostu świadomości narodowej i aktywności Ukraińców. Pierwszy z tych okresów – Rewolucja Ukraińska: jeśli przez 290 lat (1627–1916) na Ukrainie wyszły 93 słowniki, to w ciągu zaledwie dwóch lat (1917–1918) opublikowano 98. Leksykograficzny wybuch! Drugi wybuch (podczas tak zwanej chruszczowowskiej Odwilży) był o wiele słabszy i wyraźnie kontrolowany przez reżim. Jeśli w okresie 1944–1957 (a to 14 lat) średnioroczna produkcja słowników była na poziomie 4 tytułów, to w latach 1958–1964 (to 7 lat) wynosiła 19 tytułów. Przy tym, nieco zmniejszywszy (po XX zjeździe) presję asymilacyjną, władza wtedy właśnie (1958) wprowadziła w Związku „superdemokratyczne” prawo wyboru przez rodziców języka nauczania ich dzieci, które miało zniszczyć możliwości odrodzenia narodowego i sprzyjać totalnej asymilacji nie-Rosjan. W istocie, rozstrzelawszy narodowe Odrodzenie lat 20.-30., władza okupacyjna w epoce po ukrainizacji ani razu nie zademonstrowała przychylności wobec języków mniejszości narodowych. Trzeci i najpotężniejszy wybuch narodowej leksykografii na Ukrainie rozpoczął się po ogłoszeniu Niepodległości Ukrainy i trwa do dziś. Wyraźnie demonstruje on, że współczesny rozwój ukraińskiej leksykografii jest formą utwierdzenia świadomości narodowej oraz, choć skrajnie niespójnego, tranzytu do funkcjonowania języka ukraińskiego jako państwowego, ze wszystkimi postkolonialnymi sprzecznościami tego procesu. Statystyka mojego indeksu uderza tym, że lwia część zrobionego przez naszych słownikarzy należy do ostatniego mniej więcej stulecia (1917–2018). Jeśli patrzeć z Kremla, to dwie rosyjskie rewolucje wypuściły dżina – język ukraiński – z butelki i teraz już żadne zaklęcia nie są w stanie zawrócić go tam, gdzie był. Opierając się na danych tego indeksu, Państwo Ukraińskie i jego obywatele mogą odtąd szczycić się, że Ukraina to kraj co najmniej siedmiu tysięcy słowników, nawet jeśli brać pod uwagę tylko te wydania, które mają w tytule leksem słownik (a przecież liczba odnotowanych przez bibliografów słowników języka ukraińskiego, wydrukowanych w formie papierowej jako osobne wydania książkowe na Ukrainie i w 30 innych krajach świata, dzisiaj przekroczyła granicę 8,5 tys. wydań!), a próby Moskwy dowodzenia naukowcom innych krajów, że żaden osobny język ukraiński nie istnieje, to bezczelne i cyniczne imperialne kłamstwo. Indeks skłania do myślenia, że prawdopodobnie ukraińska leksykografia pod względem swojej aktywności należy dzisiaj do pierwszej dziesiątki leksykografii świata2 i że w razie pomyślnego rozwoju kraju język ukraiński ma szansę w najbliższych dziesięcioleciach stać się jednym z języków światowej komunikacji. Jeśli konsekwentnie przeanalizować postęp (czyli progres) ukraińskiej leksykografii według okresów jej rozwoju, to zobaczymy bezpośrednią zależność jej stanu od reżimu wolności lub niewoli. Spróbujmy przeanalizować fale tego historycznego rozwoju czy upadku na przykładzie siedmiu odcinków statystycznych w zakresie od przeszłości do przyszłości. Średnioroczne wskaźniki liczby tytułów słowników podamy jako indeksy. W latach 1627–1916 (290 lat) na Ukrainie wydano 93 słowniki 0,3. W latach 1917–1918 (2 lata) wydano 98 słowników 48,5. W latach 1627–1991 (365 lat) na Ukrainie wydano 1153 słowniki 3,2. W latach 1919–1991 (73 lata władzy okupacyjnej nomenklatury) na Ukrainie wydano 962 słowniki 13,2. W latach 1627–2018 (392 lata) na Ukrainie wydano 8036 słowników 20,5. W latach 1992–2018 (27 lat) w niepodległej Ukrainie wydano 6883 słowniki 255,0. W latach 2001–2018 (18 lat) na Ukrainie wydano 5565 słowników 309,2. Jeśli zestawić sumaryczne wskaźniki statystyczne liczby tytułów słowników w dwóch epokach – PRZED ogłoszeniem Niepodległości Ukrainy i ZA Niepodległości – to otrzymamy takie dwa zbiory: 1153 (14,3%) w latach 1627–1991 włącznie – i 6883 (85,7%) w latach 1992–2018. Stosunek średniorocznych wskaźników dotyczących liczby wydanych tytułów w tych dwóch epokach – 3,3 : 309,2, lub inaczej mówiąc, jest ekwiwalentny stosunkowi 1 : 94. Widzimy, że w warunkach wolności wskaźnik aktywności leksykograficznej za każdym razem rośnie, i odwrotnie: brak wolności za każdym razem radykalnie zmniejszał szanse na wydawanie słowników, a zatem i na funkcjonowanie języka ukraińskiego. Jeśli zastanowić się nad danymi statystycznymi tego indeksu bibliograficznego, to mówią one także o poziomie wolności twórczości leksykograficznej ukraińskich leksykografów. W niepodległej Ukrainie (1992–2018) średnioroczna liczba tytułów papierowych wydań słowników języka ukraińskiego (255,0) 19-krotnie przewyższa ten sam wskaźnik (13,2) w moskiewskiej kolonii pod nazwą „Ukraińska SRR” (1919–1991). Zauważmy: i to niemal wyłącznie dzięki współczesnym entuzjastom pracy słownikowej! Skrajnie upokorzony status Ukrainy jako moskiewskiej kolonii można zilustrować na przykładzie wydawania w USRR słowników języka angielskiego. Ukraińska SRR już w 1945 r. była członkiem-założycielem ONZ, a pierwszy słownik języka angielskiego ukazał się dopiero w 1948 r. – w 29. roku istnienia USRR: Podweźko, M. L. Słownik angielsko-ukraiński: ok. 50 000 słów i wyrażeń z dod. tablicą czasowników nieregularnych oraz spisami skrótów i nazw geogr. / opracował M. L. Podweźko przy współpracy K. I. Hryhorenki. – Kijów: Rad. szkoła, 1948. – 792 s. Przez 73 lata czerwonego kolonializmu ukazały się zaledwie 32 słowniki angielskiego. Przez pierwsze 9 lat istnienia niepodległego państwa Ukraina (1992–2000) takich wydań było już 201, a dziś ogólna liczba tytułów papierowych słowników angielskiego, wydanych w naszym kraju, już dawno przekroczyła tysiąc. Przypomnę, że z sześciu języków ONZ Ukraińska SRR – członek-założyciel ONZ – wydawała słowniki tylko w trzech: angielskim, rosyjskim i francuskim. Żadnego słownika z języka arabskiego, chińskiego i hiszpańskiego moskiewska kolonia „USRR” nie wydała. Jeśli w kolonialnym statusie USRR dozwolone było wydawanie słowników w czternastu językach, to w niepodległej Ukrainie słowniki w latach 1992–2018 odnotowały już pięćdziesiąt sześć języków (co jest o 42 języki więcej), a wśród nich: azerski, Rok i liczba tytułów Rok i liczba słowników tytułów słowników słowników 1627 – 1 1751 – 1 1756 – 1 1804 – 1 1830 – 1 1849 – 1 1850 – 1 1852 – 1 1861 – 1 1862 – 1 1864 – 1 1865 – 1 1866 – 1 1867 – 1 1869 – 1 1871 – 1 1873 – 1 1874 – 2 1877 – 1 1881 – 1 1882 – 2 1884 – 1 1885 – 1 1886 – 3 1888 – 1 1889 – 1 1890 – 1 1892 – 2 1893 – 3 1894 – 3 1896 – 2 1897 – 2 1898 – 2 1899 – 2 1900 – 1 1901 – 1 1902 – 1 1904 – 3 1905 – 3 1906 – 2 1907 – 5 1908 – 7 1909 – 8 1910 – 4 1911 – 4 1912 – 4 1913 – 1 1914 – 1 1916 – 1 1928 – 25 1929 – 13 1930 – 22 1931 – 19 1932 – 9 1933 – 8 1934 – 11 1935 – 11 1936 – 6 1937 – 6 1938 – 6 1939 – 2 1940 – 3 1941 – 3 1942 – 2 (USRR = 0) 1943 – 0 1944 – 0 1945 – 0 1946 – 0 1947 – 2 1948 – 5 1949 – 1 1950 – 5 1951 – 4 1952 – 3 1953 – 4 1954 – 4 1955 – 15 1956 – 6 1957 – 9 1917 – 21 1918 – 76 1919 – 10 1920 – 6 1921 – 3 1922 – 4 1923 – 14 1924 – 16 1925 – 22 1926 – 34 1927 – 20 Między innymi trudno pominąć fakty, które aż proszą się o rubrykę „PUTIN KŁAMIE”, o których powinny wiedzieć ukraińskie władze, dyplomacja, media, społeczność naukowa oraz ukraińska diaspora, jak również, nawiasem mówiąc, nasi partnerzy i sympatycy na Zachodzie i Wschodzie... Według moich danych, na dzień 08.12.2019 w całej niemal czterystuletniej historii ukraińskiej leksykografii (1627–2018) na Ukrainie ukazały się 3203 papierowe wydania słowników przekładowych, z nich 1497 wydań (lub 46,7%) – to rosyjsko-ukraińskie (RUS) oraz ukraińsko-rosyjskie (URS) słowniki. Ten fakt całkowicie zaprzecza fałszywemu, niepiśmiennemu i antynaukowemu twierdzeniu Putina o tym, że Ukraińcy i Rosjanie to „jeden naród”. O wyraźnym pragnieniu Ukraińców odcięcia się od języka rosyjskiego świadczy także stosunek RUS i URS, wydanych przez Ukrainę w statusie KOLONIALNYM i NIEPODLEGŁYM: jeśli w kolonialnej Ukrainie przez kilka wieków niewoli językowej co roku ukazywało się średnio jedno papierowe wydanie RUS lub URS, to w niepodległej drukuje się 40 takich wydań rocznie. W swoje RUS lub URS ukraińscy leksykografowie, jeśli nie byli konformistami i zdrajcami, wkładali i wkładają nie hasło „Na wieki razem!”, a – „Precz od Moskwy!”. Pełna bibliografia RUS i URS byłaby książką na co najmniej 150 stron. Ważne jest wskazanie na niektóre inne proporcje w wydawaniu słowników przekładowych. Spośród 3203 takich słowników w całej historii ich wydawania na liście słowników języka angielskiego – ogółem 1172 wydania (to 36,6% od ogólnej liczby tytułów słowników przekładowych – na tle 46,7% słowników z udziałem języka rosyjskiego, o czym Tabela 2 Liczba papierowych książkowych wydań słownikowo-informacyjnych na Ukrainie w latach 1627–2018 (na 18.03.2020) Rok i liczba tytułów Rok i liczba Rok i liczba tytułów słowników tytułów słowników słowników 1958 – 20 1959 – 22 1960 – 14 1961 – 22 1962 – 14 1963 – 22 1964 – 30 1965 – 13 1966 – 10 1967 – 11 1968 – 16 1969 – 27 1970 – 22 1971 – 26 1972 – 20 1973 – 21 1974 – 16 1975 – 8 1976 – 25 1977 – 20 1978 – 19 1979 – 21 1980 – 15 1981 – 17 1982 – 10 1983 – 12 1984 – 19 1985 – 22 1986 – 14 1987 – 11 1988 – 14 1989 – 14 1990 – 23 1991 – 36 1992 – 79 1993 – 161 1994 – 134 1995 – 132 1996 – 130 1997 – 164 1998 – 152 1999 – 170 2000 – 190 2001 – 230 2002 – 224 2003 – 273 2004 – 290 2005 – 290 2006 – 356 2007 – 359 2008 – 385 2009 – 332 2010 – 334 2011 – 341 2012 – 366 2013 – 330 2014 – 281 2015 – 285 2016 – 287 2017 – 284 2018 – 323

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

Oryginał po ukraińsku · tłumaczenie jest aktualizowane

сімох тисяч словників національної мови

згадано вище). Але в незалежній Україні частка словників за участі англійської мови різко зросла. Серед 2688 перекладних словників, надрукованих у 1992–2018 рр., російську мову включають 1110, а англійську – 1140 (тобто разом частка обох мов у загальній кількості назв перекладних словників кумулятивно становить 70,2 %). Якщо вилучити з підрахунків за цей період словники, в яких одночасно є і російська, й англійська мови (а їх є 308), то на інші 53 мови, без урахування видань староукраїнською мовою, припаде, вочевидь, приблизно 715 словників (менше 27 %), що, як на мене, вельми мало. Наступні дві найчисленніші групи перекладних словників – це словники німецької мови (в 1992–2018 рр. – 311 назв) і французької (148). Тобто щодвароки незалежна Україна видає 19 назв словників німецькою та 11 – французькою. Запитання до амбасад Німеччини та Франції в Україні: а скільки словників української мови за оті 27 років видали німецькі та французькі видавництва?5 Якщо ми просуваємо франкофонію і дойчефонію в Україні, то чому вони не просувають українофонію в себе? Однозначно зрозуміло, що це – інерція імперського мислення, яке й досі таке характерне не лише для Росії. Питання можна поставити й дещо ширше: а коли Міністерство закордонних справ України вело переговори на теми створення і видання українсько-іноземних та іноземноукраїнських словників у країнах проживання нашої діаспори? Які посольства України за кордоном переймаються тим, щоб українські видання словників і загалом українська книга була у фондах бібліотек країни перебування? Хто з українських науковців, крім колективу УМІФ академіка Широкова, зініціював створення перекладних видань словників за участі іноземних наукових закладів та лексикографів? Принагідно хочеться запитати і таке: чому держава Україна кинула напризволяще питання про поширення у світі свого академічного тлумачного “Словника української мови” у двадцятьох томах?6 Чому та сама держава не фінансує хоча б одну Національну бібліотеку України ім. Вернадського в частині виконання нею функції міжнародного книгообміну з найбільшими книгозбірнями світу? Про те, що цей книгообмін сьогодні на нулі, свідчить Звіт про діяльність НАН України за 2019 р.: у ньому щодо Бібліотеки ім. Вернадського про її міжнародний книгообмін – ані слова7. Аналізуючи на базі цього покажчика кількість виданих в Україні перекладних словників, можна укласти своєрідний рейтинг мов, відображених у цих словниках (див. таблицю 3). Завдяки новому бібліографічному покажчикові ми можемо тепер розглянути в хронологічному порядку: коли українська мова вперше вступила в лексикографічний контакт з тією чи тією мовою? Назва мови до В 1991 1992– включ. 2018 Кримськотатарська чеською терміни) (до 2018 р. включно) всьо­го Назва мови Фактично перші книжкові видання словників з інших мов у поєднанні з українською з’являлися в Україні друком у такій послідовності: 1627 – староукраїнська мова виступає у парі з церковнослов’янською мовою (“Леξіконь славеноросскій...” Памви Беринди) Середина XVII ст. – з латинською (“Лексикон латинський” Є. Славинецького і “Лексикон словено-латинський”, створений ним у співавторстві з А. Корецьким-Сатановським; опубліковані В. В. Німчуком аж у 1973 р.) 1751 – з польською (Почаїв) 1838–1843, “Словник української мови” П. Білецького-Носенка (опублікований лише 1966 р.) – з російською (а фактично першим у 1861 р. видрукувано словник Каленика Шейковського “Опыт южно-русского словаря”) 1849 – з німецькою (вже після “Весни народів” 1848 р.) 1881 – з угорською 1900 – з давньогрецькою (словник І. Огоновського до Гомерових поем) 1922 – з есперанто (видано в Коломиї) 1948 – з англійською (Зх. Україна – з 1926 р.: Календар на рік 1927 і слівничок українсько-англійський, котрого повинен научитися кождий українець, котрий емігрує до Канади. – [Львів]: Накл. департаменту кольонізації і розбудови, 1926. – 24 с.) 1951 – з французькою 1957 – зі старослов’янською 1988 – з болгарською, молдавською і 1993 – з верхньолужицькою, івритом, іспанською, румейською та урумською (розмовник у Донецьку) 1995 – з арабською (в 6-мовному словничку медико-біологічних термінів, Одеса) і кримськотатарською (розмовник, Київ) 1996 – з румунською (втім, 1964 р. вийшло “бухарестсько-чернівецьке” видання бухарестського видавництва “Didactica şі реdаgоgіса”, але це видання важко віднести до категорії українських з огляду на його румунське місце народження) та їдиш 1997 – з новогрецькою та японською 1998 – з італійською 1999 – з португальською і хорватською 2000 – з давньоруською (чи не запізно?!) (Василь Денисюк, словник скорочень) 2001 – із сербською 2002 – з ромською (циганською), словацькою (тоді як у Словаччині 1985 р. вийшов величезний словник П. Бунганича) і готською (автор словника – В. В. Євченко, вінницьке видавництво “Фоліант”) 2004 – з давньоанглійською, китайською, литовською, шведською 2005 – з македонською 2006 – з білоруською (!!!), перською, татарською та фінською 2007 – із санскритом (лише езотеричні 2008 – з караїмською Таблиця 3 до В всього 1991 1992– включ. 2018 2009 – з данською і корейською 2010 – з вавилоно-ассирійською [аккадською] (словник Андрія Карнауха, Дніпропетровськ) 2011 – з норвезькою 2012 – з азербайджанською, турецькою та гінді 2013 – з індонезійською і туркменською (тримовний словник на 111 с.) 2014 – з грузинською 2015 – зі словенською 2017 – з вірменською Чи можна сьогодні, констатуючи майже революційні зміни в українській перекладній лексикографії, назвати її стан ідеальним? Та в жодному разі! Деколонізація нашої лексикографії все ще йде дуже важко. Найперше тому, що бракує державної стратегії та державної допомоги в цій надважливій сфері творчого життя. Часто нас не можуть влаштовувати обсяг, якість і парадигма різновидів наявних словників. Дуже рідко можемо визнати комплекс словників з конкретної мови достатнім для забезпечення перекладацької роботи. Для багатьох користувачів існування електронних інтернет-словників, на жаль, не компенсує відсутності паперових видань. Україна досі не має ніяких паперових словників із дуже багатьох мов, зокрема, з таких, як абхазька, аварська, албанська, арагонська, баскійська, валенсійська, гагаузька, галісійська, естонська, ірландська, ісландська, каталанська, ладинська, латиська, люксембурзька, нижньолужицька, нідерландська, окситанська, осетинська, провансальська, ретороманська, фризька, з багатьох мов Азії, зокрема бенгалі, бурятської, в’єтнамської, дарі, індонезійської, казахської, калмицької, каракалпацької, киргизької, курдської, кхмерської, лаоської, малагасійської, малайської, маратхі, монгольської, непальської, пенджабі, пушту, сингальської, тайської, тамільської, телугу, узбецької, урду, філіппінської, чуваської, якутської, із жодної з мов Африки та з мов корінних народів Америки. Як не дивно, досить скромні наші лексикографічні зв’язки з Білоруссю, а ще скромніші – з Литвою. Скажімо, у Литві, де 1596 р. з’явився перший друкований український словник (“Лексис” Лаврентія Зизанія), за роки Незалежності України не видрукувано жодного литовсько-українського чи українсько-литовського словника або ж розмовника, хоч тема балто-слов’янських зв’язків протягом останнього півстоліття в Україні активно досліджувалася. Важлива й актуальна для України проблема – створення й видання багатомовних словників. Яка тут ситуація? У 3203 перекладних словниках України, що вийшли на її теренах в 1627–2018 рр., зафіксовано від двох до сімох мов (тут мною не враховано позицію № 7275. – Д. П.). Двомовні словники (2695) становлять 84,1 % цієї групи словників, тримовні – 12,3 %, чотиримовні – 2,4 %, а 5-, 6- і 7-мовні словники разом становлять у вказаному історичному періоді 1,1 % від кількості назв перекладних словників. За 27 років Незалежності України (1992– 2018) у 2688 виданнях її словників представлено дві або більше мов (див. таблицю 4). Якщо виокремити групу тільки “найбагатомовніших” словників України, в яких подано п’ять–сім мов, то, окрім української мови, в них найчастіше бувають представлені англійська (майже завжди), російська, німецька і французька, значно рідше – іс­ Категорія словників Період до Незалежності (1627–1991), назв Далі буде. графіки! 2020 рр. Випуск в Україні двоі багатомовних словників Період Незалежності (1992–2018), назв панська, латинська і польська, і зовсім рідко – арабська, білоруська, болгарська, грузинська, есперанто, румунська, китайська і японська мови. На жаль, у багатомовних словниках України зовсім не представлені азербайджанська, бенгальська, в’єтнамська, вірменська, гінді, данська, естонська, іврит, італійська, казахська, кримськотатарська, португальська, корейська, нідерландська, литовська, латиська, норвезька, сербська, турецька, угорська, чеська8, шведська та інші мови Європи, Азії та Африки, важливі з погляду міжнародних відносин України. Історичним непорозумінням та актом колоніалістичної культурної безтактності й нашого “пізнеіванства” (слівце Павла Штепи) досі є брак в Україні великого перекладного словника з давньогрецької мови (сором бере перед освіченими українцями XVII століття!). “Енциклопедичний словник класичних мов” за редакцією проф. Л. Л. Звонської – це дуже добре, але він за своїм статусом та обсягом словників Генрі Лайдела і Роберта Скотта (Великобританія), Анатоля Бейї [Ваіllу] чи П’єра Шантрена (Франція), Роберта Бікса (Нідерланди), Вільгельма Гемолля (Німеччина), Йосифа Дворецького (Росія) замінити, на жаль, не може. 1 Фаріон І. Суспільний статус староукраїнської (руської) мови у XIV–XVII століттях : мовна свідомість, мовна ійсність, мовна перспектива. – Вид-во Львівської політехніки, 2015. – С. 148. 2 Мої пошуки бібліографічних покажчиків про словники інших національних мов, які перевищували б за кількістю зареєстрованих видань цей покажчик, виявились марними. – Д. П. 3 Це варто було б зобразити засобами інфо­ 4 Логічно, що без урахування видань 2019– 5 У Франції в електронному каталозі бібліотеки Сорбони я знайшов лишень один солідний словник української мови: Dісtіоnnаіrе frаnçаіs-uкrаinіеn [Техtе іmрrіmé] / О. Andriеvskа, L. Jаvоrskа. Раrіs : РIUF, 1994. 1 vоl. (792 р.) ; 21 х 13 сm. Рrеmіѐrе Imрrіmerie Ukrаіnіеnnе dе Frаnсе (РIUF) [Перша українська друкарня Франції], ISВN 2-900419-05-0. Тобто 60-річної давності українське видання через 38 років передрукувала у Франції українська діаспора. А що зробили для представлення французам української мови французький уряд, французьке міністерство освіти, французькі славісти, університети, Французька академія наук (Aсаdémіе des sсіеnсеs)? У Національній бібліотеці Франції імені Ф. Міттерана в ролі словників з української – лишень невеличкі французькі видання типу брошур. 6 Тільки за моїми спостереженнями в електронних каталогах бібліотек світу, 42 бібліотеки із чотирнадцятьох країн світу придбали або отримали як подарунок СУМ-20 (в переважній більшості випадків – перші два томи). А далі томи Словника перестали надходити – до трьох національних бібліотек інших країн: Бібліотеки Конгресу США, Британської бібліотеки і Національної бібліотеки Чехії; до тридцятьох п’ятьох бібліотек найшанованіших університетів світу в Європі, Америці, Азії; до таких всесвітньо відомих книгозбірень, як Нью-Йоркська публічна бібліотека, Публічна бібліотека Торонто, Баварська державна бібліотека, Центральна бібліотека Цюриха. 7 http://files.nas.gov.ua/PublicMessages/Doc­ uments/0/2019/12/200429172445665-1302.pdf 8 Подібним-таки чином у Чехії в численних багатомовних словниках бракує української мови, що свідчить, либонь, про відсутність взаємних контактів на цю тему між лінгвістами обох країн. Таблиця 4 Разом, назв Рейтинг мов за кількістю виданих в Україні перекладних словників Видано словників, назв Видано словників, назв Російська 387 1110 1497 Арабська – 13 13 Англійська 32 1140 1172 Турецька – 13 13 Німецька 67 306 373 Есперанто 1 11 12 Французька 16 149 165 Китайська – 12 12 Латинська 27 135 162 Давньогрецька 51 6 11 Польська 20 119 139 Молдавська 1 7 8 Іспанська – 61 61 Португальська – 8 8 Італійська – 48 48 Білоруська – 7 7 Двомовні 491 2204 2695 Угорська 6 33 39 Старослов’янська 2 4 6 Тримовні 22 372 394 Румунська 1 25 26 Словацька – 6 6 Чотиримовні – 76 76 Чеська 2 16 18 Хорватська – 6 6 П’ятимовні 2 18 20 Японська – 18 18 Корейська – 6 6 Шестимовні – 12 12 – 17 17 Перська – 5 5 Семимовні – 6 6 Всього словників 515 2688 3203 Новогрецька – 14 14 Сербська2 – 5 5
Strona · s. 12strona oryginału ↗

Taras Szewczenko: „Potrzebna jest satyra, na przykład taka jak »Zaręczyny« Fiedotowa…”

Kontynuujemy projekt „Szczegóły życia Szewczenki”, motywowany głębokim zrozumieniem słów poety z autobiograficznego „Listu T. H. Szewczenki do redaktora »Narodnogo cztienija«” (luty 1860 r.): „…Odważam się otworzyć przed światem kilka smutnych faktów mojego istnienia… tym bardziej, że historia mojego życia stanowi część historii mojej ojczyzny. Jednak nie mam ducha, by wchodzić we wszystkie jej szczegóły”. W kolejnym artykule Wołodymyr Melnyczenko opowiada o obrazie twórcy krytycznego realizmu w rosyjskim malarstwie P. A. Fiedotowa „Zaręczyny majora” („Zaręczyny”), który przyciągnął uwagę Tarasa Szewczenki, przekazuje swój zachwyt nad jasno i precyzyjnie sformułowaną przez poetę oceną możliwości twórczych P. A. Fiedotowa, w szczególności tych niezrealizowanych. Artykuł jest poświęcony 205. rocznicy urodzin malarza, która przypada w lipcu. Wołodymyr MELNYCZENKO, doktor nauk historycznych, laureat Narodowej Nagrody Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki. Taras Szewczenko: „Szkoda, że Fiedotow nie wpadł na ten bogaty pomysł…” O malarzu Pawle Aleksandrowiczu Fiedotowie (1815–1852), dzięki któremu rosyjskie malarstwo weszło na drogę krytycznego realizmu i nowy etap malarstwa rodzajowego, Szewczenko wspominał tylko raz w Dzienniku 26 czerwca 1857 r., ale wydaje mi się, że bez tej notatki niemożliwe jest pełne zrozumienie jego głębokiego pojmowania roli artysty w rozumieniu i krytycznym przedstawianiu rosyjskiej rzeczywistości, a także ocenienie znaczenia dziennikowych rozważań poety. Aby przekonać się, że nie przesadzam, przeczytajmy zapis w Dzienniku z 26 czerwca 1857 r., w którym zesłaniec opowiada o swoich planach twórczych po powrocie z zesłania. Szewczenko zamierzał „poświęcić się bez reszty akwatincie”. Wiecie dlaczego? „Być dobrym grawerem, znaczy być rozpowszechniaczem pięknego i pouczającego w społeczeństwie. Znaczy być rozpowszechniaczem światła prawdy. Znaczy być użytecznym dla ludzi i miłym Bogu”. Te maksymy dotyczą oczywiście nie tylko zawodu grawera, ale w ogóle powołania Mistrza. Upiększają one Księgę mądrości, którą jest Dziennik Szewczenki. Taras Hryhorowycz zamierzał wydać na świat serię rycin „Przypowieść o synu marnotrawnym”, nad rysunkami z tego tematu pracował w Twierdzy Nowopietrowskiej w latach 1856–1857. W liście do Br. Zaleskiego z 8 listopada 1856 r. pisał: „Niedawno przyszła mi myśl przedstawić w postaciach ewangeliczną przypowieść o synu marnotrawnym w obyczajach i zwyczajach współczesnego rosyjskiego stanu”. W sumie artysta wykonał sepią dwanaście rysunków z dwunastu: „Przegrał się w karty”, „W karczmie”, „W chlewie”, „Na cmentarzu”, „Wśród rozbójników”, „Kara dybami”, „Kara szpicrutami”, „W więzieniu”. Ta seria to niedoścignione arcydzieło Szewczenki-artysty. Tak więc w Dzienniku zesłaniec zanotował: „Podzieliłem tę pouczającą przypowieść na dwanaście rysunków, są one już prawie wszystkie zrobione na papierze. Ale nad nimi jeszcze długo i starannie trzeba pracować, aby doprowadzić je do stanu, w którym mogą być przeniesione na miedź. Ogólna myśl dość trafnie przystosowana do naszego grubiańskiego kupiectwa. Jednak wykonanie jej okazało się dla mnie ponad siły. Potrzebna jest zręczna, celna, wierna, a co najważniejsze – nie karykaturalna, raczej dramatyczny sarkazm niż drwina. A do tego trzeba starannie popracować. I z ludźmi znającymi się poradzić. Szkoda, że nieboszczyk Fiedotow nie wpadł na ten bogaty pomysł, on by z niego stworzył najwytworniejszą satyrę w postaciach dla naszego ciemnego, półtatarskiego kupiectwa. Wydaje mi się, że dla naszych czasów i dla naszego średniego, półpiśmiennego stanu potrzebna jest satyra, tylko satyra mądra, szlachetna. Taka, na przykład, jak »Zaręczyny« Fiedotowa lub »Swoi ludzie – dogadamy się« Ostrowskiego i »Rewizor« Gogola”. Taras Szewczenko: „Raczej dramatyczny sarkazm niż drwina”. W jaki zdumiewający szereg postawił Szewczenko malarza P. A. Fiedotowa! I to nie z jakimkolwiek, ale z jego najważniejszym obrazem – „Zaręczynami majora”! Nic podobnego w rosyjskim malarstwie wcześniej nie było! Wydawałoby się, najzwyklejszy i wszystkim znany na poziomie obyczajowym epizod z życia kupiectwa – zaręczyny biednego majora, który wyraźnie liczy głównie na dalsze bezstresowe życie, z bogatą córką kupca, jednak w obrazie osiąga on szczyt wyrafinowanego artystycznego uogólnienia. Znajomy Szewczenki, krytyk A. I. Somow pisał, że obrazy artysty „przedstawiały sceny całkowicie wyrwane z rzeczywistego życia, pełne głębokiej myśli i zdrowego komizmu, jednakowo interesujące zarówno dla znawców sztuki, jak i dla laików”. Znany krytyk W. W. Stasow podkreślał, że mimo zabawności postaci, w „Zaręczynach majora” odzwierciedlono starcie dwóch wrogich obozów, które próbują oszukać siebie nawzajem: „To była znowu tragedia, która groźnie wyglądała zza wesołej i zabawnej zewnętrznej zasłony”. Rzeczywiście, kupieckie zwyczaje i obyczaje w nieupiększonej postaci stanęły przed widzami dzieła P. A. Fiedotowa. Tym bardziej, że artysta stworzył... wierszowane „wyjaśnienie obrazu »Zaręczyny majora«” (1848), które szybko rozeszło się w rękopiśmiennych odpisach: Zaczyna się, Zaczyna się O tym, jak ludzie na świecie żyją, Jak inni na cudzy koszt żują. Sami pracować lenią się, Więc na bogatych żenią się. Oto raczcie spojrzeć: Oto kupiecki dom, – Wszystkiego w bród w nim, Tylko sensu nie ma w niczym: Jedno pachnie wsią, A drugie karczmą. Ten otwarcie jarmarczny styl P. A. Fiedotow utrzymał do końca swojej „Racji”, którą, według wspomnień L. M. Żemczuznikowa, po raz pierwszy przeczytał przed swoim obrazem na wystawie w Akademii Sztuk Pięknych jesienią 1849 r. Zawsze podobała się ona publiczności, ponieważ zawierała w sobie śmieszno-sarkastyczną charakterystykę wszystkich postaci i szczegółów obrazu. Powiedzmy, wyjaśniano, że bogaty kupiec niepokoił się z powodu otwarcie lekceważącego stosunku do niego ze strony bezsrebrników, ale szlachetnych, a już kiedy ze swoją brodą „pod wpływem” na ulicy się pojawisz, to niechybnie trafisz na policję i przyjdzie dobę ulicę zamiatać. P. Fiedotow. Autoportret. 1848 r. T. Szewczenko. Autoportret. 1845 r. ty... Kiedy zaś zięć będzie z tych bez brody i pańskiego rodu, to nie ośmielą się wziąć... Zatem kupcowi podawaj chociaż majora... Przypomnę stosownie, że w zapisie dziennikowym z 27 czerwca 1857 r. Szewczenko głębiej i szerzej podchodził do tego problemu: “Od kupiectwa przechodzę do oficerstwa. Przejście nie jest ostre, nawet harmonijne. Ta uprzywilejowana kasta również należy do stanu średniego. Z tą tylko różnicą, że kupiec jest bardziej uprzejmy od oficera. On oficera nazywa: wy, wasze błagorodie. A oficer go nazywa: hej ty, brodo. Ich jednakże wcale nie rozdziela to zewnętrzne rozdzielenie, dlatego że oni z wychowania są rodzonymi braćmi. Różnica tylko w tym, że oficer jest wolterianinem, a kupiec starowiercą. A w istocie jedno i to samo”. Lecz powróćmy do “Racji” P. A. Fiedotowa. W niej oficera witają szampanem, zamorskimi winami najwyższych gatunków i, oczywiście, kulebiakiem... Narzeczona z kupieckiej rodziny w werbalnym opisie artysty “przeżyła, przespała samotnie, koronki tylko plotła do ręczników”, a tutaj... z odsłoniętymi ramionami... Według słów historyków sztuki, komizm sytuacji polega na tym, że rodzice — kupcy, próbując naśladować szlachtę, wystroili swoją córkę w wieczorową balową suknię, szytą z mgiełki, chociaż wydarzenie odbywa się w dzień i w ogóle taka suknia nie była przeznaczona na oględziny. A jeszcze do balowego wariantu należało mieć wachlarz, a nie chusteczkę, jak u narzeczonej — kupcy nie orientowali się w szlacheckiej etykiecie. W każdym razie, jak by nie było, dziewczyna próbuje manierycznie wyfrunąć z pokoju, ale matka władczo przytrzymuje ją za suknię... I oto raczcie zobaczyć, Jak w drugiej komnacie Grozi jastrząb synogarlicy, — Jak major tłusty, żwawy, Kieszeń dziurawa, Kręci swój wąs: “Ja, powiedzmy, do pieniążków się dobiorę!” Zwrócę uwagę na zdumiewający szczegół płótna Fiedotowa. W jego lewym dolnym rogu przedstawiono książkę i prosforę, do której skrada się... karaluch. Ten karaluch, jak czasami się interpretuje, jest właśnie majorem, który dobiera się do białego, nietkniętego ciała kupieckiej córki... Swoją drogą, aby zrozumieć, że w 1852 r. P. A. Fiedotow stworzył nie dokładną kopię płótna z 1848 r., a właśnie drugi jego wariant, wystarczy spojrzeć na to miejsce, “uszlachetnione” przez artystę, który postawił tu miskę z owocami... Historycy sztuki już dawno zgadzają się co do tego, że w drugim wariancie obrazu, nad którym P. A. Fiedotow pracował na początku lat 50. XIX w., właśnie wizerunek oficera poddano szczególnie krytycznemu dopracowaniu. Stracił on wyprostowaną postawę i żwawość, przez co figura stała się śmieszna — z brzuszkiem i na cieniutkich nóżkach, zmieniła się też twarz — czoło stało się węższe, pojawiły się worki pod oczami... W rezultacie znana historyk sztuki G. K. Leontjewa podsumowała, że “scena z czysto karykaturalnej przekształciła się w pełną dramatycznego sarkazmu...”4. Wygląda na to, że dosłownie wzięła te słowa od Tarasa Szewczenki (nietrudno się o tym przekonać, czytając ponownie cytowany wyżej jego zapis w Dzienniku z 26 czerwca 1857 r.). Chociaż w rzeczywistości także w wariancie obrazu z 1848 r. główna scena wcale nie była karykaturalna... Powracając do “Racji”, zauważę, że jej wygłaszanie przez P. A. Fiedotowa było bardzo popularne. Powiedzmy, w 1850 r. towarzyszył kupletami demonstracji swojego obrazu w różnych domach Moskwy i kilka razy z artystą występował... A. N. Ostrowski z czytaniem niedawno stworzonej i po raz pierwszy odczytanej w Moskwie komedii “Swoi ludzie — dogadamy się”. Właśnie wtedy w Moskwie P. A. Fiedotow poznał M. W. Gogola, który wysoko cenił jego twórczość. Już wspomniany autorytatywny krytyk W. W. Stasow w 1862 r. napisał, że “z takimi artystami, jak Gogol i Fiedotow, nasza sztuka weszła wreszcie na swoją prawdziwą, jedyną dla niej drogę”. Ale Szewczenko połączył P. A. Fiedotowa i M. W. Gogola znacznie wcześniej! W gruncie rzeczy zarówno historycy sztuki, jak i komentatorzy płótna “Swaty majora” korzystali z poetyckich wskazówek P. A. Fiedotowa w opisie jego płótna, w ocenie, fiedotowskiej, mówiąc słowami Szewczenki, “szlachetnej, wyrafinowanej i trafnej satyry” wobec rosyjskiego kupiectwa. Prawda, nikt nie włączył do charakterystyki głównego bohatera obrazu — majora — gorzkiego doświadczenia Szewczenki z kontaktów z oficerstwem na zesłaniu. Taras Hryhorowycz zapisał w Dzienniku 19 czerwca 1857 r., że “nie udało mu się, nawet w gwardii, spotkać porządnego człowieka w mundurze”. W każdym razie on mimo wszystko nie uogólniał: “Nie wiem, czy to przypadek, czy tak jest w rzeczywistości”. Swoją drogą, nazywając obraz “Narzeczonym”, Szewczenko znacznie rozszerzył jego społeczne brzmienie... Ciekawe, że właśnie w tym czasie rozpoczął w Dzienniku charakterystykę — mimochodem lub specjalnie — warstw społecznych, klas, grup i warstw ludności Imperium Rosyjskiego, rosyjskiego społeczeństwa — chłopów, poddanych, możnowładców, oficerów, kupców, inteligencji. Zatem widz po raz pierwszy w rosyjskim malarstwie występował jako naoczny świadek umowy o wymianie społecznego, stanowego statusu na korzyść finansową i materialny dostatek, swatania, bez miłości i jakichkolwiek wzniosłych, szczerych uczuć. Istnieje wersja, że fiedotowski major nie był szlachcicem dziedzicznym, gdyż nie znał zasad szlacheckiej etykiety i przyszedł swat się “bez obowiązkowych bukietów dla narzeczonej i jej matki”. Czyli przed nami burbon — oficer, który zdobył prawa szlachectwa dziedzicznego, wysłużywszy się z niższych rang. W Dzienniku Szewczenko wspominał “tak zwanych starych burbonów”, którzy długo służyli i często bywali brutalni, aroganccy i okrutni wobec żołnierzy. W każdym razie, jak by nie było, wydając córkę za niemłodego już majora, kupiec w istocie kupował dla jej przyszłych dzieci i swoich wnuków szlachecki dyplom, oni już urodzą się szlachetnie urodzeni... Pędzel P. A. Fiedotowa, mówiąc słowami Szewczenki, “stworzył najwytworniejszą satyrę w osobach”, a fiedotowskie płótno promieniowało, znowuż, jak zamierzał Szewczenko, nie trywialną, karykaturalną drwiną, “raczej dramatycznym sarkazmem”, cierpką ironią...

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

Osip Bodiański: „Szczególnie wspaniałe były obrazy oficera Fiodotowa...” Więc w czym tkwi tajemnica zapisu Szewczenki o P. A. Fiodotowie, prawdopodobnie najbardziej zagadkowym w Dzienniku z punktu widzenia komentarza naukowego? Rzeczywiście, Taras Hrehorowycz, który znał komedie O. M. Ostrowskiego „Swoi ludzie — rozliczymy się” i „Rewizor” M. W. Gogola, postawił te wybitne dzieła dramatyczne w jednym rzędzie z obrazem P. A. Fiodotowa, którego… nie widział i nie mógł widzieć. Artysta stworzył go bowiem w 1848 r. (znajduje się w Państwowej Galerii Trietiakowskiej w Moskwie) i przedstawił na wystawie w Akademii Sztuk Pięknych w 1849 r., gdy Szewczenko był na zesłaniu. Drugi wariant obrazu datowany jest na lata 1850–1852 (znajduje się w Państwowym Muzeum Rosyjskim w Petersburgu). W swoim czasie akademik O. P. Nowycki mimochodem zauważył, że Szewczenko „mówi o nim tylko według cudzych relacji lub artykułów”5. Rozważmy to dokładniej i głębiej. Wiadomo, że P. A. Fiodotow urodził się w Moskwie w rodzinie porucznika, radcy tytularnego A. I. Fiodotowa, który oddał jedenastoletniego syna do Pierwszego Moskiewskiego Korpusu Kadetów. Ukończył go z wyróżnieniem w 1832 r., a na początku 1834 r. chorąży P. A. Fiodotow przybył do Petersburga, aby pełnić służbę w Pułku Finlandzkim. Z czasem oficer zaczął uczęszczać na wieczorowe zajęcia rysunkowe w Akademii Sztuk Pięknych. I wtedy stało się tak, że o młodym oficerze i artyście dowiedziała się rodzina carska. Rzecz w tym, że latem 1837 r. wielki książę odwiedził obóz wojskowy w Krasnym Siole, a P. A. Fiodotow namalował o tym obraz „Spotkanie wielkiego księcia”, za który został nagrodzony brylantowym pierścieniem. Następnie artysta zaczął obraz „Poświęcenie sztandarów w Pałacu Zimowym”, który wielki książę pokazał swojemu august bratu, w wyniku czego Mikołaj I rozkazał „dać malującemu oficerowi dobrowolne prawo opuszczenia służby i poświęcenia się malarstwu z utrzymaniem 100 rubli assygnatami (czyli mniej niż 30 rubli w monetach srebrnych. — W. M.) miesięcznie”. Mimo że była to trzykrotnie mniej niż P. A. Fiodotow otrzymywał na służbie, 3 stycznia 1844 r., dokładnie w dniu, gdy minęło 10 lat służby, kapitan gwardii opuścił pułk. Ale pierwszy poważny obraz młodego artysty — „Świeży kawaler” — pojawił się dopiero dwa lata później, w 1846 r., a następnie — „Wybredna narzeczona” (1847). P. A. Fiodotow pokazał płótna K. P. Briułłowowi, a ten wysoko ocenił te dzieła. Szewczenko nie mógł ich widzieć, ponieważ pod koniec marca 1845 r. wyjechał z Petersburga na Ukrainę, a wrócił dopiero w kwietniu 1847 r. już do kazamaty III Wydziału Własnej Jego Cesarskiej Mości Kancelarii. Wiadomo, że Szewczenko mógł spotykać się z P. A. Fiodotowem u K. P. Briułłowa, F. P. Tołstoja i A. M. Mokryckiego. Z pewnością spotykali się na zajęciach w klasie rysunku i na egzaminach w Akademii Sztuk Pięknych, gdzie byli uczniami nadzwyczajnymi. Powiedzmy, że na Liście uczniów cesarskiej akademii, którzy pomyślnie zdali egzamin z rysunku 31 maja 1844 r., pod nr 7 figuruje Szewczenko, a pod nr 21 P. A. Fiodotow. Ale żadnych innych dokumentów ani wspomnień o ich znajomości i kontaktach nie ma! Dlatego można jedynie pofantazjować, choć nie bezpodstawnie, że Szewczenko, bystry w rozpoznawaniu talentów, nie mógł nie dostrzec młodego, uzdolnionego rysownika i nie uchwycić w jego szkicach i rozmowach z nim krytycznego spojrzenia na dramatyczne fabuły w gatunku rodzajowym... Przynajmniej to jest bliższe rzeczywistości niż twierdzenie, że Szewczenko w ocenach P. A. Fiodotowa rzekomo korzystał wyłącznie z relacji i artykułów. Taras Hrehorowycz utrwalał, przez długie lata przechowując w pamięci, najlepsze cechy i możliwości swoich znajomych, a one niespodziewanie pojawiały się w odpowiednich sytuacjach, jak stało się to z P. A. Fiodotowem. Oczywiste jest, że impulsem do wysokiej oceny obrazu „Swatanie majora” była jego reprodukcja, gdzieś widziana przez Szewczenkę. Artysta musiał koniecznie zobaczyć reprodukcję! Inna sprawa, że Taras Hrehorowycz dowiadywał się z prasy o dalszej drodze twórczej P. A. Fiodotowa, który w 1849 r., właśnie dzięki obrazowi „Swatanie majora”, został akademikiem Akademii Sztuk Pięknych, i stworzył obrazy: „Śniadanie arystokraty” (1849); „Wdówka” (1851); „Hazardziści” (1852); „Bis, jeszcze bis!” (1851–1852) i inne. Odbywały się wystawy z udziałem P. A. Fiodotowa, zwłaszcza w Moskwie. Praktycznie nieznany jest zapis w dzienniku przyjaciela Szewczenki, profesora Uniwersytetu Moskiewskiego O. M. Bodiańskiego, który odwiedził wystawę sztuki w mieście w kwietniu 1850 r.: „Tu szczególnie wspaniałe były obrazy oficera Fiodotowa, które wyróżniały się swoją charakterystycznością, a których przedmiot zaczerpnięty jest z życia ruskiego”6. Słyszymy żywy głos ukraińskiego intelektualisty i prawdziwego znawcy sztuki. Wrażenia i przekonania, zachowane przez Szewczenkę ze spotkań z P. A. Fiodotowem w pierwszej połowie lat 40. XIX w., uzupełniały się na zesłaniu nowymi informacjami o artyście z prasy aż do jego śmierci w 1852 r. Ta tragiczna śmierć bardzo wstrząsnęła Szewczenką, co znalazło odzwierciedlenie w opowiadaniu „Artysta”, napisanym w 1856 r. w forcie Nowopietrowskim. We współczesnej szewczenkologii uważa się, że w opowiadaniu o ostatnich latach bohatera tej powieści autor „wykorzystał informacje o tragicznych okolicznościach osobistego losu znanych artystów, jego współczesnych — O. W. Tyranowa i P. A. Fiodotowa, którzy zakończyli życie w szpitalu dla obłąkanych”7. Wspominając w Dzienniku wspomniany już cykl rysunków „Przypowieść o synu marnotrawnym” z 8 oddzielnych kompozycji, wykonany między 8 listopada 1856 r. a 10 maja 1857 r. w forcie Nowopietrowskim, zesłaniec wyraził przekonanie, że to właśnie P. A. Fiodotow szczególnie mocny jest w gatunku satyry obyczajowej, subtelnie pouczającej. Szewczenko zanotował nawet, że zdolność P. A. Fiodotowa do zrobienia tego, co rzekomo okazało się dla niego „ponad siły”... Chociaż w rzeczywistości to właśnie Szewczenko był niedościgniony w tym gatunku, zgodnie z trafnymi słowami P. O. Biłeckiego, takiego napięcia emocjonalnego i siły wyrazu nie znajdzie się nie tylko u P. A. Fiodotowa, ale w ogóle „w sztuce czasów Szewczenki”. Tym niemniej nie sposób nie podziwiać zdumiewająco trafnej oceny Szewczenki dotyczącej twórczych możliwości P. A. Fiodotowa, w tym niezrealizowanych... Ciekawe, że w „Słowniku szewczenkowskim” (1977) krytyczka sztuki W. O. Sudak (1922–2010) zauważyła, że twórczość Szewczenki i P. A. Fiodotowa charakteryzuje pewna wspólnota tematyki społecznej, upodobań estetycznych, a także cech formalnych malarstwa. Tę tezę potwierdziła ona w „Encyklopedii szewczenkowskiej”8. M. Gorki nawet nazwał Szewczenkę poprzednikiem P. A. Fiodotowa w gatunku, i na to dawno zwróciła uwagę M. S. Szaginian. Uważała ona, że los autora „Swatania majora” z pewnością „nie mógł nie zainteresować Szewczenki” i zadała retoryczne pytanie dotyczące opowiadania „Artysta”: „...Czy poeta, pisząc swoją powieść, myślał o wielkim rosyjskim rodzajowcu?” Zapewne że myślał. Pawło Fedotow: „Mykoła I patrzy na Fedotowa przez lupę” Objawy ostrego zaburzenia psychicznego ujawniły się u P. A. Fedotowa wiosną 1852 r., i artystę umieszczono w jednym z prywatnych petersburskich szpitali dla chorych psychicznie, a car przeznaczył na jego leczenie 500 rubli. Jesienią 1852 r. znajomi wyjednali przeniesienie P. A. Fedotowa do szpitala Wszystkich Cierpiących na szosie Peterhofskiej pod Petersburgiem, który wspominał także Szewczenko w opowiadaniu „Artysta”. W listopadzie 1852 r. zmarł tam. Tuż przed śmiercią P. A. Fedotow wykonał ołówkiem szkic „Mykoła I patrzy na Fedotowa przez lupę”: po lewej — ucięta twarz artysty z obłąkanym okiem, a nad nim — zmniejszony i nikczemny — nachyla się car z lupą. Jego bezlitośnie obojętna gęba wydaje się całkiem stosowna w szpitalu dla chorych psychicznie, podobnie jak czteropalcowa szponiasta ręka z ogromną lupą... Przyszło mi na myśl, że właśnie z tak ponuro-złowieszczą gębą Mykoła I własnoręcznie napisał ołówkiem na raporcie szefa korpusu żandarmerii O. F. Orłowa z 28 maja 1847 r. dotyczącym „ważnego przestępcy” Tarasa Szewczenki: „Pod najściślejszy nadzór i z zakazem pisania i rysowania”. Zresztą szczególnie w tym rysunku P. A. Fedotowa rzuca się w oczy frywolny szczegół, choć schematycznie przedstawiony, nad głową cara, który ktoś z rosyjskich autorów nazwał „oburzającym”. W przyzwoitym artykule ani słowem powiedzieć, ani piórem opisać... Choć we współczesnej rosyjskiej historii sztuki przede wszystkim w odniesieniu do wspomnianego rysunku zauważono, że „rysunki Fedotowa, wykonane w szpitalu, mają już wyraźne znaczenie dla psychiatry”, pozwolę sobie przypuszczać, że car z lupą powstał w wyobraźni artysty właśnie w chwilach przejaśnienia... Przypomniało mi się, że według jednej z wersji, która wyszła jeszcze od O. J. Konyskiego, bezlitośnie surowy zakaz pisania i rysowania dla Szewczenki pojawił się rzekomo dlatego, że on sam o carze i carycy „wykonał karykaturę”. Wziął udział w jej obaleniu9, bo i sam Taras Hryhorowycz szczerze się dziwił: „Skąd ta bezsensowna bajka — nie wiem”. Tak więc, gdyby P. A. Fedotow nie umarł w szpitalu Wszystkich Cierpiących, to, gdyby dowiedział się „dobroczyńca” Mykoła I o wspomnianym jego zob- P. Fiodotow. Zaloty majora. 1848 r. …zdrowie artysty zostałoby podkopane… Rosyjski car, biorąc pod uwagę niektóre wspomniane wcześniej obrazy artysty, udzielał mu skromnej pomocy pieniężnej. Najpewniej wspomniane już 500 rubli na leczenie zostało wypłacone z uwagi na to, że P. A. Fiedotow, aby zarobić pieniądze, od 1851 r. pracował nad płótnem „Przyjazd Mikołaja I do Instytutu Patriotycznego” (niedokończone). Zresztą to właśnie od cara groziło mu największe niebezpieczeństwo dla jego twórczości, a nawet dla życia. Przyznając P. A. Fiedotowowi emeryturę, Mikołaj I liczył na to, że zostanie on malarzem batalistycznym. Artysta jednak poświęcił się malarstwu rodzajowemu. Mądra, celna i szlachetna satyra w jego twórczości, na którą zwrócił uwagę Szewczenko, nie spodobała się na górze i od P. A. Fiedotowa zaczęli odwracać się mecenasi. Po powrocie z Moskwy w 1850 r., gdzie rodzina doświadczyła finansowych nieszczęść, P. A. Fiedotow popadł w kryzys twórczy, wywołany brakiem pieniędzy i atakami cenzury oraz carskich klewretów, którzy nawet pisali, że obrazom P. A. Fiedotowa nie ma miejsca w rosyjskim społeczeństwie. Uważa się, że w opowiadaniu Szewczenki w noweli „Artysta” o ostatnich latach bohatera szczególnie wyczuwalne jest jego rozdzielenie od narratora, a to „pomaga Szewczence szerzej ujawnić jego poglądy na zjawiska społeczne rzeczywistości”. Najbardziej poruszają mnie końcowe wiersze noweli, bo w nich narrator wyraża swoje szczere współczucie dla nieszczęśnika, który umiera w szpitalu dla obłąkanych: „Ja… wziąłem dorożkę i udałem się do szpitala Wszystkich Skorbiących. Do chorego mnie nie wpuszczono, ponieważ miał on napad szaleństwa. Następnego dnia zobaczyłem go, i gdyby nie powiedział mi dozorca, że nr taki-a-taki to artysta N. N., sam nigdy bym go nie poznał. Tak straszliwie zmieniło go szaleństwo. On mnie oczywiście także nie poznał. Wziął mnie za jakiegoś Rzymianina z rysunku Pinellego. Roześmiał się i odszedł od kratowanych drzwi. Boże mój, cóż to za smutne zjawisko – człowiek zeszpecony szaleństwem! Nie mogłem nawet przez kilka minut być widzem tego smutnego obrazu. Pożegnałem się z dozorcą i wróciłem do miasta. Ale mój nieszczęśliwy przyjaciel nie dawał mi nigdzie spokoju. Ani w Akademii, ani w Ermitażu, ani w teatrze, słowem, nigdzie. Jego straszliwy obraz prześladował mnie wszędzie. I dopiero codzienne odwiedziny w szpitalu Wszystkich Skorbiących stopniowo zniszczyły to pierwsze straszne wrażenie. Jego szaleństwo z każdym dniem słabło i słabło. Ale razem z nim szybko znikały siły fizyczne. W końcu nie mógł już podnieść się z łóżka i mogłem swobodnie wchodzić do jego pokoju. Od czasu do czasu jakby przychodził do siebie, lecz wciąż mnie nie poznawał. Pewnego razu przyjechałem rano wcześnie. Poranne godziny były dla niego lżejsze. Zastałem go zupełnie spokojnego, ale tak słabego, że nie mógł poruszyć ręką. Długo patrzył na mnie, jakby coś sobie przypominając. Po długim, zamyślonym, mądrym spojrzeniu ledwie słyszalnie wymówił moje imię. I łzy pociekły strumieniami z jego rozjaśnionych oczu. Cichy płacz przeszedł w łkanie, w takie duszę dręczące łkanie, że nie widziałem i nie daj Boże nigdy nie widzieć tak strasznie łkającego człowieka. Chciałem go zostawić, ale on gestem mnie zatrzymał. Zostałem. Wyciągnął rękę; ujęłem go za rękę i usiadłem obok niego. Łkania stopniowo ucichły, spływały tylko duże łzy spod opuszczonych rzęs. Jeszcze kilka minut i całkiem się uspokoił i zdrzemnął. Ostrożnie uwolniłem swoją rękę i wyszedłem z pokoju w pełnej nadziei na jego wyzdrowienie. Następnego dnia, także wcześnie rano, przyjeżdżam do szpitala i pytam napotkanego mi naprzeciw jego dozorcę: „Jak się ma mój chory?” A dozorca odpowiedział mi: „Wasz chory, wasza wysokość, jest już w kostnicy. Wczoraj jak zasnął rano, tak się nie obudził””. Nie będzie przesadą powiedzieć, że Szewczenko pozostawił w tych wierszach swoją szczerą obecność i stały się one duchowym i dusznym pomnikiem wielu nieszczęśliwych ludzi, w tym także P. A. Fiedotowa, który zmarł w zapomnieniu i samotności, mając trzydzieści siedem lat… 1 Przechowywane w Narodowym Muzeum Tarasa Szewczenki. Szczegółowo zob. hasło N. O. Łysenko „Przypowieść o synu marnotrawnym” w „Encyklopedii Szewczenkowskiej” (t. 5, s. 327–335). Tematem tym zajmowali się m.in. P. O. Biłecki, D. Hornatkiewycz, J. P. Zatenacki, H. P. Palamarczuk, L. F. Chinkułow, W. M. Jaciuk i inni. 2 W maju 1857 r., opowiadając w liście do Br. Zaleskiego o pracy nad rysunkami, Szewczenko zauważył, że do czterech nie miał modela: „Необходим русский типический купец, чего здесь не имеется. Я отложил это до Москвы или до Петербурга” (Potrzebny jest rosyjski typowy kupiec, a tutaj takiego nie ma. Odłożyłem to do Moskwy lub do Petersburga). Co ciekawe, również malarz P. A. Fiedotow orientował się na przedstawienie moskiewskiego typu kupca. 3 Racieja — długi, rozwlekły utwór o charakterze pouczającym. Słowo to występuje w powieści Szewczenki „Artysta”: „К чему же это я развёл такую длинную рацею о раздирательницах сердец человеческих, в том числе и моего? Кажется, в назидание моему другу” (Po co ja tak rozwlekle prawiłem o tych, którzy rozdzierają serca ludzkie, w tym i moje? Zdaje się, dla pouczenia mojego przyjaciela). 4 Leontiewa H. K. Paweł Andriejewicz Fiedotow. Główne problemy twórczości. — Moskwa: Iskusstwo, 1962. — S. 41. 5 Pełne zbiorowe dzieł Szewczenki. T. 4. Notatki dzienne (Dziennik). – Kijów, 1927. — S. 348. 6 Osip Maksymowicz Bodiański w swoim dzienniku z lat 1849–1850 // „Russkaja starina”, 1888. T. LXIV, październik. — S. 140. 7 Taras Szewczenko. Pełne zbiorowe dzieł w dwunastu tomach. T. 4. — Kijów: Naukowa Dumka, 2003. — S. 519. 8 Encyklopedia Szewczenkowska w 6 tomach. T. 6. — Kijów, 2015. — S. 481. 9 Zob. szczegółowo: Melnyczenko W. Michaił Hruszewski: „Szewczenko — święty narodowy sztandar”. — Kijów: Łybid, 2017. — S. 181–191.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

należały decydujące ciosy w słynnych bitwach. Mimo to piękno formy swoje robiło. — Spektakl „Szelmenko-denszczyk” od dwudziestego pierwszego roku jest w repertuarze teatru. Jaki, Pana zdaniem, jest sekret jego długowieczności? — Myślę, że wielkiego sekretu tu nie ma. Ten spektakl żyje dlatego, że grupa aktorska wraz z reżyserem Piotrem Ilczenkiem nie starała się przewyższyć autora utworu – Hryhorija Kwitki-Osnow’ianenka, nie dążyła do jakiegoś jego przeosmyślenia. Po prostu wzięli go dla siebie jak ikonę i, przepraszam, pomodlili się do niego. Wszystko się udało. Nie lubię tendencji, gdy nie ufa się autorom, gdy klasykę ubiera się we współczesne szaty. Po to właśnie jest klasyka, żeby grać ją w tym, w czym została napisana. Teatr to pewien portal czasu. Myślę, że oprócz dialogów napisanych przez autora widzowi ciekawie jest oglądać na scenie obyczaj, kostiumy, szczegóły tamtych czasów. Widownia to maszyna czasu, która pozwala zajrzeć w inne światy, zobaczyć inne relacje, inną plastykę, inne rytmy. — Prawie 20 lat grał Pan Skworcowa, a teraz – Szpaka. Czy nie było trudno wcielać się w nową rolę? — Oczywiście, że trudno. Przyznaję, że swoje wielkie, ulubione role, w tym także Poncjusza Piłata, grałem jako zastępca w trakcie przedstawienia. To zawsze trudniejsze. Szczęśliwi są aktorzy, którzy grają premiery. Potem spektakl rośnie razem z nimi. A ciebie, jak ślepe kocię, rzuca się w już gotowe danie. Czy wypłyniesz, czy się ugotujesz, zależy od ciebie. Trudno samodzielnie dogonić poziom spektaklu. Szpak to zupełnie inna rola. Dlaczego nosi takie nazwisko? Szpakami w Imperium Rosyjskim nazywano ludzi, którzy nie służyli. Odnoszono się do nich negatywnie. — Grał Pan w przedstawieniu „Nazar Stodola” według Tarasa Szewczenki, obecnie w repertuarze teatru są „Martyn Borula” i „Gospodarz” Iwana Karpenki-Karego z Pańskim udziałem. A jakie miejsce zajmuje w Pana twórczości klasyka ukraińska? — Kierownik artystyczny Narodowego Akademickiego Teatru im. Lesi Ukrainki Mychajło Rieźnikowycz wyraził w jednym z wywiadów bardzo cenną myśl: „Marzę o teatrze, który dominująco grałby ukraińską klasykę”. Zgadzam się z nim w 200 procentach. Zadaniem pierwszej sceny Ukrainy jest wystawianie ukraińskiej klasyki. To numer jeden. Alfa i omega. A potem dopiero światowa dramaturgia i wszystko inne. Nasz teatr został pomyślany przez Hnata Jurę przede wszystkim jako teatr ukraińskiej klasyki. A dopiero potem Szwejk i tak dalej. Niestety, w teatrze Franki nie ma ani jednego spektaklu o naszych sławnych przodkach, o kozakach, ich dokonaniach, o hetmanach, o działaczach wojskowych. Może nadejść czas, gdy aktorzy na scenie zapomną, jak trzymać szablę. „Nazar Stodola” to próba Tarasa Szewczenki stworzenia utworu dramatycznego. Sztuka napisana jest po rosyjsku. Rodacy-Ukraińcy Szewczenki z uczelni wojskowej wykonali ukraiński przekład. Jeśli wystawiać ten materiał obyczajowo, jak go zazwyczaj wystawiano, wyjdzie inscenizacja w stylu ludowego obrazka. Reżyser Wołodymyr Kocziewenko wymyślił bardzo dobry zabieg. Wystawił „Nazara Stodolę” jako marzenie, jako piękną legendę. To, czego naprawdę nie było, ale mogło być. W spektaklu scenografia i kostiumy były bardzo piękne. Dzięki temu zyskiwały postacie Nazara Stodoli, Hnata Karego i innych. W tym przedstawieniu grałem jednego z swatów. Kiedyś tę rolę wykonywał mój ojciec w dyplomowym przedstawieniu instytutu teatralnego kursu Wołodymyra Ołeksandrowycza Nelliego. U ojca zachował się album jego studenckich prac. Wśród nich ten swat z „Nazara Stodoli”. A moja rola w tym przedstawieniu to, tak powiedziawszy, ukłon w stronę dzieciństwa, jak promyk słońca z tamtych czasów. Iwan Karpenko-Karyj to w ogóle alfa i omega naszego teatru. Spośród wszystkich ukraińskich dramaturgów, moim zdaniem, jest on najlepszy. I nie tylko dlatego, że ma ciekawe sztuki, ale także dlatego, że bardzo łatwo je grać. Dlaczego łatwo? Ponieważ zostały napisane przez naszego kolegę. Karpenko-Karyj był aktorem i pisał dla swoich kolegów. Wiedział, jak wypełnić swoje utwory scenami komicznymi, tak aby ludzie nie płakali, lecz uśmiechali się. Omelko z „Martyna Boruli” to postać groteskowa. To uśmiech dramaturga nad ukraińskim mężczyzną. Jest bardzo różny. Z jednej strony – wrażliwy, a z drugiej – po prostu leniwy i chytry. Ma w sobie wszystko. — Jedną z ostatnich dzisiejszych premier z Pana udziałem stało się przedstawienie „Obcy wśród nas”, grane na Kameralnej Scenie im. Serhija Danczenki. — To bardzo trudny materiał. Który aktor chciałby grać o chorobach i śmierci? Ale w rzeczywistości spektakl jest o czymś innym. Jest o duchowym zwycięstwie nad chorobami i śmiercią. Przywykliśmy, że siła ducha to coś niepojętego, wzniosłego i rozległego. W rzeczywistości siła ducha może

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

Oleksij Pałamarenko: «Ani razu nie pożałowałem, że wybrałem zawód aktora»

W tym roku obchodzi 35-lecie działalności teatralnej aktor Narodowego Akademickiego Teatru Dramatycznego im. Iwana Franki, zasłużony artysta Ukrainy Oleksij Pałamarenko. Dziś Oleksij Anatolijowicz jest gościem «SP». — Urodził się Pan w rodzinie znanego mistrza słowa, Bohatera Ukrainy Anatolija Palamarenki. Czy przykład ojca wpłynął na wybór przez Pana zawodu? — Oczywiście. I to naturalne. Choć dziś dzieci większości moich kolegów wybierają inne zawody. Wtedy zawód twórczy był bardzo popularny. Wychowałem się na twórczości ojca. Przecież być synem aktora i nie widzieć, jak pracuje, jest niemożliwe. Widziałem, jak w jego twórczej współpracy z Pawłem Prokopowyczem Głazowem rodziły się utwory, które potem rozśmieszały Ukrainę i cały dawny ZSRR. Najbardziej zazdrościłem ojcu tego, że miał możliwość objechania całego kraju, który wtedy nazywał się Związkiem Radzieckim – od Sachalinu do Turkmenistanu. Gdzie on tylko nie był! I wszędzie niósł słowo ukraińskie. Mnie również później przyszło sporo podróżować. Jeśli wyrastasz w tym, w tym żyjesz, to przyzwyczajasz się nawet do różnych ekstremalnych sytuacji. To naturalne. Kiedy ojciec uczył się jakiejś kompozycji, powtarzał jedną i tę samą frazę po pięćdziesiąt razy – to oczywiście irytowało. Bo chciało się wiedzieć, co będzie dalej. Ale potem zrozumiałem: inaczej być nie może. Ani razu nie żałowałem, że wybrałem zawód aktora. — Do nauki wybrał Pan Instytut Teatralny im. Iwana Karpenki-Karoho. Pewnie inaczej być nie mogło? — Miałem szczęście, że z niewielkim wyjątkiem uczyli mnie ci sami pedagodzy, którzy uczyli także mojego ojca. W czasie, gdy studiowałem, instytut i jego pedagodzy wychowywali z nas romantyków w najlepszym znaczeniu tego słowa. Jeśli aktor nie jest romantykiem, to znaczy, że źle wybrał zawód. Artystycznym kierownikiem kursu, na którym studiowałem, był znakomity pedagog Leonid Artemowycz Ołijnyk. Wychował wielu wspaniałych aktorów. W naszym teatrze pracowali jego wychowankowie Stepan Oleksenko, Maryna Herasymenko, a obecnie służą Oleh Szawarskyj, Petro Panczuk, Arsen Tymoszenko, Oleksij Bohdanowycz, Ostap Stupka, Wasyl Basza i wielu innych. To znany pedagog teatralny. Nie tyle uczył zawodu, ile wychowywał stosunek do niego. Nie tylko uczył, jak grać na scenie, ale tłumaczył swoim uczniom, że jeśli jesteś aktorem, musisz być osobowością. Wychowywał ludzi w sztuce, wychowywał osobowości. Jego uczniowie w większości ułożyli sobie szczęśliwe, choć niełatwe, teatralne losy. Wśród dyplomowych przedstawień były „Chazjain” Iwana Karpenki-Karoho, gdzie grałem Lichtarenka, w „Chorym z urojenia” Moliera byłem lekarzem Diafuarusem. Miałem też główną rolę w politycznym kryminale „Czwarty”. — Od 35 lat służy Pan w Narodowym Akademickim Dramatycznym Teatrze im. Iwana Franki. Jak przywitała Pana główna scena kraju? — Przyszedłem do teatru, tam powiedziano: „Chłopcze, jesteś młody. Weź halabardę – i stój na scenie w masówce”. Te masówki trwały długo. Przez stuletnią historię w naszym teatrze nagromadziło się wiele włóczni i halabard. Dobrze je znam, bo prawie wszystkie przeszły przez moje ręce. Po raz pierwszy wyszedłem na scenę w przedstawieniu o życiu Uljanowych w Kijowie. W tym przedstawieniu dostałem niewielki epizod. Grałem negatywną postać, żandarma. Miałem jedną małą kwestię. Wynosiłem szkatułkę i mówiłem: „Szkatuła zamknięta”. Na tym kończyła się pierwsza akcja. Na początku bardzo się denerwowałem. Długo prześladowało mnie poczucie, że wszyscy patrzą tylko na mnie. Teraz już umiem się opanować, a podniecenie z biegiem lat przekształciło się w twórczość. Pierwszą dużą rolą było przedstawienie w reżyserii Serhija Danczenki „Sonata patetyczna”. Zagrałem tam Mykitę. Przed tym Serhij Wołodymyrowycz długo mnie sprawdzał i pewnego dnia zatwierdził na tę rolę. Wśród moich kolegów wywołało to wtedy szok. Chwała Bogu, wszystko się udało. Ale to przedstawienie nie miało tak szczęśliwego losu jak inne przedstawienia Serhija Danczenki. Było w repertuarze tylko dwa sezony. Być może dlatego, że postawiono nie te akcenty. Za czasów radzieckich Stupaj Stupaczenko był negatywnym bohaterem. Kiedy wystawialiśmy to przedstawienie, władza radziecka już się zachwiała, ale z jakiegoś powodu tej postaci nie przedstawiono jako pozytywnej. Podobnie jak tej bohaterki, która podnosi powstanie przeciwko tej władzy. Aby przedstawienie mogło się utrzymać, trzeba określić się, po czyjej jesteś stronie. Jeśli jest barykada, nie można stać pośrodku, trzeba być po jednej ze stron. — Pewnie znaczącym dla Pana było przedstawienie „Mistrz i Małgorzata”? — Przedstawienie reżyserowała Iryna Mołostowa, która znała mnie jeszcze z instytutu teatralnego. Jest tam niewielki, ale ciekawy epizod, gdy poeta Amrozij rozmawia z innym poetą i opowiada o potrawach, które można zjeść w kawiarni. Iryna Oleksandriwna zaproponowała mi tę rolę. Grałem ją długo. Potem były jeszcze kilka małych ról, aż los sprawił mi prezent – zagrałem Poncjusza Piłata. To postać biblijna, która stoi obok naszego Zbawiciela. Jak o nim mówi Mistrz: „Mógł zrobić dobry uczynek, ale nie zrobił”. To znaczy, że jeśli człowiek ma władzę, nadchodzi czas, gdy musi dokonać wyboru. I od tego zależy, jak będzie się o nim pamiętać w przyszłości – dobrze czy źle. — Kontynuację tematu „Mistrza i Małgorzaty” widzimy w przedstawieniu „Wielcy kombinatorzy”, które wystawił Dmytro Czyrypiuk według Ilfa i Pietrowa. — Każdy z reżyserów ma prawo do własnej wizji. Tym bardziej że na naszym plakacie napisano – na motywach. U Ilfa i Pietrowa jest wątek teatru. U nas jest on bardziej wyrazisty. Pojawia się osobna linia fabularna. Co mogli wystawiać w tym czasie w teatrze „Kolumb”? A dlaczego nie „Mistrza i Małgorzatę”? A skoro tak, dlaczego nie spełnić własnego marzenia i nie zagrać Wolanda? Postawiłem sobie zadanie, by zagrać w tym przedstawieniu wszystko, o czym marzy aktor mojego pokroju. Gram tu także Gorodniczego z „Rewizora”, a w pierwszym epizodzie robię makijaż Lenina.— Jeszcze jednym znaczącym dla Pana przedstawieniem był „Szelmenko denszczyk”. — To przedstawienie ma bardzo ciekawą historię. Wystawiano je jako samodzielną pracę. Nasz aktor Jewhen Swyrydiuk zaproponował: „Zróbmy to przedstawienie. Może coś z tego wyjdzie?” Artystyczny kierownik naszego teatru Serhij Danczenko był człowiekiem demokratycznym. Powiedział: „Spróbujmy”. Na próbie generalnej spodobała mu się moja praca (Skworcow) i praca Anatolija Hnatiuka (Szelmenko). Postanowiono włączyć to przedstawienie do repertuaru. I nagle wydarzył się cud. Zaczęli na nie chodzić ludzie, przedstawienie zaczęło się rozwijać, zdobywać swojego widza. W tym przedstawieniu zagrałem jedną ze swoich najukochańszych ról. Wspólnie z reżyserem Pietrem Iłczenką i kolegą po scenie Anatolijem Hnatiukiem postanowiliśmy zrobić ze Skworcowa huzara. Autor przedstawił zwykłego oficera piechoty. Ale żeby postać była ciekawsza, poszliśmy na taki chwyt. Chociaż już jako dorosły dużo rozmawiałem z zawodowymi historykami. Naprawdę huzarzy byli po prostu zwiadowcami. Do huzarów brano ludzi niskiego wzrostu. Dla zwinności jeździli na niskich koniach. Im nie

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

być także w życiu codziennym. Ten spektakl pokazuje, że ludzie, którzy stracili pamięć, żyją swoim dość owocnym życiem. Cenią każdy dzień tego życia. Wszystkie te chwile, które dał im Pan Bóg. Gdy tylko otwarto teatr po surowej kwarantannie, graliśmy ten spektakl. Z powodu ograniczeń kwarantannowych na sali na 200 miejsc było około 30 widzów. Ale kiedy wychodziliśmy na ukłony, zwróciłem uwagę, że młodym ludziom oczy były opuchnięte od łez. I to było miłe – znaczy, że wzruszyli się. Powiem szczerze, że ta kwarantanna bardzo wpłynęła na psychikę. Trudno być bez sceny, bez publiczności. Zaczęło mi się śnić, że zapominam tekst, inne koszmary. Przymusowy przestój to straszna rzecz dla aktora. — W spektaklu „Modlitwa za zmarłych” gra Pan kapłana. A czy uczestniczył Pan w poprzedniej wersji tego spektaklu, który nosił tytuł „Tewje Tewel” i w którym główną rolę grał Bohdan Stupka? — W „Tewjem Tewelu” zaczynałem od negatywnej postaci – pogromszczyka. A potem jeden z naszych aktorów, który grał Żyda, zachorował. Złożyłem wniosek o tę rolę. Serhij Danczenko spojrzał na mnie: „W pierwszym akcie masz negatywną postać, a w drugim będziesz miał pozytywną? No cóż, spróbuj, proszę”. A potem u naszego aktora, który grał rolę rabina, prosto na scenie doszło do zawału. Ta rola zawisła w powietrzu. Powiedziałem Bohdanowi Sylwestrowiczowi: „A może ja spróbuję”. Stupka się zgodził. I przez cały sezon, dopóki nie wyzdrowiał nasz wspaniały aktor Ołeksij Pietuchow, grałem tę rolę. Ale już wtedy marzyłem o zagraniu właśnie prawosławnego kapłana. Tak się złożyło, że w nowej inscenizacji tej genialnej sztuki w końcu otrzymałem wymarzoną rolę. Co mogę o niej powiedzieć? Jeśli grać zwykłego księdza wiejskiego cerkwi – to mocno spłycić samą sztukę. Scena, w której ksiądz próbuje przeciągnąć Tewjego na swoją stronę, by ten zmienił wiarę, nie jest codzienna. Jest filozoficzna i kluczowa w tym spektaklu. Ta scena pokazuje nieugiętość zasad. Wychodzę na scenę w pełnym ornacie, aby widz zobaczył całą cenę tej pokusy. Przez 35 lat zagrałem w wielu spektaklach. Nie mogę nie wspomnieć o jeszcze jednej mojej pracy. Prawda, temu spektaklowi Bóg nie dał długiego scenicznego życia. Ale jako eksperyment, jako inscenizacja, w którą włożono wielką pracę, cenię ją. To poetycki spektakl „Życie jest snem” według Pedra Calderóna. Bardzo trudny materiał, który opanowywaliśmy dziewięć miesięcy. Spektakl wystawił Andrij Prychodko. Pokazaliśmy go mniej więcej dziesięć razy. Publiczność do końca nie przyjęła tego spektaklu. Ale cenne jest to, że mieliśmy okazję dotknąć klasyki poetyckiej. Wołodymyr Nikołajenko, którego wszyscy znają jako aktora komediowego, zagrał tu bardzo poważną rolę Basilia. Pokazał inne oblicza swojego talentu jako aktor dramatyczny. Bardzo często w teatrze eksploatuje się jakąś jedną barwę wykonawcy. Ale na człowieka trzeba patrzeć całościowo. Tym bardziej kiedy aktorowi, który nadawał się do ról komediowych, udała się rola dramatyczna. Myślę, że warto to uwzględniać i dawać mu możliwość rozwoju. — Pewna aktorka wyznała, że woli grać postacie negatywne, bo są głębsze. A co Pan o tym sądzi? — Nie zgadzam się. Postać pozytywna jest ciekawsza tym, że jej istota nie leży na powierzchni, jak w przypadku negatywnej. Musi to dobro, które w niej jest, urodzić tutaj, na scenie. Dlatego jest jej trudniej. Postać negatywna jest już gotowa. A aktor, który gra pozytywną postać, musi zagrać zwycięstwo dobra nad złem tu i teraz. — Gra Pan także w spektaklach Bohdana Hniatiuka „Kawiarnia «Republika»” i „Skradziona uroda” w Kijowskiej Akademickiej Pracowni Sztuki Teatralnej „Suzir’ja”. — Wszystko zaczęło się od przyjaźni i współpracy z ojcem Bohdana – Anatolijem Hniatiukiem. Kiedy z człowiekiem grasz w jednym zespole dwadzieścia lat, to jest on już więcej niż przyjacielem, prawie krewnym. Anatolij Wasylowycz powiedział, że jest taki projekt, który chcą zrealizować w teatrze „Suzir’ja”. Zaproponował mi udział w nim. Oczywiście talent nie przechodzi genetycznie. Ale genetycznie przechodzi stosunek do teatru, sztuki. Talent Bohdana rozwijał się na moich oczach. Tak samo talent Anatolija Hniatiuka rozwijał się na oczach jego syna. Bohdan zna niuanse teatru, zna jego prawa. Dla niego teatr to nie tylko wejście główne, ale i wejście służbowe. Bohdan wie, jak właściwie zbudować dialogi, jak je poprawnie napisać. Jak pozwolić aktorom rozmawiać na scenie żywym językiem. Kiedy aktor przynosi amatorską sztukę, zaczynasz ją czytać i rozumiesz, że ludzie tak nie mówią. A u Bohdana wszystkie postacie mówią ludzkim językiem. Dobrze prowadzi linię fabularną, zna prawa literatury – gdzie kulminacja, rozwiązanie. Każdej postaci daje możliwość pokazania się. Spektakl „Kawiarnia «Republika»” to projekt codzienny, polityczny. A w „Skradzionej urodzie” to już styl Tarantino – leje się krew, ale jest śmiesznie. To czarna komedia. To doświadczenie, poczucie wsparcia, partnerstwo, które zdobyliśmy w „Kawiarni «Republika»”, automatycznie przeszło także na „Skradzioną urodę”. Z Anatolijem Hniatiukiem i Wołodymyrem Nikołajenką jesteśmy dawnymi partnerami w teatrze Franki. Z nimi łatwo było spróbować siebie. Nie wykluczam, że zagram także w innych spektaklach Bohdana Hniatiuka. — Czy kiedykolwiek zapomniał Pan tekstu na scenie? — Bywało. Wszyscy jesteśmy żywymi ludźmi. To najstraszniejsze uczucie dla aktora. Kiedy zapominasz tekst, w jednej chwili tracisz wszystko na świecie. W takich przypadkach trzeba się dosłownie wziąć w garść, wewnętrznie uspokoić i kontynuować pracę, jakby nic się nie stało. Można się w tym uczyć od naszego wspaniałego aktora Bohdana Beniuka. Cokolwiek by się działo, nawet gdyby scena zapłonęła lub spadły kulisy, on potrafi wszystko obrócić w dobrą stronę. Nie wszystko w naszym życiu poddaje się surowym i konkretnym planom. Zawsze jest miejsce na improwizację. Ten, kto potrafi improwizować – ciekawie przeżyje swoje życie. — Czy zdarzały się podczas spektakli jakieś zabawne przypadki? — Mieliśmy wspaniały spektakl „Kin IV”: spektakl – to szampan, spektakl – to radość. Grałem posła Kefilda. To był jeden z pierwszych pokazów. Aktorka, która grała moją żonę, cichutko mi mówi: „Podpowiedz mi tekst, bo go zapomniałam”. Zaczynam podpowiadać jej tekst i zapominam swój. A u Anatolija Chostikojewa była ciekawa znajdka. Wykonując rolę Kina, pokazywał, że to właśnie gra jego, że on jest aktorem. Wychodził na scenę, mówił tekst, a potem udawał, że go zapomniał, i zaczynał od nowa. Ja mówię: „Dobrze, to wy zapomnieliście tekst, a teraz ja go zapomniałem, ...zaczynam swoją scenę od początku”. Inny przykład. Niedawno wystawiliśmy u nas spektakl „Za dwa zające”. Anatolij Hniatiuk grał tam Hołochwastego. Spektakl zaczynał się od sceny zbiorowej. Ja grałem chłopaka, który zwracał się do niego: „Swyrydzie Pietrowiczu, tak bardzo się cieszymy, że Pana widzimy”. Był chyba trzeci spektakl. Scena się obraca, a mnie wyleciało z pamięci imię Hołochwastego. Trącam kolegę w bok: „Jak ma na imię Hołochwastego?” On patrzy na mnie i mówi: „Tola”. Ja do niego: „Dzięki” – i przypominam sobie, że to Swyryd Pietrowicz. — Na początku naszej rozmowy mówił Pan, że musiał dużo podróżować. Gdzie udało się Panu być? — Jedynym obwodowym centrum na Ukrainie, w którym nie byłem, jest Użhorod. Z teatrem byłem we wszystkich zakątkach państwa. Wszędzie przyjmują nas różnie. Jak pisał Hryhorij Skoworoda: „Każdy gród ma swój obyczaj i prawo”. Najlepszą publicznością jest kijowska. Przyzwyczailiśmy się: powiedziałem zdanie – i już śmiech. A w obwodzie kijowskim powiedziałem – duża pauza, a potem może się zaśmieją, a może nie. Wrażenie jest takie, że w innych miastach ludzie nie od razu wszystko chwytają. Przed wojną często jeździliśmy z gościnnymi występami do Sewastopola. Tak, jak tam przyjmowano „Szełmenka denszczyka”, nigdzie indziej nie przyjmowano. Szczególnie ostatnim razem, tuż przed okupacją. Teatru nam już nie dano. Występowaliśmy w klubie. Widzowie klaskali po każdej repliczce. Tak nie przyjmowano Szełmenka nawet w rodzimym teatrze im. Franki. Do Sewastopola nasz teatr zaczął jeździć od 2000 roku. Bywaliśmy tam co dwa lata. Już wychowaliśmy swoją publiczność, swoje środowisko. Ludzie przychodzili do nas, żeby cieszyć się językiem, w pewnej mierze się ukraińszczyli. Sztuka, jeśli jest prawdziwa, robi swoje. Ale, niestety, wszystko tragicznie się urwało. Eduard OWCZARENKO – Na początku 2020 roku nie mogliśmy nawet sobie wyobrazić, co czeka nas w najbliższym czasie – zauważyła Walentyna. – Wiele się zmieniło w ciągu ostatnich półtora roku. I raczej nic nie stanie się takim, jakim było kiedyś. Miałam wiele wrażeń na ten temat, wspomnień i marzeń o przyszłości. Nastąpiła przewartościowanie wartości. Seria „Myśli” powstała w czasie kwarantanny. Chciałam przekazać wszystkie swoje uczucia i poglądy na dziwną historię, która nas spotkała. Chcę, aby ludzie patrzyli w przyszłość z pozytywnymi myślami. Nie wiemy, co czeka nas w przyszłości. Ale możemy wyobrazić sobie ją jasną…. Artystka, architekt i wykładowczyni Walentyna Zasućka urodziła się w Kijowie. Ukończyła wydział architektury KNUBA na kierunku „sztuki plastyczne i zdobniczo-użytkowe”. Ostatnie dziewięć lat – — Czy bywał pan na linii frontu? — Nie całkiem na linii frontu. Wozili±my „Szelmenka” do miast położonych nieco dalej. Na przykład do Bachmutu, oddalonego o 35 kilometrów od linii frontu. Ale okna tam były zaklejone krzyżowo, jak podczas wojny. Osobiście jednak występowałem przed żołnierzami pod Krasnohorówką. Tam były zwykłe okopy. Niczym nie różniły się od tych z czasów I i II wojny światowej. To transzeje wzmocnione drewnem. Lato, upał, żołnierze w połowie nadzy. Obok stoi broń. Najpierw myślałem, żeby ubrać się tak jak oni, ale potem zrozumiałem, że to nie byłoby to. Ubrałem biały garnitur. Wyskakuję z samochodu i podchodzę do nich. Patrzą na mnie zdziwieni, ale z rozumieniem. Mówię: „Gdybym ubrał się tak jak wy, to zrozumielibyście mnie źle. Uważam, że do was trzeba przychodzić w tym, co najlepsze”. Czytałem im wtedy Sosiurę, opowiadałem anegdoty. Najpierw był u nich szok. A potem trochę odtajali. Zrozumieli, że jestem aktorem, i zaczęli się śmiać. — Czy nadal występuje pan z programami koncertowymi? — Jeszcze przez pięć-sześć lat zapraszano mnie na dni Szewczenki i inne święta. Było więcej występów, koncertów. Gdzieś to wszystko przepadło. Obecnie, niestety, występów prawie nie ma. Dobrą poezję, poważne rzeczy zawsze byłem gotów wykonywać za darmo. Jednak czy zniknęła taka potrzeba, czy ludziom po prostu nie jest do tego. — A jak z zdjęciami filmowymi? — Na razie omijają mnie szerokim łukiem. Chociaż była jedna próba, kiedy kręcono film „Czarny Kruk”. Mój przyjaciel Serhij Kalantaj często gra w filmach. Skontaktował się z producentami i powiedział, że zgadzamy się zagrać za darmo epizod w tym filmie, ale chcemy grać starszyzną Chołodnego Jaru. A do mnie zadzwonili i powiedzieli, że jest jeden dzień zdjęciowy i potrzebny im prowadzący w klubie NKWD. Odmówiłem. Nie chcę, żeby widz zapamiętał mnie jako postać negatywną. Czasem przysyłają zaproszenia na castingi. Ale trzymam się zasady: tylko produkcje w języku ukraińskim i żadnego suржyku. Oczywiście znam rosyjski, ale nie chcę pokazywać, jak nim mówię, bo mówię nie czysto. A po ukraińsku odpowiadam za każde swoje słowo. — Pewnie ma pan marzenia? — Bardzo lubię „Jarosława Mądrego” Iwana Kocherhi. Jakoś niesłusznie omijamy tego dramaturga. Nazwać go ukraińskim Szekspirem to w ogóle za mało. On podniósł ukraińską radziecką dramaturgię na poziom światowy. W naszym teatrze ta sztuka szła przez jakieś dwadzieścia lat. Wielki aktor Arkadij Haszynski grał Jarosława Mądrego. Dwukrotnie oglądałem tę inscenizację. Dziś można by zrobić piękne, kosztowne przedstawienie. Zbadać, jakie wtedy nosiło się stroje, zbroje, jakie przedmioty otaczały księcia. Tam są kolosalne dialogi. Do dziś aktorzy, którzy grali w tym przedstawieniu, pamiętają tekst. To poetyckie perły. Kiedyś graliśmy także „Wesele Swiczyny”. Można by zrealizować nową inscenizację tej sztuki. Przemyśleć w niej temat rewolucji i powstania. W tej sztuce opisano interesujący okres historii, który w literaturze jest słabo rozwinięty. Był to czas, gdy Kijów był częścią Litwy. Mój ojciec w swoim czasie grał hrabiego Lundyszewa w przedstawieniu „Mistrzowie czasu”. Jeszcze u Kocherhi jest wspaniała sztuka „Wróżka gorzkiego migdału”. Szukamy dramaturgów bóg wie gdzie, a takie perły leżą tuż pod nogami. Rozmawiał Eduard OWCZARENKO. Zdjęcie ze strony internetowej teatru.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Myśli podczas kwarantanny

Kilka lat temu nastąpiły drugie narodziny Dworca Rzecznego – stał się on jednym z przestrzeni artystycznych w centrum stolicy. Niedawno otwarto tu wystawę Walentyny Zasuckiej „Myśli”. architekt i artystka w biurze architektonicznym „Żeńka Zasuckiego i zespół”. Prace Walentyny stały się ozdobą przestrzeni publicznych i prywatnych, stworzonych przez znanych architektów Serhija i Władę Machno, Serhija Hotwiańskiego, Jewhena Zasuckiego, Wiktorię Oskiłko i innych. Część prac znajduje się w prywatnych kolekcjach na Ukrainie i w USA (w Los Angeles, Nowym Jorku i San Francisco). Jeden z obrazów znajduje się w zbiorach Muzeum Historii Miasta Kijowa. A kilka płócien z serii „Drony” – w Administracji Prezydenta Ukrainy. Indywidualna wystawa artystki „Kiedy żyjesz” odbyła się w Narodowym Rezerwacie „Sofia Kijowska”; wystawa „Moja planeta” – w Muzeum Historii Miasta Kijowa; wystawa „Drony” – na Dworcu Rzecznym stolicy. Walentyna brała także udział w kilku wystawach zbiorowych. W obrazie „Online śniadanie” artystka rozmyśla nad tym, że podczas kwarantanny ludzie znaleźli się daleko od siebie. Niektórzy na różnych kontynentach, a inni – w różnych dzielnicach jednego miasta. Ale to nie stanęło na przeszkodzie ich rozmowom. Śniadanie online odtąd nie jest przypadkowym zjawiskiem, lecz składową naszego codziennego życia. Bliska osoba jest teraz zawsze obok. – W moim życiu było wiele podróży, to jeden z najdroższych dla mnie skarbów – opowiada Walentyna o obrazie „Zagadkowe wspomnienia”. – To odkrywanie nowych emocji, spojrzeń, smaków. Myśl o zamknięciu granic mnie poruszyła… Wszystkie wrażenia z podróży zlały się w jedno. Chcę poczuć oceaniczny bryz, zimne krople tropikalnego deszczu w upalny dzień, przejść się po śnieżnobiałym piasku, ugasić pragnienie podróży. Wszystkim zakochanym Walentyna zadedykowała swój obraz „Mój Wszechświat przez twoje dłonie”. A postaci z pracy „Malachitowa szkatułka” nazwała zoomorficznymi. Artystka jest przekonana, że nieodwracalne zmiany klimatyczne do końca stulecia zostawią wielką bliznę na obliczu naszej planety. Ogrody jabłoniowe, i nie tylko one, potrzebują słońca, wody i czystego powietrza. Dokładnie takie myśli włożyła w pracę „Jabłoniowy raj”. A obraz „Spotkanie w ogrodzie” opowiada o tym, że można mieszkać po przeciwnych stronach kontynentu i spotkać się w jednym ogrodzie. Ogrodzie marzeń i nadziei. Wszystkie prace prezentowane na wystawie zostały stworzone w 2020 roku.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Jak uczynić światy współbrzmiącymi?

Eduard OWCHARENKO Zdjęcie autora Obrazy Ellen Orro znajdują się w wielu galeriach, biurach i prywatnych kolekcjach w Niemczech, Belgii, Polsce, Danii, Holandii, Japonii, Korei Południowej, Kanadzie, USA, Wielkiej Brytanii oraz na Ukrainie. Główne kierunki jej twórczości to malarstwo, grafika i design. Artystka pełnogłosowo objawiła się jako liryczna mistrzyni w serii ilustracji do książek dziecięcych wydawnictw „Weselka”, „Dżmelyk”, „Oswita”, „ASK”, „Barwinok”, „Machaon”. W ilustracjach wykonanych akwarelą czuć delikatność, duszność, pragnienie zrozumienia dziecięcej duszy i stworzenia świątecznego nastroju. Orro dosłownie przenosi bajkowy świat w rzeczywistość i napełnia go radością oraz szczerością. Właśnie takie są ilustracje do książek „Pieśń o ręczniku”, „Złote źrebiątko”, serii motywów z kalendarza „12 miesięcy” wydawnictwa „Weselka” i innych. Tworzy ona unikalne i różnorodne pod względem fabuły obrazy, napełnione niesamowitą energią: pejzaże, martwe natury, portrety, techno, samochody, motocykle, samoloty, tematykę dziecięcą i wiele innych. Temat przedstawiania kwiatów w malarstwie pani Ellen zasługuje na szczególną uwagę. Artystka pragnie pokazać piękno pojedynczego kwiatu i tworzy swoiste eseje dla każdego motywu. Takimi są jej serie „Aksamitki”, „Rudbekia”, „Malwy”, „Lilie”, „Słonecznik”, „Maki”. Czasami jest jej ciasno w ramach zwykłej martwej natury. Dlatego E. Orro tworzy kompozycje na tle historycznego pejzażu. Tak pojawiły się „Wieczór w błękitnych tonach”, „Anioły nad miastem”, „Letni zmierzch”. Artystka potrafi przedstawić motyw, który poraził ją swoim niezwykłym stanem, dlatego zwykłe płoty, stogi, chatki czy przytulne świątynie nabierają w jej obrazach szczególnego piękna i wykwintności. Portrety pokazują artystkę jako mistrzynię odkrywania wewnętrznego świata człowieka, a trafnie rozmieszczone akcenty kolorystyczne podkreślają stan modela i jego cechy: „Dziewczyna z aksamitkami”, „Piękno”, „Dziewczyna ze złotymi kolczykami” i inne. Twórczy zakres artystki mieści wiele kierunków, które tworzy na płótnie w zależności od swojego stanu duszy. W rytmice autorskich pociągnięć pędzla i wykwintnych wtrętów czuć niezwykłą emocjonalność. Jej paleta zachwyca błyskami jasnych, ale wyważonych kolorów, które nadają obrazom szczególnego uroku i nastroju. Na nowej wystawie artystka postanowiła połączyć zazwyczaj niekompatybilne tematy. W naszym technogenicznym wieku, napełnionym kontrastami i elektronicznymi osiągnięciami, ludzkość przekształca się w agregat tworzenia kolosalnej informacji. Ideą wystawy jest pokazanie kontrastów jako obiektów realiów współczesnego świata, wśród których żyje ludzkość. Swoje wyobrażenie o rzeczywistości artystka odkryła w stworzonej przez siebie twórczej przestrzeni. W jej metamorfozach supertechnika napełnia się pozytywem i natchnieniem, a przyroda, otoczona megamiastami, nagle otwiera przed nami oazy piękna i romantyzmu. Tak artystka przekształca wielościenne życiowe kolizje w wodospad emocji i zachwytu… O twórczości Ellen Orro opowiedziała historyk sztuki, autorka i moderatorka wielu twórczych projektów Walentyna Jefremowa. W szczególności zatrzymała się na obrazie „Letni zmierzch”. – Każdy obraz to odzwierciedlenie duszy artysty – jest przekonana pani Walentyna. – Przed nami młoda piękność, która daruje widzowi swoje przenikliwe spojrzenie. Bukiet świeżo zerwanych polnych kwiatów i wianek na głowie nadają portretowi romantyczności i szczególnej muzyczności. Wyszywanka ze starodawnym ukraińskim ornamentem napełniona jest kodowymi rytmami. Powstaje stan zanurzenia w historyczną przeszłość naszego narodu i fala dumy ze swoich przodków. Swoisty esej podkreślają świątynie przedstawione w oddali, których dzwonnice uświęcają niebiosa. Obraz „Letni zmierzch” napełniony jest czysto kobiecą energią, w rytmice pociągnięć w formie spirali czuć szczególny stan emocjonalny. Paleta jest światłodajna z wykwintnym wtrętem miodowych błysków jako świadek malarskiego daru autora. Srebrzyste wtręty tworzą kolorowe migotanie, które sprzyja tajemniczemu nastrojowi portretu. Ellen Orro potrafi kierować wyobraźnią widza na odkrycie swojego twórczego zamysłu, co potwierdza portret zamyślonej piękności pod tytułem „Letni zmierzch”. Rzeczywiście artystka potrafi zebrać nektar i wcielić go językiem plastycznym w swój twórczy zamysł… – Ta wystawa jest niestandardowa – przyznała artystka. – Obrazy wykonane są w różnych tematach, stylach. Zawsze maluję tylko wtedy, gdy mam dobry nastrój. Obraz zapisuje energię, z którą maluje artysta. Więc u mnie wszystkie obrazy są naładowane pozytywną energią. Każda praca to cząstka mojego pozytywu. Szczególnie odczuwają to ci, którzy przechowują moje obrazy u siebie w domu. Odpowiedź na to pytanie można znaleźć na wystawie „Współbrzmienie światów”, którą otwarto w galerii Kijowskiej organizacji Narodowego Związku Artystów Ukrainy „Myteć”. Ekspozycja prezentuje dzieła Ellen Orro – znanej nadbałtyckiej artystki, która mieszka w Kijowie. Począwszy od 1989 roku jest ona autorką ponad 50 wystaw na Ukrainie i za granicą. Bądźmy razem! PRENUMERATA—2 0 2 0 Koszt prenumeraty TYGODNIK OGÓLNOUKRAIŃSKIEGO TOWARZYSTWA „PROŚWITA” (z dostawą i kosztami pocztowymi):

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Kod pocztowy — 30617. Strona w katalogu — 77

Redaktor dyżurny Eduard OWCHARENKO Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org http://prosvitanews.org.ua 04073 m. Kijów, ul. Marka Wowczka, 3. Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Wydrukowano w spółce z o.o. „Mega-Poligraf”,

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

ZAPOWIEDŹ

Szef redaktor Pawło MOWCZAN Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca), Pawło MOWCZAN, Ołeksandr PONOMARIW, Mykoła TYMOSZYK, Heorhij FILIPCZUK, Mykoła CYMBAŁIUK, Iwan JUSZCZUK Zastępca redaktora naczelnego ds. produkcyjnych Natalija SKRYNNYK 278-01-30 (tel./faks) na 1 miesiąc 19 hrywien 82 kopiejki na pół roku 107 hrywien 32 kopiejki.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

na rok 209 UAH 94 kop.

Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy korzystaniu z naszych publikacji powołanie się na „Słowo Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617

Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn