Strona · s. 12strona oryginału ↗
Filozofia uniwersytecka w Ukrainie (XVIII–XIX w.)
Слово Просвіти, №32 за 2021 рік
Serhij PRYS UCHIN, doktor filozofii, wykładowca Kijowskiej Prawosławnej Akademii Teologicznej. Pod koniec XVIII i na początku XIX w. Ukraina podążała drogą transformacji życia socjokulturowego, przezwyciężania pozostałości społeczeństwa feudalnego oraz kształtowania się stosunków kapitalistycznych. Postępował również rozwój myśli filozoficznej na uniwersytetach w Charkowie, Kijowie, a z czasem także w Odessie. Przykładem służy przyjazd z Niemiec do Ukrainy znanego filozofa procesów społecznych, kategorią jest „rozwój” („prawo rozwoju”). Człowiek w swoim rozwoju przechodzi trzy etapy – zwierzęcy, naturalny i moralny. Przejście od jednego etapu do drugiego zależy od społeczno-kulturowych przesłanek rozwoju wspólnoty ludzkiej, na przykład zgodności z normami i wymogami prawa naturalnego, które określa treść praw i procesu tworzenia państwa (które muszą odpowiadać rozumności i praktycznej celowości). Jego zdaniem wszystko, co nie jest logiczne i rozumne w procesie tworzenia państwa, jest niepotrzebne i powinno zostać zanegowane, zniszczone (na przykład despotyzm). Szczególnie interesujące były rozważania J. Schada na temat miejsca i roli narodu w historii konkretnego ludu i państwa. Narody różnią się specyfiką w edukacji uniwersyteckiej rozpowszechniają się i są propagowane idee materializmu przyrodniczo-naukowego, reprezentowane przez stanowisko filozofów M. Lubowskiego, P. Łodija, O. Kozłowskiego i in. Wizytówką tego okresu ukraińskiej myśli filozoficznej był również romantyzm filozoficzny, który znalazł swoje odzwierciedlenie w działalności Bractwa Cyrylo-Metodiańskiego. Wiadomo, że założycielami bractwa od początku byli M. Kostomarow, profesor adiunkt Uniwersytetu Kijowskiego, M. Hułak, kandydat prawa pracujący na Uniwersytecie w Petersburgu, W. Biłozerski, nauczyciel z Połtawy, P. Kulisz, nauczyciel gimnazjum z Petersburga, T. Szewczenko, artysta Petersburskiej Akademii Sztuk Pięknych, O. Nawrocki, student Uniwersytetu Kijowskiego, oraz jego krewny O. Markowycz, M. Sawycz, ziemianin z Połtawszczyzny, H. Andruzki, student Uniwersytetu Kijowskiego, D. Pyłczykow, nauczyciel z Połtawy, I. Posiada, student Uniwersytetu Kijowskiego. Filozoficzno-polityczne uzasadnienie zadań programowych bractwa zostało wyłożone w „Księdze narodzin narodu ukraińskiego” oraz „Statucie Słowiańskiego Bractwa Cyryla i Metodego”, przygotowanych głównie przez M. Kostomarowa, w „Notatce” W. Biłozerskiego, pracy M. Sawycza „O emancypacji kobiet”, w projekcie konstytucyjnym H. Andruzkiego „Osiągnięcie możliwego stopnia równości, wolności głównie na ziemiach słowiańskich” i in. Większa część „bractwowców” broniła liberalno-umiarkowanych stanowisk politycznych, które opierały się na uznaniu nieprzeciętnego znaczenia religii chrześcijańskiej i idealizmu, ich pokrewieństwa z głównymi dogmatami chrześcijaństwa oraz jego nauką moralno-etyczną. Bronili oni zasad
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
