Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
← Archiwum «Slovo Prosvity»

Слово Просвіти, №32 за 2022 рік

16 s. · 28 wpisów · PDF w Wikimedia Commons ↗ · CC BY 4.0

Tłumaczenie maszynowe z ukraińskiego. Cytaty, nazwiska i liczby sprawdzaj ze stroną oryginału. 1 z 28 wpisów jest wyświetlanych po ukraińsku, dopóki tłumaczenie jest aktualizowane.

Tekst wyodrębniono z PDF i automatycznie podzielono na materiały. Granice części materiałów nie zostały sprawdzone redakcyjnie: jeden wpis może zawierać kilka materiałów, tylko część jednego lub blok serwisowy (np. ogłoszenie o prenumeracie). Źródłem pierwotnym jest strona gazety w PDF.

Strona · s. 1strona oryginału ↗

OGÓLNOUKRAIŃSKI TYGODNIK KULTUROLOGICZNY 32 (1175), 15—21 września 2022 HEORHIJ FILIPCZUK

LIST CZYTELNIKA — DO DRUKU! Balaklija. Wyzwolony Taras Szewczenko: “Walczcie — a zwyciężcie, Bóg wam dopomaga!” wrażliwych instrumentów dla konsolidacji społeczeństwa, przetrwania i wsparcia każdego w imię wszechjednego zwycięstwa. Myślę, że twórców tej Strategii (Koncepcji) połączy pragnienie przewidzenia wszystkiego – od polityki zagranicznej po głęboko wewnętrzną. Nieubłaganie dążąc do zwycięstwa, nasze społeczeństwo musi wypracować plan działań, w centrum których znajduje się każda rodzina, człowiek i dziecko. Ludzie nie mogą zostać pozostawieni na pastwę losu, biurokracja musi zostać uproszczona, a Rada Najwyższa Ukrainy musi zadbać o uporządkowanie norm i ustaw, które przewidzą ochronę praw każdego człowieka, zwłaszcza w zakresie odszkodowań za szkody, odbudowy mieszkań itp. Droga ukraińska Rodzino, musimy walczyć razem i do zwycięskiego końca! Tylko tak zwycięstwo nasze będzie bliższe i nieuniknione. Tak, wsparcie naszych partnerów jest zbawienne, ale my jako obywatele państwa musimy robić wszystko, co od nas zależy. Każdy, bez wyjątku, Ukrainiec musi poczuć potrzebę i Boże Błogosławieństwo na tę szlachetną pracę. Sława Ukrainie! od poprawnego wykonania tego zadania w dużej mierze zależeć będzie to, czy Ukraina już w najbliższej przyszłości stanie się decydującym i samodzielnym czynnikiem na świecie, w Europie Wschodniej w pierwszej kolejności. Czy Ukraina wykona swoje historyczne zadanie? Bez wątpienia – tak! W to niezłomnie wierzymy! I wszystkie znaki na niebie i na ziemi jasno to zapowiadają i wyraźnie na to wskazują! I nie ma ani jednego ukraińskiego nacjonalisty, który nie wierzyłby w to, co kilkanaście lat temu, przy okazji śmierci Lenina, prorokował Dmytro Doncow: “Historia zapisze kiedyś w swoich annałach, że kiedy Lenin umarł w Moskwie, to grobem leninizmu była Ukraina”. Grobem dla leninizmu, a nie grobem w wyniku leninizmu, jak chcieliby tego moskiewscy bolszewicy! A znak, który jaśnieje nad światem, jest nieomylnym drogowskazem do Wielkiego Jutra Ukrainy!” LESIA NYZOWA OLESOWE ŚCIEŻKI

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 1strona oryginału ↗

Do kwestii Strategii Bezpieczeństwa Narodowego

Mykoła HOŁOMSZA Obecnie pilnie potrzebne jest rozsądne uzgodnienie działań władzy i obywateli w Ukrainie. Wszystkie działania Ukraińców muszą być skierowane na zwycięstwo Sił Zbrojnych Ukrainy. Niezbędne jest pełne zbadanie potrzeb naszych Sił Zbrojnych dla zwycięstwa: broń, amunicja, ciepłe umundurowanie, kamizelki kuloodporne z wkładami ceramicznymi, żywność itd. – należy robić wszystko, co sami możemy – produkować, szyć... Ewidencja i kontrola wszystkiego, czego potrzebuje walczący kraj. Nasza ludność kieruje swoją życiową aktywność na zapewnienie przeżycia i ochrony. Ukraina, cała jej gospodarka musi zostać całkowicie przestawiona na tory wojenne. I, oczywiście, odbudowa wyzwolonych, poszkodowanych terytoriów. Reszta kwestii życia społeczno-politycznego, obrony narodowej, uchodźców, rodzin poległych żołnierzy i cywilów, jeńców i osób przymusowo przesiedlonych przez Rosjan, przede wszystkim dzieci (sierot, dzieci z niepełnosprawnościami), zarówno na naszym terytorium, jak i poza granicami kraju, musi być rozpisana jak z nut, systemowo. To znaczy, że destrukcja narzucona przez wojnę raszystów musi zostać pokonana logistyką działań każdego obywatela Ukrainy – od małego do dużego (zarówno w granicach kraju, jak i poza jego granicami), aby każdy wiedział, co robić lub jak działać. Właśnie wychodząc z tego, potrzebna nam jest Koncepcja (Strategia) Bezpieczeństwa Narodowego – przedstawiona przez Prezydenta i zatwierdzona przez Radę Najwyższą Ukrainy. Można znaleźć inną nazwę czy mechanizm przedstawienia i zatwierdzenia, najważniejszy jest wynik: maksymalne zaangażowanie wszystkich zasobów do działania i przewidzenie wszystkich prawdopodobnych procesów. Właśnie tutaj połączmy konstruktywne środki zarówno władzy, jak i społeczeństwa, podział sił i środków dla optymalnego wyniku. Liczba miejsc pracy, wynagrodzenie za pracę, czyli zastosowanie wszystkich moż-wspaniała w swojej symbolicznej głębi i prostocie oraz prawdziwości wizja poety! (Jewhen Małaniuk). Wizja naszej ery, wizja przede wszystkim naszej doby! Krzyż i miecz – symbol cerkwi i narodu! Krzyż – który jest mieczem, miecz – który jest krzyżem! Krzyż miecza – oto harmonia i synteza chrystianizmu i nacjonalizmu! Pod tym znakiem Ukraina idzie naprzeciw swojemu Jutru. Idzie naprzeciw swojemu historycznemu losowi, swojemu historycznemu posłannictwu (misji). To historyczne posłannictwo Ukrainy – to właśnie na pograniczu Zachodu i Wschodu, na rubieży dwóch światów – tworzyć nowe życie. W drodze do urzeczywistnienia swojego historycznego posłannictwa Ukraina musi wykonać, między innymi, jedno ciężkie i dalekosiężne w swoich skutkach zadanie: zniszczyć bolszewizm. I nie ma najmniejszej wątpliwości, że jest to właśnie i przede wszystkim zadanie Ukrainy, a nie czyjeś inne. Od pra- OŁEKSANDR BAŁABKO

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 1strona oryginału ↗

„Nad światem świeci krzyż miecza”

Jurij MYCHALCZYSZYN Tak nazwał swoją niezwykle popularną w środowisku ukraińskiego podziemia broszurę z 1936 roku członek OUN Dmytro Sztykało, cytując wiersz poety-nacjonalisty i bojowego oficera armii UNR Jewhena Małaniuka z 1925 roku. Fragment tej broszury, kiedyś własnoręcznie przepisany w archiwum z oryginału, proponuję czytać dziś. „Cała nasza współczesna ukraińska rzeczywistość jest twarda i wymaga twardych ludzi. Żyjemy w epoce, której symbolem jest – miecz. Żyjemy w czasie napiętego ludzkiego zaangażowania jednostkowego i zbiorowego, w czasie zaciekłej walki światów, narodów, państw. „Nad światem świeci krzyż miecza” – oto WIERSZE JULII IWCZENKO 8–11

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

Ich i obywatelskich norm, rozpoznajesz zdumiewającą głębię skoworodzkich wartości ogólnoludzkości, człowieczeństwa. Swymi jasnymi myślami prawdy, duchowości i sprawiedliwości spleciał w jedno skarby antyku, ukraińskiej narodowości, ludzkości i chrześcijańskości. W szerokim kontekście wymiaru pedagogicznego, gdy mowa o wychowaniu Człowieka i Narodu, ideały Skowrody wykraczają daleko poza granice „narodowego”, stając się miarą uniwersalnej zasady etycznej odpowiedzialności ludzkości „za wszystko żywe”. Jego światopogląd opierał się na mądrości, by postrzegać świat tak, „aby niewidzialne stało się widzialnym”, dając „prawdę ostremu wzrokowi”. Poznając wieczne prawdy, ukraiński oświeciciel i filozof nakreślił dla swojego Narodu nieobjęte perspektywy zadań duchowego, kulturalnego, politycznego, społecznego, państwotwórczego życia. Przez wieki ta wzniosłość światopoglądu Skowrody wzywa Ukraińców, by pielęgnowali Duszę Wolności dla zachowania i umocnienia wartości narodowej pamięci, narodowej tożsamości, wysokiej duchowości, ukraińskiej państwowości, broniąc Woli i Niepodległości przed zakusami nomadów i obcych. Ta cnota zawierała się w jego uczuciach i czynach. Bo „czy można być wolnym – pytał – bez czynu, bez chleba, bez pożytku dla Ludzkości?”. Znakomity wiersz H. Skowrody „De libertate (O wolności)” ukazuje znaczenie dla człowieka, narodu wartości umiłowania wolności. Właśnie ją (Wolność) on wynosi na najwyższy szczebel wartości: „Czym jest wolność? Jakie dobro w niej jest? Mówią, jakby było ono złote? Nie, bo nie złote: porównawszy wszystko złoto, wobec wolności jest ono tylko błotem...”. Dlatego ogień wolności dla swego uciśnionego narodu w twórczości Skowrody nigdy nie gasł. On go zawsze wspierał, uważając, że wolność jest najdroższym skarbem. Wspomnienie o Bohdanie, jak i tytuł wiersza, świadczą o najwyższym cenieniu przez Skowrodę „wolności”. Najwyraźniej akademik Serhij Jefremow miał rację, że ludowy filozof nie zatrzymywał się na osobistej moralności wobec wolności, lecz widział jej wymiar obywatelski i narodowy, „łącząc swoją własną część obowiązku (powinność) z ogólną (wspólną)”. Dziś Ukraina walczy nie tylko o wolność i suwerenność własnego Państwa, o ziemię i wolę, morze i los. Front przebiega także przez wartości skowrodzkie, które ukształtowały kulturowy, psychomentalny obraz ukraińskiego Człowieka. Ukraiński Naród tym razem ostatecznie pokona to kłamstwo, gdy moskale przez stulecia próbowali ukraść (co jest dla nich charakterystyczne) to Imię, nazywając go nie inaczej jak „wielkim russkim”. Lecz aksjomatem jest jedynie to, że prawdziwy renesans, odrodzenie prawdziwego Skowrody nastąpi tylko w Soborowej, Suwerennej Państwie-Ukrainie. Dopiero wtedy stanie się możliwa realizacja idei wielkiego naturalnego daru – pisania narodowej historii i kultury Duszą rodzimego Narodu, raz na zawsze pozbawiając obcych moskwicinów takiego zbrodniczego czynu wobec Ukrainy. Wierzymy, że ogień zniszczonego Muzeum Skowrody na Charkowszczyźnie nie zrani ukraińskiej duszy i wiary, lecz spopieli znienawidzone wszystkim nam „ruskomierstwo”. A Skowroda, spalony przez ordę, przez stulecia coraz głośniej będzie nam przypominał, wzywając i zobowiązując nas, Ukraińców, do mówienia Prawdą ze swoim Narodem. Bo gdzie Prawda, tam i Bóg. Tam Wolność i Zwycięstwo. I wtedy zatriumfuje marzenie Szewczenki – „Wroga nie będzie, przeciwnika”.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

Kiedy „niewidzialne staje się widzialne”

Heorhij FILIPCZUK, akademik Narodowej Akademii Nauk Pedagogicznych Ukrainy 24 lutego. Straszny zimowy świt „zaproponował” Ukraińcom rozstrzygnięcie hamletowskiego problemu życia i śmierci. Szekspirowski leitmotiv wieczności ogarniał uczucia każdego żyjącego w Ukrainie. „Być albo nie być”. Moskiewska orda, armadami czołgów, artylerii i samolotów, ogniem rakiet, bomb i pocisków złowrogo ryczała: „nie być”. Poddać się, pogodzić się, ukorzyć się. A jednocześnie w tym szaleństwie, jak w równoległym świecie, słychać było potężne wrzenie przebudzenia ukraińskiego Narodu, jakby witającego poranne, już zakrwawione słońce. On, w niepokojących przeczuciach, milcząco i surowo potwierdził: „być!”, ofiarnie oddając (walcząc!) nienasyconemu molochowi pierwsze ofiary swoich najlepszych synów i córek. Tak, w moim odczuciu, rozpoczęła się pełnoskalowa wojna zachłannej, dzikiej hordy przeciwko Ukrainie. To wołające narodowe „Ja”, sprasowane w jednej chwili, niczym błyskawica, „BYĆ”, określało nie tylko przebieg wojny, lecz także przyszłość tego niezłomnego Narodu, który wyciągał z pochwy swój najgroźniejszy miecz – siłę Ducha, której nie zastąpi nawet najnowocześniejsza broń. Bez tego nie byłby możliwy bohaterski opór Sił Zbrojnych Ukrainy, błyskotliwe operacje wojskowe wyzwalania okupowanych terytoriów Ukrainy, niezłomna wiara w Zwycięstwo. Jednak ta siła wymaga nieustannego pielęgnowania, ochrony i niestrudzonej pracy. Rodziny, szkoły, cerkwie, państwo. A także samokształtowanie „siebie” jako Człowieka, Obywatela, Ukraińca. Dlatego zwracamy się nie tylko do Szewczenki i Franki, lecz także do naszego Pierwszego Myśliciela – Skoworody. Bo, zbudowawszy swoistą filozofię i pedagogikę wychowania rodzimego narodu, ten narodowy Oświatowiec stworzył naukę bycia z samego życia, gdy rozum i uczucia dotykają najważniejszego sensu bytu – wzrastania i umacniania ducha człowieka, myśli i serca. Ideały życiowe w stosunku do świata jako Bożej opatrzności były dla niego zawsze polem walki. Zadowalając się tym, co jest, dziękując Najbłogosławionszemu, on „to, co potrzebne, uczynił lekkim, a to, co trudne, niepotrzebnym”, nie przestając szczerym słowem, szlachetnym czynem, wiernym sercem dowodzić ważności dla siebie i bliźnich osiągania tego wysokiego Celu. Dziś, gdy toczy się wojna nie tylko o ukraińską „ziemię i morze”, lecz także o ludzką duszę, idee Skoworody szczególnie się aktualizują. Jaka będzie ona, Dusza Ukraińska, jakimi wartościami będzie się karmić, czyimi ideałami będzie się żywić? Bo co wtedy znaczą słowa refrenu naszego Hymnu: „Dusze i ciała złożymy za naszą wolność…”? Zdolność do walki i zwycięstwa, gdy dusza jest zespolona! Bardzo dobrze, że wreszcie powszechnie znanym staje się także problem „książki dla Sił Zbrojnych” na poziomie światopoglądowym. Choć „Proświta” i ukraińska inteligencja już w 2014 roku zainicjowały unikalną serię na rzecz patriotycznego wychowania narodowego, „Biblioteka Wojownika”, która, miejmy nadzieję, wkrótce zostanie należycie wsparta na szczeblu państwowym. Bo książki, jak twierdził Skoworoda, które „narodziły się z rozumu”, w których zawarta jest mądrość wieków, idee i ideały sławnych Ukraińców, muszą być skierowane na najważniejsze zadanie – wychowanie Narodu. 12 września. Naród, który od ponad 200 dni walczy, pracuje, tworzy, uczy się. Każdy ma swój front, swoją wojnę i jednego wroga – znienawidzoną Moskwę. A wszyscy razem potrzebują ideałów, wielkich idei, przykładów szlachetnego czynu. Poza nimi nie sposób pokonać tego niesłychanego barbarzyństwa XXI wieku, skierowanego przeciwko ukraińskiej Tożsamości, Państwowości, Człowieczeństwu. Przeciwko Bytowi Narodu Ukraińskiego, Narodowej Pamięci, Historii, Duchowym świętościom, które tworzył Naród, jego „przewodnia warstwa”. W tym pierwszym szeregu stoi ukraiński Miłośnik Mądrości Hryhorij Skoworoda, 300-lecia którego już wkrótce, mimo wszystko, obchodzić będą Ukraina i cały kulturalny, intelektualny, humanitarny świat. Lecz Skoworoda przebywa poza czasem, nie przystoi mu wyznaczać „regulaminu” dla świętowania, nie „nadaje się” na jubileuszowe daty, bo musi nieustannie pulsować wśród nas, w naszej istocie. Jego idee, myśli, wartości etyczne, prawdy życiowe stały się bowiem symbolem narodowej duchowości, oświecenia, ludowości, umiłowania wolności. Znany badacz kultury ukraińskiej I. Mirczuk zauważał, że w tej wyjątkowej osobowości skupiły się „wszystkie wyidealizowane cechy ukraińskiego narodu”. Wstrząsająco czule rezonują one z dzisiejszą rzeczywistością. Absolutna niezgodność, niepogodzenie światopoglądu Skoworody z imperialną, antyludzką ideologią i praktyką rasistowskiej herezji, z jej „wielką kulturą”, gdy dochodzi do swoistego wyścigu minionego z „nowoczesnym”, a dobra ze złem, światła z ciemnością, sumienia z dzikością. Skoworoda pozostaje dla nas, Ukraińców, Wojownikiem Ducha, Honoru, Wolności. Tymczasem wrogowie-Moskale przez trzy stulecia starają się go ukraść, przywłaszczyć, zniekształcić bali, tak samo jak nasza Ukraina. A kiedy dzieje się nie po ich myśli, to ukraińskość wolą niszczyć. Dlatego Moskowia prowadzi wojnę z Ukrainą, skoworodynowskimi ideałami wolnego Narodu. Wojna przeciwko i O ŻYCIE NARODU. Obecnie szczególnie ostra jest świadomość, że życie (osobiste, narodu, państwa) nie jest gotową, podarowaną rzeczą, wieczną daninością. Trzeba je stale chronić, budować, tworzyć, ponieważ niepojęta i nadzwyczaj trudna droga życiowa nie jest prostą wędrówką ku prawdzie. Skoworoda uczył, że determinującym mianownikiem nie powinna być prawda bytu, lecz Byt w Prawdzie. Czasami z dobrego serca zazdrości się wielu europejskim narodom, które, w przeciwieństwie do Ukraińców, wcześniej wywalczyły wolność, zdołały nie tylko rodzić, lecz także urzeczywistniać w środowisku narodowym znaczące idee, wartości intelektualne, duchowe, kulturalne, ponieważ, mając własną państwowość, były politycznie i duchowo wolne oraz nieuciśnione. „Bo wszystko to zło i nieszczęście – pisał P. Kulisz w „Zazywnym liście do ukraińskiej inteligencji” – stało się przez polityczną ciemnotę, polityka nie pytała drogi w naukę, a nauka nie opierała się na jednej filozofii, godnej swego imienia…, bo straszliwie rozplenił się na Ukrainie ucisk obcojęzycznego, nam wrogiego panstwa…”. Właśnie w takiej przeciwnaturalnej, antynarodowej niszy społecznej wzrastał H. Skoworoda, którego życiotwórczość nie zawsze mieści się w politycznych, światopoglądowych schematach stworzonych przez współczesnych. Budziciele ducha narodowego, Twórcy narodu, często próbuje się „przywiązać” do własnego światopoglądu, „uwspółcześniając” ich myśli i czyny nawet w nieistniejących sferach. Pojawiają się sprzeczności nietożsamości, konflikty interesów, dyskusje, poszukiwania „prawd”. Ale ówczesna rzeczywistość, ideały, światopogląd, zasady i czyny wybitnych osobistości tamtych czasów nie zawsze mogą pokrywać się z dzisiaj zadawanymi wartościami społecznymi. Są one właściwe nie tylko stosunkom z „innymi”, lecz charakteryzują konfliktową (przede wszystkim światopoglądową) sytuację w „rodzimym” środowisku. Poglądy, oceny roli i miejsca w historii narodu, państwa wielu osobistości w Ukrainie często są polarne, wprost przeciwne i antagonistyczne. Taki wygląd ma matryca bytu ludzkości, narodów. Świat, zwłaszcza ukraiński, utkany jest z wielu takich sprzecznych składników, gdy nawet najwyższy ideał zawiera cechy, które wywołują krytykę, zaprzeczenie, a nawet potępienie. Ale zawsze należy odnajdywać i doceniać te strony, które mają nieprzemijające walory, służą jako intelektualne, moralne, duchowe, obywatelskie wzory do naśladowania, jednoczą Naród. Nauka Hryhorija Skoworody, kształtowana życiem, ukraińską ludowością, przekonaniami, wiarą, etyką, zajmuje właśnie taką wagę. Położył on kamień węgielny pod narodową filozofię pielęgnowania duszy, wywyższając Wolność Człowieka, potwierdzając radość życia. Właśnie dążenie do szczęśliwego stanu człowieka rodziło skoworodynowskie ideały, dotykając ...czułych strun sensów bytu, utożsamiając się z najwyższym celem – pielęgnować i umacniać jej Ducha, Myśl i Serce. Filozofia Skowrody kieruje człowieka ku opanowaniu wiecznego i szlachetnego celu – ożywiania ducha. W tej przewodniej myśli zawarta jest istota współczesnego cywilizacyjnego bytu, echo idei światopoglądowych zachodniej i wschodniej myśli intelektualnej, niepodważalnych wartości nauki chrześcijańskiej. Te wzniosłe ideały badali, opiewali i wywyższali liczni nasi filozofowie i poeci, oświatowcy i duchowi przewodnicy. Od D. Bahalija, I. Ohijenki, D. Czyżewskiego, M. Łysenki, K. Stećenki, I. Mirczuka, P. Tyczyny, W. Symonenki, W. Stusa, D. Doncowa, M. Wingranowskiego, I. Dracza, M. Popowycza, I. Dziuby, L. Uszkałowa, aż po żyjących dziś współczesnych – L. Kostenko, D. Pawłyczki, M. Żułynskiego, P. Movczana, O. Szokała, W. Szewczuka, N. Dziubenko-Meys, H. Wasjanowycza, S. Josypenki, W. Franczuka, L. Kadyrowej, J. Stankowycza i W. Sylwestrowa oraz wielu innych, rozbrzmiewają najróżnorodniejsze refreny myśli i odczuć, słów i barw, muzyki o sławnym Miłośniku Mądrości. Bo On był, według określenia W. Barki, „największym po pierwszych ojcach Kościoła filozofem chrześcijańskim”. Bezinteresownym, niepożądliwym. Jak pisał Pawło Movczan w wierszu „Słowo Hryhorija Skowrody”, że On, „utraciwszy wszystkie ziemskie wyżyny, sławę zyskał jedynie długością życia”. Istotnie, wielki Nauczyciel, nie mając dóbr materialnych i nie dążąc do nich, hojnie obdarzał swój naród wartościami ducha i mądrością prawd jako prawdziwy syn ukraińskiej ziemi. Będąc wzniosłym moralnym pięknem i siłą swojego narodu, szlachetnością myśli i czynów, pozostaje godnym etycznym wzorem w tym globalnym, okrutnym i barbarzyńskim świecie, skażonym fetyszem korzyści, dorobku, władzy, nietolerancji, nienawiścią do ludzi. Rozmyślając nad sensem jego moralne

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

szczenko, właściciel ziemski, cukrownik, przekazał Kijowowi swoją posiadłość, gdzie mieści się galeria obrazów, obecnie jedno z muzeów stolicy. Mychajło Płatonowycz Dehtiarow, kupiec pierwszej gildii i przewodniczący Rady Starszych Kijowskiego Zgromadzenia Kupieckiego, radny, czyli deputowany, dumy miejskiej. Przeznaczył 5 milionów rubli, ogromną sumę, na budowę Dehtiarowskiego kompleksu instytucji charytatywnych. Obecnie jest to jeden z kompleksów Sił Zbrojnych Ukrainy. Nikoła Artemowycz Tereszczenko, znany cukrownik, stale finansował placówki dziecięce, szpitale. A słynny Jewhen Charłamowycz Czykałenko! Wybitny działacz społeczny, mecenas, właściciel ziemski, wydawca, publicysta, inicjator zwołania Centralnej Rady. Tak wiele zrobił dla ukraińskiej sprawy, zwłaszcza w dziedzinie kultury. W szczególności stworzył i finansował słynną w swoim czasie gazetę „Rada”, zajmował się wydawnictwem książkowym. Ale przykro, że zmarł na emigracji w całkowitej biedzie. – Co dla Pana oznacza tytuł Honorowego Obywatela Kijowa? – Dodaje energii i sił przebywanie w tej zaszczytnej kohorcie. Należę do Towarzystwa Honorowych Obywateli stolicy, okresowo się spotykamy, omawiamy pilne problemy miasta, wypracowujemy rekomendacje dla władz. W zeszłym roku udało się zapobiec próbom niektórych polityków zamachnięcia się na status stolicy. Nasze propozycje zostały uwzględnione przez parlament przy uchwalaniu odpowiednich ustaw o Kijowie. Aktywnie pracują w naszym Towarzystwie tak znane osoby, jak Iwan Marczuk, Mykoła Poliszczuk, Serhij Komisarenko, Taras Petrynenko, Ołeksandr Słobodian, Ada Rohowcewa, Witalij Cymbaliuk, Jurij Rybczynski. Pracujemy dla Kijowa, dla kijowian. Rozmawiał Petro ANTONENKO sam poprosił o „przejrzenie”, spojrzał mi w oczy (jeszcze czterdzieści dni nie minęło od śmierci Iwana Nyzowego) i powiedział: „Ja bym takich rozstrzeliwał!”. Zatem, wracając do następstw, że tak powiem, owoców działalności urzędników, którzy niestety tylko przed Bogiem poniosą pełną odpowiedzialność, to moim skromnym zdaniem są one istotne. Mówimy o strasznych skutkach propagandy w Rosji – tam mamy biomasę. Chwała Najwyższemu, Ukraińcy mają inną genetykę i nierealne jest wszystkich zombiować. Ale i tych, których przerobili ci „przebierańcy”, mamy na głowie wystarczająco dużo. Może to mój odosobniony głos, ale przecież nie tylko ja mam dobrą pamięć, także inni moi rodacy wszystko pamiętają i znają każdego „bohatera”, który przez dziesięciolecia rusyfikował moją Ługańszczyznę. I w każdej, już podczas pełnoskalowej inwazji, tymczasowo okupowanej wsi, miasteczku czy mieście Ukraińcy znają i zapamiętają rodaków-zwyrodnialców. Wiem, przyjaciele, powiecie, że dzisiaj, nawet podczas tej strasznej wojny, gdzie tylko nie siedzą przebierańcy, a ja czepiam się byłych. Ale musimy ich uwzględniać, żeby po Zwycięstwie nie trafili na żadne wpływowe stanowiska. Naiwna? Może... Wierzę w Ukrainę, wierzę w Siły Zbrojne Ukrainy, wierzę w Zwycięstwo! A kiedyś wobec kogoś zadziała też prawo bumerangu...

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Na bystrzynie życia

– U francuskiego pisarza Saint-Exupéry’ego jest ciekawe zdanie: „Wszyscy jesteśmy z dzieciństwa”. Czym dla pana było dzieciństwo? – Wszystkim. Jakie by nie było, jest najdroższe. Mówią, że moje dzieciństwo było ciężkie, tragiczne. Ale takie było u wszystkich moich sąsiadów, krewnych, przyjaciół. Jak wszyscy, chciałem jeść, a w domu nie było czego. Ale każdego ranka wschodziło słońce, a przy chacie kwitły malwy. Dzień zaczynał się wcześnie, kiedy matka krzątała się przy gospodarstwie, a ja musiałem wyganiać gęsi na pastwisko. – Poczucie wspólnoty ziomkowskiej. Czym to jest dla pana? – Zawsze czułem ciąg do rodzinnej wsi, gdzie się urodziłem, gdzie minęły dziecięce, szkolne lata. Stale odwiedzałem rodziców, pomagałem, pochowałem ich w rodzinnej wsi. Tutaj już prawie nikogo nie ma z moich krewnych. Ale ziomkowie zawsze radośnie witają, a ja staram się pomagać szkole, domowi kultury, bibliotece. – Ma pan bogatą biografię zawodową: od pracownika transportu kolejowego po sfery naukowe i nowoczesne technologie. – Przez 57 lat pracy zawodowej ani razu nie pisałem podania o zwolnienie, natomiast przenoszono mnie na to czy inne stanowisko. Mam dużą liczbę odznaczeń. Szanowałem kolektyw, mnie szanowano. Dlatego mam wielu przyjaciół wśród kolegów i ta przyjaźń jest na całe życie. – Jest pan deputowanym Rady Najwyższej Ukrainy trzech kadencji. Nie ograniczał pan swojego deputowania do spraw gabinetowych, lecz był w gęstwinie życia, wśród wyborców. – Wszystkie lata deputowania były ciekawe, nasycone wydarzeniami, spotkaniami ze znanymi ludźmi. Choć byłem aktywnym członkiem opozycyjnej siły politycznej, miałem dobre stosunki z kolegami z różnych partii. Byłem w większości regionów kraju, prawie we wszystkich miejscowościach swojego okręgu i nie ŚLADAMI NASZYCH WYSTĄPIEŃ Łesia NYZOWA Nastrój skłonił mnie, by nieco napisać o tych, którzy „przeobuli się” od 2014 roku. To znaczy zmienili nie swoje poglądy, zasady, przekonania, a z motywów własnego dobrobytu, bezpieczeństwa, korzyści, chłodnej kalkulacji itp. zmienili swoje zachowanie na ogół. Jestem świadoma tego, że mają gdzieś to, iż ich zaciekle gardzę, co więcej, oni nawet nie wiedzą o tym, bo są w oddali, bo nie czytają, oczywiście, wszystkich i wszystkiego w sieci itp. Ale oni dokładnie wiedzą, że ich dawne (wieloletnie!) czyny nie będą publicznie potępione, tym bardziej od 2014 roku „mądrze”, powtórzę się, zmienili swoje zachowanie, osiedli na kontrolowanym przez Ukrainę terytorium, wykonują prawa Ukrainy, wygłaszają „Sława Ukrainie!” itp. Powiecie, i czego ja jestem taka niezadowolona, niby może ludzie przejrzeli na oczy, z pustymi rękami. Podarowałem ponad 300 komputerów, dużo innego sprzętu biurowego, wyposażenia dla szkół, szpitali, placówek kultury. Spotkania z ludźmi inspirowały. Przez lata deputowania ani razu nie byłem na urlopie, nie jeździłem za granicę na wypoczynek. – Spotykał się pan i teraz kontaktuje z wieloma ciekawymi, nieprzeciętnymi osobistościami – politykami, pisarzami, artystami. – Tak. Na przykład z wyrazistą osobistością – reżyserem, scenarzystą, aktorem Wałerijem Stepanianem-Hryhorenkiem. Ciepłe stosunki mieliśmy z poetą Wasylem Łukyczem Juchymowyczem, żywą encyklopedią. Długie lata współpracowaliśmy z Łewkiem Hryhorowyczem Łukjanenką. Dyskutowaliśmy z Wołodymyrem Sawyczem Mulawą. Wymienię jeszcze takich ciekawych ludzi, jak Anatolij Popowycz, Petro Andrijczuk, Jewhen Hołybard. Osobno powiem o przyjaźni i współpracy z wybitnym politykiem, działaczem społecznym Mykołą Pławjukiem, ostatnim z prezydentów Ukraińskiej Republiki Ludowej na uchodźstwie. Mam jego dwutomnik z dedykacją. – Jakie wydawnictwa tworzą dzisiaj ukraińską narodową przestrzeń informacyjną? – Wyróżnię taką patriotyczną gazetę jak „Słowo Proświty”. Także gazety „Swit-info” oraz „Struna”, które pan, panie Petrze, wydaje w bliskim mi Czernihowie. Ale ogólnie naszą przestrzeń informacyjną jeszcze trzeba ukrainizować, jest zaśmiecona raszystowską propagandą. – Ma pan bogatą bibliotekę domową. Jakie są pana upodobania literackie? – Czytam dużo. Mychajła Słaboszpyckiego, Linę Kostenko, Mychajła Kociubynskiego, Jewhena Czykałenkę. Jednak w mojej bibliotece jest niemało rosyjskojęzycznych wydań, które chcę oddać choćby na makulaturę. – Swojej rodzinie, przede wszystkim wiernej towarzyszce życia Lubow Wasyliwnie, pedagogowi z zawodu, poświęcił pan niemało stron w książce „Ekwiwoki”. Czy to żona zainspirowała pana do tej książki? – Lubow Wasyliwna, moja Lubaszeńka – główna osoba w moim życiu. Jesteśmy razem 53 lata. Dziękuję Bogu za taki dar losu. Nasi synowie Jurij i Roman bronią Ukrainy przed wściekłym agresorem, obaj są ochotnikami. – Mecenat ma dawne tradycje na Ukrainie. Pan również jest z nim związany, wspierając to, co utalentowane, narodowe. Bardzo ciekawym jest pana projekt – stworzony i kierowany przez pana „Fundusz inwestycji w przyszłość”. – Zawsze interesowali mnie ludzie, którzy zajmują się dobroczynnością. Na przykład Iwan Iwanowycz Funduklej, działacz społeczny, krajoznawca, kijowski gubernator cywilny. Podarował miastu swój dom i posiadłość, przekazywał środki na utrzymanie gimnazjum żeńskiego. Fedir Artemowycz Tere- kierowników rejonów i wsi, stanowiska redaktorów i prowadzących lokalną telewizję, prasę... I co? Wszystko spłynęło jak liście z wodą? A dzisiaj wygłaszają święte „Sława Ukrainie!” i, być może, wreszcie zrozumieli wielkość Stepana Bandery, którego jeszcze przed 2014 rokiem nazywali faszystą, i wszystkich, którzy mówili po ukraińsku w Ługańsku, którzy bronili ojczystego języka i niepodległości Ukrainy, jej prawdziwej historii, nazywali „banderowcami” i „nacjonalistami”, wkładając w te słowa swoją nienawiść, przy tym nawet nie rozumiejąc, że to najwyższe uznanie dla Ukraińców-patriotów?! Czy rozumieją wywrotowcy skutki swojej działalności z rusyfikacji w Ługańsku, na Ługańszczyźnie w ogóle? Czy wspominają oni, w szczególności byli deputowani Ługańskiej rady miejskiej i obwodowej, jak głosowali za dwujęzycznością lub za wprowadzeniem tak zwanego regionalnego – rosyjskiego – języka? Czy jak zaganiali młodzież uczniowską na „wyznaczony” lokal wyborczy – „Tylko za Janukowyczem!”? A Kołesniczenkę – zaciekłego ukrainofoba – kto zapraszał do prania mózgów studentom ługańskich uczelni? A kto tam odczytywał z ekranów telewizorów metodykę „Partii Regionów”, na przykład w 2004 roku? Mnóstwo wszystkiego. Mnóstwo. Nigdy nie zapomnę, jak mój były przełożony (nawiasem mówiąc, już osiem lat pracuje dla okupanta w Ługańsku), przeczytawszy w 2011 roku książkę mojego ojca, którą Witalij Terentijowycz Korż – polityk i działacz społeczny. Urodził się we wsi Drozdówka na Czernihowszczyźnie w prostej chłopskiej rodzinie. I chociaż już ponad pół wieku mieszka w Kijowie, nigdy nie zrywał więzi z rodzinną wsią, pomaga ziomkom, jest aktywnym członkiem Czernihowskiego towarzystwa ziomkowskiego w Kijowie, zasłużony ekonomista Ukrainy, kandydat nauk ekonomicznych, Honorowy obywatel Kijowa. Za plecami – wytrwała praca w transporcie kolejowym, w gospodarce, środowisku naukowym, biznesie technologii internetowych. Witalij Terentijowycz – deputowany Rady Najwyższej Ukrainy trzech kadencji (2005–2012 lata), bierze aktywny udział w pracy charytatywnej. Autor licznych publikacji w periodykach, kilku książek publicystycznych. W 2019 roku wydał w Czernihowie książkę prozy „Ekwiwoki” – opowiadania, nowele, etiudy, za którą autor został wyróżniony nagrodą obwodową im. M. Kociubynskiego.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

Mamy dobrą pamięć

stanęli na proukraiński szlak. Może, może... Podzielę ich na dwie grupy. Pierwsza to ci, którzy uświadomili sobie swoje błędy, swoją ciemnotę, odczuwają wstyd i być może (oby tak było) robią dla Ukrainy dobre rzeczy. Druga grupa ma tę samą mentalność. Po prostu ktoś nie zdołał się dogadać z okupantami w sprawie zachowania swoich stanowisk, ktoś, będąc już na emeryturze, zrozumiał, że okupantom publiczny status tak zwanych lokalnych „gwiazd” jest zupełnie obojętny, a na kontrolowanym terytorium, tym bardziej w stolicy, wciąż można spróbować się wypromować, oczywiście nieco zmieniając retorykę, a ktoś wyjechał z miejsca niebezpiecznego ze względu na ostrzał. Urodziłam się i do 2014 roku mieszkałam w Ługańsku. Objechałam cały Ługański obwód, w niektórych wsiach przebywałam miesiącami, odbywając praktykę jako filolog. Dlatego rozważania piszę na konkretnym przykładzie, bo widziałam, słyszałam, czułam, wiem, wszystko pamiętam. Zatem co do dawnych wieloletnich „śpiewaków” i zwolenników wszystkiego, co prorosyjskie. Powiecie, że teraz to nieaktualne, bo aktualne jest tylko neutralizowanie, wykrywanie i odpowiednie reagowanie na dzisiejszych jawnych mankurtów. Tak, bo podczas pełnoskalowej wojny zdrada ma inną cenę. A jak zostają zdrajcami? Przyczyny są pewnie różne. U wyższych urzędników są one jedne, u pracowników szczebla średniego – inne, u zwykłych obywateli zapewne jeszcze inne. Ale całkiem możliwe są też takie same przyczyny: „pieniądze nie śmierdzą”, byleby było co pić i jeść, „jesteśmy jednym narodem” i cała ta bzdura, której już nie da się wybić. Ale wróćmy do 2014 roku. Jeśli chodzi o skutki postawy dawnych zwolenników Rosji wśród zwykłych ludzi, to najprawdopodobniej nie byli oni szczególnie groźni, zwłaszcza dla Ługańszczyzny – to byli krzykacze, uczestnicy wieców, babcie i dziadkowie (gdzie są po 2014 roku i co robią, nie wiadomo). Inną sprawą są skutki działań tych czy innych urzędników, z których, powtórzę, wielu mieszka dziś wśród nas na kontrolowanym przez Ukrainę terytorium. To oni wpływali na tych zwykłych ludzi. Przez dziesięciolecia zombifikowali ługańczyków antyukraińskimi narracjami, obrzucali błotem wszystko, co ukraińskie, prześladowali proukraińskich pisarzy, dziennikarzy, studentów, pisali na nich donosy do odpowiednich organów, codziennie wykonując najpierw rozkazy KPZR, a później „Partii Regionów”, wykorzystując do tego swoje stanowiska kierowników wydziałów, przedsiębiorstw, instytucji, szkół i uczelni wyższych,

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

Oryginał po ukraińsku · tłumaczenie jest aktualizowane

Олесеві стежки у Козельщинському краї: крізь терни до зірок

Захар ЗІНЕНКО, позаштатний кореспондент “Козельщинських вістей”, краєзнавець2початківець, учень 112А класу Козельщинського ліцею (Полтавська обл.) Перші сумні та радісні роки Мати хлопчика померла рано, а батько знайшов нову дружину. Але не так сталося, як гадалося, не любила вона Олеся. Коли при2 їздили до нього дід із бабою, про2 сив слізно хлопчина, аби вони його забрали. “Вранці на подвір’ї серед зеленої трави розкрились синенькі квіточки петрового батога… Для мене – це найкращі квіти українського літа! Чому я їх так люблю? Нагадують мені сухівський степ, дитинство? Але ж так було мало радостей… Тільки ж, видно, не за самі радощі пережите люблять? За далеччю літ — образ святий бабусі. Вона йде шляхом, “на степ”. Рідна усмішка на устах, і чорні покручені ревматизмом ноги – по гарячій степовій пилюці… Іде, а поруч – сині зірочки й зірочки. 03.08.1993” (Щоденники Олеся Гончара). У перший клас малий Гончар пішов до рідної Сухівської робіт2 ничо2селянської школи. Дідова хатина стояла під крутою горою. Її старий Гаврило побудував у 1892 році. У хаті разом із дружи2 ною Єфросинією Пилипенко во2 ни виростили трьох дітей – Яко2 ва, Тетяну й Устину. Середня доч2 ка у п’ятнадцять років поїхала на заробітки в Катеринослав, ни2 нішнє Дніпро, де на заводі зустрі2 лася з Терентієм Біличенком. Од2 ружилися вони перед Першою світовою війною, незабаром у них народилася дочка Шура – старша сестра письменника. “Село Суха Балка – те місце, де пройшли його сумні і радісні роки”, – згадує дружина пись2 менника Валентина Данилівна. Саме тут Олесь зрозумів справжнє єство життя, пізнав у юні роки перше кохання та пер2 шу розлуку. Та від потрясінь захи2 щало його трепетне виховання люблячих бабусі та дідуся, які забрали хлопця до себе після смерті матері. Вони посіяли у ду2 ші Сашка зерна поваги та любові до людей, скромності, простоти. Бабуся була набожною, лагідною та чесною жінкою. На стіні у її ха2 ті Олесь Терентійович уперше по2 бачив образ Козельщинської Бо2 городиці, Мадонни, що в майбутньому дала йому орлині крила письмен2 ництва. “Бабуся – найрідніша людина, яка була для ме2 не як образ самого наро2 ду”, – писав пізніше Олесь Терентійович. “Ранок великодній. У веснянім світанні чую, як десь із великої далечі бринять у повітрі ті вели2 кодні співи, що їх було чути в дитинстві… Здавалось: були ми малими, здається, в тре2 тьому класі Сухівської чотирирічки, як приїхав з Бреусівки мордатий представник і разом з учителем стали нас запи2 сувати в гурток войовни2 чих юних безвірників, сказати б, тодішніх хун2 вейбінів… Яке було збу2 рення душ! Яке охопило всіх піднесення, скорше – нездорове… Злам у житті, перехід в якийсь ін2 ший стан… І збудження, і бравування дитяче, і ост2 рах. Бо що дома скажуть? Лаяти2 муть? Битимуть? Коли прийшов і розповів бабусі, вони… заплака2 ли. Лайки, як в інших, не було, домагань – “біжи випишись!” – не було… тільки ці тихі сльози – сльози тривоги й любові… Кінчався піст, про церкву су2 хівську забудь і думати, і якось бабуся просять: – Сашуню, піди в Улинівку поговій, причастись… Там тебе ніхто не знає, не донесе… І так благально звернулись, так, видно, це їм боліло, що я в першу ж неділю пішов у те сусід2 нє незнайоме село, куди раніше ніколи сам не ходив, – пішов і причастивсь… Бабусина наука, бабусина правда виявилась сильнішою за весь хунвейбінівський прото2 кол… І пригадую, що як повертався з Улинівки, то було легко й світло на душі. І те, що сталося, ніби ще зблизило нас із бабусею, і досяг2 ли вони свого без тиску, без лай2 ки, без грозьби… І лишилось то нашою душевною тайною на все життя. Свята, подібні великоднім, потрібні людям. Це те, що очи2 щає душу. Навіть хліба краще ростуть, коли чують поетичні мелодії. 18.04.1982” (Щоденники Олеся Гончара). Жилося сутужно сім’ї дідуся, і Олеся до себе забрав дядько у се2 ло Хорішки того ж, на той час Бригадирівського району. Яків Гаврилович Гончар працював у Батьки Олеся Гончара: Тетяна та Терентій Біличенки з дочкою Шурою. Це єдине фото батьків, що було в Олеся Терентійовича районі на керівних посадах се2 редньої ланки. З 1929 року був начальником олійниці, а кварти2 рував із племінником у сім’ї ро2 бітника Федора Найдьона. До школи Олесь ходив з 1931 по 1932 роки разом зі своїм новим другом – Сашком Найдьоном. Час зверхньо поглядає на нас: стоїть ще й досі та олійниця біля старого річища Псла. Хату Най2 дьонів спалили фашисти, а ось старезні акації, неначе спомин про минуле, квітнуть кожної вес2 ни, радуючи око. Друг Олеся, Олександр Федо2 рович Найдьон, багато років очо2 лював колгосп “Перемога” у рід2 нім селі. Пам’ять його зберігала образ маленького не по роках (від постійного недоїдання) хлопчи2 ка, світловолосого й енергійного. Удвох вони спали у просі на печі, довгими зимовими вечорами го2 тували уроки при світлі гасової лампи, майже щодня бігали в ліс. А взимку з особливою насоло2 дою, зрозумілою тільки хлопчакам, гнули баби (молоду кригу) на ставку між тополь, де й провали2 лися благополучно, а по2 тім, мокрі, кілька годин ловили дрижаки, цокаю2 чи зубами, в собачій будці під акацією (вкупі з воло2 хатим і теплим Сірком): чекали, коли підуть з до2 му дорослі й можна буде проскочити на теплу піч – відігрітися на черені у просі… Словом, жили звичайним життям сіль2 ських дітей. Олесь Терентійович зберіг найкращі спомини про життя у Хорішках. Так, 19 травня 1986 року письменник написав лист2 відповідь учениці 10 кла2 су Хорішківської серед2 ньої школи Лілії Мошен2 ській: “Дякую вам за лис2 та, за слова щирості й теплоти. Хорішки, далекі мої Хорішки на березі Псла! Ніколи вони не за2 будуться, як перші радощі життя і перші його гіркоти. Там знав дружбу, там уперше про2 кинулася любов до літератури, любов на все життя. Посилаю вам на згадку книжечку поезій і про2 шу передати моє вітання школі, вчителям, друзям та хорішків2 ським тополям, якщо вони є…” Друге півріччя 1932233 нав2 чального року закінчував хлопець у рідній бреусівській школі. Рані2 Публікація листа Олеся Терентійовича у газеті “Радянське село”, 1986 ше, під час існування Козель2 щинського краєзнавчого музею, у ньому навіть зберігалася світли2 на з написом “Олесь Гончар – ви2 пускник семирічної школи”. На жаль, у 19902ті роки минулого століття музей закрили, експози2 ції не зберегли, але це зовсім ін2 ша історія… Стоптані неодноразово кіло2 метри споришевої стежки, що зміїлася, немовби пронизуючи неосяжні степи; золотаве колосся пшениці та даленіючі бані Ко2 зельщинського та Бреусівського соборів – це те, що запало у сер2 це юного Олеся назавжди. “Трійця! Зелене свято мого дитинства… Як тоді в нас гарно було… Вся наша Суха – в клечан2 ні. В хаті м’ята, любисток пах2 нуть, долівка встелена зеленим, вона теж у пахощах… А тепер – Малий Сашко Гончар – студент Харківського університету, 1938 Чорнобиль. 03.06.1986” (Щоден2 ники Олеся Гончара). Через усі життєві бурі проніс Гончар світлий образ Святої Бо2 гоматері. І траплялися йому люди добрі, щирі і мудрі, як дядько Максим – сільрадівський вико2 навець, котрий у скажену заме2 тіль урятував малого Олеся що заблукав у степу, вертаючись зі школи… Районна газета – “поставила на крило” Прийшов 19332й, страшний рік, коли один за одним помира2 ли однокласники Олеся, а в ньо2 го від голоду попухли ноги, пот2 ріскалися і штанці, просяклі сук2 ровицею, прилипали до ніг. А хлопчик уже й не відчував болю… Через багато років Олесь Те2 рентійович писатиме лист синові свого друга, колеги Олеся Юрен2 ка – Юрію: “Семирічку я закін2 чував у Бреусівці, того ж Козель2 щинського району. Це була го2 лодна весна 1933 року. Половина нашого класу вимерла з голоду і ми, що вціліли, приходили на уроки уже зі спухлими но2 гами. Батько Ваш, саме тоді працював у Козель2 щині секретарем райгазе2 ти. Він підтримував мене у моїх школярських спро2 бах і коли дізнався, в якій скруті я перебуваю – од2 разу, після 72го класу пок2 ликав мене на роботу в ре2 дакцію, забравши туди із Хорішок також і Василя Тараненка”. У замітці “Не проспати роси” (газета “Радянське село” за 2 жовтня 1980 ро2 ку) уже відомий письмен2 ник Олесь Юренко напи2 сав: “На провесні 1933 ро2 ку я повернувся з Дніпрод2 зержинська в Козельщину й почав працювати в райгазеті “Роз2 горнутим фронтом” секретарем редакції. Тоді й прийшов до нас Олесь Гончар, випускник Бреусів2 ської семирічки”. Після того, як Юренко пок2 ликав хлопця до Козельщини, його життя неначе почалося з но2 вої, чистої сторінки. У 193321934 році редакція ра2 йонки розташовувалася у примі2 щенні колишньої монастирської свічкарні за кілька кроків від хра2 му. В одній половині – редакція, а в іншій – друкарня. Найвище місце, звідки над селами підій2 мався дивовижної краси собор Різдва Пресвятої Богородиці. Без сумніву, Олесь із розповідей ста2 рожилів знав історію монастиря, його чудотворної ікони Козель2 щинської Божої Матері. А під час свого навчання у Харківському Благословенна полтавська земля… Співає в пам’яті голосами хліборобів мальовничий Козельщинський край на березі Псла. Безмежні поля й степи. І серед цього безмежжя де-не-де притулилося село. Неначе хтось граючись розгубив серед непорушної першоматерії сільські забудови. І буяє життя в селі, і не завжди воно просте й мальоване – стернями і тернами інколи супроводжує. Та водночас вирощує хліб, народжує геніїв, береже наші традиції та охороняє спогади. Колючі стерні й терни Полтавщини звідав не один босоногий геній. Серед цих “пасльонових дітей” і шанований у всьому світі, а надто своїми земляками, Олесь Терентійович Гончар. Хоч і народився митець у далекій Ломівці, що на Дніпропетровщині, проте Козельщинський край і вся Полтавщина вважають його саме за свого славного сина. Гончар у колективі редакції районної газети “Розгорнутим фронтом”
Strona · s. 5strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

technikumie, zapewne dowiedział się także o tragicznych losach ostatniej wówczas ihumenii Olimpiady II, którą enkawudziści aresztowali i torturowali w połtawskim więzieniu – wycinano ze skóry krzyże, pasy i pięcioramienne gwiazdy, żądając przyznania się, że cud, który wydarzył się w święto świątynne w 1929 roku (ikona Matki Bożej na bramie przed soborem płakała krwawymi łzami, widziały to tysiące parafian idących w procesji), był rękoczynny. Ihumenię, która mężnie zniosła tortury i nie uroniła ani jednego słowa nieprawdy, rozstrzelano. Jej siłę można tylko podziwiać. Przeniosła wiarę i miłość do Boga przez wszystkie gabinety NKWD, katownie i tysiące przesłuchań-tortur… Świątynię splugawili komuniści: urządzili tam najpierw klub, a potem – skład środków chemicznych i nawozów... Ale Ołeś podnosił głowę i słyszał muzykę jej dzwonów, jak Mykoła i Jelka w „Soborze” po 35 latach. Późnym wieczorem, kiedy kładł się spać (w redakcji – na stosach gazet), za oknem widział w świetle księżyca wielkie kopuły świątyni… Starsi mieszkańcy wspominali, jak Ołeś Honczar kochał sobór, zachwycał się jego wielkością i pięknem. Nie można zaprzeczyć, że kozelszczyński i rodzinny breusiwski sobory, które pielęgnowały ducha przyszłego pisarza, żyły w pamięci Ołesia Terentijowycza podczas jego pracy nad powieścią „Sobór”. Nie tylko szacunek, ale i zazdrość Po pracy w redakcji gazety „Rozgornutym frontom” Ołeś Honczar idzie uczyć się do Charkowskiego technikum dziennikarstwa, a potem znów powróci w rodzinne strony w 1937 roku. Marzył o studiowaniu na Uniwersytecie Charkowskim, ale trzeba było przygotować się do egzaminów (zwłaszcza z matematyki, którą wtedy zdawali i filolodzy, jak dziś dziennikarze…), a w tym czasie – i zarabiać na chleb. Więc gdzież, jak nie w domu? Przyjaciel młodości Ołeś Jurenko, który, nawiasem mówiąc, od 1938 roku pracował jako dyrektor Manujliwskiego muzeum literacko-pamięciowego Maksyma Gorkiego, pomógł urządzić się jako nauczyciel języka ukraińskiego i literatury w szkole w Manujliwce w rejonie kozelszczyńskim. Ołeś był rad: i od domu blisko, i do tego, obok, w Pisky wujek Jakiw pracował jako przewodniczący rady wiejskiej. Nauczycielował Ołeś Honczar w szkole w Manujliwce zaledwie trzy miesiące, o których w żadnej biografii – ani słowa. Honczar mieszkał w małym pokoiku przy szkole, spalonej przez hitlerowców podczas wojny. Ciekawa ona była tym, że w różnym czasie mieszkali tam sławni pisarze, na przykład Ostap Wysznia – w 1926 roku. Ten znany humorysta zdążył przez lato napisać mnóstwo opowiadań, zachowując prawdziwe imiona mieszkańców Manujliwki – z nimi zaprzyjaźniły go Pseł i wędki, a jeszcze bardziej – wesołe posiedzenia z opowieściami na groblach nad rzeką. Mówią, że śmiech, który rozlegał się tam wieczorami i rankami, nawet całkiem rozpędzał ukleje! Nowy nauczyciel Honczar interesował się folklorem, lubił włóczyć się po lesie, spacerował po ogrodzie (ogromny zdziczały książęcy ogród z kilkoma malowniczymi stawami do dziś okala wieś podkową), nie stronił od młodzieży – przychodził na wieczornice, gdzie i śpiewał, i czytał wiersze. Dziewczęta były zakochane w smukłym przystojnym chłopaku – zbyt korzystnie wyróżniał się on od miejscowych. A kawalerowie, powiadają, za to zbierali się, by dać Ołesiowi „memył” (porządnie nauczyć rozumu). Tylko że nie było do czego się przyczepić – był uprzejmy, spokojny, grzeczny i skromny. Utalentowany nauczyciel budził w sobie nie tylko szacunek i miłość, ale i zazdrość, a może komuś nawet stał na drodze. W deszczowy dzień późnej jesieni Ołesia zawołał jego przyjaciel (przygotowywał go do egzaminu z matematyki) – dyrektor szkoły Harkawenko i kazał szybko się zbierać: „Ktoś napisał donos, że jesteś nacjonalistą i na lekcjach mówisz rzeczy wrogie radzieckiemu ustrojowi. Podwodę już wyprosiłem w radzie wiejskiej, za dziesięć minut zawiozą cię na stację do Hałeszczyny, bo z Kozelszczyzny już wyjechali po ciebie enkawudziści”. Ta wieś wcześniej cały czas wykazywała zdumiewająco potężne talenty do pisania donosów i anonimów... Więc Ołeś Honczar nie zatrzymał się we wsi. Trzeba było pospiesznie wyjeżdżać... Później, w 1942 roku, Ołeś Honczar dobrowolnie poszedł na front. Trafił do niemieckiej niewoli, ale zdołał uciec i powrócić w szeregi Armii Czerwonej. Na wojnie przydarzył mu się dość ciekawy wypadek. W pomieszczenie, gdzie przebywał Honczar, trafił pocisk, ale szafa, która szczęśliwie upadła, osłoniła młodego żołnierza. Później sam Ołeś wyjaśni to cudowne ocalenie modlitwami babci, która była dla niego najbliższą rodziną. Tutaj, w okopach, Sasza wstąpił do partii komunistycznej… Wtedy jeszcze nie wiedział, że po prawie pół wieku w jego świadomości dokona się wielka przewartościowanie wartości i podczas Rewolucji na granicie w 1990 roku w Kijowie Honczar położy swoją legitymację partyjną na stół przez stosunek komunistów do studentów, którzy głodowali na chłodzie. Nawiasem mówiąc, udział w Rewolucji brała też wnuczka pisarza – Olesia. Po tym czynie pisarza i działacza społecznego wielu jego zwolenników również wyszło spod jarzma partii radzieckiej… Autobiografia – w każdym utworze rozsławił swój kraj Honczar. Otrzymywał liczne nagrody i wyróżnienia za utwory, czerpiąc ze swojej pamięci, ze wspomnień. Na przykład utwór „Dalekie ogniska” – to opowieść o codziennym życiu redakcji gazety „Wisti”, a w rzeczywistości – kozelszczyńskiej gazety „Rozgornutym frontom”. I tak w każdej jego książce gdzieś tam przemyka wzmianka o rodzinnym domu, niezapomnianym kraju kozelszczyńskim. Przyjedzie Ołeś i na otwarcie nowego budynku muzeum imienia Gorkiego, w 1968 roku. Niewesoły stał na trybunie, która wznosiła się pośrodku placu, ukwiecona gałązkami sosnowymi, flagami i ogromnym portretem Gorkiego. To był dla Honczara ciężki czas: wyszedł w świat „Sobór”, jego brutalnie skrytykowano i zakazano. Zniknęła powieść z półek... Ale tylko nie na Połtawszczyźnie. W księgarni w Kozelszczyźnie pracowali mądrzy i wykształceni ludzie, dlatego wszystkich zakazanych książek oni nie niszczyli, a rozpowszechniali wśród ludności. Więc w Manujliwce niedaleko trybuny, pod wiśniami, przycupnął improwizowany stragan, do którego od razu pospieszyli ludzie; młodzi – biegiem, próbując wcisnąć się w kolejkę, która już przyciągała uwagę z trybuny swoim „ogonem”. Tam sprzedawali nową powieść Ołesia Honczara „Sobór”! Szeptano w kolejce: „Zakazana…” – i kupowano po kilka egzemplarzy. Z tyłu rozlegało się: „Po jednym w ręce!!!” Jakże zdziwiony był Ołeś Terentijowycz, kiedy po uroczystej części przy trybunie zobaczył ten sam długi „ogon”: ludzie prosili podpisać na pamiątkę „Sobór”. „Skąd wzięliście?” – po pauzie zdołał zapytać pisarz. – „Skąd wzięliśmy, tam już nie ma”, – odpowiedzieli studenci, wesoło patrząc w oczy ponurym rejonowym działaczom. tym, którzy pojawili się obok... Długo pisał Ołeś Terentijowycz, nikomu nie odmówił. Nastrój miał podniosły, radosny, bo przecież ludzie nie stali w milczeniu: wypytywali o powieść, dziękowali – bo już czytali! To była prawdziwa ocena utworu – wysoka i pełna wdzięczności, owa ludowa recenzja, wyższej od której dla Honczara nie było. Powoli stopniały wszystkie wcześniejsze urazy i poczucie niesprawiedliwości; tutaj, na placu w Manuiliwce, pisarz usłyszał oczekiwaną prawdę: „Dziękujemy, wspaniałą powieść Pan napisał, bardzo nam potrzebną”. Światło rodzinnego kraju „Dzisiaj dowiedziałem się, że w Suchej zmarła ciocia Wustia. Jeszcze w kwietniu zmarła, kiedy leżałem w szpitalu, dlatego mi nie mówiono. To była moja najbliższa krewna z Suchej. Rodzona siostra (młodsza) mojej mamy. Śpiewała w chórze do ostatnich lat, słynęła w całej okolicy. Taka była miłośniczka życia, taka pracownica… Teraz nie mam już do kogo pisać do Suchej”, – pisał Ołeś Honczar w swoim dzienniku 1 sierpnia 1990 roku. Zdawałoby się, zerwała się ostatnia nitka, która łączyła pisarza z miejscami jego dzieciństwa i młodości… I oto w 1993 roku Ołeś Terentijowycz miał świętować swoje 75-lecie. Rada Krzemieńczuckiej „Proświty” zdecydowała, że trzeba, aby pisarz przyjechał na rodzinne ziemie – do obwodu połtawskiego. Dlatego też wysłali pisarzowi list z zaproszeniem. Honczar chętnie odpowiedział i powiedział, że obowiązkowo przyjedzie do „stolicy swojego dzieciństwa”. Prosił tylko, żeby nie urządzać pompatycznych uroczystości – żeby Honczar i Jurenko w Manuiliwce, 1968 było cicho i skromnie. Przyznał, że odmówił wszystkim propozycjom, których były setki, dotyczącym urządzenia jubileuszu (w tym rządowym): „Nie mogę świętować hucznie, kiedy na Ukrainie nastały tak ciężkie czasy dla ludzi…” A do nas obiecał przyjechać, bo przecież to – do domu… Spotkanie wyznaczyli na maj. Przygotowywał się Krzemieńczuk, przygotowywały się Breusiwka, Sucha, Kozelszczyna, Choriszky i Manuiliwka… Ołeś Honczar zaprosił do podróży swoich przyjaciół… Ale nie było dane – ani w maju, ani w lipcu, ani we wrześniu. Ołeś Terentijowycz nie zobaczył rodzinnej Połtawszczyzny. Zamiast tego przyszła choroba… ...Minęło już 27 lat od dnia śmierci Honczara. Prawdziwie wielkiego syna Połtawszczyzny. Nie zawitał pisarz do Kozelszczyny, nie zobaczył oryginalnej i prastarej Madonny, którą opisywał w utworach. Utwory tego pisarza nie tracą aktualności do dziś. Jego przemyślenia, aforyzmy i cytaty współbrzmią z teraźniejszością. A ile jeszcze mogłoby być wspaniałych utworów? Ech, czasie-czasie… P. S. Przed publikacją w tygodniku „Słowo Proświty” autor wysłał ten materiał wnuczce pisarza, Łesi. Ta wydrukowała go i dała poczytać strażniczce pamięci o Ołesiu Honczarze, żonie Walentynie Danyliwnie. Niedawno Łesia odpowiedziała: „Zacharze, Walentyna Danyliwna dwukrotnie przeczytała materiał, bardzo wzruszona i rada, że tak pięknie wszystko ułożyłeś i rozwinąłeś. Że przez pryzmat Kozelszczyny odkryłeś jeszcze jedną stronę nieprostego życia pisarza, od samych początków aż do ostatnich lat. Wnikliwie, analitycznie i lirycznie. Bardzo spodobała jej się historia, jak w 68-ym roku „Sobór” rozchodził się między ludźmi i jak ludzie reagowali, tutaj twój talent literacki jest szczególnie widoczny, a Danyliwna aż uroniła łzę. Martwi się, żeby więcej ludzi przeczytało tekst. Przekazuje pozdrowienia i podziękowania, ja się do niej przyłączam!” Literatura 1. TK Wizyt, Syn Połtawszczyzny, 1997 r. 2. W. D. Honczar. Jestem pełen miłości – Kijów: Sakcent Plus. 2008 r. – 448 s. 3. Ołeś Honczar. Dzienniki – Kijów: Weselka, 2007 r. 4. Opracowanie Ł.O. Honczar. Ołeś Honczar: zachować światło w duszy – Kijów: Weselka, 2011 rok. – 223 s. 5. Fotoarchiwum autora, otwarte źródła internetowe. 6. Wspomnienia współczesnych Honczara, rodziny o nim. Zdjęcie z otwartych źródeł Ołeś Honczar z ciocią Wustią na grobie babci. Sucha, 1981

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

Triumfalny lot Motylka rodem z Ukrainy

W czerniowieckim wydawnictwie „Bukrek” wydrukowano nową książkę pisarza i dziennikarza Ołeksandra Bałabki „Kimono dla Butterfly”. Wydanie poświęcone jest światowej sławy śpiewaczce operowej, pochodzącej z Ukrainy, Sołomii Kruszelnickiej i ukazało się w przededniu 150. rocznicy jej urodzin. Czyta się ją – od pierwszej do ostatniej strony – równie pasjonująco, jak była pisana przez autora. Ale aby stworzyć taką książkę, autor musiał opracować tysiące dokumentów, przejść – przelecieć – przejechać tysiące kilometrów dróg, odwiedzić archiwa, sale widowiskowe i sceny, na których występowała śpiewaczka, zajrzeć za kulisy emocjonalnego życia wspólnoty twórczej, która otaczała primadonnę, a co najważniejsze, zamieszkać Sołomię we własnym sercu. Książka jest polifoniczna. Nawet w wydaniu papierowym brzmi ona wiecznymi melodiami arii operowych i głosami najwybitniejszych wykonawców, wśród których jest niepowtarzalny głos Sołomii. Ekskluzywny wywiad o tym, jak powstawało „Kimono…”, Ołeksandr Bałabko uprzejmie udzielił Hałynie Daciuk dla tygodnika „Słowo Proświty”. – Ołeksandrze, minionej jesieni w Operze Narodowej słuchaliśmy „Madame Butterfly” i powiedziałeś, że jest ona dla ciebie interesująca przede wszystkim dlatego, że pracujesz nad książką o Sołomii Kruszelnickiej, dla której rola w operze Pucciniego stała się jedną z decydujących i, właściwie, uratowała operę. Pomyślałam: ileż to pracy trzeba włożyć, aby napisać książkę o tak unikalnej osobowości! I oto książka jest wydrukowana, z czego szczerze gratuluję i życzę, aby doczekała się niejednego dodruku! A co stało się preludium do „Kimona…” i dlaczego zadedykowałeś powieść muzykologowi Mychajłowi Hołowaszczence? – Tamto spotkanie z tobą w operze po raz kolejny mnie przekonało, że nic na tym świecie nie dzieje się przypadkowo. Przecież właśnie tobie było pisane zostać redaktorką tej mojej pierwszej klasycznej powieści. A jest to logiczne, bo znając się jeszcze ze studenckiej młodości, nie raz byłaś prowadzącą moich wieczorów autorskich. A ile miałem audycji na żywo w „Radio Kultura” obok ciebie! Więc po takim preludium o redaktorce teraz – o dedykacji. W 1977 roku ja, absolwent naszego wydziału dziennikarstwa Uniwersytetu Szewczenki, przyszedłem do pracy w redakcji gazety „Kultura i życie”, gdzie kierownikiem działu muzyki pracował Mychajło Hołowaszczenko. W tamtym czasie właśnie z bólem, krwią i nerwami walczył o wydanie dwutomowego zbioru wspomnień o Sołomii oraz jej listów. My całą redakcją kibicowaliśmy mu. Bo ówczesna radziecka cenzura bacznie śledziła, aby nie było żadnych przejawów „ukraińskiego burżuazyjnego nacjonalizmu”. Na przykład w przedmowie do pierwszego tomu nalegano na usunięcie takiego zdania: „Ukraina dała światu trzy genialne kobiety – Łesię Ukrainkę, Ołhę Kobylańską i Sołomię Kruszelnicką”. Dlaczego? Mówiono, że na wszelki wypadek, bo Ukraina „dała”, a Rosja – nie! Chyba że można wspomnieć Zofię Kowalewską. Zresztą, za sprawą Mychajła Pawłyka Kruszelnicka zainteresowała się biografią tej uczonej. Zresztą w tym dwutomniku śpiewaczka miała ukazać się jako socjalistycznie, nawet komunistycznie zorientowana, która bardzo lubiła śpiewać w rosyjskich operach. Ale mimo wszystko autorowi udało się wiele obronić i do dziś ten dwutomnik jest drogowskazem dla badaczy. Stał się nim również dla mnie, mam go z dedykacją pamięci Mychajła Iwanowycza... Oto z nim w rękach wyruszyłem w 2018 roku w podróż śladami Sołomii – od Biłej, Lwowa do Rzymu, Neapolu, Viareggio, a w następnym roku – do Mediolanu, Brescii, Bergamo... – Imię Sołomii Kruszelnickiej niby jest znane, niby jest sławne, ale mimo wszystko pozostaje tajemnicze. Twoja książka to swoiste szczegółowe odnowienie jej życia twórczego. Co dla ciebie było najważniejsze: zaproponować autorski obraz śpiewaczki czy nie odstępować od udokumentowanych faktów? Czy wiele jest domyślone? – Najważniejsze – i jedno, i drugie. Sądzę, że autorski obraz został jednak wyodrębniony, a fakty dokumentalne z biografii twórczej rozszerzone, uszczegółowione, domyślone. Powiedzmy, jak trafiła jej się rola Madame Butterfly? W dwutomniku Hołowaszczenki o tym, że kiedyś podarowano jej kimono, w którym dla zabawy na koncercie wykonała arię gejszy z popularnej wtedy wesołej operetki, wspomina się dwukrotnie – w wywiadzie z nią i we wspomnieniach. To już brzmi jak prawda. Ale kto i gdzie podarował kimono, o jaką operetkę chodzi? I właśnie tutaj zaczynam weryfikować, wyobrażać sobie. Przeniosłem bohaterkę do Paryża, gdzie w salonie znanych krawców Worthów Sołomia zamawia strój sceniczny (to nie wymysł), i tam spotyka się z pomocniczym projektantem Paulem Poiretem, zafascynowanym japonistyką, który po sukcesie w Grand Opéra wręcza jej ślubne kimono (a to już wymyślone przez autora). I w takim kluczu – inne rozdziały powieści. Syn Franki, Taras, pisał, że Kruszelnicka zorganizowała wycieczkę dla Iwana Franki i Mychajła Hruszewskiego w Rzymie. Niektórzy poddają to w wątpliwość, a u mnie jest cały rozdział o tym, jak ci dwaj wybitni mężowie błogosławią Sołomię do roli Butterfly i jak Franko czerpie natchnienie z rzeźby „Mojżesz” Michała Anioła... A przecież w powieści jest niemało wątków pobocznych – Przyjęcie w konserwatorium Santa Cecilia, 29 stycznia 1929 r. Caruso, Toscanini, Verdi... O życiu Wielkiego Starca opowiedział w rozdziale, w którym żona dyrygenta Mancinellego, Luiza, oprowadza Salomeę po Genui, dokąd na zimę przeprowadzał się Verdi z żoną. Ten epizod jest zmyślony, ale fakty z życia Verdiego – prawdziwe. Tak samo, jak i fakty z życia dwóch rodzin monarszych – włoskiej i rosyjskiej, które zachwycały się Kruszelnicką. Swoją drogą, Puccini zadedykował operę „Madame Butterfly” ulubienicy Włochów, królowej Helenie, byłej księżniczce Czarnogóry, która dla miłości, podobnie jak Cio-Cio-San, wyrzekła się wiary przodków... A król-krasnolud o nieatrakcyjnym wyglądzie, Vittorio Emanuele III, nie cieszył się popularnością wśród ludu. W Helenie był kiedyś zakochany Carl Gustaf Mannerheim, a dwór rosyjski miał zamiar swatać ją z następcą tronu Mikołajem. – Z jakich archiwów korzystałeś, gdzie zbierałeś dokumenty, świadectwa? Szczególna uwaga – spuścizna epistolarna. Czy zachowało się wiele listów Salomei i do Salomei? Kto pomagał je tłumaczyć, bo to często dokumenty w języku francuskim, włoskim? – O dwutomie Hołowaszczenki już mówiłem. Za własne środki, z wielkimi trudnościami, dążył do otrzymania i tłumaczenia tych listów, które przesyłano z całego świata. A jeszcze przydały mi się wydania ostatnich lat pracownic Muzeum Muzyczno-Pamięciowego Salomei Kruszelnickiej we Lwowie. Główna kustosz jego zbiorów, Iryna Kryworuczko, która była czytelniczką pierwszych rozdziałów powieści (przesyłałem jej do „ekspertyzy”), stała się powierniczką całego tekstu. Zakończywszy go pod koniec ubiegłego roku, po 24 lutego w naszym kijowskim rejonie, który leży między Wyszgrodem a Hostomlem, nie wiedziałem, co z nami będzie, więc przesłałem tekst do Lwowa. W razie czego pani Iryna by nim rozporządziła... Wiele listów nie weszło do dwutomowego wydania Hołowaszczenki, są przechowywane w muzeum. A już w czasach niepodległości odnaleziono korespondencję Salomei z Marią Wojakowską, przyszłą żoną Mychajła Hruszewskiego. Dostępna spuścizna epistolarna Kruszelnickiej była dla mnie wystarczająca, bo ona, niestety, kończy się przed sukcesem w „Madame Butterfly”. A oto w listach Pucciniego, Verdiego, Toscaniniego, które odszukałem w różnych źródłach internetowych i w kilku językach, znajdowałem to, co dotyczyło Salomei. Nawet w dzienniku ostatniego rosyjskiego cara, przed którym Salomea śpiewała pieśni w zakazanym języku ukraińskim. Tłumaczyłem sam, a potem wysyłałem do recenzji znawcom, na przykład języka włoskiego. Tak jak do Ołeha Batka, młodego przewodnika, który oprowadza wycieczki w tym języku we Lwowie, czy naukowców z Ukrainy, którzy mieszkają we Włoszech. Wiele materiałów dokumentalnych przekazano mi w bibliotece miejskiej w Viareggio, gdzie przez 30 lat mieszkała Salomea z mężem Cesare Riccionim, byłym burmistrzem miasta. Tutaj na fasadzie jej byłej willi „Salomea” umieszczono tablicę pamiątkową ku czci Kruszelnickiej, nazwano ulicę jej imieniem... Temu spotkaniu w statusie „pełnomocnika Ukrainy” zawdzięczam Ambasadzie Ukrainy we Włoszech, ówczesnej sekretarz ds. humanitarnych Alli Wolskiej. Przekazałem wiceburmistrzowi wspaniały album „Salomea Kruszelnicka. Miasta i sława”, wydany we Lwowie przez Hałynę Tychobajewą i Irynę Kryworuczko. A w Mediolanie wspierał mnie ukraiński konsulat, wówczas kierowany przez Romana Horiajnowa. W Neapolu zaś spotykałem się z ówczesnym konsulem Wiktorem Hamockim. I, oczywiście, pomagali nasi Ukraińcy, którzy gromadzą się wokół greckokatolickich świątyń i różnych towarzystw społecznych. Miałem nawet szczęście pojechać z nimi z Rzymu na ogólnoukraiński festiwal w Padwie! I, wyobraźcie sobie, tam spotkałem zaproszonych artystów z Połtawy i pracowników muzeum-posiadłości Mykoły Hohola, z którymi dawno się znam. – Jeśli krótko zaprezentować Salomeę Kruszelnicką, to kim ona jest dla światowej kultury operowej końca XIX – początku XX wieku? Co wyróżnia ją spośród innych? – Przede wszystkim jest wielką aktorką. Nie tylko śpiewaczką z unikalnymi danymi wokalnymi. Wasyl Wowkun, dyrektor generalny i kierownik artystyczny Opery Lwowskiej, gdzie w Sali Lustrzanej 24 września, o godzinie 16:00, rozpocznie się prezentacja mojej powieści, w przedmowie do niej przytacza słowa włoskiego krytyka Cortopassiego o tym, że Salomea była jedyną kobietą, która królowała wtedy na scenie operowej pośród czterech mężczyzn – Battistiniego, Carusa, Titty Ruffa, Szalapina. Jednak krytyk pisze, że była o wiele bardziej wyrazista jako osobowość. O. Bałabko w muzeum mediolańskiej „La Scali” między popiersiami Kruszelnickiej i Carusa

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

Wyobraziłbym ją sobie jako jakąś jasną planetę, która skupiała wokół siebie wszystko, co najlepsze i najbardziej postępowe. To i fascynacja Wagnerem, którego nie wszyscy akceptowali; i opieka nad rodziną; i sponsorowanie ukraińskiej sprawy w ojczyźnie; i pragnienie, by nie odstawać od współczesnej mody; i chęć prowadzenia samochodu... Nieprzypadkowo jej idolką była genialna aktorka dramatyczna Eleonora Duse. Nikt nie potrafił tak się przeistaczać, jak Kruszelnicka. Cio-Cio-San w pierwszym akcie ma zaledwie 15 lat! To wiek zabaw, jak zauważa amerykański konsul Sharpless. I oto widz z niewiarygodnym osłupieniem najpierw widzi w luksusowym domu, otoczonym kwitnącym ogrodem, delikatne, młode stworzenie, a pod koniec opery – już pełną determinacji kobietę, która między hańbą a śmiercią wybrała śmierć. – Z twojej książki Salomea wyłania się jako osobowość, która dużo pracuje nad sobą i dużo rozmyśla nad przeznaczeniem kobiety, nad samoidentyfikacją, przejmuje się losem Ukrainy, stanem jej kultury, oświaty, języka. Czy naprawdę czuła się Ukrainką? Jak jej się to udawało, żyjąc i pracując w imperiach? – Udawało się bardzo ciężko. W Operze Warszawskiej zazdrośnicy i nieżyczliwi wyrzucali jej, że ciągle akcentuje, z jakiego jest rodu, że rzekomo nie zawdzięcza niczego Polakom, a przy okazji śpiewa po ukraińsku; że podpisała się pod odezwą w obronie studentów, którzy porzucili naukę na Uniwersytecie Lwowskim, protestując przeciwko dyskryminacji Ukraińców... W Petersburgu odważa się po raz kolejny zaśpiewać po ukraińsku w obecności rodziny carskiej (wcześniej robiła to w podrosyjskich polskich Skierniewicach). Już w pierwszym rozdziale powieści Kruszelnicka podczas rozmowy z krawcem Jeanem Philippem Worth’em mówi, że zbyt miło jej tam, gdzie śpiewa w ojczystym języku. I modeler gorąco ją wspiera, wszak Worthowie, choć zasłynęli w Paryżu, nigdy nie wypierają się swojego brytyjskiego pochodzenia! Do tego wszystkiego staje się tajnym kurierem przekazującym środki na pomoc pisarzom Galicji i Ukrainy podrosyjskiej, niezamożnej młodzieży na naukę od Josypa Bilyńskiego, beznadziejnie w niej zakochanego uczonego-farmaceuty, który stał się zaufaną osobą chedywa, władcy Egiptu. A trzeba jeszcze wspomnieć o jej ogromnej liczbie koncertów w Galicji i na Podolu z ukraińskim repertuarem. W powieści ona nawet w drodze do Argentyny na pokładzie parowca śpiewa sceny z „Zaporożca za Dunajem” razem z przychylnym ukraińskości niezrównanym polskim basem Adamem Didurem. Ich zafascynowany słucha sam Arturo Toscanini... Rozdział „Ziomkowie w Bolonii” jest zmyślony, ale opieram się na wiarygodnych faktach: Salomea zwiedza Akademię Filharmoniczną, gdzie rzeczywiście uczyli się Ukraińcy Bortniański i Berezowski. A ten ostatni – razem z Mozartem i, jak się okazuje, prapradziadkiem Pucciniego, Giacomo Puccinim-starszym. Giacomo-młodszego i Salomeę przenoszę do bazyliki San Martino, gdzie kilka pokoleń przodków kompozytora pracowało jako organiści. I Kruszelnicka, wyjaśniwszy z maestro te nieoczekiwane historyczne paralele, mówi, że niechybnie powiadomi o tym Mykołę Łysenkę. Następnie zaczynają rozmawiać o „Tarasie Bulbie” i wizerunku hetmana Mazepy w światowej kulturze... – Jaki okres życia śpiewaczki był najszczęśliwszy? – Moim zdaniem właśnie ten, który został odtworzony w powieści. Od triumfu w paryskiej Opéra Garnier w 1902 roku w „Lohengrinie”, sukcesu w „Madame Butterfly” w Gran Teatro w Brescii w 1904 roku, współpracy z Arturo Toscaninim w operach różnych kompozytorów, przede wszystkim Pucciniego, Straussa i Catalaniego, po osiągnięcia w Argentynie, którą śpiewaczka nazywała swoją trzecią ojczyzną. Czyli ten okres około 15 lat wchłonął te 100 motyli, sto przedstawień „Madame Butterfly”, które Salomea Kruszelnicka wykonała na trzech kontynentach. A w lutym 1916 roku Salomea w Lizbonie, w sali „Coliseu” ostatni raz założy swoje kimono. I wiodące czasopismo „O Pais” napisze: „Kruszelnicka jest powabna i wygląda jak świeża róża, a jej głos, jak dawniej, czysty, nawet można powiedzieć, krystalicznie czysty... Jak ona śpiewała i jak umiejętnie, w szczegółach, odtworzyła swoją rolę! W ostatnim akcie była samą doskonałością. Sarah Bernhardt czy Duse nie zdołałyby jej przewyższyć”. – Salomei oświadczano się, pisano listy. Salomea zakochiwała się, jednak zawsze starała się unikać plotek, omijać miłosne ostre trójkąty. Co wiadomo o tej stronie życia śpiewaczki i na ile była ona ważna w jej życiu? – Ja tę tematykę poruszam bardzo delikatnie. Jeszcze w dalekiej młodości, zerwawszy zaręczyny ze studentem seminarium, który zaczął drwić z jej fascynacji Chopinem, proponując w zamian „grzebanie w ziemi”, wybrała inną drogę. Wolnej, niezależnej od woli mężczyzny kobiety, oddanej tylko sztuce. Ale przecież jej operowe bohaterki w większości giną, kochając. Dlatego każdy partner wymagał odpowiedniego uczucia. Ktoś powiedział, że aby grać miłość, trzeba choć trochę być zakochanym. A Salomea bez zastrzeżeń oddawała się każdej roli, przeżywając na scenie te kawałeczki miłości... Natomiast w świecie bohemy niemal każda primadonna była czyjąś kochanką. W powieści jest nie jeden przykład tego. I w większości wszyscy mają tragiczne losy. Pierwsza wykonawczyni roli Butterfly Rosina Storchio miała dziecko-inwalidę z żonatym Toscaninim. Chłopca oddano do sierocińca, gdzie po 15 latach zmarł, a Rosina zakończyła swoje życie przez wszystkich zapomniana w nędzy. Opierać się tej utartej zakulisowej tradycji Kruszelnickiej było bardzo ciężko. Ale przecież ona nie jest z kamienia! Oglądając zdjęcia, zauważyłem, że tenor Giovanni Zenatello, jej pierwszy Pinkerton, z wyglądu jest bardzo podobny do Wasyla Stefanyka. Więc przerzucam most do Krakowa, do kawiarni, gdzie po tym, jak młodzieńcy po Viareggio, aleja Giosuè Carducciego, na wystawach wożono po mieście karetę z Salomeą, spotkali się Salomea i Wasyl, student medycyny. Nazywał ją Sołochą, Sołoszką, czarodziejką, a ona mu, zarumieniwszy się, – coś o swoim gardle, o reżimie... “A czy trzeba było tak postępować?” – rozmyśla Kruszelnicka, wpatrując się w twarz Zenatella i widząc w nim Wasyla... – Napisałeś, że “kolejna erupcja Wezuwiusza w dziwny sposób sprzyjała zamążpójściu głównej bohaterki”. Naprawdę? Jej małżeństwo – to uczucie czy wyrachowanie? – Z kontekstu powieści wynika, że to raczej obrona. Przed tym, o czym opowiedziałem wcześniej, a także przed prześladowaniami wielbicieli, z których jeden, florencki malarz Manfredo Manfredini, nieustannie pojawiał się za kulisami w różnych miastach. To z rewolwerem przy skroni, to z jej portretem w obnażonej postaci... A adwokat Cesare Riccioni pomógł Salomei uniknąć ściągnięcia kosztów za odwołanie występów w Neapolu i Palermo z powodu erupcji Wezuwiusza. Oczywiście kontrakt przewidywał siłę wyższą, jednak mimo wszystko należało przejść procedury sądowe. Tak się poznali. Cesare, jak się okazuje, był dawnym przyjacielem Giacomo Pucciniego. Zostawszy jej impresario i sekretarzem, Riccioni od tamtej pory zawsze był obok. Tak jak podczas tego strasznego przypadku w mediolańskim hotelu, kiedy porywczy i beznadziejnie chory Manfredini miał oszpecić twarz Salomei witriolem, a sam – zastrzelić się. To, że właśnie Riccioni uratował ją, wymyśliłem, ale o zamachu Manfrediniego pisały wtedy wszystkie włoskie gazety. Udało mi się nawet poczytać je: obecnie bardzo wiele źródeł jest zdigitalizowanych, więc po prostu trzeba nie lenić się dniem i nocą szukać potrzebnego w Internecie. Kiedy powieść była już gotowa, natrafiłem na jeszcze jedno świadectwo tego, jak sztuka Salomei wpływała na dalsze losy ludzi: objawienie Bruno Barillego w gazetowej kolumnie, wycinek z której – na stronie włoskiej biblioteki. (O tym w następnym numerze “SP”). Zatem Riccioni był obok aż do zawarcia ich małżeństwa w Buenos Aires, co odbyło się w urzędzie stanu cywilnego. Wszystkie argentyńskie gazety zaroiły się nagłówkami Torre del Lago nad jeziorem Massaciuccoli o tym, że zazwyczaj Paryż i Londyn były ośrodkami ślubów gwiazd, a teraz dołączyła do nich i ich stolica. “Kruszelnicka przedłożyła kwiat pomarańczy nad kwiaty innego kraju!”. Ale żadnych kwiatów na ślubnym stroju z welonem, ani ślubu w świątyni, oczywiście nie przewidywano, bo Salomea była przede wszystkim uczciwa wobec samej siebie i, oczywiście, wobec rodziny i tych, którzy ją otaczają... – Takie wyraziste osobowości, jak Salomea, – to zawsze jakieś znaki, mistyka, które pomagają autorowi. Czy zdarzało się coś podobnego tobie, kiedy pracowałeś nad książką? – Zdarzało się! I nie raz! Już na początku podróży, w bibliotece Viareggio niespodziewanie zobaczyłem tak znajomy zamaszysty charakter pisma Hołowaszczenki na radzieckiej kopercie “AVIA”, podpisanej po włosku i ukraińsku! Datowano 21 czerwca 1997 roku: to Mychajło Iwanowycz zwracał się do burmistrza o przesłanie materiałów o Salomei. Tym listem błogosławił mnie Mychajło Iwanowycz... W posłowiu opisuję, jak nadęty Mediolan, gdzie “Madame Butterfly” poniosła fiasko, nie wpuszczał mnie do Brescii, która doświadczyła triumfu opery z Salomeą. A potem już sama Kruszelnicka w przeddzień swoich urodzin nie wpuszczała mnie z Brescii do Mediolanu... Nieustannie czułem, że skądś, z wysokości, ona spogląda na mnie i pomaga, aprobuje... Ale najjaskrawszy przykład tego zdarzył się po tym, jak już otrzymałem z “Bukreku” kilka egzemplarzy powieści (wdzięczny jego szefowej Darynie Maksymeć, która od 2011 roku patronuje wydaniu moich książek, Innie Kryworuk — za skrupulatną korektę, a zwłaszcza – autorce okładki i opracowania w modnym na początku XX wieku stylu art nouveau Annie Andriejewej). Po ogłoszeniu na Facebooku o wyjściu książki zacząłem otrzymywać wiele zamówień na nią. I oto – wiadomość od pani Ołesi Szpaczynskiej, która pochodzi wyobrażasz sobie skąd? Z Bilawynci, w rejonie buczackim, gdzie urodziła się Salomea! Kobieta błaga, abym jej przesłał egzemplarz, bo już za kilka dni zbiera się z powrotem do Włoch: powiada, że będzie jechać i czytać powieść o uwielbianej rodaczce. I oto powędrowała pierwsza książka z autografem nie gdzie indziej, a na ojczyznę Kruszelnickiej, a potem do, jak mówiła, jej drugiej ojczyzny – Włoch... To ja znowu o tym, od czego zacząłem: o nieprzypadkowości przypadków. Znowu za sprawą Pańską Salomea nakazała mi właśnie tak postępować. Moja powieść kończy się takim wierszem: “Nie wypuszczała mnie Kruszelnicka z Brescii, nie wypuszcza i do tej pory, na Ukrainie”. P. S. “Kimono dla Butterfly” – dziesiąta książka pisarza i dziennikarza O. Bałabki. Poprzednie jego artystyczno-dokumentalne opowieści o Mychajle Kociubynskim, Marii Baszkircewej, Mykole Hoholu, Wołodymyrze Wynnyczence, Serżu Lifarze stały się nie lada zjawiskiem literackim. I oto nowa powieść – o Salomei Kruszelnickiej. Na 320 stronach rozwija się lot niepowtarzalnego Motyla rodem z Ukrainy. Tak uważnie i czule, jak pisarz Ołeksandr Bałabko, jeszcze nikt i nigdy nie śledził tego lotu... Zdjęcie Olega Batka i Ołeksandra Bałabki

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

Jak mówi kamień Wiersze Julii IWCHENKO

Noc do... dla S. Z. no dobrze, chcesz być świadkiem wysokiego lotu, to bądź, byle nie przyszło spadać stamtąd, gdzie cienko i od razu się rwie, byle nie zachciało się wysokim gwiazdom przetopić w furię… powieki zamknij i słuchaj, jak każda komórka ciała mego się odezwie… leż wznak, dopóki kukułki dzikie nam szmaragdowy czas wykują, dopóki w korytarzu brudne od drogi spoczną zbite buty. gdzieś mistrz czeka na Małgorzatę, a gdzieś Bernard pisze do Ester… odcinki wolności, przypadki sumienia – wszystko to daleko względne… to niebieski ptaszek szczęścia narzuca na nas przejrzysty woal-fular i tam, gdzie dworce grzmią nie chcę zmieniać odległości na relacje… ty lepiej wspominaj, jak w dzieciństwie umorusanym dzieliliśmy jeden ekler, czy w milczeniu licz minut, które prowadzą nieubłaganie do żółtej jesieni. niech dzisiaj jeszcze będzie wilgotno ustom i, bez szkodliwej krzątaniny, podzielimy na pół mądre książki, lody i przejrzały granat. słyszysz, jak soki pędzi zielony orzech, jak w wiśniach wróżą chrabąszcze, jak pachnie kawa z cynamonem, jak za oknem przysłuchuje się mądry sad? – Nie smuć się… – powiesz już rano, kiedy na policzku łza zabłyśnie… – Ja ci napiszę, a może, wyślę ulubione mieczyki w prywatnej wiadomości… mocno trzymaj za rękę śniadą, gdzie blizny na strunach żył, mnie dla ciebie nigdy nie będzie żal i ostatniej kropli krwi… upał króluje w zrymowanym mieście, jak w języku królują połączenia fonemów, i szalik w niebieskie kropki jeszcze długo będzie trzymał zapach twój piołunowy… weź kawałeczek powietrza, brzytwę i chustkę, gdzie ojczysta czarnoziem, mój świat zagęszczony, jak miód w plastrach i dotyki ciał kalinowe… bo my z tobą nie Mistrz i Małgorzata i, nawet, nie Bernard i Ester. my mamy noc, żeby u niebieskiego ptaka złowić kilka srebrzystych piórek i odtąd w sercu jednym na dwoje na szczęście powiesić szczęśliwą podkowę. *** Możesz mnie łajać i mówić, że nie trzeba… Miłość – ogień! Ale ognie płoną i nie trzymają się granic, mają oznaki śmierci i seksu. Porzucałam wszystkich mężczyzn, którzy nie dawali ściskać klawiszy żywych rymowanych stref. Fluidy moje dojrzałe błagały od nieba śmiałości i obramowań jękami tekstów, kiedy już tracę ostatnie siły. Ta wojna – błogosławiona… Nie ukorzył się ani Charków, ani Winnica, ani Kijów skrzydełkami pszczółki. Ty nie mów, ty nie milcz, że każda strefa ciała ziemi tej, jak u kobiety dorosłej patogenna! A ja leżę na trawie, zamykam twój odmy słów, niczym wiedźma Altena, a potem – na nas spadają nieobrane dzikie wiśnie oraz dębowe liście z nocnej zieleni. I drżę, jak osika, kiedy do uszka brzmi: – Miła… I jak ja do ciebie przyszłam? I jak mnie chłopcy przepuścili? Ty sam szeptałeś, że drzewa zlewają się z niebem. – Na, zjedz. Tu niewiele: słonina od mamy, ukiszony ogórek i żółta paczka z milczeniem. O widzisz, już znosiłam i buty taktyczne i wierzbom rusałcze swetry… No i biały fartuszek, co powyżej kolan i kołysze martwych w mroźno-letnie poranki retro… Miłość znosiłam, I, jak byś nie trzymał mnie w sobie, niczym karminowe serce… Jak byś nie błagał, żebym do pierwszych kurów nie chodziła… Ja ot patrzę w płatek jeziorka-lusterka, a widzę tam nie skruchę, a wroga-krokodyla! Który nie wie, jak Zoję pięcioletnią odchodziłam z zbombardowanego Kramatorska, jak potem ona zwiędła, a ja czytałam bajki jej o Wasylince i kościeju nieśmiertelnym: – Trzeba zdobyć czarodziejskie jajko i javelinem dostać igłę żrąco-plującą, za zwycięstwo ojczyzny oddać ostatnie siły… Zoja przeżyła, a ciotka została pod gruzami z synem. I błękit bywa u nas i czerwono-bordowy, ziemisto-winny… Ja tylko proszę: nie odbieraj mi malwy-mowy. I niech umrę… Mama? Córka? Ukochana? Chcę wyciągnąć całe kości brata Romana, rumiankiem uleczyć jego samotność i urazę, stać się siostrzyczką, a ty mówisz: – I co? Wszystko naraz? – Tak. Oto dopiję ostatnie “Martini”, Pójdę składać Ukrainie ostatni egzamin… Ty przyniosłeś mi chabrowe pole i szczęście jeżynowe… Zdaje się, że sama jeszcze dziecko i chce się już na “zero” i tam, gdzie mama… Jeśli przeżyjemy, to niech adoptujemy Zoję? Zoi sójka. Syreny nie słychać za sójką... *** Wychodząc na balkon szóstego piętra, wypalał papierosa, myśląc o swoim… Jęczały wszystkie kobiety i płakały ostrzyżone sowy, kiedy jego serce skakało piłeczką i marszczyły się czarne brwi, a palce drażniąco stukały, niczym kości kastanietów. – Anno! Ty mnie wcale nie znasz, chociaż do łez nieskazitelna… Idź do perskiego ogrodu, a nie na ten zimny balkon! Anno, tobie nikt i nigdy nie śmie czytać głupich nagan! Te tapety – czerwona cegła, ta wanna nie ma kranu, i wszystko, co w tym mieszkaniu, niepodobne do wschodniego snu… Twoja skóra przejrzysta, pod nią błąka się południowe słońce... Ty nie masz mi nic mówić i wreszcie – powiedz! Jak na srebrnym półmisku ryba rzuca się, jak w przerębli, jak ty wstałaś z kolan i rzuciłaś wyzwanie wszystkim mówcom i ostrzysz umiejętnie słowo, niczym osetyńskie noże! Choć napisałem o tobie źle i złośliwie wszystko wymyśliłem, a ty garniesz się, jak do kota, wybaczając ulotne winy. Nie trzeba patrzeć! Twój wzrok – to tokijski trunek! Ty – moja sól na ranę rozsypana Bożym cudem, co położy się ostatnim wierszem na zmęczone oprawy… Anno! Dzisiaj u ciebie na sukni kwiaty, których jeszcze nie ma, – Rozmyślał jej do uszka, popijając swój koniak. – Anno, my jeszcze żyjemy, a mówisz, że sublimujemy, niczym ostatni bojownicy, we wspomnieniach straty ciężkie liczymy, zagnani rozpaczą po kątach, wywieszamy białą flagę. 2022-gi Oto dlaczego właśnie on mówi i ty wszystko słuchasz? O nieczasowej wojnie, która, zapewne, wszystkich dopadła, o tym, że nawet drzewa mają ojczysty język ruchów i kiedy jest potrzeba, to korzeniami go oddanie bronią, o tym, że nasze prawa krojono pod moskiewskie szablony w tym dwudziestym drugim, co szczodry kłamstwem w białych muchach… Oto dlaczego właśnie on zbiera się na front z uśmiechem elfa? Oto dlaczego właśnie on taki spokojny i mówi: – A, może, ptaszku, będziemy razem? Tobie tak pasuje ta biała chustka z czerwonym krzyżem na czarno-białym selfie, a tam nie zaszkodzi wojskowy hełm i najmocniejszym granitowym wazom! Zdumiona obserwuję, jak on skupiony patrzy na ludzi, niczym układa z nich puzzle, jak pewnie czyści buty, jak przypomina imiona: Groma, Lewa, Adsteka. – Pamiętasz? – mówi. – My dwa dni z rzędu leżeliśmy na łóżku, oglądaliśmy film “The Crown”... Ty uciekłaś od swojego chorego na umyśle męża, i my całowaliśmy się, jak w dzieciństwie. Tylko mocniej… Jak dorośli ludzie, co pospiesznie zdzierają z siebie odzież i jęczą sowami, żeby jutro odszukać najcieplejsze wspomnienia w papierowym charakterze pisma liści. I to żartobliwe: “Boże, chroń królową!” – rozsypało się śmiechem dźwięcznym, niczym purpurowe korale… Jak ta fraza teraz stosowna... Znowu nas czeka armatnia wojna z rudymi brwiami… Dlaczego właśnie jemu strzepujesz rzęsę z policzka, głaszczesz nos zadarty, dlaczego on tobie coś szepcze na ucho i ty to posłusznie wykonujesz? u niego, czasami, w gardle, zasiane pszenicą łany doznają napaści i wtedy ty gotowa dla niego stać się prawdziwym Morzem Kaspijskim! Niech popływa… Niech poleży… Niech pomilczy… Niech o miłość ogrzeje dłonie. Jutro już – kamuflaż, automat, wilgotne okopy i tatuaż tygrysa na śniadym nadgarstku. Ty pójdziesz?– pyta. Odpowiadam: – Pójdę. W Ręce jego szorstkie, w usta jego słone nawróżę ochroną pierwszą Betlejemską gwiazdę. i całuję w prawie zimowe skronie. Co my wiemy o wojnie? Że ma kobiecą twarz? Plecak stoi gotowy i rozlatują się gniade konie...

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

Tam, nawiasem mówiąc, wcale nie jest strasznie, gdy staje się to czymś zwyczajnym, gdy koralowe królowe dźwigają na barkach rannych mężczyzn, gdy zdejmują domowe korony… Tanki Wiem, jak jadą czołgi po szarych asfaltach, jak ich korpusy gromadzą się na fermerskiej kukurydzy, jak potem przez przebity asfalt wyrastają czarne dalie w groźnym napięciu, jak słowiki przestają śpiewać, a świadomość powoli pochłania nauczyciela, który spokojnie błądzi między szkolnymi ławkami. Wiem, jak fermer nie przeklina tych czołgów za to, że zdeptały jego upragniony plon. Widziałam, jak baby w kwiecistych chustkach żegnają znakiem krzyża ich metalowe grzbiety. I wszystko, co nas nie zabija, czyni nas silniejszymi, a może przygotowuje miejsce w raju wszystkim tym, którzy prowadzą te czołgi i mają w kieszeni jedynie zdjęcia rodzin i torbę prowiantu, choć przyzwyczailiśmy się nazywać ich Wołodkami, Sieriożkami, Jarami... Czym tam rozpieszczają tych, którzy prowadzą te czołgi? Mivina, tuszonka, skondensowane mleko... Pieniądze marne. Tak – od dziesięciu tysięcy do dziury w sercu… A na tym – kropka… Te czołgi kiedyś podnoszą swoje klapy-włazy, a na nich palą tanie papierosy Strong czołgiści, którzy żartują, póki jeszcze daleko do frontu i zbierają dziewannę w dniepropetrowskich zagajnikach, po cichu czule całują żony, spacerując po wiosennych placach w mimimimicznych parach. Dla mężczyzn w czołgach jeszcze nie znaleziono dentystów, którzy leczyliby ból zęba, który oni zagłuszają salem! Dla kobiet w czołgach jeszcze nie wymyślono bielizny, choć u nas pełno Andre Tanów i innych sławnych modelarzy! Wiem, że gdy wybucha czołg, matki zaczynają płakać krwawymi piersiami… A ty tu siedzisz i mówisz, że granice Charkowa są w najspokojniejszej atmosferze: budzą się po noworocznych świętach i pachną barszczem i smacznymi uzwarami. Pamiętasz, jak w dzieciństwie bawiliśmy się w czołgi? I nasi – wygrywają! A Niemcom – kaput! Teraz ta zabawa już nie wydaje się naiwnym igraszkami siostry i brata. Coś dzwoni, coś jęczy, coś woła z rozstrzelanego Krut… I być może dlatego małe dziewczynki ozdabiają czołgi na pożegnanie żywymi makami, świętymi amuletami, które tka Bóg na trzech kłosach niebiańsko-złotawą przędzą? Wiem, jak czołgi jadą po szarym asfalcie, jak ich korpusy gromadzą się w fermerskiej kukurydzy, jak potem przez przebity asfalt wyrastają czarne georginie w groźnym napięciu, jak słowiki przestają śpiewać, a świadomość powoli pogrąża nauczyciela, który spokojnie krąży między szkolnymi ławkami. *** Jej wężowe warkocze chlapną w twoją śniadą twarz, malachitowym kryształem oczy będą się miotać jak drapieżne osy. Jej cygańska spódnica pożyczy cały rubin serca, zsynchronizowanie rozetnie go na pół i nie poprosi o twój puls. Bo Kijów nie jest dla ciebie Sewillą, gdzie gitara łka strunami, a kasztany w zimowych welonach stoją na Placu Sofijskim. Miłość i nienawiść zamknęli ślepcy w jednej bramie, czy zobaczysz, jak samotność jej wyje z gniewu? Czy ty w ogóle nie widzisz, jak mosiężne noże lecą w jej stronę? Zielona lampka dziesięć razy drgnie jak lilia w laptopie. Być może w innych okolicznościach zamieniłaby się w wróżkę i pieściłaby gorące ciało, pieściłaby męskie dłonie... Pozostał jeden taniec – plesć rymy wierszy, skoro nawet jedwabne milczenie prześwietlają promieniami rentgena... I sam się uspokajaj, że czarny łabędź porzucił tę, o której szepczą, że nie bywa blond Carmen. Jej wężowe warkocze chlapną w twoją śniadą twarz, malachitowym kryształem oczy będą się miotać jak drapieżne osy. Jej cygańska spódnica pożyczy cały rubin serca, zsynchronizowanie rozetnie go na pół i nie poprosi o twój puls. Wiara. A jutro miała być, jak już, straszna wojna... Wiara pędzi wiatrem do najbliższego supermarketu, zgarnia do koszyka sól, zapałki, kaszę gryczaną i butelkę wina. (to na wszelki wypadek, żeby uspokoić głupawą panikę...) Wiara zawsze wydawała się jak lilia nieziemskich marzeń, teraz stoi zdezorientowana wieściami i zapłakana. Szybko oddechem wybiera numer najbliższego sąsiada. (jest jej winien duże pieniądze, które mogą się przydać...) Ten obiecuje, że na pewno wszystko odda w słoneczne lato... Wiara nagle ma ochotę stać się ceramicznym wazonem i rozbić się! Ale nie ma prawa, bo tulą się jak gołębie drobne dzieci, starzy rodzice i bajkowe wiersze jak ptaki ognicy. Stolica patrzy na konwulsje swoich dorosłych, decyzji, akurat naprzeciw Gromnicznych, gdzie luty srogo chłoszcze naród… A szczury opuszczają nagrzane fotele-łóżka: politycznych władarzy, zagranicznych posłów, osoby publiczne… Dziś jeszcze Dzień Wyznania Grzechów, a Wiera – grzeszna! Pozowała artyście, odsłaniając nagie piersi… – Gromniczna! – mówi babcia, idąc do kościółka. – Może i ty, dziecko, pójdziesz, bo kwitniesz przerażeniem… U nas, córeczko, dzielne wojsko: Wiktorowie, Denysowie, Hryćkowie… Moskalom jeszcze pokażą, jakie pierogi u nas z makiem! I do Bożej ikony podchodzi żółta rozpacz Wiery... W świecach błyszczy nadzieja… W modlitwach – dobre znaki… Wiera idzie ulicą Bratysławską, a dziewczynka deklamuje (tu, w sypialnej dzielnicy!) Lesię Ukrainkę stylowo! Głos – miedziana błyskawica, trafia w serce jak kula: – Kto nie żył pośród burzy – ten nie zna ceny siły! Wiera złapała promień i od paniki odtajała, bo jej ziemia ukraińska dumnie, swobodnie szczyciła się Jaryłem… *** – Mamo, jak tam u was? Okleiliście szyby okien taśmą klejącą? Materac położyliście w piwnicy, gdzie już kiełkuje kartofel? U nas tu, w Kijowie, domy nakładają na głowy gniazda sroki, a świst iskanderów zwęża do nitek kobiecą odwagę. – Mamo, to – mówią – u nas wciąż spokój w porównaniu z Charkowem, że w Mariupolu pielęgniarki już nie zbierają urwanych nóg i rąk, tylko błagają, by odejść od zmarłych dźwiękami koloru khaki, tylko wyją jak wilczyce w zagryzioną dłoń: „Bądźcie przeklęte, suki!” Ta dziewczyna w telefonie uderza słowem jak rozerwana mina, skala katastrofy niezrozumiała dla tych, którzy nie słyszeli, jak zgrzytają domy! Ta dziewczyna w telefonie celuje w wroga celnym javelinem, a na chudziutkich skroniach kropki sadzy płaczą zjełczałym. I jutro nie wybaczymy sobie, jeśli nie zakrzyczymy światu: – Help! I wszystko jednak kiedyś wraca, jak wracają śmiercią postawione przez wroga znaki… noce stają się przypalone, jak rzucony czarny krep w kwiatki, – Mamo, wczoraj nie było mi gorzko od twojej mocnej wódki… *** no… dobrze, dobrze… nie będziemy mówić o złym, o łamaniu sobie życia, o niezrealizowanych planach. Mogę się mylić, ale nie zdarza się, żeby wszystko szło według planu: znajomość, kwiaty, letnie gwiazdy i zaraz do muarowej wanny. no, dobrze… ktoś należy do Biblii, ktoś do Koranu, choć bogom nie ma znaczenia, do którego, my odsłaniamy karie rany. Mówisz, że kobiety z Dniepru to jakieś nieubłagane panny. Powiedz: dlaczego całe życie szukałeś najlepszej pary właśnie wśród nich? To brzmi tak banalnie, że jestem stepową wilczycą… O tym już pisano, śpiewano pieśni, opowiadano bajki prosto w twarz… Dlaczego więc tobie, słoneczko, tak źle, że nie śpisz bez najsilniejszych na świecie stepowych wilczyc? Może dlatego, że Marusia bez opamiętania kocha do grobu Grycia? Może jej miłość jest silniejsza od najokrutniejszych zabójców? Co ci się teraz śni, chłopcze z Iwano-Frankiwska? Słońce, czy karpacki las, czy zwycięstwa naszego chwalebnego wojska? Gdyby między nami nie było jedwabnych szlaków i okrutnych odcinków ciętych z pleców, ozdobiłabym ci europejski Iwano-Frankiwsk piękną panną. A w tym czasie na ramieniu – albo zabójczy Kaj, albo mój kasztanowy Kijów… Ktoś zdeptał spaloną ściernię, a ktoś wypuścił żurawie w ciepłe kraje… Bez wytchnienia wyję na ciebie i na pomarańczowe gwiazdy, wilczycą oddana, bo przyjąłeś mnie z wszystkimi słowami i wiatrami scytyjskich stepów. I kto tam jeszcze teraz powie, że Ukraina u nas nie jest zbyt jednolita? Kiedy wojna wciąż dręczy ostatnimi zabójczymi wiadomościami, a malwy naszych dusz malują się w żółto-niebieskie barwy, nie tylko tobą majaczę, ale w mgnieniu oka tracę sny i sztywnieję od styczniowego śniegu… Te stygmaty są tak bolesne, jakby dzikus odrywał dziecko od matki. Tam – w Połtawie czy na Wołyniu – również ukraińscy ludzie chodzą po ulicach, oni pod nas nigdy nie podłożą lutowej lalki wudu… Niech tam będzie jak będzie… a ja zawsze będę na ciebie czekać jak piórko na ramieniu twoich zmęczonych topoli. może, dlatego że Marusia aż do śmierci bezrozumnie kocha Hryća? może, jej święta miłość jest silniejsza niż najokrutniejsi mordercy? może, dlatego że ojciec-Kijów śpiewa z «Okeanem Elzy»: – Obejmij mnie… obejmij mnie... obejmij… bo wszyscy nie potrzebują bólu, bo wszyscy nie są warci wojny! bo Kyj i Łybid... i wszyscy my... *** wojna trwała, a ty czegoś i ty nie przychodziłeś do mnie i nie odchodziłeś ode mnie o tęskny posmak samotności niemy cień smutku i natchnienie smutku jak natchnienie a tu bym w wsi do matki tam, gdzie sad i wieczór, gdzie dym z ogrodu dmucha w twarz i nie wpuszcza w serce pustki tam, gdzie lipa pachnie i szeleści, gdzie ręczniki i łabędzie na ścianach, gdzie z moich rymów lecą do ciebie listy jak ostatnie klucze żurawi wróć i ogrzej się i milcz tylko ja nie-nie, a i odezwę się cicho wojna-pielgrzymka przyjdzie nocą i czarne węże wypuści z worka *** Milczy telefon, a w gardle bije się wróbelek tęsknoty. Dokąd cię, gołąbku, przerzucają po asfaltowych pasach? Byłeś mi i bratem, byłeś mi i przyjacielem, a stałeś się mężczyzną... Ciąg dalszy na str. 10

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

taki mądry, taki drewniany, jak stara kanapa w waszej klatce schodowej. Skąd ty możesz wiedzieć, że ucieczka od ciebie to bocianie zachowanie jej cząsteczek, ucieczkę od ciebie – to chyba nie tylko Bóg, ale i ludzie wyciągają ją z piekła... patrz, tobie już wódka w żyły, a jutro po piwo, potem z wątrobą do apteki! Jak mówi kamień Wszyscy przyzwyczajamy się do wojny, tak jak mężczyźni przyzwyczajają się do mocy alkoholu. Znam dziewczynę Olę z czerwonym krzyżem na piersi i kaliną na ustach. Nie wstydzi się rozcinać żołnierskich nogawek aż do ciała, srebrnego, nagiego uśmiechu, by chociaż komuś z kotków-słowików nie raniły kolczaste dzikie róże, by Boży znak zajaśniał, by w sercu jakiejś żony czy matki szelest opadłych liści nie zabolał!.. Choć by pędziła szybko jak wijąca się Rozalia... Śmierć – po to przecież jest śmiercią, gdy już dość napoi się! I Ola staje się – nie medykiem, lecz niemal rozpiętym ptakiem – i ostro zaciska opaskę uciskową na kostce, na żyłach. ZNOWU – BACH! – POWIETRZE! A Oli w skroniach dźwięczy: „Bieliejut rozy... Bieliejut rozy... Biezopasny szypy!!!” Orlinyj Orest szepcze na ucho: – Olu, może już przejdziemy na ty? Ola ostro mu odpowiada: – Idź sobie do diabła! W polowym szpitalu Ola zdąży napisać tragiczną, wyciskającą łzy powieść. We śnie marzy jej się ojcowski ogród i kochany braciszek, jak bratki-kwiaty – Roman... Z którym przejrzała wszystkie dziecięce filmy i naiwnie wierzy, że on gdzieś tu? A może tam? Czułość przychodzi do niej falami, przygryza wargi, wyjmuje z sosnowych kąpieli... Ola wie, że Roman idzie w kamuflażowej koszulce bez kamizelki kuloodpornej, piersią na taran! Ale ona jest parametykiem... Nie ma prawa stracić dachu nad głową! – To – mówi Ola – równina spadła z wysokiego, tatusiu, Wężowego jaru? Czy może wilczyca przyszła szukać swoich wilczątek w moich zielonych oczach, czy już zabrakło jej wszystkiego? Oto ja, taka mała, a ty dajesz mi pędzelek, a ja pokrywam lakierem lalkę w łazience. Ola sama sobie wystarcza... A potem do niej kuśtyka las na jednej nodze... Leśny Duch z „Leśnej pieśni”, zwinnie kołysze kościstymi palcami, owiewanego przez orków Mawkę. Ola dochodzi do siebie, zaciska opaskę uciskową, a potem słyszy znajomy głos: – Chłopaki! Koc termiczny! Andrij, rozetnij jej sweter na piersi! – Cholera! Po prostu Ola od dzieciństwa anioł-nieudacznik. (Tacy bywają w tym lesie)... Gdzie było mokro? Gdzie było sucho? – Ryczy Javelin na biednego Bacha? Ola przewraca oczami... Ktoś uderza kamieniem w „Sosnę miłości”! – Niesiemy, chłopaki! Co tam z tą Olą... Kamień kładzie się i w milczeniu, zimnym chłodem myśli: – W tych dębowych planetach są nieludzie, ale są też ludzie... I jego środek zapala się, a dusza płonie jak pożar! – Niech by położyła się pode mną. Niech by sobie leżała, pod nami płynęłyby strumyczki, niech by spokojnie spała! Sny bywają bajecznie czułe, jak mama; słońce bywa jedno, i wtedy, gdy karminowo świeci; noce bywają smutne – mają ściągnięte brwi, słowa nie przychodzą od razu, bo brakuje im mowy. Kijowie, bracie, pachniesz rozgrzanym asfaltem, chińską herbatą i latem z ciepłymi ulewami. Wszystko tonie w tłustej monochromatyczności wieczoru, senne latarnie dojrzewają jak śliwki tarniny. Sny, biografie, utracone wspomnienia, profile, rymy i dłonie – wszystko tak mocno pomieszane… Wszystko się sprzedaje, masz rację, oczywiście, że my jesteśmy „profi” wszystkich tych garażowych wyprzedaży, ważonych decyzji i… Zesłani wojownicy, zmęczeni bronią. Boże, ile jeszcze słów zostało dla mnie w bębnie? Słońce zlizało z zaułków zakochane postacie, wstyd zamknie je w hoteliczkach, niech sobie przeżyją. Dumne te usta i delikatne te kości policzkowe, ozdobione: eksploduje makowe serce krwawo i głośno. Widzieli anielskie skrzydła na szóstym piętrze? Wygląda na podróbkę – mówili sąsiedzi na ulicy. Mamo, a ja nie wierzę, że muszę zniknąć, właśnie teraz. I niech boli plecy, rozbita brew, pogryziony palec. Czołgasz się za nim, silniejszym, powtarzasz: – Jestem iguaną! Gdyby mnie teraz zobaczyli rodzice: polynowe kolana i siwe trawy… Nie uwierzyliby: zwycięstwo to nie piękne nowinki z ekranu TV, gdzie Kostia mówi o sile! Orest odwraca się… Olia marzy o lawendowej wannie. To tam, gdzie przyloty, to tam, do ciebie gra ślepiutki skrzypek, a ty rozumiesz, że jeśli nie ty, to jutro jego już nie będzie. Ratuje amerykański system MARCH! Podnosi cię do moreli, jak podnoszą ptaszki lekkie skrzydła, jak uciekają ostatnie minuty, jak morze wzburza pienistą mgłę, kiedy zakwasy nie mogą znaleźć ani komórki, ani oddechu drzewa. Jak to, że nie kałasznikow, a mimo to na rękach układa się sprawnie „suczkę”, truskawka we krwi, a krew rozbrzmiewa terykonami pomarańczowych urwisk. Tobie do Rzymu! Tobie do Nicei – kupić dżinsy! Tobie do Paryża albo do Włoch! Ale teraz to nie w porę i prymitywne… – Mamo, może dlatego pod naszym płotem wciąż świecą wieczorne malwy? A ja pełznę dalej w wieczność, zgrzytam zębami. I chcę do mamy, Boże, jak chcę do mamy!!! Cała moja krew, być może, a nawet jutro, na zawsze wystygnie, jak wystygają zimne mieszkania, jak wystyga butelka z rozlanym alkoholem, jak odwracają się plecami niekochani i nadzy. Różowa karimata drwi… – Ajj! W przestworzach wyśpię się, kiedy nie trzeba ani sił, nie boli… Głupie myśli nie wchodzą do głowy i nie jęczysz… Oczy, chyba, otworzę. Zobaczę twój domowy płomyczek, jasny. – Mamo, w słuchawkach śpiewa Skriabin piosenkę o tobie. Rozbite kolano… I cichnę w ogrodzie, gdzie ty zasadziłaś werbenę i naiwnej malwy…

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

Ciąg dalszy artykułu «Jak mówi kamień Wiersze Julii IWCHENKO», s. 8

Jak mówi kamień Wiersze Julii IWCHENKO

Zakończenie. Początek na str. 8—9 A za oknem wiśniowa skrada się wiosna i leki pachną orzechami, ja niańczę je, spowijam... Tłumaczę z języków obcych medyczne adnotacje, żeby zrozumieć, jakie pomocne pigułki dla starusieńkich stepów, a co uratuje niebiańskich bohaterów ukraińskiego narodu? Trzeba przecież siebie czymś zająć, kiedy u ciebie dalio-czarny bój, czy następna rotacja? Do mnie ze zdjęć uśmiecha się córka i syn, łabędzica-mama oraz młodzieniec-tata… Tak smutno się robi, jakbym sama wypiła wszystkie te leki gorzkie, piołunowo-szpitalne… Siedzę sama. Rozkładam w przezroczyste woreczki kolorowość antybiotyków sedatywną, a serca kolan czują twojego Białego kota, który posłusznie wpatruje się w wojskowe wiadomości. Ciszę poranka straszy huk raszystowskiego samolotu, którego ja odganiam Wielkanocną świecą! Czarne pantofle przestraszyły się w kącie: niepotrzebne, zakurzone… Ja teraz nie zakładam sukienek! Ja teraz nie maluję buzi! Jakaż zła żona… Nie dostałam latarki na hełm i hełmu nie dostałam… W ogóle, te czarne rynki taktycznych towarów, które handlują pomocą humanitarną – dały mi w kość! Dziad mój kiedyś mawiał, powróciwszy z moskiewskiej katowni: – Komu – wojna, komu – “matka rodzona”! Oto w rękach syrop od kaszlu, a pachnie od niego, jak od różanego wina, które my z tobą piliśmy na wymyślone umyślnie młodzieńcze czy jeszcze dziecięce wesele… Ty słusznie myślisz: – Wszystkie my kobiety – konotopskie wiedźmy! Tylko każda z nas teraz warzy swoje dla zwycięstwa magiczne zioła! Byłam przecież dla ciebie ukochaną Rusałką, a stanę się świergotem bojowego ptaszka... Oto przyszli barbarzyńcy na Ukrainę… Trzebaż takie? Pogodzili się Kajdasze… Objęły się Motria z Melaszką… Wujek Bajda – Trzeba, mała, po pierwsze, zebrać się skrzydełkami, aż tak, żeby nie biły w skroniach motyle strachu i nie jechał dach, żeby w pogotowiu: plecak natowski, bo już – ba-bach! Żeby nie wyciągać z ciał swoich czarno-krwistych strachu mrówek. U ciebie za uchem, siostro, – czerwona czereśnia! U mnie – zwiędłej rany mak, u ciebie – grzmi, u mnie – płonie wiary aksamitny ptak! I ile byśmy nie siedzieli i nie pili jaśminowo-gwiezdnej herbaty, wszystko, czego wcześniej w nauce ratowników uczyli – pełny odrzut, tylko, praktyka – z dzikiej róży odłamków GALAKTYKA! I ty mówisz mi spokojnie: – Wypuść powietrze i licz do pięciu, potem już twoje działania zniosą furię chłodów: Markom, Maksymom, Oksenom, Serhijkom i wujkowi Bajdzie... On dzisiaj umarł… I, może, ja winna? Zasnęłam na chwilę i widział się syn, jak dorosły orzech, i córeczka-rusałka, co w malwy stroiła swój radośnie-perłowy śmiech, ale lekarze powiedzieli, że wujek Bajda – martwy mieszkaniec… Białe jego piwonie dotykają za palec i niech wojnie tej – diabli nadadzą! Taktyczne rzeczy, nauka przy księżycu sennym i biało-obcy, medyczny chałat, a chce się, choć na jedynkę. Może, wtedy przetrwa jabłoniowo-tatowy rozkoszy sad? Ja zapominam rymowanie Bogów, słyszę powietrzną ciasnotę trwogi, dzieciom dorosłym – długi. tak i oddam. Przeżyję, czy umrę ale – WYCIĄGNĘ! WYCIĄGNĘ! WYCIĄGNĘ! – Trzeba, mała, po pierwsze zebraną skrzydełkami, aż tak, żeby nie biły w skroniach motyle strachu i nie jechał dach, żeby w pogotowiu: plecak natowski, bo już – ba-bach! Żeby nie wyciągać z ciał swoich czarno-krwistych strachu mrówek. U ciebie za uchem – czerwona czereśnia! U mnie – zwiędłej rany mak, u ciebie – grzmi, u mnie płonie wiary aksamitny ptak! Jak tam powiedział jeden człowiek? – My wszyscy – na wojnie! My wszyscy na wojnie. Raszy wywary warzymy! Tylko nie pić. Otrujesz się... Widzisz, jak im smakuje MARIUPOLSKI sok? *** ucieczka – to błogosławieństwo, bo ty, jak ta niszczycielska wojna... co ty tam wiesz o siwym Ługańsku, o zabójczym Doniecku? strony historii niedopisane, kiedy rodny brat brata zabijał… oj tam, w końcu, zalej się pod telewizor, bo jaki z ciebie wielki bojownik? tam – śmiej się… tam – milcz. tam – wspominaj dokąd od ciebie poszła ona. co ty wiesz? przemilcz jej… powiedz jej w tej niszczycielskiej wojnie, opowiedz…? ty widziałeś, jak wrodzy saperzy przeczesują kwiatu polowego źdźbła? jak spływają minuty w sali operacyjnej w chronicznie-chore noże? jak chirurżka, która nie poradziła sobie ze śmiercią – spirytusem sumienie letalnie ściera? jak drżała ona, kiedy pisała? jak ty wierzbom wierszy jej przerąbywałeś żebra? ty wiesz, jak jasnowłose rusałki boją się spacerować po tych płodnych lasach? jak piechota każdego dnia wyczerpuje deszcz z serc spoconych w zimie okopów? jak tam milkną drzewa, a potem grady je przekształcają w siwy proch, jak przepiórki wylatują z nagrzanych gniazd, a przepióry je świętą wodą kropią? jak tam, w ogóle? jak tam zawsze? jak tam mama całuje dziecku gorące czoło? ty wiesz, jak tam niewymownie-srogo karana jest naszą wiarą zdrada? jak tam szeptem płacze Łada u kobiet w mundurze wojskowym, które wzorowsze od niej. jak żołnierz przeżywa od kuli, bo u niego na piersiach książka staroislandzkich pieśni – “Edda Saemunda”? jak tam korzenie z mojego kraju wbijają się w ziemię i jęczą niepojęcie ciemno? jak tam dyszą wrogie schematy… a dla ciebie wszystko to – polityczne konfitury!

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

Upał w tym dokuczliwym upale, w tej nie na miejscu, chorobliwej wojskowo-burzy, topnieją przechodnie, jak lody miejscowości Rampchur. Duszno i lepko ciału. Wydaje się, że drzewa stoją jak niemowy, że na próżno wybudowano wielkie miasta, metropolitalne ołtarze, na których chcesz łyk powietrza i dotyk morskiej wody, jakby tu nigdy nie rosła koronka chłodu… W mieszkaniach zaczynają działać ratunkowe klimatyzatory, wyraźnie stykające się z naszą współczesną erą, dzieci wypuszcza się na ulicę, jak dzikie tygrysy z klatki, w ich rozumnych główkach hula wielogłosem grzywiasty wiatr… Palą tylko ci, którym nikotyny nie da się wypędzić z krwinek, pisać już nie są zdolni ci, u których słowa wyciekają z marzycielskich serc… Idą ze stresowych szkoleń na łabędzi puch i rotację „Hospitalierzy”! Babcia Zoja, która pracuje jako dozorca na centralnej, kijowskiej ulicy, rzuca w stronę mikrofonu zmęczonego dziennikarza nagą frazę: – Ech, my już przywykliśmy! I potem jeszcze długo truskawką mruży się ta dokuczliwa spiekota, jeszcze miedzianymi zmarszczkami żarzy się od słońca, które nie przebija się przez welon muaru zaciemnionych chmur, od dusznego oddechu zwiędłych kwiatów, które wydzielają mleczną parę. Biurokratka żałuje pieczątki, żeby chłopcy dostali pancerze i hełmy, a lipiec przypomina: – Popiół i grzmot… Kobieta w sukience z kwiecistego cappuccino przebiera nogami w niewidzialnych sandałkach, których nie nosiła nie wiadomo ile przeklętych miesięcy rozczarowana Królewna Śnieżka, bo zostało kilka godzin do wymarzonego spotkania z tym, który nie zdążył pogładzić jej włosów pośród najzimniejszych zim…. – O Boże, co za upał! – mówi starszy mężczyzna, którego ścisnęło serce w artystycznym „Arsenale”… Ona podbiega do niego jak leśna ryś, jak na wojnie, gdzie do diabła medale, moczy pierwszy lepszy bandaż, na każdą nagłą okoliczność, tuli się w plecaku, kładzie rękę na spocone czoło i mierzy ciśnienie, wyliczając chwile wspomnień… Cała taka prowansalska – blondynka-lilia na niepasujących do siebie przystankach losu. Ma więcej niż jakikolwiek przeciętny mężczyzna żołnierskiej woli – żółto-niebieska wstążka na cienkim nadgarstku – ile tam tych linii losu wyliczyła cygańska wróżka, które przyniosą to kobiece szczęście? – Czy u dziadka bije, czy nie bije serce naszego szalonego międzyczasu? Tłum, jak roztopiona rtęć, ucieka ku krzątaninie problemów, łatwiej w nim znaleźć zimną obojętność niż współczujące drżenie. Zapytajcie, czy kobieta zdążyła przekartkować książkę, spojrzeć w ukochane promienne oczy? – Trzysta czterdziesty dziewiąty! Wywołuję Sizą Gołąbkę… niech o tym napiszą gwiezdni architekci… jutro zapalone latarnie! – teraz już zaniepokojone stołeczne place… chociaż teraz jesteśmy wszyscy razem – rozsypane koraliki w jednej zakręconej maszynce do mięsa: czy ta, która obtarła palce, pleciona siatka maskująca, czy: – Trzysta czterdziesty dziewiąty! Wywołuję Sizą Gołąbkę! Mój drogi, pamiętam każdą zmarszczkę, każdą cechę rysów, wszystkie twoje nienaganne słowa, które podsłuchuje grzeszny świat. Ale jedno wiem: jak twoje pocałunki pachną pyłkiem irysów, i ciągle szukałam, choć gdzieś ten zagubiony kwiat! Sól upojnego morza, wietrzny upał złotawych dłoni. Czyż zapomnisz te jeszcze dziewczęce, nieśmiałe westchnienia? Jak bezgranicznie spadaliśmy w tajemne baśnie bezsenności, potajemne kroki skradały się przez pierwsze wiosenne łachy… Nasze karty zbiło życie bezlitośnie pikowym asem: dorzuciło trzy siwe włosy, poskromiło dzikie namiętności. Bo przyzwoicie jest w cudzym kręgu schować się za horyzont, ale my bezrozumnie zanurzaliśmy się w głębszą, naszą, tajemną rzekę! Ktoś spojrzy i powie: – No i dobrze, i chwała Bogu! Ktoś porządnie potępi: (Śmieszny purytański zwyczaj)… Śnieżnobiała łabędzica poniesie na kraniec świata wisienkę pomocy, czarnoczarna nigdy nie pozna, jak to srebrzy się rozpacz… Niech ci ludzie są i uprzejmi, to szept ich i tak za plecami. Niech sobie szczebiocą za oczami, choćby czterdzieści razy, szarookie sroki… Mój drogi, daj mi rękę i zawsze idź ze mną! Do ostatniego tchnienia, do rozpaczliwie upartego kroku! Mój drogi, rozumiesz, że ja to serduszko, a nie uroda… Oddawać ci będę wszystko, zawsze i do ostatka, mogę kochać na odległość, nie błagając o nagrodę… Z każdym dniem sama sobie będę podnosić gwiezdną poprzeczkę! Jak tam było i jak tam, życie w los swoje płatki wplatało… Ach, to przeklęte wycie wojny! A ono nas i zszyło, i połączyło! Nigdy mnie nie zranisz i nie obrazisz, nigdy nie wpuścisz gorącego wiatru do głowy… Każdy kwiat szuka ziemi, nie wazy. Mój drogi, a w sercu mam aż trzy kwiaty! A w Ukrainie – nikczemna katownia i roztopiona łza… Krym Tylko wyobraź sobie: budzisz się, a obok ciebie leży smagły Krym. Zwykłe codzienne radości: on parzy ci herbatę z derenia, ty idziesz wziąć prysznic. Szepcze ci do ucha przez Morze Czarne tysiące turkusowo-malachitowych rymów, przekonując, byś zapomniała o metropolitalnym zgiełku, bo tu nie na miejscu jest urzędowa mowa i czarny tusz. Powietrze gęste, aż słodko-miodowe, które choć kroj na kromki i kładź na bułkę, pieści każdą komórkę ciała tak czule, że wychodząc z piany, czujesz się jak Afrodyta… Smukłe cyprysy na alejach artystycznych parków wyciągają ku niebu pachnące ramiona, a ty podnosisz z ziemi dojrzały figowiec i czujesz na języku całe jego krótkie lato. Przytulny smutek wąskich uliczek, gdzie na słonecznych werandach grzeją się koty o migdałowych oczach. Niedźwiedzia Góra, Ajudag, która pije słoną wodę albo wyławia najedzone pstrągi o srebrzystych ogonach. Pilaw i samsa, które podaje młoda Tatarka, w której krwi płyną nektary róż z ziarenkiem pieprzu. Lekka zasłona promenad na nabrzeżach, gdzie zwyczajne kobiety zamieniają się we frejliny i damy, zmieniając lekkie ubrania na suknie w falbanach, a wachlarzami przyciągają męskie spojrzenia bez przerwy. Gwizd parowca, nagie pięty łapiące fale za falami, miętowo-limonkowe mojito, kwiat migdałowca, który nachylasz z wysokiego drzewa tylko po to, by wdychać jego dziwną duszę, kamieniste plaże, które śmiało badają ciekawe wszystkiego małe dzieci… – To wszystko ja, rozumiesz? – mówi do mnie Krym i pryska słońcem w twarz, jakby dojrzałymi gruszkami. Tylko wyobraź sobie: budzisz się, a obok ciebie leży smagły Krym. Zwykłe codzienne radości: on parzy ci herbatę z derenia, ty idziesz wziąć prysznic. Szepcze ci do ucha przez Morze Czarne tysiące turkusowo-malachitowych rymów, przekonując, byś zapomniała o metropolitalnym zgiełku, bo tu nie na miejscu jest urzędowa mowa i czarny tusz. Bratu. Jak ci się żyje, Romku, bracie mój rodzony, na „zerze”? Dziś się dowiedziałam i wydało mi się, że serce stoczyło się w siwiuteńki kozieniec. To, że nas oboje urodzili rodzice z czerwono-piekącą papryką, wiedziałam już wcześniej, i bez odłamków „Smerczów” nie w tę brzemienną grozą, ostatnią wojnę. Mamka z tatkiem nasypali nam do krwi ukraińskich przypraw i winogronowego wina. Wiem, że tam przysłali ci najlepsze buty bojowe i kamizelkę w zieleni. Hełmy, jak zawsze, za mną. Po hełmach – ja już ukraiński wianek. Kiedyś nas w szesnastym roku ochrzczono po cichu w cerkwi w Małomychajliwce. Oto wilcza jęczy i wydaje się, że nad rzeką mnożą się wilki i rozpacza najstarszy wilk. I toporki wciąż stukają, a „Uragany” zabijają nie tylko bociania gniazda. A pamiętasz, jak nosiłeś mi tornister ze szkoły do rodzinnego domu? A pamiętasz, jak podpaliliśmy materac w tatkowym, nowym garażu? A pamiętasz, jak czesałeś szczotką moje pięcioletnie, sklejone klejem kołtuny? Jak na rowerach obijaliśmy kolana i uciekaliśmy przed babcią Anią, aż za Bożą miedzę? A potem – wieczór stał maciołowy i wąsaty. Nagle wszystko się zmieniło: urazy, przebaczenia, daty... I modlę się, kiedy czuję, że jeszcze żyję. Ty tam pijesz dłońmi z błotnistej kałuży żabią wodę, spękaną, a ja wiem, że trzeba mieć plecak z dehydratorem i chociaż – wściekłość opasek uciskowych. Ci, którzy kiedyś mówili o nas, że nie jesteśmy ani swoi, ani normalni ludzie, siedzą po cichu w domu i po cichu słodko piją herbatę z malinami. Romku, pięknemu rodowi nie ma końca! Trzymaj się, a ja cię nawet w katowni zera odnajdę, bo jestem twoją siostrą Kateryną. I kocham! Kocham! *** W tę czarno-różaną noc drzewa stawały się kontuzjowane, a w ten płochliwy świt wciąż starczyło jej odwagi, by operować samej, bo wszyscy lekarze spakowali rzeczy i hajda z Charkowa do cieplejszych miejsc… I księżyc błądził jak podrzutek, świecił żółtym blaskiem w twarz, a spadały dziczki-gruszki i odłamki, i po niebie łkały… Minutek zostawało mało... Jaką ona jest anestezjolog, żeby żołnierskie serce zastukało? I nie było jej już strasznie. W tym piekle przywykasz żyć: z białego prześcieradła wiązać lalki w spalonym zbożu. A może jakaś motanka uratuje jej męża z frontu? Od tygodnia jest już w wywiadzie, a tęsknota dusi w gardle łzami, które wypływają do rzeki, a wszystko utrzymywane w tajemnicy… Tu nie wypada wyć, nawet jeśli ogniste deszcze zadławią, nawet jeśli kaliny poranki na kątach śmieją się w lustro… A on wrócił o piątej, jak na pięcie przycupnął ten sen: ona w szyfonowej bluzce łapie dla niego promyki słońca, wcale nie marzną ręce, a motylki babiego lata bawią się… Stał i patrzył na sińce pod oczami i wilgotne warkocze jak zalewy. Chciało się naraz oddać wszystkie krwinki i komórki męskich emocji, w rękach miał chyba tylko królika: szarego zabłąkańca spod rozbombardowanych sosnowych desek i szczap gitary, która straciła nitkę mowy. O, jak ona budowała mu chatkę! Bo wszystko zaczyna się od zera – napełnione głębokimi sensami… – Byleby już ta rotacja! – myślała. – Zawiozłabym go gdzieś daleko, na tyły… I całowała królika-przybłędę i z tęsknotą gładziła go za uchem swoją ręką w cienkim pierścionku, wodziła oczami po nowej kasetowej, rozerwanej bombie, która spadała aż za rozlewiskami! Zostawiała królika, czołgała się, szepcząc Szaremu: – Zaraz wrócę. Nie bój się i nigdzie sobie nie idź! *** co chciałeś mi powiedzieć, o, mój księżycowy Edelweissie? że nie jestem pierwsza, nie druga, nie dziesiąta i dla ciebie dziecinna? już dziś taka spokojna. obok mój pies, który zwie się Lessi. już wydeptałam cztery ścieżki i bose stopy we krwi protestów, a rzeka na mnie czeka, bo ja już stałam się rybką z kaliny. to zabawa aż do łez, męska – te wędki z hakami na szczęście, przyjdziesz tam, gdzie płacze sójka, na czoło wąsatych brzegów, zaszumisz pelinowym wiatrem i na mnie rozstawisz sprzęt! Będziesz pisać swój wiersz, karmić nim – staniesz i powiesz: – Dla ciebie, Nasto! Złotą kosę żyłka załaskocze i zrujnuje się moja chatka… chciałeś, żebym dotknęła wiersza, który bezlitośnie zwęził pierś! chciałeś, żeby mnie rozbolała ta wina z płatków róży! żeby owoce w moim ogrodzie obumierały, żeby śniegi wpadały do sypialni, żeby sosny pękały w lustrach i żeby pieśni miłosne nie były śpiewane, żeby nie śniły się niezapomniane sny o smutnej, bezradnej miłości... Ależ, Edelweissie, czyż nie wiesz, że na świecie kłamstwem się rządzi, i ceni się poetów dopiero po śmierci, gdy złamana jest ostatnia gałąź? Te wiersze stały mi się w skroniach, jak ścięte głowy nabite na pale, bo mrok czai się jak zwierz już od samej myśli – nie da się wdychać migdału, który hodowałeś w magicznych księgach w migotaniu świecy z sandałowca. Całe twoje życie obrócili w popielisko mgieł, jak skradzione te rymowane wstęgi słów i gitara, która nie zdoła umilknąć! Ja ciebie wcale nie wołałam, hodowałam senne sowy na strychach. Chciałam wzlecieć w niebo! Ale marzyłam, by być niebem! Wyżej, wyżej, coraz wyżej i wyżej... Boże, jak ja odważyłam się żyć tam, gdzie nie wzejdą łagodne róże? No chodź już ze mną, Lessie, mój wierny psie, który wylizuje tęsknotę. Cóż chciałeś mi powiedzieć, o mój księżycowy Edelweissie, że nie jestem pierwszą, nie jestem drugą? Ale i uznania mi nie trzeba, czyż nie białą rumiankę z nieba – niech nie będzie pierwsza, niech nie będzie druga...

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

Codzienny heroizm czynu w liryce paramedyka Julii Iwczenko

Jurij KOWALIW Julia Iwczenko, jak sama mówi, zaczęła aktywnie pisać wiersze w zeszłym roku. Szczególną uwagę zwracają jej poezje, napisane po 24 lutego, które odbiera się jako swoisty dziennik liryczny autorki, równoległy do prozatorskiego „Dziennika losu, albo czasu wieczornych sukien”, który prowadzi równolegle. Przebijają się w nich realia rosyjsko-ukraińskiej wojny, bezpośrednio przeżyte przez jej uczestniczkę, wolontariuszkę i paramedyka, wyznaczone surową rzeczową konkretnością, czasem złagodzone kobiecym stosunkiem do nich. Obraz, uważny na każdy szczegół i wydarzenie, ważny w codziennych troskach wojskowego, decydujący w budowie sytuacji fabularnych, gdy surowa rzeczowa konkretność, nawet hasła nabierają szczególnego sensu („teraz wszyscy jesteśmy razem – rozsypane korale w wodnej zakręconej maszynce do mięsa: / czy ta, która pokaleczyła palce, plecąc siatki maskujące, / czy: / – Trzysta czterdziesty dziewiąty! Wywołuję Sizu Gołubkę!”). Brak tu patosu i deklaratywnej retoryki, zamiast tego panuje skupiona narracja o ludzkim samoutwierdzaniu się na granicy życia i śmierci. Taki sposób egzystencjalizacji motywuje odpowiednią poetykę idiolektalną, w której metafora swobodnie przeplata się z zewnętrznie niespiesznym, przepełnionym wewnętrznym napięciem narracją, gdy sylabotonika, nie wytrzymując dramatyzmu przeżyć, mimowolnie przekształca się w elastyczny system toniczny z nieograniczonymi interwałami międzyiktowymi, przepływa w impulsywne koryta mówionego wiersza, którego wariantywna rytmomelodyka jest zbieżna z naturalną ludzką mową. Taką tendencję można zaobserwować na przykładzie jednego wiersza, na przykład „Mój drogi, pamiętam każdą zmarszczkę, każdą rysę…”, prawdopodobnie napisanego na początku rosyjsko-ukraińskiej wojny. Bohaterka liryczna, wspominając wspólne szczęśliwe życie, uświadamia sobie nieuchronność rozstania z ukochanym („mogę kochać na odległość, nie prosząc o nagrodę…”), przyjmuje potrzebę prób bez zbędnych sentymentów, uwarunkowaną „przeklętym wyciem wojny”, które „nas i zszyło, i połączyło!”. Najwyraźniej dlatego ona – „serduszko, a nie uroda” – decyduje się na wspólny wojskowy los, ma nadzieję uzyskać dyplom wojskowej pielęgniarki, certyfikat wojskowej psychologii: „Pójdę zdawać Ukrainie ostatni egzamin…”. Wiersz „Telefon milczy, a w gardle bije grobik tęsknoty” przedstawia już szpitalniczkę, która pożegnała się ze swoją przeszłością („Czarne pantofle przestraszyły się w kącie: niepotrzebne, zakurzone…”), zajętą przekła dom” „z obcych języków adnotacji medycznych, / żeby rozumieć, jakie pomocne są tabletki” dla „niebiańskich / bohaterów narodu ukraińskiego?”, sfrustrowana tym, że nie nadąża w nowych okolicznościach być uważna wobec swojego męża („Jaka же zła żona… Nie podała latarki na szolom i szolomu nie podała…”), skłonna do samoidentyfikacji w sensie obudzonej etnogenetycznej pamięci: „Wszystkie jesteśmy kobietami – konotopskimi czarownicami! Tylko każda z nas teraz warzy swój / magiczny eliksir dla zwycięstwa!”. Wojskowa inicjacja bohaterki lirycznej (alter ego Julii Iwczenko) przekazana jest poprzez intonacyjne możliwości wiersza mówionego. Wersy o różnej liczbie sylab, zazwyczaj spięte rymem, sięgają znacznej objętości rozbudowanych zdań, wywołują skojarzenia ze wzajemnie nakręconymi blokami wierszy wolnych, przeznaczonymi na artykulacyjny wdech i wydech. Do takich swobód wersyfikacyjnych poetka uciekała się również przed 24 lutego, jak w wierszu „był jak krater – nocne zmiany: przenośnik, przenośnik, przenośnik…” i w innych utworach. Dlatego trudno określić idiostyl Julii Iwczenko, w którym przemieszane są elementy realistyczne, właściwie neorealistyczne, z romantycznymi, imażystycznymi, neobarokowymi, powściągliwie ekspresjonistycznymi, czasem impresjonistycznymi, bez przyznawania pierwszeństwa któremukolwiek z nich. Najwyraźniej ona, nie stawiając sobie za cel dekanonizacji form wierszowych, przemawiając swoim naturalnym głosem, ciąży ku syntetycznym strukturom stylowym, skoncentrowanym na mimesis rzeczywistości wojennej, na potrzebie widzenia jej taką, jaka jest, dlatego trzeba trzymać się kryterium prawdy nawet w oczekiwaniu wycierpianego zwycięstwa, bo to „nie ozdoby z ekranu telewizora”. Realia wojenne w liryce Julii Iwczenko, która, jak sama przyznaje, „samą wojnę odczuła na poziomie podświadomości”, ukazane są od środka, bez jakiegokolwiek zewnętrznego spoglądania, często swobodnie wykrystalizowane w organicznych tropach: „Te rynki taktycznych towarów różowe, jak róże, jak rosyjska sępia hołota chemicznych trucizn… / Znów grupa dywersyjna… Nóż… Pocięta płatka palca wysysa perły witamin / naszych ukrytych „Kotków” [w żargonie wolontariuszy – wolontariusze]...”. Ona żyje tymi realiami: „Dziewczynka Lilija – ratowniczka medyczna, w sercu – tęsknota, w koszarach – pluszowy miś, który zmienia, / jak wszystko wyglądało przedtem... Rana na nodze, siniaki, typowe rzeczy. / I obcięła już te długo pielęgnowane przez mamę warkocze-kłosy, / oddała za hełm, jak byle drobiazg”. Skąpo, lecz treściwie nakreślony psychologiczny portret госпітальєrki pokazuje, jak ona, wkraczając w historię rosyjsko-ukraińskiej wojny, dokonując jej, staje się nią: „Już nie piszę wierszy o wojnie krwawego wyzwania, / bo my i tak wiemy, że forma u nas z nut „piksel” [nowy mundur Sił Zbrojnych Ukrainy – Ju. K.], / długo jeszcze będzie gorąco spływać na ramiona wilgotnymi strumykami-rzekami / i czerwonymi makami, / hasłami-rusałkami...”. Tu najmniejszy patos jest nie na miejscu, gdy mowa o woli przetrwania w ekstremalnych warunkach, o żołnierskim wzajemnym wsparciu („Ty tam z bagiennej kałuży pijesz dłońmi spragnionymi żabią wodę, / a ja wiem, że trzeba plecak z odwodnieniem i, choćby – gniew opasek uciskowych”), o potrzebie działania na granicy życia i śmierci: „Teraz wszyscy jesteśmy po minach czajkowskich zaparzamy się herbatkami, czy jak delfiny, po ludzkiej krwi swobodnie szybujemy, jak mewy, / i nikt nie wie, kiedy naprawdę umieramy”. Ratownik medyczny stale odczuwa odpowiedzialność za drugiego człowieka, a jednocześnie martwi się, czy działa adekwatnie, i drobiazgowo weryfikuje swoje zawodowe obowiązki poprzez odbiór innych: „co ty wiesz? przemilcz jej… powiedz jej w tej niszczycielskiej wojnie, opowiedz…? / czy widziałeś, jak wrogie saperki przeczesują polnym kwiatom łodygi? / jak mijają minuty na sali operacyjnej w chronicznie chorych nożach? / jak chirurg, który nie poradził sobie ze śmiercią, — spirytusem sumienie letalnie szoruje?”. Ten motyw pojawia się w kilku wierszach. Autorka ma prawo stwierdzić: „Wszyscy przyzwyczajamy się do wojny, tak jak mężczyźni przyzwyczajają się do mocy alkoholu”. Podobne do niej są postacie jej poezji – typowe dla naszej surowej teraźniejszości. Nie uważają się za bohaterów nawet w przedostatnią i ostatnią chwilę swojego życia. Wujek Bajda, według diagnozy lekarzy – już „martwy lokator”, dodaje otuchy innym („Trzeba, maleńka, przede wszystkim zebrać się w małe skrzydełka, tak, / żeby w skroniach nie biły burze strachu i żeby nie odjechał dach”), dlatego liryczna bohaterka, pokrzepiona jego witalną energią, przekonuje się: „Zapominam rymowanie Bogów, słyszę powietrzne napięcie alarmu, dzieciom dorosłym – długi. / Tak i oddam. Przeżyję, czy umrę, ale – / WYCIĄGNĘ! WYCIĄGNĘ! WYCIĄGNĘ!”. Ola – to nie tylko „medyk, lecz prawie rozpięty ptak, i nagle zaciska opaskę uciskową przy kostce nóg”. Ona, ratując właśnie żołnierzy, sama nie uniknęła wrogiej kuli: „– Chłopcy! Termiczny koc! Andrij, rozetnij jej sweter na piersiach! / – Cholera!”. Jej obraz jest interferencyjnie nałożony na autorski, na co wskazuje aluzja do brata poetki; mają wspólne losy: „W polowym szpitalu Ola zdąży napisać tragiczną, wyciskającą łzy powieść. / We snach widzi ojcowski ogród i rodzonego braciszka: jak kwiaty-braciszki / – Powieść...”. Kiedy Ola zostaje przeniesiona, by przeżyć, Chrystynka „do ciebie wciąż jeszcze idzie / jak aniołek, z drogi wojny nie zboczyła. / Błękitne oczy – cenne perły… / Ty żyjesz, a ona – umarła!”. I nie jest to wyrzut, lecz uświadomienie sobie tego, co nieuniknione podczas wojny, której ciężkie doświadczenie nie omija również dzieci, jak pięcioletnią Zoję „ze zbombardowanego Kramatorska”, której ratowniczka medyczna „czytała bajki […] o Wasylince i nieśmiertelnym chudzielcu: / – Trzeba zdobyć zgubione jajko i dżawelinem dosięgnąć igłę jadąco-pluwającą, / za zwycięstwo ojczyzny oddać ostatnie siły…”, jednak dziewczynka nie dożyła jej, „umarła, a ciocia została pod gruzami z synem”. Surowe doświadczenie przeżyła mała Anna: „W zielonych oczach – nie ma mamy i zabity jest rozłożysty tatuś… / Tylko słabe – wierzbowe mąki... / Jedziemy razem we czworo: kierowca, maleństwo i ci, którzy chcą ważyć na dwoje. / Ciekawe, czy na nich / patrzy powietrzny Bóg?”. Bohaterowie wierszy Julii Iwczenko nie są oddzieleni od swoich prototypów, jak często wspominany młodszy brat Roman, także żołnierz. Poetka przedstawia go poza dedykacjami, a w znaczeniu jednej z postaci bez pokazowego bohaterstwa, raczej przez okoliczności frontowej sytuacji („Roman idzie w kamuflażowych butach bez kamizelki, piersią na taran!”), dostrzega w nim rodzinną siłę, ukształtowaną od dzieciństwa, doświadczoną podczas wojny: „Rom …ko, czerwonemu rodowi – nie ma przekładu! Trzymaj się, a ja cię nawet w piwnicy znajdę, / bo ja jestem twoją siostrą Kateryną”. Wojenna konkretyka wywołuje u Julii Iwczenko skojarzenia z matką, pozwala pokonywać wymuszony dystans, dotkliwie odczuwać więź krwi, trzymając w rękach, jeśli nie „kałasznikowa”, to jednak wprawnie ułożoną na rękach „suczkę” [słowo wojskowego slangu, oznacza AKS-74U, czyli automat Kałasznikowa, składany, wzoru 1974, skrócony; inne nazwy – „ksiucha” (dotyczy też armaty przeciwpancernej), „obrubek”, „niedopałek” – J. K.]: „Zobaczę twój domowy ogonek, jasny. / – Mamo, w słuchawkach śpiewa Skriabin piosenkę o tobie [piosenka Kuźmy Skriabina „Zawsze marzyłem, by napisać piosenkę o mamie…” – J. K.]. / Rozbite kolano… I cichnę w ogrodzie, gdzie posadziłaś werbenę i naiwną Malwę…”. Autorka, pisząc nazwę kwiatu wielką literą, ma na myśli symboliczny znak domu i Ukrainy, a werbena, według ludowych wyobrażeń, nie tylko oznacza miłość, dobroć i szczęście, lecz także uchodzi za potężny amulet, zdolny odwracać zło. Poetycki słownik, oprócz leksyki wojskowej i medycznej oraz slangu, jest wypełniony odniesieniami folklorystycznymi, mitologicznymi, literackimi i reminiscencjami, które świadczą o stałym odwoływaniu się Julii Iwczenko do źródeł etnogenetycznych, pobudzających pasjonarny duch współczesnych ukraińskich wojowników, ich kulturę, wrodzoną zdolność przyjmowania ekstremalnych sytuacji przez pryzmat subtelnego humoru: „U ciebie za uchem – czerwona wiśnia! U mnie – mak zwiędłej rany, / u ciebie – grzmi, u mnie płonie oksamitny ptak wiary! / Jak tam powiedział jeden mężczyzna? / – Wszyscy jesteśmy na wojnie! Wszyscy na wojnie. Raszyści wywar warzą! / Tylko nie pić. Otrujesz się… Widzisz, jak im smakuje sok MARIUPOLSKI?”. Bieg konkretnej wojennej codzienności warunkuje narracyjną formę przedstawienia, kiedy struktury wiersza mówionego odnajdują siebie w wierszach prozą. Czasoprzestrzeń linii fabularnych rozwija się albo w określonym paramedycznym lokalu, albo w urbanistycznym czy polowym (stepowym) toposie; czasem linia fabularna składa się z szeregu dynamicznych migawek, gdy po rotacyjnych „госпітальєрах” i dozorczyni Zoi z kijowskiej ulicy z wycieńczonego dziennikarza wyłania się biurokratka, która „przybija pieczątkę, by chłopcy dostali pancerze i hełmy”, oraz inne wyraziste postacie i fragmenty codzienności wojennej rzeczywistości. Liryka Julii Iwczenko skłania się ku dialogizmowi, dlatego w wierszach często pojawiają się repliki o hipnotycznej sugestii woli życia („– cześć – mówiła – pamiętasz mnie? Jestem przyjacielem z twojego oddziału. / Położyłam swoją ciepłą rękę między sercem a piersiami, gdzie kończy się pulsowanie płatków: / – oddychaj teraz, jak ja… powoli. żywot… z mojego dyrektywnego pozwolenia… / i przychodził do niego anioł, czy Boży duch”), dynamiczna rozmowa („Orlinyj Orest szepcze do ucha: / – Olu, chodźmy, może już na ty? / Ola ostro mu odpowiada: / – Idź sobie do trzech diabłów!”), obalanie określonych wypowiedzi, poszukiwanie zbieżności horyzontów rozumienia. Czasem wiersze wywołują wrażenie wewnętrznego dialogu, ko… li liryczna bohaterka pomyślnie rozmawia sama ze sobą, medytuje nad codziennymi zjawiskami i filozoficznymi problemami ludzkiego bytu: „lepszy obraz – wiele obrazów, które maluje twoja wyobraźnia: / kinuta koszula… głodny pies… mokry żwir dywanu… / zostaw sobie srebrny pierścionek… sama zawrę / wszystkie twoje życzenia… siądź… zamilcz… oddychaj… / widzisz – gram…” / te rude gladiole na oknie, którym rozcięto wiosny, / gładkim aksamitem pnia tulą się czule do mnie”. Mimo wojny życie trwa, nabiera wyostrzonego poczucia jego znaczeniowej pełni tu i teraz, ponieważ potem może już nie być, jak w wierszu „Młodość i wojna”: „bezimienna wzajemna ta gra, imion dotąd nierozwikłanych. / on – jest jej pragnieniem, a ona – ciepłym dotykiem grochu i żyta. / z polnego pola huczą rzepy pocałunku we włosach, / i odciski jego dłoni…”. Liryczna bohaterka jest szczera w estetyce libidinalnych porywów na granicy erosa i tanatosa: „Możesz mnie besztać i mówić, że nie wolno… Miłość – ogień! / Lecz ognie płoną i nie trzymają się granic, mają znaki śmierci i seksu”, ponieważ reprezentuje najwyższe twórcze prawa natury, wbrew niszczycielskim podmuchom wojny, jej zaprzeczeniu: „Ta wojna – błogosławiona… Nie skruszyły się ani Charków, ani Winnica, ani Kijów skrzydełkami pszczółki. / Nie mów, nie milcz, że każda strefa ciała tej ziemi, jak u dojrzałej kobiety, jest chorobotwórcza!”. Podobny algorytm działa także w wierszu „Pielęgniarka”, lecz z inną linią fabularną nokturnu akwarelowego, który wypełnia zagadkowa metonimia w nieoczekiwanych przestrzennych projekcjach („ciało lunatyczne, stojące z kwaskowatością / chodzi i chodzi między księżycem a przystankami”), wydających się odsuniętymi, a w rzeczywistości interferowanymi z „niebieską kobietą”: ona „około północy studzi swoją żółtą herbatę”. Wyraziста kolorystyka ma podwójny symboliczny sens, wskazując na boski doskonały świat i jego światło, a zarazem bezpośrednio dotyczy narodowych logogramów, nosicielką których jest osoba wymieniona w tytule utworu. Ona cała jest zlepkiem sprzecznych przeżyć – to „wymazuje wyznanie z telefonu”, to „stanąwszy na łapkach całuje kogoś jak wspólnika”, zdolna dziwić siebie i otoczenie, być po kobiecemu figlarną w różnorodności erotycznych fantazji, utrwalonych w sprężystej rozwiniętej metaforze: „bawi się jak sarna, jak łania, kotka / przykłada myśl do myśli – na ludzi szczerzy zęby / w jej żyłach rymy pulsują, biegają jak myszki / od ciepłych uśmiechów do zimnych lochów milczeń”. Jej podniecenie wyrażone jest porcjami strof z stopami daktylicznymi, w których za każdym razem trzy wersy z sąsiednimi rymami daktylicznymi zakończone są twardym rymem paroksytonicznym (okscytonicznym), który mocno wiąże strofy ze sobą. Taka forma wierszowa odtwarza dynamikę oddechu (głęboki wdech – wydech) wzburzonej lirycznej bohaterki, która pozwoliła sobie na duchowe intermezzo, nie tracąc poczucia surowej konkretności realiów w wymiarach zakrojonych na szeroką skalę: „rany i nerwy w pustych złotych blaszkach zamieniają w srebro / śmiercią i życiem, gwiazdami i słońcami, i niebami”. Właśnie tak określa się ludzkie cierpienia podczas rosyjsko-ukraińskiej wojny, która doświadcza Ukraińców, skłania ich do bycia sobą we własnej wolności.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

jakieś szczegóły, ale odbierają wszystko duszą i sercem. – Niektórzy aktorzy Opery Narodowej kontynuowali występy gościnne w Rosji po aneksji Krymu i rozpoczęciu działań wojennych w Donbasie. Czy nie proponowano występu również Panu? – Dzwonili z Bolszoj, z innych teatrów. Pytałem: „A czy wiecie, co teraz dzieje się między naszymi krajami?”. Na co odpowiadano mi: „Nie będziemy rozmawiać na ten temat”. Kontynuuję rozmowę: „Mógłbym przyjechać, gdyby nie było tego, o czym nie chcecie mówić”. „A co z waszymi kolegami?”. „Odpowiadam tylko za siebie”. Chciało się wypowiedzieć ostrzej, ale i tak raczej by mnie tam nie zrozumiano. – Na ile ważne dla śpiewaka operowego jest posiadanie talentu aktora dramatycznego? – Trudno mi oceniać samego siebie. Myślę, że to bardzo interesujące, gdy śpiewak stara się wzbogacić swoją rolę grą dramatyczną. Dodaje to jej wielowymiarowości. Niestety, nie wszystkim się to udaje. Do tego dochodzą pewne fizyczne i fizjologiczne cechy śpiewu, które trudno łączyć z grą dramatyczną. Nie możemy w pełni odtworzyć postaci, tak jak robi to aktor dramatyczny. U nich jest to główny środek przekazu informacji dla widza. Jednak i dla śpiewaków operowych jest to przydatne. – Czy mógłby Pan wyróżnić kogoś z reżyserów, z którymi przyszło Panu pracować? – Każdy reżyser to osobny Wszechświat. Trudno kogoś osobno wyróżnić. W naszym teatrze są utalentowani ludzie, którzy wytrwale pracują, mają wielki bagaż wiedzy i możliwości twórcze. Wcześniej przyjeżdżali do nas włoscy reżyserzy, którzy wystawiali swoje spektakle. Oni mają inną wizję, zupełnie inny świat. Albo te inscenizacje, w których brałem udział za granicą. To też inne doświadczenie. Niestety, teraz nie ma możliwości wyjazdów. Czekamy na Zwycięstwo! – A jeśli mówić o kolegach ze sceny? – Przede wszystkim chciałbym wyróżnić Ludmyłę Monastyrską, z którą często śpiewamy razem. To nietuzinkowa osobowość, dobrze znana w świecie operowym. Jestem szczęśliwy, że mam możliwość pracować obok niej. Wiele ciepłych słów mógłbym powiedzieć także o innych kolegach, którzy przyszli do teatru operowego, mając za sobą wielką drogę twórczą. To pomaga im wykonywać na scenie skomplikowane partie. – Co chciałby Pan powiedzieć na zakończenie rozmowy? – Wszyscy żyjemy jedną nadzieją – jak najszybciej zwyciężyć i powrócić do pokojowego życia. Z tym codziennie zasypia i budzi się każdy świadomy człowiek na Ukrainie. Rozmawiał Eduard OWCHARENKO Zdjęcie ze strony teatru

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

Ołeksandr MELNYCZUK: „Niemożliwe jest zagranie tej samej roli dwa razy w ten sam sposób”

Wielu ukraińskich aktorów od pierwszych dni wojny stało się żołnierzami Sił Zbrojnych Ukrainy lub ochotnikami obrony terytorialnej. Wśród nich jest solista Narodowej Opery Ukrainy, zasłużony artysta Ukrainy Ołeksandr MELNYCZUK. Dziś pan Ołeksandr jest gościem „SP”. – Jak dla pana zaczęła się wojna? – W pierwszych dniach wojny nasza rodzina wyjechała z Kijowa do rejonu buczańskiego. Wydawało nam się, że tam będzie bezpieczniej, jednak znaleźliśmy się bezpośrednio na linii frontu. Właśnie wtedy zapadła decyzja o obronie rodzinnej ziemi razem z zawodowymi wojskowymi. Przyznam: po prostu nie miałem możliwości podjęcia innej decyzji. Linia rozgraniczenia przebiegała 500 metrów od domu brata mojej żony. Naszym zadaniem było poszukiwanie członków grup dywersyjno-rozpoznawczych, a także przebywanie na posterunkach, pełnienie warty. Czy było strasznie? Tak, oczywiście, jak każdemu normalnemu człowiekowi. Nie miałem żadnego przeszkolenia wojskowego. A najstraszniejsza była myśl o tym, że rosyjskich wojskowych nie uda się zatrzymać. Na początku pełnoskalowej inwazji sytuacyjnie rozwiązywaliśmy jakieś zadania, które dawali nam zawodowi wojskowi. Brakowało broni. Mieliśmy skrzynkę granatów, a karabin miał nie każdy. Broniliśmy tej wspólnoty, w której przebywaliśmy. Widzieliśmy wroga, śledziliśmy go przez termowizor. Rosjanie próbowali przejść za naszymi domami, niedaleko w ogrodzie stała nasza artyleria i chcieli nas stamtąd wybić. A my staraliśmy się im przeszkodzić. Dowódca batalionu proponował mi oficjalne dołączenie do Sił Zbrojnych Ukrainy i podpisanie kontraktu. Ale zdobyte doświadczenie negatywnie odbiło się na stanie mojego zdrowia, dlatego odmówiłem i poszedłem do obrony terytorialnej. Po trzymiesięcznej przerwie wróciłem do rodzinnego teatru, w którym pracuję od 17 lat. Ale jeśli sytuacja wokół Kijowa się zaostrzy, wrócę w szeregi obrońców Ukrainy. – Jaka była pana droga do sztuki? – Najpierw pracowałem w fabryce. A mój kolega uczył się w szkole muzycznej. Razem śpiewaliśmy. Znajomi wyczuwali mój potencjał i proponowali, abym zajął się śpiewem profesjonalnie. Po zmianie w pracy brałem lekcje u nauczyciela Jewhena Nahornego, który wierzył we mnie, wkładał duszę. Był wysokiej klasy specjalistą, dobrym i szczerym człowiekiem. Miałem wielkie szczęście, że spotkałem go na swojej życiowej drodze. Wtedy zdobywałem wykształcenie inżyniera-technologa, ale uniwersytetu tak i nie ukończyłem, przyjechałem do Kijowa, gdzie wstąpiłem na kurs przygotowawczy Narodowej Akademii Muzycznej Ukrainy do wybitnego śpiewaka Mykoły Kondratiuka. Niestety, zmarł trzy lata później, ale przez ten czas zdążył dać mi niezwykle wiele. Zatem temu, co osiągnąłem teraz, przede wszystkim zawdzięczam dwóm swoim pedagogom. – A jak los zetknął pana z Narodową Operą Ukrainy? – Na drugim roku (łącznie trzeci rok nauki) zaproszono mnie na staż do głównego teatru operowego kraju. Najwyraźniej dostrzeżono we mnie perspektywę. Kiedy wykonywałem pierwsze role, to nieźle się denerwowałem. Na przykład w „Traviacie” jest rola Komisarza, który przynosi Alfredowi list. Tylko dwie-trzy frazy i przekazanie samego listu. Grałem niewielką rolę w „Cyruliku sewilskim”. Kiedy ktoś wam powie, że w ogóle się nie denerwuje, to nie chodzi o twórczość, a o jakieś ćwiczenia fizyczne. – Już nie pierwszy rok wykonuje pan główną partię w operze „Rigoletto”. – To był pierwszy spektakl, w którym zagrałem od początku wojny. To najtrudniejsza rola nie tylko dla mnie, ale i dla każdego barytona zarówno na Ukrainie, jak i za granicą. Łączy wiele emocjonalnych rzeczy, to rola na granicy wytrzymałości. Po tej operze przez dwa dni staram się zregenerować. W moim bohaterze łączą się z jednej strony szczere i ciepłe uczucia, z drugiej – najwstrętniejsze, jakie tylko mogą być w człowieku. I takie kontrastowe wcielenie czasami następuje niezwykle szybko. Ta partia jest trudna nie tylko emocjonalnie, ale i fizycznie. Nie każdy śpiewak odważa się spróbować jej w swoim repertuarze. Cieszę się, że dorosłem do poziomu, który pozwala mi to zrobić. Wzoruję się na wybitnych mistrzach, którzy wykonywali tę partię przede mną. Wszedłem w tę rolę około cztery lata temu, kontynuuję pracę nad nią, stale znajduję jakieś ciekawe momenty. Na to, że moja postać się zmieniła, wpłynęły zarówno osobiste przeżycia, jak i wydarzenia, które obecnie mają miejsce na Ukrainie. Poruszony w operze problem rodziców i dzieci jest mi bliski, bo stale zdobywam doświadczenie jako ojciec. To pomaga mi napełniać sceny nową treścią. Nie będę ukrywał, że to moja najulubieńsza rola. – W jakich spektaklach dzisiaj jeszcze pan gra? – Gram rolę Scarpia w operze „Tosca” – bardzo ciekawa postać. Podobają mi się takie charakterystyczne role, gdzie jest wiele sprzecznych i nasyconych emocji. Nie można tej samej roli zagrać dwa razy w ten sam sposób. Najwyraźniej właśnie dlatego widz kilka razy przychodzi na ten sam spektakl, na tego samego aktora, bo za każdym razem będzie to inaczej. W operze „Nabucco” gram Nabucca. Najpierw widzimy w nim pychę, nieakceptowanie cudzych opinii, ale potem następuje przemiana, bohater wiele przewartościowuje. Człowiek zmienia się i staje się zupełnie inny. W „Carmen” mam rolę toreadora Escamilla. Jest bardziej jednoznaczna, nie ma w niej głębi. Mógłbym porównać ten wizerunek do cyrkowego konia. Ale trzeba starać się szukać głębi nawet w takich rolach, które na początku wydają się jednoznaczne. – Wspomniane spektakle wykonywane są po włosku i francusku. A czy zna pan te języki? – Staram się rozumieć każdą frazę, którą wykonuję na scenie. Chociaż języków, niestety, nie znam. Przy okazji przypomniały mi się trzy spektakle, które wykonywałem we Włoszech. Najwyraźniej było to moje największe wyzwanie – kiedy śpiewałem po włosku dla Włochów. Spodobało mi się podejście publiczności, tak samo jak kolegów ze sceny. Byłem jedyny z Ukrainy, starałem się godnie reprezentować swoje państwo. Na próbach był wybitny dyrygent, były szef La Scali Riccardo Muti. Wtedy denerwowałem się chyba jeszcze bardziej niż podczas swoich pierwszych występów. – Już nie pierwszy rok w wielu krajach prowadzone są dyskusje – wykonywać opery w języku oryginału czy w tłumaczeniu. Jakie jest pana stanowisko? – Większość wykonawców powie, że w języku oryginału, tak jak utwór został kiedyś napisany przez wybitnego kompozytora i librecistę. Chociaż oczywiście, kiedy widz słucha zagranicznej opery w tłumaczeniu na język ojczysty, to jest ona dla niego bardziej zrozumiała w odbiorze. Z drugiej strony chciałbym, aby w naszym teatrze było więcej spektakli operowych ukraińskich kompozytorów. Przede wszystkim mam na myśli opery „Taras Bulba” i „Bohdan Chmielnicki”. Dziś są one bardzo aktualne. – A czy Panu samemu zdarzyło się brać udział w operach ukraińskich kompozytorów? – Podczas koncertu poświęconego Dniu Niepodległości Ukrainy w naszym teatrze wykonywany był obraz „Sicz” z opery „Taras Bulba” Mykoły Łysenki. Kiedy się śpiewa, to ciarki biegają po ciele. Bardzo kocham ukraińską muzykę. Pewnie to od dziadka, który urodził się na zachodzie Ukrainy, był człowiekiem o szczerej ukraińskiej duszy. Ciekawym było doświadczenie w Studiu Operowym Narodowej Akademii Muzycznej Ukrainy, gdzie grałem rolę Sułtana w „Zaporożcu za Dunajem” Semena Hułaka-Artemowskiego. A jeszcze wykonywałem partię Hetmana w „Bojaryni” Witalija Kirejki. Na próby przychodził autor. Bardzo ciekawym doświadczeniem jest grać w operach współczesnych kompozytorów, jest to rozpowszechnione na zachodzie. Myślę, że byłoby bardzo dobrze, gdyby również nasi widzowie mieli możliwość częściej słuchać współczesnych ukraińskich kompozytorów. – A co może Pan powiedzieć o utworach rosyjskich kompozytorów? – Mamy wiele wybitnych dzieł zagranicznych i rodzimych kompozytorów. Tego całkowicie wystarczy, aby dać naszej publiczności to, co pragnie usłyszeć. Obecnie z pewnością nie jest czas na rosyjską muzykę, tak jak i na wszystko, co rosyjskie. Być może po latach jakieś spektakle powrócą. Mam na myśli operę „Kniaź Igor”, to nasza historia, którą ukradł nam północny sąsiad. – Wspomniał Pan o tournée do Włoch. W jakich krajach jeszcze udało się Panu bywać? – Byłem z teatrem na tournée w Japonii, Belgii, Holandii, z koncertami w USA. Podobało mi się pracować w Holandii. W wielu europejskich krajach publiczność jest przygotowana, ma wielkie tradycje. Włosi podczas spektaklu patrzą w nuty i śledzą śpiewaka. W swoim kulturowym etnosie od wieków wychowują się Niemcy. Jeśli chodzi o Ukrainę, to brakuje nam popularyzacji sztuki operowej, zwłaszcza w telewizji. Osobiście wielu ludzi po raz pierwszy przyprowadziłem do teatru operowego, byli zachwyceni. Gdyby ludzie otrzymywali więcej informacji o tym, co robimy, to wielu z nich zainteresowałoby się sztuką operową. – A co może Pan powiedzieć o ukraińskiej publiczności? – Z ukraińskim słuchaczem mam bardziej intymną, osobistą relację. Na zachodzie traktują cię od strony profesjonalnej, jak pod szkłem powiększającym. A u nas na pierwszy plan wysuwa się komponent emocjonalny. Ludzie przychodzą po nowe wrażenia. Być może nie zagłębiają się w

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

kołyskę powieszę na dębie. Będą liście z dębu opadać i córeczkę zabawiać, będzie deszczyk padać, dziecko kąpać, będzie słoneczko świecić, przez liście zaglądać i córeczkę całować, będą ptaszki przylatywać, dzieciątko karmić. A piec u nas w starej chacie piękny, jeszcze przez dziadka pomalowany! Pyszny snop w kłosach, a kłosy – w wstążkach, a wstążki – w kwiatach, a kwiaty – w pszczółkach, a pszczółki – w koralach. Małemu Pawłykowi, a miał on lat cztery, w nocy coś nie spało się, czy sen jakiś może przyśnił się. Wiercił się on i jak potoczy się z pieca na przypiecek! Cały metr leciał, a potem z przypiecka jeszcze na ziemną zimną podłogę, znów metr. Przerażone dziecko krzyczy na całą chatę, lecz nie słyszą. – Ja chciałem, żeby mnie pożałowali, pogłaskali po głowie, a nikt nie wstaje, wszyscy śpią. Wtedy przestałem płakać i sam sobie poradziłem – wskoczyłem na nogi i szybko znów wszedłem na piec. Bożyc-Strażnik bacznie śledził mnie. Mama siedziała na łóżku obok cieplutkiego pieca, karmiąc mnie-niemowlę. Na jakąś chwilkę mama odeszła ze mną, gdy w tej samej chwili za plecami usłyszała straszny huk – zawalił się nasz piec, aż na łóżko cegła poleciała. To właśnie popchnęło naszą rodzinę do niedobudowanej chaty. Stary piec odłużył nam trzykrotnie: grzał nas wszystkich, spaliśmy na piecu, piekliśmy chleb. Paliło się wtedy w piecu ostatni raz w starej chacie, wygarniała mama żar do garnka i mówiła: – Zapraszamy, dziadku, do nowego mieszkania! W nowej chacie wysypała ten żar do pieca. Wtedy domowe bóstwo Domowik, który mieszkał na strychu starej chaty, przeszedł do nowej i kontynuował opiekę nad naszym rodzinnym ogniskiem. A po czterech kątach gospodarstwa sadzili wierzbę, bo ona największa spośród wszystkich drzew dla człowieka obrończyni, a jeszcze od trzydziestu trzech chorób pomaga. Pierwszym wnieśli do nowej chaty zastawiony stół, położyli bochenek chleba i życzyli: – Niech będzie szczodry wasz stół! Górny poziom – związek z niebem. Tragarz – strażnik domostwa, – linia, której nie śmią przekroczyć złe duchy. Ściany, drzwi, okna – środkowy poziom – przestrzeń między niebieską sferą a podziemnym światem. Okna i drzwi obdarzone magicznymi właściwościami amuletów. Dolny poziom – podłoga, przestrzeń pod piecem, przyźba – połączone z Matką-Ziemią, granica świata naziemnego i podziemnego. Podłoga w izbie jeszcze nie malowana. Deski pachną sosnową żywicą. Dzieciarnia biega po podłodze, przewraca się, raduje. Przez okno starej chaty do nowej! Z radosnym krzykiem przeciągamy słomiane materace, płótna, poduszki. Gdyby wszystko jedno, to wchodzilibyśmy przez okno, a tak drzwi szukamy. Pościeliliśmy na podłodze, a już później ojciec zrobił podest, jak w starej chacie, żeby było gdzie spać.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

Skradziona z raju

Nina UDOWENKO Gorzkie i słodkie Wspomnienia, wspomnienia, wspomnienia. Gorzkie i słodkie, bliskie i dalekie. Stara chata była taka niska, pod słomą. Gnieździły się jakieś ptaki, ale nie słowiki, bo słowik nigdy w życiu pod strzechą nie zrobi gniazda. Małemu Koli po prostu ciekawie: – Tylko wsunąłem rękę pod słomę – trzep-trzep – jest! Nie ma-nie ma – poruszył się, poleciał sobie i tyle, takie mięciutkie, w puszku. Chata była jeszcze matczyna. A dzieci pełno, jak nasion w makówce, i czekano jeszcze na powiększenie rodziny. – Olu, po co ci tyle dzieci? – pytali ludzie. Matka uśmiechała się: – Tam, gdzie sześcioro, tam i siedmioro. Gdzie jedynak – gospodarstwu koniec, gdzie siedem – szczęście wszystkim. Wyrośnie – znajdzie swoją Dolę! W tym domu jak w Raju. A gospodarz jak winogron, gospodyni jak kalina, a dzieciątka jak kwiatuszki, – konstatuje kolęda. Siedem nut w muzyce, siedem kolorów malarstwa, z siedmiu dni składa się tydzień, na siedem okresów dzielił się rok, a liczba siedem służyła wyrazem największej pełni miary: i było u babci siedem kotów, i zaorała siedem łanów, i zasiała konopie, i zwabił się żuraw. Siedem świąt jest na cześć Słońca. Siedem dni trwa ludowe wesele. Siedmiokrotność przejawia się w układzie okresowym Mendelejewa. Siódme niebo – to nie tylko szczyt błogostanu, ale i miejsce przebywania Bogów. Znać rodzinę do siódmego pokolenia – to łączyć się z nimi krwią i duchowo. Tajemnica świętej siódemki jako magicznej siły tworzenia świata leży w złączeniu trójjedni i czterokrotności. Dzięki temu życiowa pełnia Świata odtwarza się wszechstronnie i głęboko. Po II wojnie światowej 1939–1945 lat minęło zaledwie dwanaście pokojowych lat. W chacie klepisko, wymazane gliną. Kiedy zamiatali, podnosił się kurz, aż do kichania. W jednym z pokoików prycza – podwyższenie zbite z desek, tam spały mniejsze dzieci. Wszyscy, i chłopcy i dziewczynki, chodzili w długich koszulach-sukienkach do kostek, tak cieplej. Dzieci bardzo chorowały, często po dwoje: jedni zdrowieją – inni dwoje chorują, i to bez końca. Jak przyjdzie ojciec z pracy, to od razu pyta: – A czy słuchały się dzieci? Jak ciotka Nastia opowie kto nie słuchał – ojciec brał rózgę i dzieci w mig chowały się pod pryczę, jak myszy w norkę, bo łozina za wszystkimi aż świszczała. Ojciec trochę postraszy łoziną, i rzuca ją. Wtedy dzieci minut po pięciu wyłażą z kryjówki, przełamują rózgę, i idą jeść chleb od Zająca, którego ojciec spotykał po drodze do domu. I oto nadszedł ten dzień, kiedy niebieski ptak, Zwiastun Bocian – symbol dawnej bogini Wieczornej i Porannej Jutrzenki, przyniósł siódme maleństwo mamusi i bezgranicznie szczęśliwemu Tatusiowi Mykole. I będzie silna nasza Siedem „Ja” i jutro i dziś na zdrowie całej rodzinie! „Już tysiące lat na świecie ja żyję. Początkowo – drzewem wysokim głośnym, powtórnie – ptakiem ze skrzydłem jasnym, następnie – strumykiem burzliwym i gorącym, echem ja byłam czułym w lasach niewidzących, aż wreszcie odezwałam się dziecięciem – miłością, bólem, szczęściem i życiem”. Tak już się zdarzyło, że tata przewrócił mnie do góry nóżkami w niemałym kokonie pieluch, aż matka z przestrachu krzyknęła: – Oj, dziecię przecież wypadnie! Znak Niebios Ale to był Znak Niebios: przewróciło się z czasem całe moje życie. Jak tatuś niósł mnie do domu, to wypowiadał niby takie słowa: – Sprawię ja ci kołyskę i powieszę na dębie. Słońce wzejdzie – ogrzeje, rosa spadnie i wykąpie, listek spadnie i nakryje, wietrzyk stanie – ukołysze, ptak przyleci – zaśpiewa: – Śpij, dzieciątko kochane, baju, luli, baj, a ty, księżycu, do rana w kołyskę świeć. Po drodze roztrzepało się całe pieluchowanie, odkryły się i zmarzły moje biedne nóżki i zaczęło się, zaczęło się... Później mi powiedzą, że ja „urodziłam się w koszuli”, a to znaczy, że będę szczęśliwa. W mojej losowej czarodziejskiej koszuli czterdzieści boskich energii. To ukraińska wyszywanka, zakodowana sakralnymi wzorami-pismami. Liczba magicznych wzorów-kwiatów – to dwanaście energii kosmicznej przestrzeni. Szedł 1957 rok, właśnie ten rok, kiedy okupanci-moskale postanawiają, że Ukraińców mają zabijać sami Ukraińcy i wysyłają agenta KGB dokonać zamachu za granicą na jednego z przywódców OUN na emigracji, co też zostało wykonane. Szedł właśnie ten rok, kiedy urodzony w Żytomierzu Serhij Korolow – założyciel kosmonautyki, uruchamia na okołoziemską orbitę pierwszy w historii sztuczny satelita Ziemi. Z potężnego podania Serhija w dwudziesty pierwszy wiek, przez trzy pokolenia, będą wyprowadzać na orbitę tysiące satelitów, nad Afryką będą latać balony powietrzne do rozdawania internetu, a w otwarty kosmos nadciężkimi rakietami będą wystrzeliwać samochody elektryczne. Firmy miliarderów urządzą komercyjne kosmiczne wycieczki w cenie biletu dwieście pięćdziesiąt tysięcy dolarów, i te wielorazowe kosmoloty wejdą w górną warstwę mezosfery z prędkością trzy razy większą od prędkości dźwięku. Koszt wyprowadzenia kosmicznych aparatów w kosmos będzie wynosił od stu do dwustu milionów dolarów. Naukowcy będą łamać głowy nad kolonizacją innych planet. Będą przesiedlać część ludzkości z Ziemi na jakikolwiek satelita Jowisza, i główny cel – przekształcić ludzkość w międzyplanetarny gatunek. Szedł właśnie ten rok, kiedy my w rytmie z pierwszym satelitą, który nakręca obroty, z przyspieszoną prędkością harcujemy w na wpół zawalonej chacie, i od bezkońcowego trzaskania drzwiami przerażona chata aż drży. Nasza chata niebem kryta, ziemią podbita, wiatrem zagrodzona. Pod niską strzechą dużo osich gniazd. Chowają się w słomie maleńkie wróbelki. Oj, leciał ptak – przepiórka, nie pod niebiosami – żytami, owsami, grykami miododajnymi, pszenicami czystymi. Chwalił się ptak – przepiórka: – Dojrzały kłosie, jasna gwiazdo, dzieciątek ja wyprowadziłam aż siódemkę! Naśpiewał się ptaszek do zimy, zmuszony pod strzechą zimować. Zimą jak zakręci śniegiem – tak zamiecie, że jedna strzecha sterczy. Rano drzwi otworzyć nie można, na dwór nie wyjdziesz! Stoją drzwi na drodze, wszystkim przeszkadzają: kto idzie, ten popchnie, a z drogi nikt nie zabierze. Ojciec szarpie-szarpie po trochu, póki otworzy te drzwi. Choć odrzwia łam, a z chaty wychodź. Jakoś wyłazili i tunel robić od drzwi, aż do samej studni metrów ze trzydzieści. Trzeba przecież do wody dostać się! To takie szczęście – nie iść do szkoły, oto dzieci się cieszyły! Obok już wznosiła się nowa chata. Jak następowało gwałtowne ocieplenie, topniał śnieg i woda ściekała z góry od nowej chaty i podtapiała starą naszą chatynkę. Łomami, siekierą ojciec z chłopcami dłubali rów, żeby ściekała woda. Nasza Chata, już cała przechylona, dożywała ostatniego, na oczach rozpadała się. Kiedy padał deszcz, namakała słomiana strzecha, przeciekał sufit i kapała na nasze biedne główki rozchlapaną na strychu kwasota. Chata – to cały świat, napełniony symbolami: klepisko łączyło z Matką-Ziemią, ściany chroniły od wroga, dach – od niepogody, a tragarz – od nieczystej siły. Jak i wszyscy, chorowałam ja często. Raz, jak był mi rok, odleżałam cały miesiąc w szpitalu. Mamie nie pozwalali zostać z dzieckiem i tylko Bożyszcze-Opiekun mnie pilnował. Siostrzyczka Tamara co dzień wpadała odwiedzić mnie małą. Zajrzy w okienko i widzi, że już stanęłam na nóżki, trzymam się poręczy łóżka i gorzko płaczę. Podniesiono dziecko do okna i powiedziano, że mam ciężkie zapalenie płuc. – Słoneczko jasne, Słoneczko piękne! Ty po niebie chodzisz, wszystko z nieba widzisz. A u ciebie Tęcza taka piękna! Siedem kolorów W górze tęcza złota żyto na wzrost pobłogosławiła. Zaśmiała się, ożyła, dziwnym kolorem czarowała, jeszcze i Siedem kolorów mi darowała, żebym wyzdrowiała! Ale jakich siedem? Siedemset siedemdziesiąt siedem! Zdarzył się cud, bo tak chciała moja siostrzyczka Tamara i oto już jestem w domu z mamą, z delikatnych ust matuli słyszę pieśń cichą kołysankę i wsłuchuję się w łagodną mowę: – A-a, kołysanko! Jedwabne powrózki, złote szczebelki, srebrne kółeczka, malowana kołysko, zaśnij, małe dzieciątko! Sprawię ja te Pod piecem gorąco, a na ławie ciasno, na leżance piecze, na podłodze – śmiesznie. Bardzo trudno było rodzicom zdobywać materiały budowlane, chociaż one i nie drogie. Trzeba było przez znajomych umawiać się z pracownikami składów. Trafiali i na kłamców. Jakiś Karpenko pieniądze wziął, obiecał przywieźć deski. Ponad pół roku zwodził. Ojciec kilka razy chodził do niego do domu, ale wszystko na próżno, bo ten się ukrywał. W 1955 roku rozpoczęli budowę, zakończyli – 1958. Nowa chata wyszła na sławę: Bogowie rodni nie pieniądze wybijali, a pomocników i dobrych przyjaciół darowali. Budowała się chata metodą tłoki – całą okolicą! Schodziło się wielu ludzi – i krewni, i sąsiedzi. Glinę kopali na podwórzu, mieszali koniem z piaskiem i słomą. Wtedy z tej mieszaniny lepili wałki – kule wielkości piłki i wrzucali je w szalunek między deskami. Kiedy glina wysychała, deski rozbierali i zostawały grube gliniane ściany. Im grubsze ściany, tym budynek mocniejszy i cieplejszy. Kiedy praca była zakończona, wszystkich częstowano. Przyzba, podmazana czerwoną gliną, symbolizuje oczyszczającą siłę ognia, tworzy wokół chaty zamknięte koło, które nie wpuszcza złych sił do naszej nowej chaty. Jak przychodzą pod wieczór sąsiedzi pogadać i o tym, i o owym, i o Jakubie, i o każdym, siedzą długo na zaścielonej domotkanym chodnikiem przyzbie. Obok chaty w szopie stoi młyniec z kamiennymi żarnami. – Wyjdź, wyjdź, Słoneczko, na dziadkowe pole, na babcine ziółka, na nasze podwórko! Drzwi otworzyłam, wyszłam z chaty – morzem rozlało się słońce po całym podwórku: – Ja z wyglądu złote, jak jabłuszko młode, szczerym złotem płonę, spójrz na mnie – oślepię! Tęczo złota Oto kwiat płomieniem płonie i jasne słoneczko błyszczy, czarowna ptaszyna śpiewa, – wszystko w cudowny świat przyszło, żeby żyć. A tęcza w niebiosach w barwnych kolorach! – Dzień dobry, Tęczo złota! Już biegnę na brzeg swój Słoneczko witać, i motyla, i pszczółkę radośnie spotykać! – Jasne Słoneczko! Daj mi radości ciebie widzieć, daj mi szczęścia ciebie witać z mojego kraju, bo ty światło nad światem, a ja dzieciątko twoje. Zbiegam z góry i od razu wyrasta Studnia, niczym z jakiejś bajki. Od samego dna studni aż do góry drewniane nieociosane kłody i woda płynie przez brzeg do samej Stuhny. – Dzień dobry, Studzienko! U ciebie są trzy źródła: jedno wodne, drugie miodowe, a trzecie mleczne – naszej rudej krowie pomocne. Nie trzeba nam ani wodnego, ani miodowego. Daj mlecznego naszej krowie w rogi, w nogi, w mleczne żyły, w wymię, w łydki!

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

kryzysie, powoli przedzieram się dalej, byle tylko się nie poślizgnąć, chwytam rękami najwygodniejsze szczebelki, dalej, dalej. W tobie, studzienko moja, cała nadzieja, bo nogi nie moje – one ślizgają się jak cudze – nie słuchają mnie. Idę powoli, bo tylko latem można tu szybko przebiec, żeby nikt nie widział. Jak zauważą – będzie mi źle. A Wira z ciekawością śledzi mnie, nie zatrzymuje i nie przeszkadza, i niczego nie rozumie – po co to? Muszę ją przekonać, że przejdę! Nie upadnę – tam za plecami bezdenna głębia. I kiedy już poczułam się bohaterką – ktoś imadłem ścisnął moją rękę, a nogi poślizgnęły się na lodzie. Jakaś niespotykana siła rzuciła mnie na śnieg – twarz ojca była tak przerażona, że i mnie zrobiło się strasznie. Wracając do domu, zobaczył cały ten mój teatr. Jakże ja go nie zauważyłam? Właśnie przez ojca przegrałam, a teraz prowadzi mnie na rozprawę. Dopiero w chacie puścił rękę i spuścił parę razy lanie pasem, jak się należało. A ja rzuciłam się pod łóżko, wbijając się w najdalszy kąt, i zalałam się łzami od tego, że została przygnieciona moja wola, moja duma, bardzo mi wstyd, że przegrałam. Wychowanie u ojca było surowe: jak już się rozgniewał, zwłaszcza gdy chłopcy go dręczyli, wtedy zdejmował ze spodni pas, i jak tylko spodnie z niego nie spadały?! A póki on ten pas zdejmował, to pokój już był pusty. Pewnego razu Witia, a miał wtedy czternaście lat, wyskoczył z chaty na śnieg boso. Ojciec za nim wokół chaty, Witia do studni – ojciec za nim, ale tak i nie dogonił. Po jakimś czasie tata uspokajał się i wtedy można było wracać do domu, co Witia też zrobił. Ojciec nigdy nie pił wódki, ale kiedy bywał rozjuszony, to emocje z niego aż wypływały i w tym momencie mógł rzucić na podłogę cokolwiek. Potem długo siedział w milczeniu, jakby pytał samego siebie: – Po co ja to robię? Całe swoje życie pracował w fabryce, gdzie produkowali lodówki, ale jego mała pensja nie wystarczała na rodzinę z dziesięciu osób. Najstarszy brat Mykoła miał jedenaście lat, kiedy się urodziłam. Kola i Witia, Halynka i Tamara, Pawło i Saško, Nina oraz… ja nie mam pary. A ja bardzo marzyłam o młodszej siostrzyczce i wiedziałam, że właśnie czarno-białe piękności, zwiastuny wiosny, przyniosły do naszej chaty moich starszych braci i siostry, dlatego wybiegałam na brzeg i wołałam: – Bocianie, bocianie, przynieś Hannuskę! Gdzie bocian się wodzi, tam szczęście się rodzi. Bocian – symbol przedłużenia RODU.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Chorąży Armii URL Mychajło Hawryłko

– Dzień dobry, mój Brzeżku! Napełniasz ziemię trawką! Słoneczko mnie całuje i cudowny kwiatuszek daruje! Namaluję farbami cały świat, tęczowe kolory rozlecą się wszędzie! Kiedy trochę podrosłam, zdarzyła się ze mną jeszcze jedna przygoda. Bywało, wymyślę jakąś głupotę albo coś obiecam, wtedy muszę wykonać. Tak i tym razem: – Zaraz wlezę na studnię – mówię do swojej kuzynki Wiery. – Nie wleziesz, bo ślisko. – A właśnie, że wlezę! Żebym ja swojej studni się przestraszyła? To przecież moja studnia, u mnie pod chatą, a ty jesteś z Bojarki! Latem często, żeby nikt nie widział, przebiegałam po cembrowinie tej głębokiej studni, mocno chwytając się za szczebelki drewnianej ścianki, niczym małpka, przeskakując z jednego miejsca na drugie. Nad studnią mały drewniany daszek, zrobiony przez ojca, a w głębi już drewniane bale zamienione na betonowe kręgi. Co roku studnię chlorują jacyś faceci z miasta, to już i wody pić nie można, wszyscy są na nich źli. Wtedy okoliczni ludzie wstawiają do studni wysoką drabinę i śmiałek, wypiwszy kieliszek, włazi w kufajce i gumowych butach w zimną głębinę. Nagarnia mułu do wiadra, a mężczyźni ciągną raz po raz go do góry. Studnia oczyszcza się, znowu zaczyna bić czyste źródło. Ja zawsze kręcę się tam, przy tych ludziach, wszystko mnie ciekawi. Wydawało się, że odbywa się jakieś święte misterium, a ja jestem jego cząstką. Zaglądam do studni zazdrośnie: – Dlaczego wujkowi można wleźć do studni, a mnie nie wolno? Moja Studnia To moja woda, Moja Studnia przy moim własnym ogrodzie i wszyscy ludzie schodzą się do nas. Okoliczne studnie wysychają latem, a nasza nigdy. Pijesz tę wodę i nie możesz się napić, taka ona dobra – chce się jeszcze. Jak spotkają się sąsiedzi przy studni, to ich już i wodą nie rozlejesz. A na Zielone Świątki, kiedy budzi się Matka-Ziemia, buja zieleń, wschodzi żyto, pojawiają się u nas studzienne rusałki, które razem z Boginią Mokoszą uświęcają życiodajną wodę. Właśnie tym rusałkom, w naszyjnikach z kwiatów lilii wodnych – studzienkom – kobiety rozwieszają płótno, wstążki, ręczniki. To miejsce uświęcone samymi Bogami, Słońcem, Księżycem i Gwiazdami. Latem biegałam po krawędzi tej otchłani, a zimą niby nie zdołam, nie wystarczy śmiałości? Nie, muszę przekonać siostrę, że się nie boję, że nie jestem jakąś kłamczuchą i nie mogę zdradzić ciebie, moja ulubiona studzienko! Ale nie rozumiałam, że to była już zaczarowana studnia: czarownicy okuli ją grubym śliskim lodem, w głębi posadzili potwora z długim podstępnym i zimnym językiem, który oczekiwał na ofiarę. A patrz, z daleka – jak bajkowy pałac: z cembrowiny zwisają przezroczyste długie sople aż do samego dołu, olbrzymie i bardzo smaczne. My je odłamywaliśmy i długo chrupaliśmy, niczym słodkimi cukierkami-lizakami, które u nas sprzedawali Cyganie. Słońce błyszczy, a mróz trzeszczy. Studnia, niczym bajkowa drewniana chatka, nęci, oczarowuje. Jedną nogą już stąpnęłam w ten czarujący świat, mocno trzymając się obiema rękami za poprzeczne belki ściany. Oto i druga noga na... Chorąży Armii URL, szef sztabu Szarej Dywizji Armii URL, powstańczy ataman, malarz i rzeźbiarz urodził się 5 września na chutorze w pobliżu Runiwszczyzny. W 140. rocznicę od dnia urodzin sławnego rodaka na jego małej ojczyźnie z inicjatywy szefa wspólnoty Jewhena Bowy, lokalnych deputowanych oraz Połtawskiego biura Ukraińskiego instytutu pamięci narodowej zapoczątkowano historyczno-kulturologiczny festiwal „A my tę strzelecką sławę zachowamy”. W ramach festiwalu odbyła się uroczysta ceremonia odsłonięcia znaku pamięci wybitnego bojownika o niepodległość Ukrainy w XX wieku. Znak poświęcili duchowni Prawosławnego Kościoła Ukrainy. Występowali: badacz drogi życiowej Mychajła Hawryłki, prezydent klubu historycznego „Chołodnyj Jar” Roman Kowal, przewodniczący Nowoseliwskiej rady wiejskiej Jewhen Bowa, regionalny przedstawiciel Ukraińskiego instytutu pamięci narodowej w obwodzie połtawskim Ołeh Pustowhar, przedstawiciele Departamentu kultury i turystyki obwodowej administracji państwowej, obwodowego muzeum krajoznawczego, terytorialnego centrum kompletowania i wsparcia społecznego, deputowana rady obwodowej Iryna Stepanenko, zasłużony prawnik Ukrainy Jurij Kuliszenko. „Ponad sto lat imię wybitnego artysty-wojownika pozostawało nieznanym. Ale sytuacja zmieniła się: o Mychajle Hawryłce napisano książki, nakręcono film „Stosem i szablą”, opublikowano dziesiątki artykułów, jego imieniem nazywają ulice i szkoły, stawiają tablice pamiątkowe, tworzą muzea… Powraca z zapomnienia imię tego szlachetnego człowieka, genialnego artysty, wojaka i twórcy ukraińskiego wojska. Teraz został uhonorowany na małej ojczyźnie. Gdyby Hawryłko dzisiaj znalazł się na Ukrainie, to ucieszyłby się ogromnymi zmianami w psychologii narodu, stałby się świadkiem tego, że miliony Ukraińców zrozumiały, że Rosjan „bić trzeba”, bo wszyscy oni negują prawo Ukraińców do swojego narodowego państwowego bytu” – zaznaczył Roman Kowal. Ołeh Pustowhar podkreślił: „Wszyscy my – i wojownicy Sił Zbrojnych Ukrainy, i nieobojętni patrioci na tyłach, którzy ich na wszelkie sposoby wspierają, i wojownicy frontu kulturowego, historycznego – przebywamy w samym tyglu historii. Do tej pory trwa nasza stuletnia narodowa wojna o niepodległość. Ukraina jest prawnym następcą URL. Sto lat temu położono początek kluczowych instytucji państwowych – parlamentu, rządu, Sił Zbrojnych, dyplomacji, akademii nauk. I obecnie, jak i wtedy, Ukraińcy przeciwstawiają się temu samemu wrogowi – rosyjskiemu imperializmowi. Wiedza o drogach życiowych takich postaci daje głębsze zrozumienie współczesnych wydarzeń. Mychajło Hawryłko – to przekrój epoki walki z czerwoną i białą Rosją ponad 100 lat temu. Wtedy i teraz cała kohorta artystów, pisarzy, intelektualistów stanęła w obronie niepodległości”. Festiwal prowadziła kierowniczka wydziału kultury hromady nowoseliwskiej, bandurzystka Julia Zahreba. Brzmiały pieśni ukraińskich strzelców siczowych „Czerwona kalina”, „Za Ukrainę, za jej wolność!”, pieśni rewolucji ukraińskiej 1917–1921 lat i inne. Uczestnicy uroczystości dowiedzieli się więcej o drodze życiowej i twórczej Mychajła Hawryłki, obejrzeli wystawy tematyczne placówek oświatowych hromady, wystawę obrazów autorytatywnego miejscowego malarza Iwana Juchna, mieli możliwość nabyć książki Romana Kowala. Niemało ciekawostek można było nabyć także na charytatywnym jarmarku wyrobów sztuki dekoracyjno-użytkowej w strefie parkowej wsi Runiwszczyna. Tam zebrano prawie 5 tysięcy hrywien na wsparcie Sił Zbrojnych Ukrainy. Młodzież hromady, członkowie kółek placówek kultury, wojskowo-patriotycznego klubu „Szturm 2”, aktywiści organizacji skautowej „Płast” wykonali suweniry na jarmark i pomagali je sprzedać. Goście festiwalu nie tylko delektowali się sztuką, ale także częstowali się różnorodnymi smakołykami. W mgnieniu oka rozeszło się ponad 200 porcji kuleszy. Wszyscy chętni mogli wziąć udział w warsztatach, a dzieci bawiły się na zjeżdżalniach i trampolinach. Jaskrawe numery koncertowe podarowały widzom najlepsze zespoły hromad: nowoseliwskiej, połtawskiej, maczuchińskiej, tereszkowskiej, szczerbaniwskiej oraz czornuchyńskiej. W przeddzień festiwalu w bibliotece hromady nowoseliwskiej dla dzieci i młodzieży zorganizowano pokaz filmu dokumentalnego „Mychajło Hawryłko. Stukiem i szablą”. Biuro Ukraińskiego Instytutu Pamięci Narodowej w Połtawie (na podstawie materiałów służby prasowej komitetu wykonawczego Rady Wiejskiej w Nowoseliwce). Fotografie Ołeksandry Szyłowej-Markinej. W hromadzie nowoseliwskiej w rejonie połtawskim uczczono 140. rocznicę urodzin rzeźbiarza i chorążego Armii Ukraińskiej Republiki Ludowej Mychajła Hawryłki. W malowniczej wsi Runiwszczyna zebrali się mieszkańcy i goście hromady, działacze społeczni, pedagodzy, inteligencja twórcza, dzieci i młodzież w celu uczczenia pamięci wybitnego rodaka.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

Jeśli czerwona, to oznacza, że narzeczona ma tatę i mamę. Jeśli niebieska, to oznacza, że dziewczyna jest sierotą. I w takim przypadku przed weselem młoda wraz z drużkami szła na cmentarz, aby uczcić pamięć bliskich. W tym tkwi głęboki sens wdzięczności za życie i pamięci, którą trzeba chronić z Rodu w Ród. Ręczniki weselne – jak skrzydła, które poniosą szczęśliwy los. Na szczęście obowiązkowo wplata się w nie Drzewo Życia, a u góry „nasionka” – dla kontynuacji rodu. Wzory na weselnych koszulach również służą jako amulety dla młodych; są tu znaki miłości, siły, rozkwitu Rodu. Szczególne miejsce w przygotowaniach do wesela zajmowała skrzynia, którą dziewczyna przygotowywała z wyprzedzeniem, napełniając ją posagiem. Tkała, haftowała i składała, szyła ubrania dla siebie i dla narzeczonego, czasem nie pokazywała ich ukochanemu, lecz po prostu czekała na uroczysty moment. Autentyczne weselne eksponaty z zasobów, zebrane z Kijowszczyzny, Rówieńszczyzny, Połtawszczyzny, Iwano-Frankiwszczyzny, Bukowiny i Czernihowszczyzny, można oglądać godzinami, fotografować, a nawet odrysowywać. Na Zwycięstwo pracuje siła naszych Znaków. – I dlatego ta wystawa jest potrzebna właśnie teraz – podsumowała pani Oksana. – Jest potrzebna jak haust świeżego powietrza, jak spojrzenie w przyszłość, którą musimy budować, mocno i pewnie stojąc na fundamentach naszych dawnych tradycji. Mamy czym zaskoczyć świat i mamy czym podzielić się ze światem. Wystawa „Kochajcie się, czarnobrewi…” potrwa do 9 października. Odwiedzić ją – to wszystko jedno, co napić się wody ze źródła. Na zdjęciu: młodzi Jaryna i Swiatosław, pobłogosławieni weselnym ręcznikiem obrzędowym; historyk sztuki Oksana Hordijec; eksponaty wystawy

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

„Kochajcie się, czarnobrowe...”

Taką nazwę nosi wystawa o zdumiewającym pięknie i sile, pochodząca z kolekcji zbiorów Narodowego Muzeum Architektury Ludowej i Życia Codziennego Ukrainy, która trwa w galerii „Chlibnia” Narodowego Rezerwatu „Sofia Kijowska” i jest poświęcona ukraińskiemu weselu wraz z odtworzeniem wszystkich elementów tego dawnego ukraińskiego obrzędu. O to, jak powstał zamysł i jak tworzono wystawę, poprosiliśmy wiodącą pracownicę naukową zbiorów Narodowego Muzeum Architektury Ludowej i Życia Codziennego Ukrainy, panią Oksanę Hordijec, która włożyła wysiłek i serce w to, aby wystawa się odbyła. Halyna DACIUK, dziennikarka – O takiej wystawie weselnej marzyliśmy od dawna – mówi pani Oksana. – Ponieważ wesele to niezwykle ważne wydarzenie w życiu człowieka. To chyba najwspanialsze święto rodziny, święto narodzin nowej rodziny, święto rodu i wspólnoty. Wątpiliśmy wprawdzie, czy dzisiaj, kiedy trwa wojna i giną ludzie, jest czas, by mówić o weselu. I zrozumieliśmy, że jest czas. Bo miłość to uczucie wieczne i wojna nie jest dla niej przeszkodą. I „czarnobrowe się kochają”. Od momentu pełnoskalowej wojny wiele młodych osób połączyło swoje losy. Ale w warunkach wojny nieosiągalnym marzeniem pozostało dla nich prawdziwe ukraińskie wesele. I postanowiliśmy to nieco naprawić i zaprosić wojskowe małżeństwa na nasze święto. W osobnej sali umieściliśmy ich fotografie, postawiliśmy weselny korowaj. W imieniu Muzeum zwróciliśmy się z listem do Naczelnego Dowódcy Sił Zbrojnych Ukrainy Wałerija Załużnego z prośbą o udzielenie krótkiego urlopu młodym parom wojskowym. I wyobraźcie sobie, przy obecnej sytuacji, ogromnym natłoku trosk i obciążeniu, które są od niego wymagane, Załużny podpisał rozkaz. I zaproszeni obrońcy oraz obrończynie przyjechali na otwarcie wystawy, a jednocześnie na ukraińskie wesele, które dla nich zorganizowaliśmy. Marzyli o takim święcie, ale kiedy Rosja napadła na Ukrainę, poszli na front bronić rodzinnej ziemi. Niektóre małżeństwa ślubowali – w przerwie między walkami – dowódcy polowi, w warunkach polowych, bez gaika i korowaja. – Ci wspaniali ludzie inspirowali nas – kontynuuje pani Oksana – kiedy tworzyliśmy wystawę. Jesteśmy przekonani o naszym Zwycięstwie. Życie trwa i będzie trwało dalej. I musi być pełnowodne i pełnokrwiste. Te zakochane pary miały okazję jeszcze raz przeżyć wzruszający moment zaślubin, już uświęcony tradycją. Na otwarciu wystawy śpiewały u nas wspaniałe zespoły ludowe, które przeprowadziły gości przez weselne lokalizacje przy akompaniamencie obrzędu i ukraińskiej pieśni, która towarzyszyła, oczywiście, każdemu ukraińskiemu weselu. Dziewczętom rozplatano warkocz, młodych błogosławiono, upieczono dla nich korowaj, ubrano ich w prawdziwe stroje weselne. Prawda, niektórzy z młodych byli w strojach wojskowych, bo przybyli prosto z linii frontu i po weselu znów wyruszyli na front. Obrzęd weselny to zorganizowane widowisko z wieloma symbolami, w których zawarte są głębokie znaczenia, ład, siła. Przez wiele stuleci struktura obrzędu weselnego pozostaje niezmienna. Nic zbędnego i przypadkowego. Każdy wzór na wyszywanych koszulach nie jest umieszczony byle jak, lecz ma coś oznaczać i „pracować”. Każde działanie ma określoną kolejność i czas. Tutaj wszystko jest wypełnione głębokimi znaczeniami. I ręczniki, i wstążki, i naczynia, i potrawy, i wianki, i obrazy. Trzeba je tylko umieć czytać. Oto na przykład wstążki młodej. Jeśli zobaczycie przymocowaną do wianka złożoną

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Do wiadomości czytelników „Słowa Proświty”!

Przeglądać i pobierać wszystkie tegoroczne numery gazety „Słowo Proświty” w formacie PDF można w Wikimedia Commons pod linkiem: https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Slovo_Prosvity,_2022 Przejść do archiwum PDF z poprzednich lat można, korzystając ze specjalnego szablonu nawigacyjnego, który znajduje się nad plikami w kategorii Wikimedia Commons. Trafić do archiwum „SP” w Wikimedia Commons można także ze strony „Słowa Proświty” w Wikipedii. Link do niego znajduje się w szablonie informacyjnym w prawej części strony. Sekretarz odpowiedzialna Iryna SZEWCZUK Dział kultury Eduard OWCZARENKO 279-39-55 Redaktorka literacka Hałyna DACIUK Korektorka Ołena HŁUSZKO Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK Księgowość 279-41-46 A d r e s r e d a k c j i : ul. Chreszczatyk 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org http://prosvitanews.org.ua Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy wykorzystywaniu naszych publikacji powołanie się na „Słowo Proświty” jest obowiązkowe. I n d e k s g a z e t y „Słowo Proświty” — 30617 Wydrukowano w spółce z o.o. „Mega-Polihraf”, 04073 m. Kijów, ul. Marka Wowczka 3.

Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn