Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 8strona oryginału ↗

«Kobieca sprawa» Marfa Kostiuk: „Wypełniałam wszystkie prawa władzy, więc dlaczego ja, biedna wdowa, mam cierpieć w syberyjskich chruszczobach z dziećmi-sierotami?”

Слово Просвіти, №32 за 2021 рік

Halyna DACIUK, dziennikarka Anatolij ŁUKASZCZUK, historyk Martocha rozczyniła dzieżę, bo skończył się chleb. Ciasto podnosiło puszyste ciało i pachniało w całym alkierzu. W jej chacie stał „garnizon”, nasłany na wieś jak Boża kara. Węszyły, wypytywały i przygotowywały, widać, straszną intrygę. Martocha wierzyła, że jej nie ruszą, bo siostra Ulyta dawno mieszka osobno i męczy się na „nielegałce” nie wiadomo gdzie. A jaką karę mogą ponieść Iwan z Halą, siostrzeńcy Ulyty, 12 i 17 lat? Ale chleba tego dnia nie upiekła. I już nie upiecze w swojej chacie nigdy. – Zbieraj się! – krzyknął garnizonowiec, który jeszcze wczoraj zajadał w tej chacie chleb i wszystko, co było. Na spakowanie dali jakąś godzinę, a Martocha latała to do obrazów, to do dzieży. Tak niczego porządnie i nie wzięła ze sobą. Ile potem nie jechałaby w towarowym wagonie, przed oczami będzie majaczyć pełna dzieża z ciastem, które będzie wylewać się przez drewniane brzegi, a ona z całych sił będzie upychać je z powrotem i nie będzie mogła złożyć w całość. Wysiedlą ich jako „rodzinę aktywnej uczestniczki OUN”: siostrę Marfę (1909), siostrzeńców Iwana (1929) oraz Halę (1935) – na dwa lata (!) przed tym, jak złapią i aresztują samą uczestniczkę OUN, siostrę Martochy, Ulytę. Sprawę na rodzinę Myroniuk Ulyty założą 28 stycznia 1946 roku na podstawie doniesienia źródła agenturalnego „Orzeł”. „Donoszę do Szumskiego rejonowego oddziału NKGB o tym, że mieszkanka wsi Kordyszów Myroniuk-Babij Ulyta jest staniczną OUN wsi, przebywa na nielegalnej pozycji”. W następnym doniesieniu „Orzeł” informował, że „mieszkanka Kordyszowa Kostiuk Martocha jest łączniczką bandy z kierownikiem Poliszczukiem Petrem”. Dalej idzie notatka agenturalna o tym, że „w 1945 roku na mieszkaniu Parchomiuk Domki leczył się bandyta ze wsi Hołybisy Wołaniuk, leczyli go Łypka Olha i Myroniuk Ulyta, która przebywa na nielegalnej pozycji. Oprócz tego, Łypka i Myroniuk leczyły we wsi Hołybisy „Czajkę” – kierownika SB, który był ranny i leżał w chacie mieszkańca wsi Hołybisy Matwijiuka Makara. Jeśli iść ze wsi Kordyszów do wsi Hołybisy, on mieszka po prawej stronie, trzeci budynek. Makar w domu, pracuje w swoim gospodarstwie. Oprócz tego, ja sama widziałam i zgłaszałam, że we wsi Kordyszów mieszka punktowa łączniczka Pyłypczuk Jaryna, która przed wyborami była aresztowana przez organy MSW lub MGB, dokładnie nie wiem, i została zwolniona przez jakiegoś śledczego, który przebywał w okresie wyborów 1947 roku w garnizonie wsi Kordyszów. Ja również wiem, że Jaryna została zwolniona za 2 lub 3 litry samogonu. I w ten wieczór, jak była zwolniona, śledczy i naczelnik garnizonu wsi bawili u siostry Myroniuk Ulyty o imieniu Martocha. To było w styczniu lub na początku lutego 1947 roku”. Podpis – Ryżuk Hanna. Marfa (Martocha) jeszcze nie była oskarżona o żaden czyn, nie postawiono zarzutów i jej siostrze, uczestniczce OUN, ale informatorzy pisali doniesienia do RO NKWD. I już w tym doniesieniu mowa o tym, że siostry Myroniuk – Ulyta (uczestniczka OUN) i Marfa miały wspólne spotkania. Nawet jeśli przyjąć, że ich nie było, i tak ta informacja agenta „Orzeł” z czasem zadziała, by wysiedlić kobietę z dwojgiem dzieci na Sybir z piętnem „OUN”. 17 września 1947 roku do RO NKWD od etatowego informatora wpłynęło doniesienie agenturalne. „Informuję, że w Kostiuk Halina – mieszkańcy wsi Kordyszów. Naczelnik Szumskiego RO UMGB kapitan Kyryczenko”. Dzisiaj, po wielu latach, uderza, jak gęsto wieś była opleciona donosicielstwem i agenturą. Informatorzy, podając się za uczestników podziemia, znali najmniejszy krok organizacji. Na długo przed aresztowaniami każda uczestniczka znajdowała się w polu widzenia organów bezpieczeństwa. Uruchomiona enkawudowska maszyna walcem Kostiuk Halina, siostrzenica „Śnieżynki”, w Osinnikach, wysiedlona w wieku 12 lat celowo poruszała się po wsi, nie omijając żadnej rodziny i nazwiska. Jeszcze nie udowodniono winy Ulyty, a jej siostrę z dwojgiem dzieci NKWD już aktywnie przygotowywało do wysiedlenia. I nie było siły, która zatrzymałaby tę straszną maszynę. 28 września 1947 r. operpełnomocnik wydziału 2-N UMGB w obwodzie tarnopolskim porucznik Abyszew, rozpatrzywszy materiały sprawy ewidencyjnej nr 11916 na rodzinę aktywnej uczestniczki OUN-UPA Myroniuk Ulyty, Ukrainki, uznał, że będąc obywatelką ZSRR, zdradziła Radziecką Ojczyznę, dobrowolnie wstąpiła w szeregi OUN, pod pseudonimem „Śnieżynka”, zajmuje stanowisko stanicznej OUN, przebywa na nielegalnej pozycji. W skład rodziny wchodzą: siostra Marfa Mykytiwna, siostrzeniec Kostiuk Iwan, siostrzenica Kostiuk Halina, Ukraińcy. Wskazani członkowie rodziny mieszkali wspólnie z Ulytą do momentu jej odejścia do bandy. Na podstawie powyższego uważałbym, rodzinę aktywnej uczestniczki OUN-UPA Myroniuk-Babij zgodnie z rozkazem MGB ZSRR nr 00430 z 21 sierpnia 1947 roku wysiedlić w odległe miejsca Związku Radzieckiego, mienie skonfiskować”. Kończyli żniwa, jeszcze nie wiedząc o czekistowskim rozkazie. Tymczasem tajne dokumenty NKWD już ścieliły im mapę drogową na wieczne wygnanie ze wsi. „5 października 1947 roku pracownik UMGB USRR major Demydenko, rozpatrzywszy sprawę ewidencyjną nr 11916, uznał, że jest ona sporządzona zgodnie ze wskazówkami MGB ZSRR i MGB USRR i podlega skierowaniu na Specjalną Naradę MGB ZSRR”. „Ściśle tajne. Zaświadczenie. 21 października 1947 roku rodzina uczestnika OUN – bandytki, która znajduje się na nielegalnej pozycji Myroniuk-Babij Ulyty, w składzie siostry Kostiuk-Myroniuk Marfy, siostrzeńca Kostiuk Iwana, siostrzenicy – Kostiuk Haliny, – wysłana na stację Usiaty Kolei Tomskiej, eszelon nr 20043, naczelnik konwoju młodszy porucznik Kurylenko, jednostka wojskowa 7529”. W towarowych wagonach, jak zwykły ładunek, wieziono w głuchą zmarzlinę ludzi – dorosłych, całkiem starych i nowo narodzonych, wyrwawszy z rodzinnych korzeni, napisawszy przeciwko każdemu nazwisku kramolny wiersz – „Ukraińcy”, „OUN”. Z Zachodniej Ukrainy podczas operacji specjalnej w październiku 1947 roku wysłano dziesiątki tysięcy ludzi. Specjalna Narada przy Ministerstwie Bezpieczeństwa Państwowego ZSRR z 24 stycznia 1948, rozpatrzywszy sprawę ewidencyjną nr 11916 UMGB obwodu tarnopolskiego Kostiuk-Myroniuk M. M., postanowiła: Kostiuk M. M., Kostiuk I. M., Kostiuk H. M., jako członków rodziny uczestniczki bandy OUN zesłać w obwód kemerowski na termin dziesięciu lat. Mienie skonfiskować”. 4 marca 1948 roku specjalną naradą przy MGB ZSRR zesłanie rodziny Kostiuk-Myroniuk M. M. zamieniono na „wysiedlenie na osiedle specjalne”. Tak Marfa (Martocha) znalazła się z dwojgiem dzieci w Osinnikach w obwodzie kemerowskim i od razu zaczęła pisać listy do najwyższych instancji, szukając sprawiedliwości. „Do naczelnika Zarządu MGB obwodu tarnopolskiego od obywatelki Kostiuk Marfy, podanie. W październiku 1947 roku zostałam wysłana z dziećmi przez organy MGB rejonu szumskiego obwodu tarnopolskiego w odległe obwody Rosji. Wysłana za siostrę Ulytę Mykytiwnę, która od 1933 r. ze mną nie mieszkała. Wszystkie państwowe zobowiązania wypełniałam w 100 Pod konwojem – na Sybir” Specjalna przesiedlenka Kostiuk Marfa (Martocha), siostra uczestniczki OUN Myroniuk Ulyty procentów. Dlatego proszę naczelnika zarządu MGB o zezwolenie na powrót do wsi Kordyszów. Proszę o nieodmawianie, 20 marca 1948 roku”. “Do Przewodniczącego Prezydium Rady Najwyższej ZSRR towarzysza Szwernika M.M. – od specjalnej przesiedlenki z obwodu kemerowskiego, Osinniki, ul. Komsomolska, barak nr 14, Kostiuk Marfy. “Wiele złożono na Pańskie imię próśb o ułaskawienie niewinnie wywiezionych nas w tajgę syberyjską. I do chwili obecnej – od Pana żadnej rezolucji, dlatego proszę Pana, Wielki Wodzu nasz, tow. Przewodniczący Prezydium Rady Najwyższej ZSRR, wyciągnij Pan do mnie, biednej wdowy, swoją rękę pomocy, racz Pan zdjąć mnie ze specjalnej ewidencji, abym wraz ze swoimi dziećmi nieletnimi była wolną obywatelką, na równi z innymi państwowymi obywatelkami-kobietami. Do tego Kostiuk, 2 września 1950 roku”. “Zarząd MGB w obwodzie tarnopolskim, 25 listopada 1950 roku, nr 17007, ściśle tajne, litera “A”, do naczelnika Osinnikowskiego Rejonowego Oddziału MGB obwodu kemerowskiego. “Po raz drugi prosimy powiadomić obywatelkę Kostiuk Marfę, ul. Komsomolska, barak nr 14, że wniosek Zarządu MGB obwodu tarnopolskiego został rozpatrzony i pozostawiony bez uwzględnienia. Datę ogłoszenia prosimy zgłosić do wydziału “A” Zarządu MGB obwodu tarnopolskiego”. 5 stycznia 1951 r. Kostiuk M. M. ponownie skierowała prośbę na imię Przewodniczącego Prezydium Rady Najwyższej ZSRR Szwernika N. M. “W 1947 roku 22 października mnie, biedną wdowę, z dwojgiem małych dzieci, wywieziono na Syberię. Wszyscy jesteśmy niewinni, trafiliśmy w nieszczęśliwym momencie, kiedy wywozili naszych współmieszkańców i przez złość przewodniczącego rady wiejskiej od razu i mnie, biedną wdowę, wciągnął. Nie ma na mnie winy żadnej. Mąż mój zmarł w 1944 roku. Dostawę, należną państwu, wykonałam ponad 100 procentów. W bandytyzmie z mojej rodziny, jasno po ich latach, nikt nie brał udziału, jednym słowem, ja ze swoimi dziećmi wykonywałam całe prawo władzy, a dlaczego mam cierpieć, biedna, w syberyjskich chruszczobach z sierotami – to mi wiedzieć nie pod siłę. A dlatego proszę Pana jako władzę państwową, towarzyszu Przewodniczący Prezydium Rady Najwyższej ZSRR, zrób Pan stosowne zarządzenie, zwróć Pan mnie

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn