Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 13strona oryginału ↗

“Serce jest punktem wyjścia wszystkiego, co dobre i złe w słowach, myślach i czynach człowieka, jest dobrym i złym skarbem człowieka… Serce jest tablicą, na której wyryte jest prawo naturalne i moralne”. “Wreszcie serce jest centrum życia moralnego człowieka. W sercu łączą się wszystkie stany moralne człowieka”. “W sercu człowieka znajduje się podstawa tego, że jego wyobrażenia, uczucia i czyny nabierają osobliwości, w której wyraża się właśnie jego dusza, a nie inna, i nabierają takiego osobistego, prywatnie określonego kierunku, z mocy którego są one przejawami nie ogólnej istoty duchowej, a odrębnego żywego, rzeczywiście istniejącego człowieka”. “Wyraźmy ostatecznie naszą myśl o znaczeniu zasad i ogólnych

Слово Просвіти, №32 за 2021 рік

reguł rozumu w dziedzinie moralności za pomocą ewangelicznego obrazu, który ze względu na swoją precyzję zawsze będzie budził zdziwienie u obojętnego obserwatora: dla żywej – a nie tylko wyobrażonej – moralności potrzebny jest kaganek i oliwa… W zależności od tego, jak w sercu człowieka wyczerpuje się oliwa miłości, kaganek gaśnie: zasady moralne i idee ulegają zaćmieniu i w końcu znikają ze świadomości. Ten stosunek między kagankiem a oliwą – między głową a sercem jest najzwyklejszym zjawiskiem w moralnej historii ludzkości”9. jedynie szansę pełnego poznania. Innymi słowy, istnieje możliwość uzyskania przybliżonej odpowiedzi na pytanie, jakimi są ludzie ze swojej natury w danym momencie czasu, ale sam rozum nie może dać odpowiedzi na pytanie, jakim ma być poszczególny człowiek w przyszłości. Wiedzę dotyczącą istoty człowieka i perspektywy jego dalszego istnienia może dać tylko ludzkie serce. “Filozofia serca”, nauka o ludzkim sercu, nabrała u P. Jurkiewicza mistyczno-praktycznego znaczenia. Myśliciel podkreślał, że ludzkie serce jest źródłem duchowości, działań i czynów osoby. Za pomocą serca sprawdza się wyniki poznania otaczającego świata pod kątem prawdziwości oraz ich praktycznej celowości. Od serca zależy urzeczywistnienie wolności woli. W ten sposób wolne serce staje się koniecznym warunkiem poprawnego myślenia oraz prawdziwego poznania otaczającego świata. P. Jurkiewicz twierdził, że moralny postęp ludzkości rozpoczyna się w ludzkim sercu od powstania uczucia do Boga. Rozumiał Boga jako konkretną rzeczywistość i proponował chrześcijanom postrzegać świat jako swoistą hierarchię, na czele której stoi Bóg. Pełne i zakończone poznanie Boga jest niemożliwe. Człowiek może jedynie zbliżyć się do jego adekwatnego poznania za pomocą trzech wysiłków poznawczych: 1) serdecznego uczucia, 2) dobroczynnej filozofii, 3) mistycznego oglądu (spirytualistycznego światopoglądu), który, w jego opinii, jest syntezą wszystkich dróg poznania istoty Boga i świata w ogóle. Dla przezwyciężenia sprzeczności świata materialnego, przeciwdziałania złu na poziomie społeczeństwa i osoby Jurkiewicz proponuje posługiwać się zasadami i wymogami chrześcijańskiej moralności. Głównym wymogiem ludzkiego współżycia staje się uspokojenie jako nieprzemoc wobec innych ludzi, dlatego i przeciwdziałanie złu odbywa się paradoksalnie. Teolog zaproponował przeciwdziałać złu poprzez rezygnację z aktywnej “zewnętrznej” walki – jego zdaniem, opór wobec zła jest możliwy tylko poprzez uspokojenie, na wzór chrześcijańskiego pokoju z bliźnimi, ale walka ze złem rozpoczyna się nie od przemocy nad innymi, a od moralnego samodoskonalenia duszy, od umiejętności wsłuchania się we własne sumienie i działania na korzyść dobra. P. Jurkiewicza uważa się także za fundatora Kijowskiej szkoły filozoficzno-prawnej. Idee państwowo-prawne wyłożył przede wszystkim w kursach wykładów z “Historii filozofii prawa” (1872, 1873 r.) oraz “Filozofii prawa” (1872, 1873 r.), w których naświetlał problematykę filozoficznego teologicznego rozumienia państwa i prawa, rozwoju ducha narodowego i moralności, struktury społecznej społeczeństwa w kontekście praw człowieka, poruszał kwestie edukacji prawniczej itp. Ciekawie jest wiedzieć, że P. Jurkiewicz w drugiej połowie swojego życia był nie tylko znanym filozofem-teologiem, ale i wybitnym wykładowcą dyscyplin filozoficznych. Jego wykłady i wystąpienia publiczne cieszyły się wielką popularnością, o czym świadczyły entuzjastyczne recenzje historyka W. Kluczewskiego oraz filozofa-metafizyka W. Sołowjowa, którzy w swoim czasie byli studentami Jurkiewicza i jego sympatykami. Ale z czasem znaczna część studentów uniwersytetu zdradziła światopoglądową pozycję wykładowcy i stanęła po stronie nieprzejednanych krytyków jego metafizyki. Jednocześnie rosyjska prasa liberalna rozpoczęła nagonkę na filozofa, oskarżyła go o metafizyczną pozycję, która rzekomo była światopoglądowo wroga interesom pozytywistycznie nastawionej publiczności studenckiej i sprzeciwiała się popularnej w tamtym czasie pracy M. Czernyszewskiego “Zasada antropologiczna w filozofii”. Czernyszewski nie zatrzymał konfliktu, co więcej, kontynuował moderowanie nagonki na P. Jurkiewicza. Dyskusję naukową zastąpiono gołosłowną krytyką, wyzwiskami i kłamstwami, atakami na osobowość. Jeszcze później do konfliktu ze studentami doszła osobista tragedia: w 1873 roku zmarła jego żona, a sam Jurkiewicz ciężko zachorował z powodu samotności i braku zapotrzebowania. W 48 roku życia filozof zmarł, został pochowany na cmentarzu Monasteru Daniłowskiego w Moskwie. Istnieją wszelkie podstawy, by wnioskować, że bodaj najsłynniejszy ukraiński filozof-teolog P. Jurkiewicz fenomenalnie zakończył okres klasycznej rodzimej filozofii, tworząc własną filozoficzną koncepcję ludzkiej duszy, mikrokosmosu, poznać istotę których, jego zdaniem, można było

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn