Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
← Archiwum «Slovo Prosvity»

Слово Просвіти, №32 за 2026 рік

16 s. · 34 wpisów · PDF w Wikimedia Commons ↗ · CC BY 4.0

Tłumaczenie maszynowe z ukraińskiego. Cytaty, nazwiska i liczby sprawdzaj ze stroną oryginału. 1 z 34 wpisów jest wyświetlanych po ukraińsku, dopóki tłumaczenie jest aktualizowane.

Tekst wyodrębniono z PDF i automatycznie podzielono na materiały. Granice części materiałów nie zostały sprawdzone redakcyjnie: jeden wpis może zawierać kilka materiałów, tylko część jednego lub blok serwisowy (np. ogłoszenie o prenumeracie). Źródłem pierwotnym jest strona gazety w PDF.

Strona · s. 1strona oryginału ↗

OGÓLNOUKRAIŃSKI TYGODNIK KULTUROLOGICZNY 32 (1359), 27 sierpnia — 2 września 2026 HEORHIJ FILIPCZUK

Członkowie Proświty z Bukowiny w Dniu Niepodległości przyszli pod pomnik Tarasa Szewczenki w Czerniowcach. Z okazji 35-lecia niepodległości Ukrainy 24 sierpnia na Placu Sofijskim w Kijowie odbyły się uroczystości z udziałem prezydenta Wołodymyra Zełenskiego oraz szeregu ukraińskich polityków i europejskich liderów, którzy przybyli do Ukrainy, aby potwierdzić swoje wsparcie. Podczas przemówienia pan Zełenski oświadczył, że Ukraińcy „nie będą brukiem pod czyimiś stopami carów i wodzów”, twierdząc, że jest to fakt, „udowodniony siłą i wytrwałością ludzi” w walce z pełnoskalową inwazją Federacji Rosyjskiej. Premier Wielkiej Brytanii Andy Burnham podczas przemówienia w Kijowie oświadczył, że Londyn będzie kontynuował budowanie relacji z Kijowem w ramach umowy o stuletnim partnerstwie między oboma państwami. „Łącząc nasze miasta i nasze szkoły, nasze przedsiębiorstwa i nasze społeczności, ucząc się od siebie nawzajem i wzrastając razem przez następne dziesięciolecia. I, pomimo oburzających gróźb wobec mojego kraju ze strony Rosji, będziemy nadal wspierać obronę Ukrainy” – powiedział polityk. Przewodniczący Rady Europejskiej António Costa podczas swojego wystąpienia oświadczył, że tylko Ukraina powinna określić warunki sprawiedliwego i trwałego pokoju, gdyż, jak stwierdził, Unia Europejska nie może być „neutralną” stroną w tej kwestii. Wydarzenia związane z ważnymi datami naszej historii odbyły się we wszystkich zakątkach Ukrainy. Tak oto, w przeddzień Dnia Flagi Państwowej, piloci 34. Samodzielnej Brygady Piechoty Morskiej „Borysfen” podnieśli ukraiński sztandar nad tymczasowo okupowanymi miejscowościami Wełyka Kardaszynka i Hoła Prystań w obwodzie chersońskim. O tym brygada poinformowała na Facebooku: „Niebiesko-żółty znów jest widoczny nad lewobrzeżem Chersońszczyzny. Dla kogoś to po prostu kilka sekund wideo. Dla nas to znak, że te ziemie nigdzie nie zniknęły z ukraińskiej mapy. Lewobrzeże Chersońszczyzny to Ukraina. I nasza flaga jeszcze będzie nad każdym ukraińskim miastem i wsią. 34. SBP M”. W Zdołbunowie na stadionie „Lokomo- ANATOLIJ ZAHNITKO

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 1strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

Upamiętniono ważne daty

…tiv” odbyła się zakrojona na szeroką skalę akcja patriotyczna z okazji Dnia Państwowej Flagi Ukrainy. Przedstawiciele dolobunowskiego oddziału organizacji pozarządowej „Захист Держави” (Obrona Państwa) wraz z miejscową społecznością rozwinęli rekordową niebiesko-żółtą flagę o powierzchni 1350 metrów kwadratowych. Ponad tysiąc uczestników oraz delegacje z ponad 50 krajów zebrał w Kijowie międzynarodowy forum „35 lat wiary i wolności”. Do ukraińskiej stolicy przyjechali amerykańscy politycy, przedstawiciele wiodących organizacji chrześcijańskich, misji międzynarodowych i ośrodków analitycznych. Spotkanie, poświęcone 35. rocznicy niepodległości Ukrainy, stało się platformą do omawiania przyszłości kraju w kontekście bezpieczeństwa narodowego, rozwoju gospodarczego i wartości wiary. O organizacji „Forum Sił Konserwatywnych Ukrainy” opowiedział koordynator ruchu „Modlitewnych Śniadań” Pawło Ungurian, informuje „Interfaks-Ukraina”. Wśród amerykańskich uczestników pan Ungurian wymienił senatorów Jamesa Lankforda i Richarda Blumenthala, kongresmenów USA Mike’a Pence’a, Keitha Kellogga i Tony’ego Perkinsa. Według niego znaczna część tych działaczy od wielu lat uczestniczy w kształtowaniu dyskusji politycznych i stanowisk w Stanach Zjednoczonych. W Dniu Państwowej Flagi w Kowlu odbył się marsz z flagami jednostek wojskowych. Informują o tym na stronie Kowelskiej Rady Miejskiej na Facebooku. Prawie pół setki sztandarów bojowych z honorem przeniosły główną ulicą miasta wojskowi oraz wychowankowie Wołyńskiego Obwodowego Liceum z Rozszerzonym Szkoleniem Wojskowo-Fizycznym imienia Bohaterów Niebiańskiej Sotni. Te flagi gmina kowelska otrzymała od żołnierzy jako znak wdzięczności za pomoc i wsparcie. Każda z nich ma swoją historię. Przeszły frontowymi drogami i dziś przypominają o tych, którzy bronią Ukrainy, o braterstwie, sile i cenie naszej wolności. Marsz rozpoczął się przy pomniku Tarasa Szewczenki, a zakończył przy pomniku „Bojownikom o wolność Ukrainy”. Nie zapomniano też o jubileuszowej dacie poza granicami Ukrainy. Tak więc 22 sierpnia przy Memoriale Lincolna w Waszyngtonie odbyło się piąte świętowanie Dnia Niepodległości Ukrainy, zapoczątkowane w 2022 roku przez prezydentkę organizacji US Ukrainian Activists Nadiję Szaporynską. W wydarzeniu wzięli udział ukraińska społeczność, przyjaciele Ukrainy oraz przedstawiciele środowiska dyplomatycznego. O organizacji wydarzenia poinformowały ambasada Ukrainy w USA oraz organizacja US Ukrainian Activists (USUA), o czym donosi medium „Rubryka”. Do redakcji „SP” napłynęły także gratulacje ze Stanów Zjednoczonych. Drodzy przyjaciele! W imieniu Towarzystwa Języka Ukraińskiego im. Szewczenki (TUM-USA) serdecznie pozdrawiamy Was i Waszych bliskich z 35. rocznicą odrodzenia Niepodległości Ukrainy. Choć w tym niespokojnym czasie dla narodu ukraińskiego jest bardzo ciężko, to jego heroiczna obrona swojego państwa budzi podziw! Ze swojej strony ukraińskie osady we wszystkich miejscowościach USA niezmiennie zbierają środki na pomoc Ukrainie i jej narodowi. Wpływamy na rząd i różne organizacje, aby powstrzymać okrutny atak wroga. Mamy nadzieję i modlimy się, że z Bożą pomocą Ukraina przetrwa wszystkie wrogie najazdy i znów zapanuje spokojne życie dla narodu Ukrainy. Sława Ukrainie! Sława Bohaterom Ukrainy! W imieniu zarządu TUM-USA – Wira Bodnaruk, przewodnicząca WALENTYNA SEMENIAK JURIJ KOWALIW 10–11

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 1strona oryginału ↗

PRENUMERATA—2026

Tygodnik „Słowo Proświty” (indeks 30617) można zamówić w oddziałach „Ukrposzty” za pomocą „Katalogu mediów Ukrainy” na drugie półrocze 2026 roku (str. 41). Cena wynosi: 1 mies. — 71 hrn. 3 mies. — 213 hrn. Bądźmy, przyjaciele, razem!

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

współpracował z moskiewskimi emisariuszami Rakowskim i Manuilskim w sprawie powstania przeciwko hetmanatowi, uświadamiając sobie, najwyraźniej, że dogadując się z wrogami, zdradzał nie Skoropadskiego, lecz naród ukraiński. To właśnie on proponował Dyrektoriatowi „przyjąć ustrój sowiecki” na Ukrainie, przeciwko czemu zdecydowanie występował Petlura. Dla Ohijenki ordyńska Moskwa zawsze była wiecznym zagrożeniem, czego nie chciała (nie mogła) wówczas zrozumieć zarażona moskalofilstwem część przywódców ukraińskiej rewolucji, jakby zapominając o owym imperialnym „Małorosję do rąk przybrać” Piotra I, które zrodziło się w przerażonym carze po powstaniu Mazepy i stało się w dalszej kolejności głównym wektorem polityki Moskali. Dlatego też ogłaszał pełnym głosem, że dopóki „Moskwa gnębi nam ciało i duszę”, to nie należy oczekiwać dobra i pomyślności dla Ukrainy. A skuteczna realizacja ukraińskiej idei państwowej może być urzeczywistniana tylko przez takie przywództwo polityczne i duchowe, które nie jest zarażone wirusem moskalofilstwa i musi być obdarzone silnym instynktem państwowym i narodowym, zdolnym wywalczyć własne Państwo. Bo tylko ono może stać się gwarantem wolności Ukraińców, chronić i rozwijać ojczysty język ukraiński, kulturę narodową, odnowić siłę wiary starodawnej Cerkwi Włodzimierzowej, zapewnić naturalne prawo bytu Narodu. Niewielu znajdzie się w historii takich gigantów jak Ohijenko, którzy łączą w sobie szeroką gamę cnót etycznych i zawodowych oraz sfer działalności – od teologa, pedagoga, uczonego, aż po wybitnego męża politycznego i państwowego. W rzeczywistości Ohijenko zawsze znajdował się w krytycznych dla Ukrainy okresach w „pierwszym” szeregu najgodniejszych ukraińskich mężów stanu, formując taką matrycę światopoglądową, która budowała nowy i niepokonany Naród, wieszczym słowem i czynem dowodząc narodowi przyczyn nieszczęść, o naszych odwiecznych nieprzyjaciołach i wrogach. Nie będąc zawodowym politykiem,

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

Ten, który budzi Ducha

Heorhij FILIPCZUK, akademik NAPN Ukrainy. Raszystowski atak rakietowy na Kijów 20 sierpnia wciąż trwał, kiedy wraz z Pawłem Mowczanem rozpoczęliśmy podróż do Żytomierza, w którym tego dnia ogłoszono żałobę. Naszemu porannemu spotkaniu z szefem obwodu Witalijem Buneczką poprzedziło już, niestety, zwyczajne wycie syren alarmu przeciwlotniczego, świadczące o tym, że barbarzyńska horda cynicznie kontynuuje „wyzwalanie”, nieustannie zabijając ludzi. Znowu ofiary w ludziach. Ale mimo wszystko, właśnie w takiej atmosferze rozpoczęła się pełna wzajemnego zainteresowania rozmowa wokół wybitnego syna Żytomierszczyzny, Ukrainy i całego Ukraińskiego Świata Iwana Ohijenki, którego 145. rocznicę urodzin będziemy wkrótce obchodzić. Dyskurs miał być obramowany jeszcze pięknym obrazem „Iwan Ohijenko” autorstwa ludowego artysty Ukrainy, laureata Narodowej Nagrody im. Tarasa Szewczenki Walerija Franczuka. Szkoda, że tym razem źli orkowie uniemożliwili zobaczenie dzieła, które, jestem pewien, wkrótce stanie się ozdobą pamięci dla tego życiodajnego kraju. Bo w Panteonie narodowej sławy Ohijence już dawno wyznaczono najbardziej godne miejsce. Wybitny Oświeciciel i Budziciel narodu ukraińskiego proroczo wyznaczył dla niego źródła dobra i zła, światła i ciemności, wartości prawdziwej miłości do Ukrainy i nieukrywaną nienawiść do niej ze strony wrogów. Niezależnie od tego, czy będziemy charakteryzować Ohijenkę jako naukowca, pedagoga, teologa, męża stanu, czy będziemy naświetlać jego twórczość życiową w czasach, gdy był studentem, profesorem, ministrem oświaty, ministrem wyznań w rządzie Ukraińskiej Republiki Ludowej, rektorem uniwersytetu, metropolitą Ukraińskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego, tłumaczem Biblii na język ukraiński, on we wszystkim zachował przez całe swoje dramatyczne życie jedną decydującą cnotę – oddanie Ukrainie. To nie była dekorowana i nie deklarowana dla ogółu cecha, a istota wewnętrznego stanu duchowego Człowieka-twórcy i obrońcy ideałów narodowych, który położył w fundamentach Tożsamości i Państwowości cztery kamienie węgielne: narodową Kulturę; ojczysty język ukraiński; historyczną Prawdę; ukraiński Kościół, które stały się amuletami naszego Bytu. Słowem i Czynem bezinteresownie, ofiarnie i szczerze służył ukraińskiej sprawie, dobrze uświadamiając sobie prawdziwą przyczynowość narodowego, społecznego i politycznego zniewolenia narodu, torując wyjście z labiryntów nieoświecenia. Nie uznając jakiejkolwiek kolonizacji, nietolerancyjnie odnosząc się do różnoimiennych przybłędów, którzy wdzierają się zazwyczaj do ukraińskiego domu nawet nie przez drzwi, a przez okna, Ohijenko bezbłędnie określił wieczne i najbardziej niebezpieczne dla istnienia Ukrainy oraz jej narodotwórczości i państwowotwórczości zagrożenie. Była nim zawsze Moskwa. A jeszcze uważał, że szkodliwym wrzodem dla narodu, który pragnie wolności i prawdy, są „działania” własnej zmoskwiczonej, duchowo okaleczonej, rodzimej inteligencji i władczej biurokracji, która zasiadła na wysokich trybunach, chorując na iluzje autonomizmu, federalizmu, „demokratyzmu” w zarażonej imperialnością Rosji. Wszystkich tych moskalofilów, polonofilów, austrofilów, karpatorusów i innych „Rusinów”, którzy w żaden sposób nie wyznawali narodowej idei jedności i państwowości ukraińskości, uznawał za wrogów, renegatów i zdrajców, którzy pomagali zniewalać naród. Takim dla niego był zażarty cenzor myśli narodowej i tajny współpracownik, „ukraiński” profesor Juzefowicz, ponieważ właśnie przy jego „aktywnym” udziale został przygotowany carski Emski antyukraiński ukaz z 18 maja 1876 r. Ohijenko pisze, że sypał donosy także na pracę Południowo-Zachodniego Oddziału Towarzystwa Geograficznego, którego przewodniczącym był Pawło Czubynski, skupiający ukraińskie życie naukowe, zbierający unikalne materiały etnograficzne (siedem tomów) jako cenne źródło do badania i rozwoju historii języka ukraińskiego, kultury, literatury, historii, które carat uważał za swoje największe niebezpieczeństwo. Taką samą niszczycielską ocenę daje on innemu naszemu „ziomkowi”, kijowskiemu profesorowi filozofii Nowickiemu – „twórcy” poprzedniego ukrainofobicznego cyrkularza wałujewskiego (1863 r.). Jednak nie tylko zrusyfikowanych juzefowiczów-nowickich w Kijowie potępiał Ohijenko, ale i „swoich” skorpionów wobec ukraińskości na ziemiach zachodnioukraińskich, w rodzaju metropolity M. Łewyckiego, który znęcał się nad ukraińskim słowem, jego krewnego, rektora Lwowskiego Seminarium Duchownego W. Łewyckiego, którzy zakazali nawet „Zori” M. Szaszkewycza, dlatego że była napisana w języku ukraińskim. Właśnie oni nie dopuścili do rozpowszechnienia 800 egzemplarzy „Rusałki Dnistrowej” i przeszkodzili we Lwowie przedrukowi „Marusi” Kwitki-Osnowjanenki. Bezkompromisowy w swojej surowej prawdziwości wobec wrogiego moskalofilstwa zubryckich, mijskich, didyckich..., którzy nazywali język ukraiński „językiem czerni, językiem pastuchów, pasieczników, Hrycków”; wspierali „Moskali, którzy dobrze robią, zakazując uczyć i mówić po ukraińsku”, oszukując naród, że „Ruś Galicyjska, Węgierska, Kijowska, Moskiewska, Tobolska i itp. jest jedną i tą samą Rusią” (Ohijenko I. Historia ukraińskiego języka literackiego. Skorpiony na ukraińskie słowo). Za to ten znaczący Nauczyciel swojego narodu z wielkim pietyzmem i szacunkiem odnosił się do tych działaczy i siewców ukraińskości, którzy swoją natchnioną i ofiarną pracą, talentem i wiarą krzewili sprawę narodową. Rzeczywiście, dlaczego Iwan Ohijenko, założywszy akademicki miesięcznik „Nasza kultura”, w ciągu zbyt tragicznych dla Ukrainy lat 1935–1937 zdołał wydać dorobek twórczy, który stanowił 31 tomów. Najwyraźniej dlatego, że wokół tej znaczącej działalności oświatowej, naukowo-pedagogicznej, kulturoznawczej i ukrainoznawczej udało się zebrać najlepsze intelektualne umysły ukraiństwa: D. Antonowycz, L. Biłecki, D. Doroszenko, W. Załozecki, O. Kołessa, F. Kołessa, M. Korduba, I. Krypjakewycz, B. Łepkyj, J. Łypa, Je. Małaniuk, O. Ołeś, I. Swiencicki, W. Siczynski, K. Studynski, S. Czerkasenko, D. Czyżewski i inni. Duchowym rdzeniem dla tej znaczącej pracy zbiorowej, zorganizowanej przez Ohijenkę, były dwa skrzydła – Taras Szewczenko i Pismo Święte. Nakreśliwszy strategię tworzenia ukraińskiej Państwowości w czterowymiarowym kierunku – Ukraińska Kultura, Język, Cerkiew, historyczna Pamięć, stając na czele Ukraińskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego, będąc już Metropolitą Iłarionem, wykonał on także najważniejszą sprawę swojego życia – dokonał najdoskonalszego przekładu i wydania (ponad 40 lat) Biblii w ojczystym języku ukraińskim. Jego znamienne zawołanie, że samodzielne Państwo Ukraińskie musi mieć niezależną Cerkiew i soborowy język literacki, konsolidowało naród, pojąc go siłą, wiarą i prawdą Języka Ojczystego. Zachwycali się nim duchowi przywódcy i politycy. Metropolita Andrzej Szeptycki w liście do Iwana Ohijenki (CDAMLM Ukrainy, f.1294), napisze: „Bardzo mądrze i trafnie Wasza Wysokoekscelencjo nazwali tekst naszych ksiąg cerkiewnych. W tej sprawie, jak i we wszystkich sprawach, które odnoszą się do języka ukraińskiego – Wasza Wysokoekscelencjo jest dla nas najwyższym autorytetem”. Warto przyznać, że w komunikacji dwóch wielkich Oświecicieli (Andrzeja Szeptyckiego i Iwana Ohijenki) zawarte są te znaczące idee i przesłania do przyszłych pokoleń, które obecnie są niezwykle pomocne w sprawie wychowania Narodu. Przecież przez całe życie był on zagrożeniem dla kolonialnego, totalitarnego systemu, walczył o samodzielne Państwo na zewnątrz i wewnątrz. „Mam jedną poważną przeszkodę przy odnowieniu starodawnej Cerkwi Ukraińskiej – pisze do Metropolity A. Szeptyckiego I. Ohijenko. – Nasza ukraińska inteligencja jest rozagitowana przez nieuczciwe jednostki, nie rozumie tego, w czym przede wszystkim musi polegać odnowienie starej Cerkwi Ukraińskiej, czy poprawniej – derusyfikacja jej, – ona ślepo widzi to tylko w nabożeństwie w żywym języku ukraińskim, zupełnie nie interesując się odnowieniem samego ducha dawnej Cerkwi Ukraińskiej. Ona nie rozumie, że można odprawiać Msze Święte po ukraińsku, a Cerkiew pozostanie mimo wszystko moskiewską pod względem ducha, tradycji, ideologii. To znaczy, podmieniany jest wewnętrzny życiodajny duch zewnętrzną martwą formą, jak to było z katem Ukrainy Postyszewem, który nosił ukraińską wyszywaną koszulę”. 19 grudnia 1921 roku S. Petlura zwróci się do I. Ohijenki jako działacza państwowego i cerkiewnego, który wyznawał bliskie mu w duchu zasady państwowotwórcze. „Przyczyną utraty naszej państwowej niepodległości – pisze szef UNR, – poza przyczynami ekonomiczno-politycznymi, było niedokończenie konsolidacji narodu ukraińskiego, brak jednolitej ideologii państwowej, utrata przez cerkiew ukraińską ówczesnej autokefalii, brak jednolitej myśli cerkiewnej u wyższych jej dostojników, niedokończona jej struktura organizacyjna… Tutaj będzie miała miejsce nierówność, kiedy na naszą cerkiew, na metropolitę wszyscy „z góry” będą spoglądać patriarchowie innych cerkwi... Kiedy chcemy nadać ukraińskiej cerkwi, jako cerkwi apostoła Andrzeja Pierwszego Powołanego, odpowiadające jej znaczenie, to musimy wcielić taką zewnętrzną formę, która odpowiadałaby treści w historycznym atrybucie. Ukraińska cerkiew autokefaliczna głową swoją powinna mieć własnego Patriarchę, jako całkowicie logiczne zakończenie jej hierarchicznej architektoniki, ewolucji naszej myśli narodowej, naszej narodowo-cerkiewnej ideologii. Ukraiński patriarcha – rzecz, której potrzeba jest wymagana interesami ukraińskiej cerkwi. Bo w przyszłych konfliktach naszego państwa z Moskwą wewnętrznie silna, hierarchicznie zdyscyplinowana ukraińska cerkiew może odegrać wielkie pozytywne znaczenie w wynikach takiej walki…”. Właśnie tymi ideami i marzeniami o pełnej duchowej oraz politycznej suwerenności Ukrainy żył Ohijenko. W odróżnieniu od wielu współpracowników czasów zmagań narodowowyzwoleńczych 1917–1921 lat, którzy zakochiwali się w „moskiewskiej demokracji”, usprawiedliwiając siebie jako przeciwników samodzielności Ukrainy (prace Chrystiuka „Materiały do historii rewolucji ukraińskiej”; Mazepy „Ukraina w ogniu i burzy rewolucji”; Wynnyczenki „Odrodzenie narodu”), Ohijenko bronił alternatywnej pozycji wobec Rosji. Istotna różnica między Ohijenką a „ukraińskimi” esdekami, eserami, esefami, że oni tak i nie zdołali „wyzwolić się” spod ideologicznego, politycznego, światopoglądowego, duchowego wpływu Moskali. Nawet wtedy, kiedy w siłę okoliczności oni zamienili „autonomię” na „samodzielność” Ukrainy, to i ten krok służył tylko środkiem dla głównego celu – budowy (wspólnie z ruskimi towariszczami) socjalistycznej republiki w składzie nowej imperialnej federacji, która walczy o światowy socjalizm. Nie dziwi, że lider esdeków Wynnyczenko

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

za to bezbłędnie, w odróżnieniu od programów ówczesnej ukraińskiej socjaldemokracji, odnajdywał drogi wyzwolenia Ukrainy. Były one znacznie bardziej skomplikowane niż zwykłe uwolnienie od społeczno-ekonomicznego poddaństwa. Przecież istotą narodowej tragedii jest uciskanie narodowe i polityczne, brak państwowości narodu ukraińskiego. Później, w okresie zmagań narodowowyzwoleńczych, w poemacie „Na Golgocie” napisze: „Nie ma rodzimej u nas szkoły, / Swojej cerkwi u nas nie ma, / Nie ma i nie będzie ich nigdy, / Bo u nas moskiewskie więzienie!”. Była to ta prawda, do której ukraińskość do dziś toruje przez ciernie swoją drogę w przyszłość. Bo któż (oprócz złego i nieprawego ludu), zwłaszcza w czasach obecnej raszystowskiej wojny, może zaprzeczać proroczym ocenom i Ogijenkowskim imperatywom w rodzaju „nie ufaj Moskalowi”. Jak nikt inny rozumiał rzeczywistość, że uwolnić się z jarzma, stając się wolnym narodem, można jedynie łącząc polityczne, militarne, ekonomiczne, duchowe, wychowawcze wysiłki. Jednak w rozwiązaniu głównego ukraińskiego pytania żadne modernizacje i „reformy” o charakterze ekonomicznym, wojskowym, politycznym nie odniosą sukcesu bez siły ducha, świadomości narodowej, obywatelskiej odpowiedzialności zjednoczonego Narodu Ukraińskiego. Jednak tej jedności, tworzenia skonsolidowanego narodu nie da się krzewić (wtedy i teraz), kiedy jest on zapowietrzony moskiewskim językiem, gundajewską „cerkwią”, pozanarodową szkołą, kiedy jedni będą czcić Szewczenkowską Prawdę, inni – ukrainofobię Bielińskiego z Brodskim, kiedy pozbawieni są wyznaczających wspólnych wartości, kiedy część domorosłych władców i polityków będzie modlić się do cudzych bogów… Właśnie dlatego tematy Szewczenki, Chmielnickiego, Mazepy, historii Państwa Ukraińskiego, Pisma Świętego i Cerkwi, kultury narodowej, ojczystego języka literackiego, walki narodu ukraińskiego o wolność w zmaganiach narodowowyzwoleńczych wyznaczały istotę życiotwórczego początku i światopoglądowych dążeń Iwana Ogijenki. Ta godna postawa duchowego Ukraińca nie opuszczała go przez całe życie, towarzysząc Ogijence w szkole, na uniwersytecie, w cerkwi, gabinetach rządowych, laboratoriach naukowych i na licznych wiecach. Przypomnijmy jego szczególną rolę w obchodach Dnia 22 stycznia 1919 r. Niewidziane dotąd narodowe uroczyste widowisko, świąteczna ceremonia przeprowadzenia Aktu Zjednoczenia, którą organizował właśnie Główny pełnomocnik Rady Ministrów URL Iwan Ogijenko. Przecież ten Dzień został ogłoszony świętem narodowym i Kijów był szczególnie świąteczny, ponieważ wszędzie na budynkach powiewały ukraińskie flagi, a na balkonach wystawiono dywany w ukraińskie ornamenty. We wszystkich cerkwiach czytano Akt Zjednoczenia, odprawiano uroczyste molebnie, dzwoniły (jak na Wielkanoc) dzwony. Wszędzie na budynkach instytucji rządowych wystawiono portrety wybitnych Ukraińców – od Tarasa Szewczenki do Iwana Mazepy… Ulice i łuk triumfalny na placu Sofijskim były przyozdobione herbami i flagami ziem ukraińskich. Uczniowie, wojskowi, robotnicy, związki zawodowe, kadeci, organizacje społeczne i instytucje miejskie poruszały się po Kijowie na główny Majdan z flagami i wymownymi hasłami „Sława ukraińskim Bohaterom!”. W tamtych ciężkich czasach Iwan Ogijenko i odpowiedzialni za organizację Dnia Zjednoczenia stworzyli wysoką emocję potężnej energii społecznej, powierzając wykonywanie wybitnych utworów narodowych najbardziej znanym i szanowanym Ukraińcom. Pod batutą Kyryła Stecenki chór wykonywał „Wiecznego rewolucjonistę”, „Modlitwę za Ukrainę” („Boże, wielki, jedyny, nam Ukrainę chroń”), a orkiestra grała hymn narodowy „Jeszcze nie umarła Ukraina”. Artystyczno-teatralnym ceremoniałem kierował wtedy znany aktor z „prawdziwymi kozackimi wąsami” i w hetmańskim żupanie Mykoła Sadow świąteczny pochód (15 tys. ludzi) oraz przepełniony teatr miejski, śpiewając narodowy hymn „Szcze ne wmerła Ukrajina”, gniewnie potępiając władze komendanckie za demonstracyjne „niewstawanie” podczas wykonywania ukraińskiego hymnu. Usilnie domagał się, aby referentem do spraw prawosławnych i ukraińskiego Kościoła w Polsce został właśnie rektor Podolskiego Seminarium Duchownego, Ukrainiec Petro Tabiński, a nie mianowany moskal Jeromin, który nie potrafi, nie zdoła, nie zechce „bronić interesów ukraińskich ludzi”. Nieustannie, w najtrudniejszych warunkach, bronił wartości narodowego „Ja”, tworząc w Polsce z profesorem R. Smal-Stockim cykl pomocy językoznawczych i rozpraw „Studia do ukraińskiej gramatyki” (1926–1932), stając się współzałożycielem historyczno-literackiego almanachu „Wyzwołennia Ukrajiny”, przewodniczącym Towarzystwa Pomocy Ukraińskim Studentom Szkół Wyższych w Warszawie, współpracownikiem Instytutu Badania Problemów Narodowych w Warszawie oraz Ukraińskiej Encyklopedii Powszechnej. Zakłada naukowo-popularny miesięcznik „Ridna mowa” oraz czasopismo „Nasza kultura”, wydaje wielotomową „Bibliotekę ukrainoznawstwa”. Idea narodowo-kulturowego odrodzenia ukraińskości była jego żywiołem. Jeszcze na samym początku wydarzeń rewolucyjnych (17 sierpnia 1917 r.) Ohijenko propaguje hasło sprawiedliwości narodowej na Ukrainie, przede wszystkim dla narodu tytularnego – Ukraińców. Pisze: „Troszczymy się o mniejszości narodowe istniejące na Ukrainie. Ale dla mniejszości mamy aż trzy Uniwersytety (Kijowski, Charkowski, Odeski), a na potrzeby większości (Ukraińców) – jedynie kursy prywatne” (?!) Już wtedy wprowadzał ideę tworzenia na wszystkich uniwersytetach katedr ukrainoznawczych, studiowania historii języka ukraińskiego, literatury ukraińskiej, historii Ukrainy, przygotowania narodowych kadr profesorskich, przełamując inercję Ukraińskiej Centralnej Rady oraz silny opór (zorganizowany protest) biurokracji uniwersyteckiej przeciwko ukrainizacji szkolnictwa wyższego. Nieco później w liście do ministra oświaty Chołodnego zaznaczy, że „jednym z głównych czynników istnienia Państwa jest istnienie szkoły wyższej”, a dlatego powinna tam pracować inteligencja, która „kocha rodzinny kraj, Ukrainę”. Już tymi pojedynczymi kreskami charakteryzują się te światopoglądy i działania niepowstrzymanego przez nikogo I. Ohijenki, którego słusznie nazywają Wielkim Ukraińcem. Obecnie, w tym niepokojącym dla Ukrainy okresie, I. Ohijenko staje się coraz bardziej społecznie pożądany. Mamy nadzieję, że doczekamy się tej uroczystej i sprawiedliwej chwili, kiedy na granicy obwodu kijowskiego i żytomierskiego pojawi się w przestrzeni narodowej symbol-pomnik Iwana Ohijenki. I tam każdego podróżnego witać będzie hasło – „Ziemia Iwana Ohijenki!” (bo za mało tylko Korolowa z jego nieco zardzewiałą rakietą). Widzi się, jak w jednej ręce Ohijenki mocno trzyma się berło Państwowości, w drugiej – ukraińska Biblia. Jestem pewien, że wtedy ludzie będą się zatrzymywać, kłaniając się, czcząc wielkiego syna Ukrainy. Bo Ohijenko zawiera w sobie znaczący (dotąd mało zbadany) potencjał polityczny, etyczny, intelektualny, wychowawczy dla współczesnej Ukrainy. W tym mamy pouczający przykład, w szczególności od naszych prośwician – profesora-badacza M. Tymoszyka, szefa hromady w Brusiłowie W. Habancia, dyrektora Kolegium Kultury i Sztuki im. I. Ohijenki w Żytomierzu M. Pokropywnego, wieloletniego przewodniczącego Komitetu Ohijenkowskiego P. Mowczana oraz wielu innych miłośników wybitnego Budziciela ducha narodowego. Wszak Jego twórcze wzloty i dorobek, życiodajne idee i ideały – są poza czasem, jako wieczne wartości dla nieprzerwanego Bytu Narodu Ukraińskiego. Cześć ukraińskiej Ziemi, która rodzi Olbrzymów ducha narodowego!

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

“Przyszłość pamięta”

ski (Tobilewycz) – brat Iwana Karpenki-Karego. Podziw i zachwyt wywołuje Jego niestrudzona praca na niwie edukacji narodowej i wychowania Narodu. Kreatywny, samokrytyczny, nieustannie kształcący się przez całe życie – On w wymiarze pedagogicznym i politycznym był prawdziwym, godnym przykładem do naśladowania. Dla wszystkich – od małego do dużego. Pisarz i pedagog Ł. Baczynski, opisując okres rektoratu Iwana Ohijenki na Uniwersytecie Kamieniecko-Podolskim, zaznaczył: “Profesor I. Ohijenko – to był rektor z twórczą siłą organizacyjną, który umiał wszystko robić Sam…”. Wyznając wielki pedagogiczny cel trójjedni edukacji w ogólnoludzkości, formie narodowej oraz z indywidualnymi cechami, Ohijenko wszędzie utwierdzał wartości ukrainoznawcze (pod względem formy i treści); jako pierwszy zaczął czytać nowy kurs – “Historia języka ukraińskiego”; stworzył podręczniki do nauki języka, w tym “Język ojczysty w szkole ukraińskiej”; zorganizował szkoły i gimnazja dla dorosłych oraz kursy ukrainoznawstwa; wydał dla uczniów, wojskowych, duchownych, urzędników ponad dwadzieścia edukacyjnych książek ukrainoznawczych w latach 1917–1918 w nakładach od dziesięciu do stu tysięcy egzemplarzy; opracował, a później, jako minister edukacji rządu Dyrektoriatu, zatwierdził ukraińską pisownię. Wydał rozkazy, zgodnie z którymi językiem wykładowym we wszystkich szkołach Ukrainy (podstawowych, średnich, wyższych) stał się język ukraiński; wszystkie dyplomy, świadectwa i atestaty wydawano wyłącznie w języku ukraińskim; wszystkie napisy na blankietach, stemplach i pieczęciach zamieniono na ukraińskie. Przebywając na stanowisku ministra wyznań, Iwan Ohijenko przeprowadzał reformację językową w cerkwi, wzywając duchownych do wygłaszania kazań, prowadzenia nabożeństw, czytań i śpiewów w ojczystym języku ukraińskim, zapewnił rządowy wymóg, aby Ewangelia była czytana w języku ukraińskim. Aktywnie wdrażał ideę sobornego języka literackiego i przez siedem lat redagował popularnonaukowy czasopismo “Język ojczysty”. Uważając język za kulturowy marker każdego narodu, ten wybitny oświeceniowiec swoich czasów w swoim katechizmie języka ojczystego stwierdził: “Naród, który nie stworzył sobie sobornego języka literackiego, nie może nazywać się światowym narodem”. Tworzył, aby Ukraina stawała się ukraińską. Intelektualne, duchowe dziedzictwo Ohijenki jest bezcennym skarbem dla współczesnej Ukraińskiej Nacji i Państwa, całego światowego ukraiństwa. Jego twórczość, która sięga ponad dwóch tysięcy prac i zwieńczona w swojej doskonałości Biblia, przetłumaczona na język ukraiński, jak i cała jego życiowa twórczość, jest tym znaczącym narodowym dorobkiem, który wpleciony jest na wieki w wieniec sławy i dumy Ukraińskiego Świata. Jak Hryhorij Skoworoda, zanurzał się w głębokie źródła historii ojczystego Narodu, czcząc wojowników, duchownych i działaczy kulturalnych, w tym tych, którzy uczyli się i pracowali w Ostrogu (Fedorowycz, Petro Konaszewycz-Sahajdaczny, Kopysteński, Smotrycki, Naływajko, Kleryk Ostrogski, Cyprian i in.), zaznaczając: rolę “pierwszej stałej drukarni na ukraińskiej ziemi”; i że “wydania ostrogskie przez cały czas cieszyły się na Ukrainie zasłużonym szacunkiem”; i że “Akademia Ostrogska zyskała sobie prawdziwie wielkie znaczenie w historii ukraińskiej edukacji i kultury oraz w historii Ukraińskiej Cerkwi, będąc pierwszą naszą szkołą wyższą, szkołą “wolnych nauk” na Ukrainie”. W 1958 r. w Winnipeg wyszła monografia I. Ohijenki “Książę Konstanty Ostrogski i jego praca kulturalna”, w której napisano: “Można spokojnie powiedzieć: wszyscy ukraińscy magnaci, wzięci razem, nie zrobili tyle dla Ukrainy, ile zrobił sam książę Konstanty”. To nieprzeciętne credo “Służyć ukraińskiej sprawie” było główną miarą i kryterium w ocenach Ohijenki przeszłości i teraźniejszości. Nimi Ohijenko określał rolę jednostki w historii, jej zasługi (jak i podłość). A jeszcze był to niezwykle odważny oświeceniowiec, który nie godził się z najeźdźcami wszelkiej maści. Kiedy po klęsce ukraińskiej rewolucji część ukraińskich terytoriów, w szczególności Podole, zajęli Polacy, Ohijenko desperacko, nie bojąc się represji, żądał od obcej władzy wojskowej zwrotu ukraińskiego mienia, które należało do Ukraińskiej Republiki Ludowej; ustanowienia ukraińskiej władzy lokalnej; powszechnego używania języka ukraińskiego; funkcjonowania ukraińskiej szkoły, ukraińskiego Uniwersytetu, ukraińskiej Cerkwi z ojczystym językiem, uwalniając ją od moskiewskich popów; ukraińskich sądów; używania ukraińskich pieniędzy oraz niedopuszczenia, by ukraińscy urzędnicy przysięgali na wierność i służbę “ojczyźnie od morza do morza”… Prawdziwie patriotyczna osobowość, która w czasach “nowej” obcej kolonizacji zorganizowała w Kamieńcu Podolskim w Dni Szewczenkowskie (9–10 marca) uroczystą. Z okazji Dnia Niepodległości na rzeźbie Ojczyzna-Matka uruchomiono świetlną instalację audiowizualną o przyszłości, która tworzy się poprzez uświadomienie więzi z minionymi pokoleniami i siłę codziennych działań. Autorem projektu “Przyszłość pamięta” jest artysta, projektant światła, założyciel i dyrektor artystyczny firmy Expolight Mykoła Kabłuka. O tym poinformował zespół komunikacyjny Expolight. “Przyszłość nie powstaje z próżni. Formuje się naszym wyborem dzisiaj, a zdolność poruszania się naprzód rodzi się ze zrozumienia tego, skąd przyszliśmy. Uświadomiona przeszłość staje się nie ciężarem, a punktem oparcia – źródłem siły, tożsamości i wewnętrznej odporności”, – zaznaczył Mykoła Kabłuka. Przez 5 minut na monumencie będą pojawiać się symbole, połączone w opowieść: korzenie i ornamenty dawnych kultur, woda i metal jako obrazy oczyszczenia i odporności, spirale jako nieliniowy czas, gwiazdozbiory i flaga jako symbole wspólnego ruchu naprzód. Projekt realizują przy wsparciu Ministerstwa Kultury i w partnerstwie z Narodowym Muzeum Historii Ukrainy w II Wojnie Światowej. Instalacja będzie prezentowana każdego wieczoru, od 21:00 do 23:00, do 1 września. Własna inf.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

Poetycka zmysłowość Pawła Mowczana: współrzędne czasoprzestrzenne

Anatol ZAHNITKO Poezja Pawła Mowczana należy do tych światów artystycznych, w których przestrzeń i czas prawie nigdy nie istnieją jako neutralne tło wydarzeń. Są one odczuwane, poruszają się, zagęszczają, rozszerzają, materializują, wchodzą w ciało i pamięć. Przestrzeń może okazać się wewnętrznym stanem człowieka, czas – nabrać wagi, szerokości czy nawet kształtu, a wzrok, słuch, dotyk i węch – przejmować od siebie nawzajem sposoby poznania. Właśnie dlatego poetycka zmysłowość Pawła Mowczana jawi się jako szczególny system postrzegania, w którym świat zewnętrzny i ludzkie „ja” nieustannie przechodzą jedno w drugie. W liryce artysty trudno oddzielić to, co człowiek widzi, od tego, co przeżywa. Pejzaż, przedmiot, dźwięk, cisza, światło, cień, ziemia, rzeka, noc, chwila – wszystko to nie są tylko składniki przedstawianego świata. Stają się one formami wewnętrznego doświadczenia. Paweł Mowczan jakby stale sprawdza, jak daleko może sięgnąć ludzka wrażliwość i czy można zobaczyć czas, usłyszeć przestrzeń, dotknąć pamięci, poczuć rzeczowość przeżytego. Właśnie dlatego współrzędne czasoprzestrzenne w jego poezji warto rozpatrywać nie jako osobny temat, a jako jedną z podstaw całościowej poetyki. W nich odkrywa się sposób istnienia człowieka w świecie – cielesny, pamięciowy, historyczny, kulturowy. Czas, który staje się widzialny W poezji Pawła Mowczana czas rzadko pozostaje abstrakcyjnym trwaniem. Prawie zawsze dąży do nabrania kształtu. Można go zobaczyć, poczuć, zmierzyć, czasem nawet jakby wziąć w ręce. W „Kozaku Mamaju” ta właściwość czasu jest skoncentrowanie wyrażona w jednym z najbardziej wyrazistych obrazów: idzie w oczy przeogromna chwila i cienka, jak włos, cisza. Chwila, która ze swej natury powinna być prawie nieuchwytna, nabiera wymiaru przestrzennego – jest „przeogromna”. Poeta nie mówi, że chwila jest długa: jest ona właśnie szeroka. Czas mierzony jest przestrzenią. Co więcej, ta chwila nie tylko istnieje – ona „idzie w oczy”, ma kierunek, ruch, wchodzi w człowieka przez wzrok. Tak w kilku słowach schodzą się czas, przestrzeń, ruch i zmysłowe postrzeganie. A obok cisza, również niematerialna, staje się „cienka, jak włos”. Otrzymuje ona wymiar taktylny i przestrzenny. Chwila się rozszerza, cisza się ścieńcza. Abstrakcyjne nabiera fizycznych właściwości. Nie mniej wyraźnie taka zdolność czasu do zmiany swojej natury przejawia się w „Jesiennym wilszańskim krajobrazie”: Zeszło, niepamięcią rozmyło się wczorajsze, letnie, nietrwałe… Przeszłość tutaj nie tylko się oddaliła. Ona „rozmyła się”, utraciła zarysy. Czas przekazano przez wrażenie wzrokowe. To, co było wczoraj, jakby utraciło kontury, przeszło w niepamięć. Dalej ten czasowy ruch obejmuje już cały pejzaż: i chłód się zapowiedział, i potoczyło się wpół sił na wody, na gałęzie giętkie… Co dokładnie „potoczyło się” – jesień, chłód, czas, samo „wczorajsze” – poeta celowo nie konkretyzuje. I w tym jest szczególna precyzja. Samo przejście z lata w jesień nabiera ruchu. Czasowa zmiana rozlewa się po przestrzeni, dotykając wody, gałęzi, łanów, rzeki. Szczególnie wymowna jest „dojrzałość cichej rzeki”. Dojrzałość – skutek czasu, oznaka zakończonego dojrzewania, ale dojrzałą okazuje się rzeka. Zatem już sama przestrzeń dojrzewa w czasie. W innym tekście czas pozostawia po sobie materialny osad: i wszystko, co myślałeś, – spopiel, a na tym miejscu znajdziesz z czasem małą grudkę żywicy. „Z czasem” oznacza tutaj nie tylko później. Czas sam jakby bierze udział w przekształceniu myśli, przeżycia, napięcia psychicznego w substancję. Pozostaje „grudka żywicy” – mały, ciemny, materialny ślad życia wewnętrznego. Tak powstaje jedna z cech przewodnich obrazowania Mowczana: to, co zazwyczaj należy do sfery niematerialnej, dąży do stania się przedmiotowym. Czas może się rozmyć, potoczyć, rozszerzyć, pozostawić osad. W „Światowidzie – zbruczańskim idolu” nabiera on jeszcze prawie potocznej wartości rzeczowej: Lata – w lombardzie. I ja ich już nie wykupię nigdy… Lata stają się tym, co można zastawić, stracić, teoretycznie wykupić. Czas nie jest już tylko przeżywany – może być oddany, stracony bezpowrotnie. Taka materializacja czasu nie jest tylko zabiegiem poetyckim. Stoi za nią szczególne odczuwanie świata: wszystko przeżyte ma wagę i ślad, nic nie mija bez śladu, nawet jeśli ten ślad czasem sprowadza się do „grudki żywicy”, do zmiętego pokwitowania, do pajęczyny w dłoni. Świat, odczuwalny ciałem Zmysłowość Pawła Mowczana jest prawie zawsze cielesna. Jego podmiot liryczny nie tylko patrzy na świat – on przebywa wewnątrz niego, słucha go, dotyka, wdycha, odczuwa skórą, rękami, oczami. W wierszu „O nocy” już pierwsze wersy niszczą granicę między psychologicznym a fizycznym: Strachy i zmory nocy nad głową tup-tupoczą… Strachy nie tylko powstają w świadomości. Są one zlokalizowane „nad głową” i jeszcze „tup-tupoczą”, a stan wewnętrzny staje się przestrzenny i akustyczny. Noc tutaj nie tyle jest widziana, co słyszana, przeżywana i odczuwana ciałem. Przestrzeń zwęża się do najbliższych człowiekowi współrzędnych – głowa, ręce, ściana, miejsce, ale jednocześnie rozszerza się siłą wyobraźni. Ściana przestaje być tylko granicą pokoju: Na całą ścianę u mnie uciecha: chodź, maluj twarze zamieci… Zewnętrzny żywioł wchodzi w przestrzeń wewnętrzną. „Twarze zamieci” powstają na ścianie, a człowiek znajduje się jednocześnie wewnątrz pokoju i wewnątrz własnej przestrzeni psychicznej. Nieprzypadkowo pojawia się dziwna formuła: i sam siebie przyjmuj, ty gość. Człowiek staje się gościem we własnej przestrzeni. Granica między swoim a obcym przebiega już nie między człowiekiem a światem, a wewnątrz samego „ja”. W „Kozaku Mamaju” cielesność jest inna. Tutaj świat ożywa przez organy zmysłów. Rysunek, który ze swej natury jest nieruchomy, nagle zaczyna brzmieć: grzmiała zbroja raz po raz sama, bez wahania. Wzrokowe rodzi słuchowe. Widzialne przechodzi w słyszane. I dalej: Ręka pszczołą na strunie zamarła, odpoczywała… Porównanie z pszczołą wywołuje wyobrażenie ru- chu, brzęczenie, żywej energii, ale ręka “zamarła”. W jednym obrazie współistnieją ruch i bezruch, dźwięk i cisza. Ważne jest i to, że sam Mamaj nie tylko patrzy na świat: i słucha on, jak w kazańcu (garnku) kipi słonina… Świat wchodzi w niego słuchem. W “Świtowidzie – idolu zbruckim” ta cielesna zmysłowość staje się niemal wszechogarniająca. W tekście nieustannie pojawiają się głos, gardło, oczy, powieki, wzrok, uszy, nozdrza, usta, opuszki. Ludzkie ciało jawi się jako swoista mapa postrzegania świata. Szczególnie znaczące są wersy: Ty odwróć się sam w sobie i oczy przesuń w lewo, zdwoj swoje uszy… Aby zobaczyć świat inaczej, trzeba jakby fizycznie przebudować własne narządy zmysłów. Poeta wyobraża sobie nową konfigurację postrzegania. A dalej: Aby wzrokiem zdwojonym pomacać, niczym rentgenem, pagórek każdy… Wzrok już nie tylko widzi – on “pomacuje”. Jeden zmysł przejmuje funkcję drugiego. W tym tkwi bardzo charakterystyczna właściwość poetyki Mowczana: zmysły nie są izolowane, one przechodzą jeden w drugi. Właśnie dlatego świat w jego poezji można jednocześnie widzieć, słyszeć i dotykać go. Stąd też liczne obrazy, w których cisza staje się “cienka”, czas – “szeroki”, śmierć – wyczuwalna zapachem. W “Kozaku Mamaju” śmierć nie pozostaje abstrakcyjnym pojęciem: I wiedzieć zawsze: śmierć tutaj, w płótnie stali, w surowym zapachu pęt, w małej, jak świat, źrenicy… Można ją zobaczyć w stali, poczuć w zapachu surowej skóry, zlokalizować w słowie “tutaj”. Wchodzi ona w bezpośrednią zmysłową rzeczywistość. Tak poeta przenosi najtrudniejsze pojęcia egzystencjalne w sferę konkretnego odczucia. Śmierć pachnie, czas ma szerokość, cisza ma grubość, życie ma wagę. Małe, co mieści świat Poetycka zmysłowość Mowczana nie zna stabilnej skali. Wielkie może zwinąć się do małego, a małe – rozszerzyć do bezkresnego. Jednym z najjaśniejszych przykładów jest obraz: w małej, jak świat, źrenicy… W zwykłej logice “małe” i “świat” nie mogą być współmierne, ale właśnie źrenica czyni świat widzialnym. Dlatego mały cielesny punkt jakby mieści uniwersum. Podobną logikę ma “szeroka chwila”. To, co powinno być minimalnym odcinkiem czasu, nagle staje się bezkresną przestrzenią. W “O nocy” zachodzi przeciwny ruch. Wielki, niepokojący świat psychiczny ściska się do małej grudki smoły. W “Jesiennym wilszańskim krajobrazie” życie okazuje się nie wielkim i ciężkim, a niemal nieważkim: kiedy bierzesz pajęczynę w rękę, taką lekką, jak i życie. Życie, które mieści całe ludzkie doświadczenie, zestawione z pajęczyną, którą ledwo czuć na dłoni. Właśnie taka ruchliwość skali bardzo wiele mówi o odczuwaniu świata przez Mowczana. W jego poezji nie ma ostatecznej granicy między mikrokosmosem a makrokosmosem. Ludzkie oko jest zdolne pomieścić świat, chwila – rozwinąć się do bezkresności, a wielkie wewnętrzne doświadczenie – zwinąć się do maleńkiej substancji. Małe i wielkie nie są tu przeciwstawione. One przechodzą jedno w drugie. Przestrzeń, która się porusza Przestrzeń u Pawła Mowczana także niemal nigdy nie pozostaje nieruchoma. W “Kozaku Mamaju” już pierwszy wers: Wzdłuż ścieżki korzeń pełzająco ścielił się… przekształca statyczną formę korzenia w podobieństwo ruchu. Podtytuł “Z rysunku” zakłada bezruch, ale poetycka wyobraźnia od razu ożywia przedstawione. Przestrzeń ma poziom – “wzdłuż ścieżki” – i pion: W górę cień wzbiło, jak palec, choć całkiem było jasno. Cień staje się nie tylko przestrzenną formą, a znakiem, gestem. Później przestrzeń rysunku gwałtownie się rozszerza: Kozacki los w sto stron przestrzelony wszelako… “Sto stron” – to już niemal bezkres. Lecz zaraz po niej ta bezkresność ściska się do “tutaj”: I wiedzieć zawsze: śmierć tutaj… Przestrzenna wszechogarniającość i czasowa stałość schodzą się w jednym punkcie. Wszystko może być daleko i jednocześnie tutaj. W “Jesiennym wilszańskim krajobrazie” przestrzeń porusza się inaczej: wylatuje, toczy się, płynie, jak pokotioło – szybkopędne, spod nóg, spod rąk, sprzed oczu. Trzy czasowniki tworzą odczucie, że świat jednocześnie podnosi się, toczy i płynie. On wyślizguje się człowiekowi. Szczególnie ważne jest, że ten ruch jest mierzony ciałem: “spod nóg”, “spod rąk”, “sprzed oczu”. Człowiek traci oparcie, możliwość utrzymania i możliwość widzenia. Wtedy pojawia się potrzeba przywrócenia związku z ziemią: I trzeba ziemię przemierzyć, przemiesić ciężką rolę… Ziemię trzeba nie tylko zobaczyć, a dosłownie poczuć ciałem, przejść ją, “przemiesić”. Przestrzeń znów staje się wyczuwalna poprzez fizyczne działanie. W “Świtowidzie” ziemia w ogóle nabiera ludzkiej plastyki: ziemia garbi się… i dalej: ziemia garbieje… Krajobraz staje się ciałem. A ludzkie ciało, przeciwnie, rozpada się: A moje stawy – rozcięte, rozdrobnione. Tak ciało i ziemia jakby wymieniają się właściwościami. Przestrzeń antropomorfizuje się, a człowiek sam staje się częścią geometrii świata. Pamięć jako przestrzeń Dla Pawła Mowczana przestrzeń niemal zawsze pamięta. Ziemia, rzeka, krajobraz, dawny bożek – wszystko to nie tylko realia miejsca, lecz nośniki czasu. W „Jesiennym wilszańskim krajobrazie” już pierwsze wersy łączą czas i pamięć: Wzeszło, niepamięcią rozmyło się wczorajsze, letnie, nietrwałe… Przeszłość nie po prostu mija – ona przechodzi w niepamięć. A nieco dalej wyłania się inna formuła: Odwieczne, znane, ukraińskie… Szczególnie ważne jest to, że przestrzeń u Pawła Mowczana nabiera nie tylko naturalno-krajobrazowej, ale i narodowo-kulturowej określoności. Formuła „Odwieczne, znane, ukraińskie…” przenosi konkretny krajobraz z płaszczyzny geograficznej na płaszczyznę kulturowo-pamięciową. Ukraińskość nie nakłada się tutaj na przestrzeń jako zewnętrzna cecha: ona jakby już mieści się w ziemi, rzece, roli, krajobrazie, w samym sposobie ich przeżywania. Dlatego przestrzeń Mowczana można pojmować jako przestrzeń rozpoznawania: jest ona „znana”, ponieważ zakorzeniona w pamięci zbiorowej, i „odwieczna”, ponieważ teraźniejszość nieustannie odkrywa w niej czasową głębię przeszłości. Ukraińska czasoprzestrzeń jawi się zatem nie jako suma geograficznych realiów, a jako forma ciągłości kulturowej, wszak ukraińska przestrzeń – to nie geografia, a przestrzeń pamięci kulturowej. W jednym wersie schodzą się czas, pamięć i przynależność kulturowa. „Odwieczne” określa czasową głębię, „znane” – to, co przyswojone przez pamięć, „ukraińskie” – to, co należy do przestrzeni kulturowej. Tak konkretny wilszański krajobraz przestaje być tylko miejscowością. Staje się częścią szerszej przestrzeni narodowej. To odczucie wzmacniają: rozłąka, zapomnienie, powrót… W tych słowach łączy się przestrzenne oddalenie i ruch czasowy. Rozłąka – to odległość, zapomnienie – czasowa strata, powrót – możliwość powrotu. Jednocześnie powrót nigdy nie jest prostym powtórzeniem przeszłości. Zawsze przechodzi on przez pamięć. W „Światowidzie” ta pamięć zagłębia się dosłownie w ziemię: pagórek każdy i przodka znaleźć… Ziemi coraz grubiej… Przeszłość leży tu warstwami. Czas ma głębię. Przodek przebywa nie tylko „kiedyś”, ale i „na dole”. Przeszłość staje się geologiczna. To bardzo ważna cecha poetyki Mowczana: przestrzeń przechowuje czas. Ziemia mieści pamięć, a doświadczenie kulturowe ma swoją topografię. Dlatego lokalny pejzaż niemal zawsze może otworzyć się jako przestrzeń historyczna. W takim odczytaniu ziemia nabiera jeszcze jednego wymiaru – narodowo-historycznego. Jest ona swoistym palimpsestem, w którym teraźniejsza przestrzeń nakłada się

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

na przestrzeń przodków. Poszukiwanie „praojca” w ziemskiej głębi oznacza zatem nie tylko ruch w głąb czasu, lecz także odtworzenie kulturowej genealogii. Przestrzeń Ukrainy w poetyckiej świadomości Mowczanowej ujawnia się jako przestrzeń, w której przeszłość fizycznie nie znika: leży ona w ziemi i może zostać ponownie uaktualniona przez pamięć, czyli ziemia jest ukraińskim palimpsestem czasu. Okrągły czas Światowida Najpełniej problem czasu, przestrzeni i pamięci rozwija się w poezji „Światowid – zbruczański idol”. Sam Światowid jest tu ważny nie tylko jako obraz dawnej kultury. Staje się szczególnym modelem widzenia świata. Poeta mówi: I, uwolniony we śnie, widzi jednocześnie minione, teraźniejsze, brzydkie i piękne… Słowem-kluczem jest „jednocześnie”. Co znamienne, nosicielem tak ogarniającego widzenia okazuje się właśnie zbruczański Światowid. Dlatego „okrągły” czas ma wymiar nie tylko ontologiczny, lecz także kulturowo-historyczny. Dzięki obrazowi dawnego bożka teraźniejszość łączy się z głębokimi warstwami ukraińskiej przestrzeni kulturowej. Przeszłość nie jest tu odległą epoką historyczną, lecz jednym z wymiarów teraźniejszości: leży pod stopami, w ziemi, w pamięci, w sposobie widzenia świata. Dlatego czasoprzestrzeń Mowczaniwa można określić jako organizowaną pionowo: ruch w głąb przestrzeni staje się zarazem ruchem w czasie – ku praojcu, kulturowej pamięci, pierwotnym formom samoświadomości. Dla zwykłego człowieka minione, teraźniejsze i przyszłe są rozdzielone. Ludzka świadomość porusza się sekwencyjnie. Światowidowi dostępna jest inna perspektywa – widzi on różne płaszczyzny czasu razem. Dlatego pod koniec pojawia się pytanie: W jakim czasie to jest? Jeśli i on jest okrągły?.. Przed nami już tyle, co za nami… Pamiętasz, ty przewidujesz… Jeśli czas jest „okrągły”, to przeszłość i przyszłość niekoniecznie są przeciwnymi kierunkami. Mogą się schodzić. Dlatego właśnie „pamiętając” można „przewidywać”. Pamięć i przewidywanie stają się dwoma sposobami widzenia jednej całości. Jeszcze wyraźniej to sformułowano: O Światowidzie, ośmiooki zorzą dookoła widzisz, okrągło rozumiesz, nigdzie dla ciebie rozdarć ani Sergij PRYSUCHIN Zdjęcie Serhija Fajfury 18 sierpnia 2026 r. Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki zorganizowało okrągły stół „Problemy konstytucyjne na Ukrainie i sposoby ich przezwyciężenia”. Jak zawsze moderował Przewodniczący WUT „Proświta” im. Tarasa Szewczenki Pawło Mowczan i wygłosił główny referat dotyczący otwartego problemu ochrony języka ukraińskiego, zważywszy na to, że dotychczas Zasadnicza Ustawa Ukrainy (w redakcji z 01.01.2020 r.) zawiera postanowienia o „wolnym rozwoju, używaniu i ochronie rosyjskiego, innych języków narodowych mniejszości Ukrainy” (art. 10, ustęp 3). Jednogłośną decyzją Rada Główna „Proświty” poparła propozycję Pawła Mowczana dotyczącą zwrócenia się do Rady Najwyższej, Pełnomocnika ds. ochrony języka państwowego i innych najwyższych instytucji państwowych z żądaniem, zgodnie z ustalonymi pauzami – wszystko zamknięte, sferyczne. „Dookoła” oraz „jednocześnie” – dwa słowa, które bardzo trafnie określają ten typ widzenia. Zwykły człowiek zawsze patrzy z jednego punktu. Switowidowi dostępna jest wielopłaszczyznowa perspektywa. Podobnie człowiek istnieje w jednym momencie czasu, a Switowid widzi całościowość czasu. Szczególnie mocne jest połączenie „okrągło rozumiesz”. Przestrzenna forma – koło – przenosi się na sam proces poznania. Geometria staje się sposobem myślenia. Tu, jak się zdaje, najwyraźniej ujawnia się jedna z centralnych idei poezji Mowczanowej: sposób widzenia świata zależy od tego, jaką formę ma nasze postrzeganie. Jeśli ludzkie widzenie jest fragmentaryczne – świat wydaje się rozdarty. Jeśli zaś jest ogarniające – świat może stać się całością. Dlatego właśnie finał zbudowany jest na bolesnym kontraście: „Czy nie dlatego jesteś cały – jedną ciągłością? A moje stawy są rozciągnięte, pokruszone”. Switowid – cały. Człowiek – pokruszony. Jego czas – sferyczny. Ludzki – ulotny, dlatego Switowid widzi „dookoła”, a człowiek widzi z jednego punktu i pamięta tylko to, co się nie zatarło. Człowiek wewnątrz przestrzeni – i przestrzeń wewnątrz człowieka Dla Pawła Mowczana zasadniczo ważne jest, że człowiek nie stoi wobec świata jak zewnętrzny obserwator. Czasem traci poczucie własnej całości, jak w wierszu „Про ніч”: „i sam siebie przyjmij, jesteś gościem”. Innym razem jego granice, przeciwnie, rozszerzają się ku otaczającemu światu: „Bo ty to wszystko: codzienna pociecha, świąteczna zgoda głosów i szczypta złotego śmiechu…”. Formuła „ty to wszystko” oznacza niemal całkowite zniesienie granicy między podmiotem a przestrzenią. Człowiek nie przebywa w krajobrazie – on jest jego częścią. Krajobraz zaś wchodzi w człowieka przez wzrok, słuch, dotyk, pamięć. Ta wzajemna przenikalność być może stanowi jedną z najistotniejszych właściwości poetyckiej zmysłowości Mowczana. U niego świat nie tylko istnieje obok człowieka. On przez niego przechodzi. Noc przenika przez świadomość. Chwila „wchodzi w oczy”. Ziemia jest odczuwana rękami i nogami. Pamięć zalega w jej grubości. Życie leży na dłoni jak niemal nieważka pajęczyna. Lata można stracić jak rzecz. Dlatego przestrzeni i czasu w poezji Mowczana nie można ostatecznie oddzielić ani od siebie nawzajem, ani od ludzkiego ciała. Przestrzeń, czas i substancja. W poezji Pawła Mowczana stopniowo rysuje się charakterystyczna prawidłowość: przeżycie dąży do przejścia w przestrzeń, przestrzeń – w ruch, ruch – w czas, a czas – w materię. W „O nocy” wewnętrzna trwoga w końcu zwija się w „maleńką grudkę smoły”. W „Kozakowi Mamaj” nieruchomy malunek rozwija się w ruch, dźwięk i „przeogromną chwilę”. W „Jesiennym wilszańskim pejzażu” czas rozlewa się po ziemi, rzece i niebie, a pod koniec życia staje się lekki jak babie lato. W „Switowidzie” czas zagłębia się w ziemię, powraca przez pamięć i w końcu zamyka się w sferze. Dlatego u Mowczana stale działa szczególny łańcuch: uczucie – przestrzeń – ruch – czas – materia – pamięć. Żadne ogniwo w nim nie jest ostateczne. Materia przechowuje pamięć, pamięć przywraca czas, czas przebudowuje przestrzeń, przestrzeń wchodzi w ciało. Taka poezja wymaga nie tylko czytania treści, ale i współprzeżywania formy. Bo u Mowczana znaczenie bardzo często rodzi się właśnie tam, gdzie łamie się zwykła logika: chwila staje się szeroka, cisza – cienka, źrenica – mała jak świat, ziemia – garbata, a czas – okrągły. To nie przypadkowe poetyckie dziwactwa. Wszystkie one podporządkowane są jednemu sposobowi widzenia: zwykłe granice między rzeczami, uczuciami, przestrzenią i czasem okazują się ruchome. „Przypominając, przewidujesz”. Możliwe, że właśnie ta fraza z „Switowida” najdokładniej odsłania jeszcze jedną ważną właściwość poetyckiej świadomości Mowczana. Pamięć u niego nie tylko przywraca przeszłość. Zmienia ona sposób widzenia teraźniejszości i przyszłości, dlatego „przypominając” można „przewidywać”. Przeszłość nie znajduje się za nami jako coś zakończonego. Pozostaje obecna w ziemi, ciele, słowie, kulturze, pejzażu. Dlatego „odwieczne” może być jednocześnie „znanym” i „ukraińskim”, a przodka można szukać w grubości ziemi. Dlatego Switowid widzi jednocześnie przeszłość i przyszłość буття, і саме тому простір у Мов% чана майже завжди має пам’ять. Ця властивість особливо важли% ва для розуміння його поезії: просторово%часовий світ у ній не розпадається на окремі “тепер”, “тут”, “колись”, “там”. Усе тя% жіє до взаємопроникнення. Найвиразнішою моделлю такої цілісності є Світовид – той, хто дивиться навсібіч і “кругло розу% міє”. Але людина не має такої аб% солютної перспективи. Звідси – тривога, відчуття втрати, розлу% ки, забуття, власної подрібне% ності. І водночас – постійна пот% реба подолати цю розірваність: через пам’ять, через землю, че% рез зір, слух, дотик, слово. Świat, który trzeba poczuć Poetycka zmysłowość Pawła Mowczana przejawia się przede wszystkim jako dążenie do przywrócenia pełni związku człowieka ze światem. Jego przestrzeń nie jest geograficzną dekoracją. To przestrzeń, która się porusza, pachnie, brzmi, uciska, zwisa, zachowuje pamięć. Jego czas nie jest jedynie chronologią. Może się rozszerzać, zagęszczać, pogłębiać, stawać się okrągłym, materialnym, niemal przedmiotowym. Jego ciało nie należy wyłącznie do człowieka. Staje się sposobem mierzenia przestrzeni i przyjmowania w siebie świata. Właśnie dlatego takie obrazy, jak „rozległa chwila wchodzi w oczy”, „mała, jak świat, źrenica”, „cienka jak włos cisza”, „pajęczyna w dłoni, / tak lekka, jak i życie”, „Lata – w lombardzie”, „a jeśli i on jest okrągławy?” – nie są po prostu odosobnionymi znaleziskami metaforycznymi. Należą do jednego systemu. W tym systemie czas staje się przestrzenny, przestrzeń ożywa w czasie, pamięć przenika ziemię, a świat wchodzi w człowieka przez jego narządy zmysłów. Poezja Mowczana jakby stale przypomina: świata nie wystarczy zobaczyć. Trzeba go przepuścić przez siebie. Wtedy noc może stać się przestrzenią wewnętrzną. Chwila – nieskończonością. Pajęczyna – miarą życia. Ziemia – pamięcią, a przypominanie – przewidywaniem. Właśnie w takim wzajemnym przechodzeniu przestrzeni, czasu, ciała, pamięci i substancji rodzi się szczególna poetycka zmysłowość Pawła Mowczana – zmysłowość, w której świat nie jest obserwowany z zewnątrz, lecz przeżywany od wewnątrz. Zatem poetycka zmysłowość Pawła Mowczana opiera się na stałym wzajemnym przenikaniu się wymiaru przestrzennego, czasowego, cielesnego, substancjalnego i pamięciowego bytu. Przestrzeń w jego poezji nabiera głębi czasowej i zachowuje pamięć, czas staje się przestrzenny i zmaterializowany, a ludzkie ciało staje się swoistym narzędziem ich odbioru i mierzenia. Wzrokowe, słuchowe, dotykowe i węchowe nie tylko współdziałają, lecz także przejmują nawzajem swoje funkcje, tworząc syntetyczny sposób artystycznego ogarniania świata. Właśnie dlatego przestrzenno-czasowe współrzędne w poezji Mowczana jawią się nie jako zewnętrzna forma organizacji rzeczywistości artystycznej, lecz jako sposób jej przeżywania: świata nie obserwuje się z zewnątrz, lecz przeżywa od wewnątrz. Jednocześnie ten system ma wyraźny ukraiński wymiar kulturowy. Ziemia, rzeka, rola, lokalny krajobraz, obraz praojca, kozak Mamaj, zbruczański Świtowid tworzą nie zbiór etnokulturowych znaków, lecz spójny model przestrzenno-czasowy. W nim ukraińska przestrzeń pamięta, a ukraiński czas staje się przestrzenny: przeszłość zalega w ziemi, przenika do teraźniejszości i poprzez przypominanie kieruje się ku przyszłości. Dlatego chronotop Mowczana jest nie tylko sposobem artystycznego przeżywania świata, lecz także sposobem przeżywania ciągłości kulturowej. Ukraiński chronotop w poezji Pawła Mowczana jawi się jako wieloskalowy system, w którym konkretne miejsce stopniowo rozwija się do przestrzeni pamięci narodowej. Wymiar lokalny, zakotwiczony w konkretnym krajobrazie, przechodzi w krajobrazowy – ziemię, rzekę, rolę; krajobrazowy pogłębia się do rodowego poprzez obraz praojca; rodowy otwiera się na historyczny i mitokulturowy poprzez obrazy kozaka Mamaja i zbruczańskiego Świtowida. W rezultacie odrębne miejsce przestaje być jedynie punktem geograficznym i nabiera narodowo-kulturowej wagi. Powstaje swoista wertykala ukraińskiej przestrzenno-czasowości: miejsce – krajobraz – ród – historia – pamięć kulturowa – świat narodowy. Każdy kolejny poziom nie zaprzecza poprzedniemu, lecz ujawnia jego głębię czasową i znaczeniową. Dlatego ukraińskie u Mowczana jawi się nie tyle jako przedmiot nazywania, ile jako sposób przestrzenno-czasowego przeżywania świata.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

Problemy konstytucyjne na Ukrainie i sposoby ich przezwyciężania

zakonu procedur, usunąć słowa o ochronie języka rosyjskiego z tekstu Konstytucji. Drugie pytanie: poparliśmy propozycję akademika Heorhija Filipczuka dotyczącą zintensyfikowania popularyzacji dorobku oraz uczczenia pamięci Metropolity Ilariona (I. Ohijenki), zarówno jako ukraińskiego działacza religijnego, jak i oświatowca-naukowca. Na zakończenie roboczego spotkania Pawło Mowczan wypełnił zaszczytną misję: wręczył order „Nestor Litopisiec” członkowi Proświty, znanemu naukowcowi Jurijowi Mosenkisowi. W obradach okrągłego stołu wzięli udział akademik A. Radzichowski, akademik H. Filipczuk, działacz społeczny P. Juszczenko, aktor i reżyser S. Fajfura, ludowy artysta Ukrainy W. Frantczuk, redaktor naczelny czasopisma „Słowo Proświty” I. Zoć, działacz kulturalno-społeczny I. Kuryliw, Switłana Feszczenko, Illia Szutow oraz inni członkowie Proświty, którzy łączyli się online. Miałem też okazję powiedzieć swoje słowo.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

Wzorcowy Statut Ukraińskiego Towarzystwa „Proświta” z 1918 roku

Centralnemu Biuru towarzystw „Proświta”, które działało w burzliwych latach 1917–1918, zawdzięczamy nie tylko to, że w archiwach zachowały się listy „Proświt”, które powstały w dobie rewolucji ukraińskiej. Ale także to, że członkowie Biura opracowali „Wzorcowy Statut Ukraińskiego Towarzystwa „Proświta”” – fundamentalny dokument prawny, na podstawie którego rejestrowano setki towarzystw proświatowych w całej Ukrainie w latach 1918–1919, a miejscami także w 1920 roku. Za czasów hetmana Pawła Skoropadskiego staraniem dyrektor Departamentu Oświaty Pozaszkolnej Ministerstwa Oświaty Narodowej Sofii Rusowej dokument został uzgodniony na wszystkich szczeblach, wydrukowany przez Drukarnię Państwową w Kijowie i rozesłany do wszystkich ukraińskich guberni. Jeden z egzemplarzy tego drukowanego Statutu zachował się w zasobach Centralnego Państwowego Archiwum Władzy Wyższej i Zarządzania Ukrainy i chętnie dzielimy się jego postanowieniami, z których większość do dziś nie straciła aktualności, z czytelnikami „Słowa Proświty” (zachowano pisownię). Jewhen BUKET 1. Towarzystwo „Proświta” zakłada się po to, aby oświecać swoich członków światłem dobrej nauki i poprzez wiedzę prowadzić ich do lepszego życia społecznego i narodowego. 2. Aby osiągnąć swoje zadania „Proświta”: 1) otwiera biblioteki, czytelnie, księgarnie i zakłada kinematograf; 2) organizuje odczyty publiczne, wykłady, referaty i dyskusje; 3) wydaje książki, gazety i ulotki do czytania dla ludu; 4) aby szerzyć oświatę, zakłada różne szkoły dla dorosłych i dzieci, organizuje czytania i wykłady z różnych nauk, zaprasza lektorów i instruktorów do wyjaśniania różnych kwestii; 5) zakłada różne fundusze i stypendia dla pomocy zdolniejszym uczniom w kontynuowaniu nauki; 6) szerzy świadomość o znaczeniu ludowych instytucji ekonomicznych; 7) organizuje wycieczki edukacyjne, zabawy ludowe, święta narodowe i uroczyste pochody; 8) zbiera i przechowuje starodawne przedmioty historyczne oraz związane z życiem ludowym; 9) otwiera ochronki dla dzieci, zakłada różne kółka dziecięce i organizuje wieczorki dla dzieci oraz koniecznie choinki bożonarodzeniowe; 10) dba o wyjaśnianie i zakładanie kółek wychowania fizycznego dla dorosłych i dzieci; 11) zakłada kółka śpiewacze; 12) organizuje przedstawienia teatralne i wieczorki: śpiewacze, muzyczne i literackie; 13) buduje „Domy Ludowe”; 14) wchodzi w kontakty z innymi „Proświtami” oraz instytucjami dla jak najlepszego wykonywania swoich zadań. 3. Aby lepiej prowadzić pracę „Proświty”, z jej członków tworzone są oddzielne wydziały, które dbają o powiększanie biblioteki, organizację wykładów, przedstawień i wieczorków, o wychowanie dzieci itd. Prawa i obowiązki Towarzystwa 4. Towarzystwo może kupować i sprzedawać nieruchomości, zakładać kapitały, przyjmować darowizny, zawierać umowy, brać na siebie obowiązki, a także pozywać i odpowiadać przed sądem. 5. Towarzystwo posiada pieczęcie ze swoją nazwą. Skład Towarzystwa 6. Członkiem Towarzystwa „Proświta” może zostać każdy, niezależnie od tego, czy bierze udział w innych instytucjach społecznych i organizacjach. 7. Osoby, które podpiszą ten statut i złożą go do osobnego zatwierdzenia jako założyciele Towarzystwa, wejdą do niego bez głosowania. 8. Inne osoby przyjmowane są na członków przez Radę Towarzystwa „Proświta”. 9. Każdy członek wnosi co roku do skarbca Towarzystwa ___ karb. Uwaga I: Walne Zgromadzenie Towarzystwa może swoją uchwałą zwiększyć lub zmniejszyć składkę członkowską. Uwaga II: Członek, który nie opłacił składki do 1 kwietnia, zostaje wykluczony ze składu Towarzystwa i przyjmowany jest ponownie do Towarzystwa na mocy uchwały Rady Towarzystwa, po tym, jak wniesie należną składkę. 10. Osoby, które wnoszą do skarbca Towarzystwa składkę członkowską za 25 lat z góry jednocześnie, uważane są za dożywotnich członków Towarzystwa. 11. Walne Zgromadzenie może za szczególne zasługi i pracę na rzecz Towarzystwa wybierać członków honorowych Towarzystwa. 12. Walne Zgromadzenie Towarzystwa może wykluczyć ze swoich członków każdego, kto czymkolwiek szkodzi „Proświcie”. Uwaga: Uchwała o wykluczeniu z członków Towarzystwa zapada w tajnym głosowaniu i ma moc, jeśli za wykluczeniem opowie się 2/3 głosów obecnych członków. Pieniądze i majątek „Proświty” 13. Pieniądze i majątek „Proświty” składają się: a) ze składek członkowskich i zapomóg od instytucji państwowych i samorządu ludowego; b) zapomóg i darowizn od prywatnych towarzystw, instytucji i osób; c) dochodu ze sprzedaży książek, prac i zakładów Towarzystwa; d) dochodu z przedstawień, wykładów, koncertów itd. Uwaga: Towarzystwo może dzielić swoje kapitały na nieruchome, zapasowe i inne. 14. Rada Towarzystwa może, na mocy uchwały Walnego Zgromadzenia, pożyczać pieniądze na potrzeby Towarzystwa. Zarząd Towarzystwa 15. Wszystkimi sprawami Towarzystwa kieruje Walne Zgromadzenie jego członków oraz wybrana w tym celu Rada „Proświty”. 16. Walne Zgromadzenia bywają roczne i nadzwyczajne. 17. Zgromadzenia roczne zwoływane są przez Radę Towarzystwa po zamknięciu rachunków za rok i nie później niż 1 marca po zakończeniu roku. Uwaga: Rachunki za rok – to od 1 stycznia do 31 grudnia. 18. Nadzwyczajne Walne Zgromadzenie zwoływane jest w razie potrzeby przez Radę Towarzystwa, Komisję Kontrolną lub na wniosek w tej sprawie do Rady Towarzystwa, podpisany przez nie mniej niż 1/10 liczby członków Towarzystwa. Uwaga: O dniu, godzinie i miejscu Walnego Zgromadzenia Rada zawiadamia w miarę możliwości na dwa tygodnie wszystkich członków Towarzystwa, określając w zawiadomieniu wszystkie sprawy, które mają być rozpatrywane przez Walne Zgromadzenie. 19. Walne Zgromadzenie odbywa się pod przewodnictwem prezesa, którego wybiera się spośród obecnych członków. Wybiera się także pisarza, aby prowadził protokół zgromadzenia. 20. Walne Zgromadzenie uważa się za ważne, gdy przybędzie na nie 1/10 część członków Towarzystwa. Uwaga: Prawo głosu na Walnym Zgromadzeniu mają tylko ci członkowie, którzy opłacili do dnia zgromadzenia ustaloną składkę członkowską na następny rok. 21. Jeśli Walne Zgromadzenie nie odbędzie się z powodu braku wymaganej liczby członków, to wyznacza się nowe zebranie, które odbywa się przy każdej liczbie członków. 22. Uchwały na Walnym Zgromadzeniu zapadają zwykłą większością głosów obecnych na zgromadzeniu członków, oprócz spraw, gdy rozstrzyga się kwestię zmiany statutu, sprzedaży majątku nieruchomego i zamknięcia Towarzystwa; w tym przypadku wymagana jest obecność nie mniej niż 2/3 wszystkich członków Towarzystwa, a ponadto większość 2/3 głosów obecnych na zgromadzeniu członków. Działalność Walnego Zgromadzenia 23. Walne Zgromadzenie: 1) wyznacza porządek, rozmiar i plan pracy Towarzystwa; 2) rozpatruje i zatwierdza sprawozdanie Rady Towarzystwa, rachunek na drugi rok oraz odczyt Komisji Kontrolnej; 3) rozpatruje zapytania i wnioski Rady Towarzystwa; 4) wybiera w tajnym głosowaniu członków Rady Towarzystwa, Komisji Kontrolnej oraz innych organów i kandydatów do nich; 5) określa sposób wydatkowania kapitałów Towarzystwa i zezwala Radzie Towarzystwa na zaciąganie pożyczek; 6) wyklucza członków Towarzystwa; 7) rozstrzyga kwestie dotyczące zmiany statutu, sprzedaży majątku i zamknięcia Towarzystwa; 8) wyznacza sposób nabywania kapitałów nieruchomych, zapasowych i innych oraz funduszy Towarzystwa. Działalność Rady Towarzystwa 24. Rada zarządza wszystkimi sprawami Towarzystwa i odpowiada przed Walnym Zgromadzeniem za wszystko, co uczyni. 25. Rada Towarzystwa składa się z nie mniej niż pięciu członków i trzech kandydatów, których wybiera Walne Zgromadzenie na trzy lata. Uwaga: Liczba członków Rady i ich kandydatów może zostać zmieniona uchwałą Walnego Zgromadzenia. 26. Członkowie Rady wybierają spośród siebie Przewodniczącego Rady, Zastępcę przewodniczącego, Skarbnika i Sekretarza oraz dzielą między siebie wszystkie inne obowiązki, takie jak kierowanie poszczególnymi działami Towarzystwa itp. 27. Rada zbiera się na posiedzenia nie mniej niż raz w tygodniu w wyznaczonym dniu. Uwaga: Przewodniczący Rady lub jego zastępca muszą zwołać posiedzenie Rady, gdy zażąda tego dwóch członków Rady, Komisja Kontrolna lub 1/10 część członków Towarzystwa. 28. Uchwały Rady uważa się za ważne, gdy na jej zebraniu było nie mniej niż połowa plus jeden wszystkich członków Rady. 29. Rada: 1) wykonuje wszystkie uchwały Walnego Zgromadzenia Towarzystwa; 2) przedkłada Walnemu Zgromadzeniu swoje sprawozdanie i projekty pracy na kolejny rok; 3) przyjmuje te osoby w poczet członków Towarzystwa, które o to wystąpią; 4) prowadzi listy wszystkich członków Towarzystwa; 5) utrzymuje stosunki ze wszystkimi potrzebnymi osobami oraz instytucjami w imieniu Towarzystwa i występuje jako jego przedstawiciel wszędzie i zawsze; 6) zbiera i przyjmuje ofiary na rzecz Towarzystwa; 7) organizuje odczyty, referaty, wystawy, zabawy, święta narodowe, różne wieczory i wszystko to, dzięki czemu można najlepiej zrealizować zadania Towarzystwa. 30. Oprócz Rady, Walne Zgromadzenie wybiera także trzech członków Komisji Rewizyjnej i jednego kandydata do nich w celu sprawdzenia sprawozdań, raportów, a także funduszy i majątku Towarzystwa. Ze swojej pracy Komisja Rewizyjna sporządza raport, który jest przedstawiany na Walnym Zgromadzeniu Towarzystwa. 31. Gdy Towarzystwo zostaje zamknięte, cały majątek, zgodnie z uchwałą ostatniego Walnego Zgromadzenia Towarzystwa, przekazuje się jednemu z ukraińskich towarzystw oświatowych. na Timura Mindicza – figuranta szeroko zakrojonego śledztwa w sprawie przywłaszczenia około 100 mln dol. w energetyce oraz bliskiego przyjaciela prezydenta Wołodymyra Zełenskiego. O tym poinformował deputowany ludowy Ołeksij Honczarenko, publikując odpowiednie fotografie. 23 sierpnia w 86. roku życia zmarł Łeonid Horłacz (Kowałenko) – znany ukraiński pisarz, laureat Narodowej Nagrody Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki z 2013 roku za tomik poezji „Znak rozbytoho jarma” („Znak rozbitego jarzma”), autor około pięćdziesięciu książek poezji, prozy, publicystyki, krytyki, utworów dla dzieci. Przygotował Ihor ZOC

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

Przegląd mediów i sieci społecznościowych

Rosja wykorzystuje brak u Ukrainy rakiet do systemów Patriot, aby wzmacniać balistyczne ostrzały jej miast. Niemcy starają się pomóc Kijowowi rozwiązać ten problem. Berlin prowadzi aktywne rozmowy z europejskimi sojusznikami oraz Amerykanami, aby zapewnić Ukrainie rakiety do systemów Patriot. O tym oświadczył szef MSZ Niemiec Johann Wadephul w Kijowie, informuje kanał telewizyjny 24. 20 sierpnia, kiedy Kijów dochodził do siebie po zmasowanym rosyjskim ataku, a ratownicy kontynuowali poszukiwania ludzi pod gruzami, członkowie Wysokiej Rady Sprawiedliwości zebrali się w restauracji w centrum stolicy. Powodem stało się zakończenie pełnomocnictw członka VRS Dmytra Łukjanowa. Zdjęcia i nagrania z wydarzenia, które są w dyspozycji redakcji UA.NEWS, wywołały pytania nie tylko o stosowność takiego świętowania podczas tragedii, ale także o przestrzeganie przez samych członków VRS etycznych standardów sędziów. Szczątki pierwszego przewodniczącego Organizacji Ukraińskich Nacjonalistów (OUN), pułkownika Jewhena Konowalca, 18 sierpnia pochowano ponownie na Narodowym Wojskowym Cmentarzu Memorialnym (NWCM), który znajduje się w obwodzie kijowskim. Na ceremonii byli obecni przywódcy państwa oraz szereg ukraińskich polityków i wojskowych, poinformowało „Suspilne”. Wołodymyr Zełenski w przemówieniu oświadczył, że dzisiaj „my sprowadzamy do domu wybitnego syna ukraińskiego narodu”, dziękując patriotom, którzy „przez dziesięciolecia strzegli pamięci o Konowalcu”, i wszystkim, dla których powrót pułkownika na Ukrainę był „sprawą honoru”. W Kijowie w przeddzień Dnia Niepodległości pojawiły się ulotki z wizerunkiem biznesme

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

Niezgaszalny ogień słowa Franki

Ten rok w przestrzeni literackiej Ukrainy naznaczony jest sławnym imieniem giganta Słowa – Iwana Franki. Trzymamy w sercu jego testamenty-drogowskazy, jego życiodajne wskazówki. Dlatego wspominamy, czytamy na nowo, badamy. Słuchając badań nauczycieli języka ukraińskiego, historii, pisarzy, złapałam się na myśli: „Jak mało jeszcze przez nas zbadany Iwan Jakowycz. Jak wiele jeszcze przed nami pracy...”. Mile zaskoczyła absolwentka liceum, a obecnie doktor filozofii, docent katedry języka ukraińskiego i slawistyki Tarnopolskiego Narodowego Uniwersytetu Pedagogicznego imienia Wołodymyra Hnatiuka – Natalia Matwiejewa, która podzieliła się swoimi lingwistycznymi spostrzeżeniami w pracach Franki, wszak głównymi tematami jego wystąpień w swoim czasie były ostra krytyka polityki rusyfikacji, przeciwdziałanie rozpowszechnianiu tak zwanego „jazyczija”, obalanie poglądów tych, którzy negowali odrębność narodu ukraińskiego i języka ukraińskiego. Jej zdaniem, cechą wyróżniającą prace naukowe pisarza jest praktyczne podejście do problemów językowych, wolne od nadmiernej teoretyzacji i scholastycznych rozważań. Szczególnie wyraźnie przejawia się to w jego stanowisku wobec dyskusji o samodzielnym statusie języka ukraińskiego. Wśród gości byli także pisarze Maria Nazar, inicjatorka wydarzenia Żanna Juzwa, doktor nauk o sztuce Ołeh Smoliak, pedagodzy – Maria Szapoczka, Natalia Dowhań oraz Maria Terawska ze społeczności. Kompozycja literacko-muzyczna „Z Franką w sercu...” stała się prawdziwą ozdobą wydarzenia. Wzięły w niej udział zespoły taneczne liceum. Iryna Pawluk, która moderowała wydarzenie, cieszyła się z utalentowanych i młodych artystów razem z obecnymi w auli. Znajomość z liceum rozpoczęła się jeszcze od podwórza, gdzie w cieniu rozłożystych drzew zastygło w kamieniu popiersie Iwana Franki. Dyrektorka liceum Oksana Kocij przedstawiła gościom nauczycieli zespołu, po czym zawiązała się ciekawa rozmowa o życiu współczesnej szkoły w warunkach niełatwej teraźniejszości. Nie mogę ich nie wspomnieć z imienia i nazwiska, ponieważ duchowa praca, którą wkładają w edukacyjny rozwój swoich uczniów w czasie strasznej wojny, warta jest wdzięczności: Ludmyła Iwaniwna Hołowaczuk-Rejent, Iryna Mychajliwna Pawluk, Oksana Jarosławiwna Mołczanowa, Lilija Iwaniwna Łewyćka – nauczyciele języka ukraińskiego i literatury; Łesja Eduardiwna Płytka, Andrij Bohdanowycz Biłobran – nauczyciele historii; Wołodymyra Stepaniwna Rokecka – nauczycielka muzyki; Switłana Wiktoriwna Hrycuch – zastępczyni dyrektora ds. dydaktycznych oraz Natalia Jarosławiwna Łacik – zastępczyni dyrektora ds. wychowawczych. Swoją drogą, tyle mistrzowsko wykonanych patriotycznych tablic i malowideł, zebranych w jednej placówce oświatowej, dotąd jeszcze nigdzie nie spotkałam, więc zapytałam o ich autorkę. Okazało się, że to artystka z Doniecczyzny Nina Szewczuk, która obecnie pracuje we wspomnianym zespole. Zaimponowała jej autorska praca – emblemat liceum, gdzie dwie początkowe litery imienia i nazwiska Iwana Franki, łącząc się w całościowy obraz świecy i klucza, zapłonęły światłonośnym blaskiem... Kilka słów o muzeum walki narodowowyzwoleńczej „Za Ukrainę, za jej wolność!”, które działa na bazie liceum. Kieruje nim nauczycielka historii, córka więźnia politycznego Łesja Iwaniwna Płytka. Swoją drogą, symboliczną wstęgę podczas otwarcia muzeum przecięła przewodnicząca Ligi Kobiet Ukraińskich, była łączniczka Romana Szuchewycza pani Darija Husjak (2004). Całe swoje życie pani Łesja starannie zbiera i przechowuje ważne eksponaty heroicznej przeszłości i heroicznej teraźniejszości, aby młodzież pamiętała o ważnych historycznych kamieniach milowych kształtowania się naszej państwowości. Każdy z nas ma swojego Frankę, swoją Łesię, swojego Tarasa. O wpływie Iwana Franki na twórczą i życiową drogę doktora nauk o sztuce Ołeha Smoliaka obecni na jubileuszowym wydarzeniu dowiedzieli się podczas jego wystąpienia: „Począwszy od lat 90. XX wieku, stale organizowałem jubileuszowe „Czytania Frankowskie” na wydziale sztuki Tarnopolskiego Narodowego Uniwersytetu Pedagogicznego imienia Wołodymyra Hnatiuka. Pomiędzy recytowaniem przez studentów wierszy Franki brzmiały też romanse ukraińskich kompozytorów do jego słów, a także utwory instrumentalne lwowskich kompozytorów. Ostatni składnik dodawał świątecznego uniesienia wydarzeniom, rozszerzał spektrum postrzegania przez słuchaczy muzyki narodowej. W 2016 roku przeprowadziłem otwarte zajęcia seminaryjne ze studentami katedry sztuk pięknych na temat „Zwiędłe liście” Iwana Franki oczami studenta-artysty”. Obecni na seminarium studenci ilustrowali czytanie wierszy Franki własnymi rysunkami do nich, a jednocześnie komentowali namalowaną artystyczno-obrazową symbolikę. Kierownik seminarium i obecni na nim studenci otrzymali wysoką ocenę wykładowców. Od początku zapoznawania się z twórczością Iwana Franki pociągała mnie (i do dziś wabi) niezrównana umiejętność pisarza do przedstawiania wydarzeń, w całości wziętych z życia ludowego, oraz obramowywania ich niepowtarzalnymi środkami artystycznymi. A jego tytaniczna praca generuje moją codzienną twórczą działalność na niwie ukraińskiego muzykologstwa i literatury pięknej. I za każdym razem usłyszane imię Iwana Franki dodaje mi jeszcze większej krzepy i siły do dalszej pracy, jak robił to codziennie Wielki Kamieniarz. Przy okazji chcę wspomnieć słowa Franki: „Na dnie moich wspomnień i dotąd płonie ten mały, ale mocny ogień... To ogień w kuźni mojego ojca”. Pamiętając te wiekopomne słowa, dotknijmy i my tego niewidzialnego Światła, które jeszcze dotąd jasno płonie z tej kuźni, „weźmy” i dla siebie choćby małą jego cząstkę – iskierkę, osadźmy w swoim sercu, ogrzejmy nią duszę. Bo komu, jak nie nam, nieść ją, niczym światełko betlejemskie, aby z czasem umieć przekazać potomnym. Niezgaszalny ogień słowa Franki.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

Jubileusz Wolności

Walentyna SEMENIAK, m. Tarnopol Uroczysta akademia z okazji obchodów roku jubileuszowego Wielkiego Kamieniarza „Z Franką w sercu...” odbyła się w Liceum imienia Iwana Franki w Podwołoczyskach, na Tarnopolszczyźnie. Jej uczestnikami zostali pedagodzy, bibliotekarze, pisarze, uczniowie, miejscowi mieszkańcy. Z powitalnym słowem zwrócili się zastępca przewodniczącego osiedla Iwan Osadczuk oraz naczelniczka wydziału oświaty Hałyna Sanewycz. Słuchając ciekawych rozważań Kierowniczka muzeum walki narodowowyzwoleńczej Lesia Płytka Las, i step, i Howerla, I miasta, i ogrody – Ukraina nie umarła, A żyje na zawsze! Rozsypują się perły, Morze rwie się i ryczy – Ukraina nie umarła, Ukraina żyje! I klejnoty, i berła, I pistolety, i szable – Ukraina nie umarła Na świętej ziemi! Zguba honoru nie starła, Zguba skóry nie zdarła, Zguba ciała nie pożarła, Zguba ducha nie wstrzymała, Nas hartują lata – Ukraina nie umarła I stoi na wieki! Jurij MOSENKIS Petro CZEHORKA, Werchiwcewe, Siczysławszczyzna Jestem dawnym wielbicielem twórczości zaporoskiego pisarza, krajoznawcy, miłośnika przyrody Kostiantyna Suszka. Cenię przede wszystkim jego „chortyciadę” (niemało, bo aż 12 (!) książek poświęconych największej wyspie Dniepru, bezcennej perle planety, prawdziwemu ośrodkowi ukraińskości). Zaczytywałem się powieścią historyczną „Ojkumena”, ekologicznym kryminałem „Inspektor Chors”, gdzie głównym bohaterem jest pies, „Wieszczym Stepem” – fragmentaryczną kroniką 20-letnich badań archeologicznych w południowoukraińskim stepie. Pracuje on, pomimo wieku patriarchy i powszechnej dewaluacji słowa drukowanego, zadziwiająco płodnie i różnorodnie, niemal corocznie darując wielbicielom (choć w znikomym nakładzie lub w wersji elektronicznej) nowe objawienia, zrodzone z nieobojętnego serca. Takie jak: „transMISJA SŁOWA” – rozważania o współczesnym ukraińskim procesie literackim, o miejscu i roli Słowa w naszym życiu, „Wiosenne”

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

Poszukiwacz prawdy w gąszczu historii zaporoskich kozaków

…” – esej o kosmosie człowieka, któremu przyszło urodzić się, dorastać i „wyjść w ludzie” na południowych ukraińskich terenach. Wszystkich (a jest ich ponad czterdzieści) nie sposób wymienić. Nie umknęła mojej uwagi także książka wydana w 2025 roku w kijowskim wydawnictwie „Український письменник”. Ma ona długi tytuł, z akcentem na pierwsze słowo: „Dещо про запорозьких козаків на тлі загальноприйнятих уявлень та в руслі триномника академіка Дмитра Яворницького «Історія запорізьких козаків»”. Głównym źródłem do wnikliwej analizy były oczywiście trzy tomy tego kozackiego ojca. Autor odwoływał się do książek Wołodymyra Hołobuckiego „Запорожское казачество” i „Запорізька Січ в останні часи свого існування”, do encyklopedycznego wydania „Українське козацтво: Мала Енциклопедія”, do trzytomnika Pantelejmona Kulisza „Исторія возсоединенія Руси”, a także do książek autorytatywnych historyków-kozakoznawców Ołeny Apanowycz i Wiktora Brechuńenki. Na każdej stronie swojej pracy (a jest ich 245) Kostiantyn Suszko, trzymając się platońskiej zasady o przyjacielu Sokratesie i prawdzie, analizuje istotny zestaw utrwalonych stereotypów historiograficznych dotyczących kozactwa zaporoskiego, z zapałem oczyszcza ścieżkę ku zdrowemu rozsądkowi i prawdzie. Zainteresowany czytelnik dowiaduje się więc, od czego zaczął się zaporoski ruch kozacki, jakim był skład i liczebność wojska niżowego, na ile było ono samodzielne, czy stanowiło wyjątkowe zjawisko w historii świata i jak wpływało na społeczeństwo ukraińskie. I wiele innych rzeczy. Dociekliwy Kostiantyn Suszko wyjaśnia pochodzenie terminu „kozak”, wnosi jasność w kwestii przywódców kozactwa, z uzasadnieniem dowodzi błędności oficjalnej naukowej opinii o istnieniu na Chortycy pierwszej Siczy Zaporoskiej, o której nie znajdujemy wzmianek ani w źródłach literackich, ani dokumentalnych (Metryka Litewska, E. Lasota, G. L. Beauplan, Samowidz, S. Wieliczko, określa miejsce w historii postaci księcia Dmytra Wiszniowieckiego (w ocenach jego nawet szanowany D. I. Jawornyckyj mylił się – wcale nie był on „kozakiem Bajdą”). Autor, odcinając się od romantycznej idealizacji kozactwa w ukraińskiej historiografii, wzywa do myślenia, porównywania i analizowania, nie zważając na autorytety, i wciąga w dyskusję rozmnożonych dysertantów. Nie pomija też Kostiantyna Suszki i własnego gorzkiego doświadczenia budowy ukraińskości podczas kierowania narodowym rezerwatem „Chortycja”. W osobnym rozdziale obala archeologiczny mit o „zaporoskiej czajce” i związaną z nim krzątaninę – podniesienie i pseudoidentyfikację okrętu z czasów rosyjsko-tureckiej wojny. Rozdział „Więc kim jest kozak Mamaj?” to ironiczne rozważanie o zbiorowym, wyidealizowanym wizerunku w kulturze ukraińskiej, który ma głębokie korzenie. Jako konkluzję w posłowiu autor proponuje: „Historię zaporoskich kozaków w trzech tomach i w tłumaczeniu Iwana Swarnyka warto by przepisać. Uważnie, zachowując styl autora, ale… 1. Znacznie skrócić. 2. Usunąć niezgodność faktograficzną. 3. Nowe wydanie wyposażyć w wagome i maksymalnie fachowe komentarze naukowe”. Hej! Kozakoznawcy, szanowne środowisko naukowe! Może warto przysłuchać się punktowi widzenia heretyka-dyletanta z Zaporoża! Bo słowa „prawda” i „historia”, choć mają różne pochodzenie (prawda – słowiańskie, od „tego, co istnieje”, a historia – greckie, od „badania, poznawania”), są fundamentalnymi cegłami w gmachu nauki. Oba słowa dążą do odpowiedzi na pytanie „Jak było naprawdę?”. Prawda ustala obiektywną rzeczywistość, a historia – wiarygodną kronikę minionych wydarzeń. Aby się o tym przekonać, polecam nabyć książkę „Nieco o zaporoskich kozakach…”. Telefon (098) 249-98-93.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

Tajemny ogród Mykoły Procuka

Halyna DACIUK, dziennikarka Zakończenie. Początek w nr 30–31 z 2026 r. Książka jako podróż do siebie. Tutaj zakodowana jest również wewnętrzna dominanta pana Mykoły Procuka. W pojęciu „tajemny ogród” mieści się jego wieloletnia praca nad rękopisem, poszukiwania, rozmyślania, wzruszenia, smutek, tragedia syna, który dorastał bez ojca, i radość, że go odnalazł. Jest tu pragnienie posiadania książki i jednocześnie krańcowa wymagalność wobec siebie jako autora – czy napisałem prawdziwie i ciekawie? Wśród „tajemnego ogrodu” – decyzja, by zaproponować rękopis mnie. Dlaczego mnie? Nie byliśmy z panem Mykołą przyjaciółmi. Byłam dla niego prowadzącą audycje na żywo w Radio Kultura, których stale słuchał i czasem odzywał się z komentarzem. Słyszał, że wiele audycji poświęcam historii narodowowyzwoleńczych zmagań. Wiedział, że pochodzę z Kordyszewa. Wydaje mi się, że jego czynem kierowała błyskotliwa intuicja i wiara w to, że dziennikarce ze wsi, gdzie bohatersko zginął tata, można zaufać. Oczywiście, z rękopisem autor zwracał się już do wydawnictw, pisarzy, w końcu był współorganizatorem Związku Oficerów Ukrainy, który miał doświadczenie w wydawaniu książek. Jednak książka się nie ukazała. Myślę, że odmowy opierały się na argumentach „nie ma pieniędzy” i „to nie czas”. Zatem przygotowanie do druku rękopisu, który autor nazwał „Kroniką wyczynu Wasyla Procuka-Kropywy”, przypadło mnie. Tytuł „Zmartwychwstanie po pół wieku” nadałam jako redaktorka. Pozostawiłam w nazwie także „Kronikę…” jako podtytuł. W chwili, gdy 3 kwietnia 2024 r. nadeszła bolesna wiadomość o odejściu pana Mykoły do Boga, najpierw pomyślałam o książce. Podczas pożegnania w Soborze Patriarchalnym na Lewobrzeżu obiecałam, że książka będzie, nawet jeśli wydam ją w kilku egzemplarzach dla archiwum. Wtedy też poznałam niezwykłą rodzinę pana Mykoły, która od razu zapewniła, że wesprze druk z własnych środków. A w czerwcu 2024 r. wraz z córką pana Mykoły, Iryną Procuk, i wnuczką Iwanną Bożok pojechałyśmy na Wołyń. I zaczęła się nowa historia drogi książki do czytelników. Wydaje mi się, że nawigację wyznaczył jeszcze za życia sam autor. I tutaj jest jeszcze jeden jego utajniony cel. Wydaje się, że w głębi serca pan Mykoła bardzo chciał, aby rodzina – dzieci i wnuki – poczuła znaczenie jego synowskiej pracy, jego starań w poszukiwaniach prawdy o ojcu. Zapewne ważne było dla niego, by włożyć w pamięć rodu o rodzie ten wyczyn, to rycerstwo, to poświęcenie Wasyla Procuka, oddane walce o niepodległą Ukrainę. Dla Mykoły Wasylijowycza ważne było, aby także społeczeństwo zrozumiało wagę ofiarnego młodego życia ojca, który zginął dla wolności rodzinnego kraju. Przeżywszy własną transformację tożsamości, stawszy się tym, kim miał się stać – „Ukraińcem, synem wielkiego narodu”, pan Mykoła wlewał prawdę i siłę w rodowy kod dla swoich potomków. Oto o czym mowa na stronach „Zmartwychwstania…” i między wierszami tekstu. Może dlatego tak emocjonalnie trudno było mi przygotować książkę do druku. Bo nie chodziło tylko o przygotowanie techniczne, tu liczyło się trafienie w sensy i ślady, w zgodność myśli, podtekstów i zamysłu autora. Co oddajemy do druku? Kronikę jednego wyczynu? Tak! Ale tę książkę trzymają nie tylko wydarzenia i fakty. Jest ona uświęcona szczerymi synowskimi uczuciami. Rozmowami z ojcem, które mogłyby się odbyć. Wyznaniami wobec ojca i wdzięcznością za życie. Próbami udowodnienia Tacie i wyjaśnienia swojego życia, że nie wydarzyło się na próżno, bo przecież „stałem się tym, kim miałem się stać, Tato”. I musiałam przeżyć te emocje razem z autorem, mam taką cechę. I w tym jest najgłębszy sens książki. Bo ta książka to Droga do siebie. Ona w ogóle jest drogą. Porusza nas, zwraca ku przeszłości, powraca do miejsc pamięci i daje natchnienie na przyszłość. Rodzina, która wydała książkę, a teraz w części zebrała się na prezentację, też przeszła przez te dni drogę do siebie. I już na wieki wyryła w pamięci przekaz Taty i Dziadka. Bo tak, to przekaz tajemnego ogrodu. Gdzie teraz będzie rodzić się szczególna miłość. Jak miód i łzy. Swoją drogą, wszystkie nasze prezentacje uświęcane były szczerymi uczuciami, co nadawało wydarzeniom życie. Wzruszająca okazała się prezentacja książki w Kordyszewie 1 sierpnia, w dzień Makowija. Rano z rodziną Mykoły Procuka – córką Iryną oraz wnukami Iwanną i Pawłem – poświęciliśmy miód w naszej cerkwi Opieki Matki Bożej, która od niedawna należy do Kościoła Prawosławnego Ukrainy. Pamiętam ją z dzieciństwa, kiedy przychodziłam razem z babcią Natalką na tajemnicze nabożeństwa, które pachniały kadzidłem i woskiem, a święci z malowideł patrzyli na mnie zbyt uważnie, przez co chciałam odwrócić wzrok. W okna z kolorowym szkłem zaglądało słońce, a kopuła była tak wysoka, że wydawało się, iż opiera się o niebo. Już 15 lat moja cerkiew kojarzy mi się z powstańczą kryjówką. Właśnie tutaj, jak okazało się po wielu latach, było schronienie i sztab powstańczego podziemia. W 2011 roku na kryjówkę natrafiono podczas badania dachu cerkwi. Początkowo znaleziono jedno pomieszczenie, a później – jeszcze jedno. Istnieją przypuszczenia, że w latach 1943–1945 przebywali tu powstańcy i nie tylko się ukrywali, ale walczyli. Mały, szczelnie zamaskowany otwór strzegł tajemnicy prawie 60 lat. A tymczasem odkryto tu prawdziwy skarb, który nazwano „Banderowską skrzynią”. Książki, ulotki, dokumenty, rozkazy, notatki, wycinki z gazet, buteleczki po lekarstwach, latarka, resztki szynela, odzieży. Te bezcenne eksponaty obecnie przechowywane są w Szumskim Muzeum Krajoznawczym, a my obejrzeliśmy je dzień wcześniej. Teraz zaś, po nabożeństwie, weszliśmy wysoko po schodach cerkwi i zobaczyliśmy kryjówkę – nie zwykłą, ziemną, a „niebiańską”, być może jedyną taką na świecie. Zajrzeliśmy do tego niezwykle niewygodnego, zapewne gorącego w dzień i zimnego w nocy, niebezpiecznego schronienia. Które służyło jednocześnie jako dobry punkt obserwacyjny, skąd otwierała się przestrzeń aż do sąsiednich wsi. Jestem pewna, że o kryjówce wiedział dowódca Kropywa. I może w 1944 roku, przedzierając się z towarzyszami broni z lasów antoniowieckich na zachód, szef sztabu UPA-Południe Wasyl Procuk miał na celu nawiązanie w Kordyszewie łączności. A może i znalezienie tymczasowego schronienia w kryjówce pod kopułą cerkwi. Pod omoforem Opieki Matki Bożej. Prawda zmartwychwstaje powoli. Ale otwiera się przed wszystkimi, którzy jej szukają. Nagrodą za poszukiwania staje się sprawiedliwość. …Na spotkanie z prawdą społeczność Kordyszewa poszła zaraz po Boskiej Liturgii. Zebrali się w pięknym budynku szkoły, który zaproponowała dyrektorka szkoły Inna Mychajliwna Kulijewa, dziękujemy jej bezgranicznie. W naszej wsi na Tarnopolszczyźnie 13 maja 1944 roku bohatersko zginął w walce o wolność Ukrainy Wasyl Procuk-Kropywa. Rozumiecie, jak wzruszająco było tutaj, na wołyńskiej ziemi, prezentować książkę Mykoły Procuka „Zmartwychwstanie po pół wieku”. We wsi, w której autor książki bywał nie raz i która stała się dla niego bliska. Po- Rarytasowe eksponaty z „Banderowskiej skrzyni”, odnalezionej we wsi Kordyszów w kryjówce pod kopułą cerkwi Opieki Matki Bożej. Dla prezentacji Kordyszów stał się bliski także córce i wnukom pana Mykoły. To była złota godzina szczerej rozmowy, obmyta łzą. Leczniczy bukiecik na Makowija, poświęcony w świątyni. Modlitwa i hymn. To był dzień wybrany przez Boga dla pamięci naszych Bohaterów. Którzy wezwali, by wysłuchać historii ojca i syna, która nikogo nie pozostawiła obojętnym. Moi ziomkowie znali podania o tym wydarzeniu jako historię o UPA. A dzisiaj, po wielu latach, stała się ona dla ludzi nie tylko pamięcią, ale i życiem. Z ogromną uwagą w ciszy słuchali moi krajanie opowieści rodziny Procuków o tym, jak wiele dla nich znaczy Ukraina, jak starają się opowiadać prawdę o obecnej wojnie rosyjsko-ukraińskiej swojemu otoczeniu za granicą. Jak ważne jest, że tutaj pamiętają i szanują wyczyn dowódcy Kropywy. Jak ważne, mówili prawnuki, że ślady heroicznej śmierci ich pradziadka nie zaginęły i więź pokoleń trwa. Książka stała się swoistą łączniczką. Pani Wira Romanowa przypomniała, że widziała pewnego razu pana Mykołę Procuka i było to niezapomniane spotkanie. Syn samego Kropywy! Byli tu i ci, którzy brali udział w uroczystym ponownym pochówku Wasyla Procuka-Kropywy z towarzyszem broni w 1994 roku w Szumsku. Wśród uczestników prezentacji byli ludzie starsi i uczniowie. Szczególna wdzięczność dla moich ziomków, którzy błyskawicznie wykupili wszystkie przywiezione na prezentację książki. Teraz są one jak relikwie przechowywane w wielu kordyszowskich rodzinach. Wdzięczność dla przewodniczącej społeczności Kordyszowa Wałentyny Babij za pomoc we wszystkim. „Tam leżą nasi chłopcy…” Po prezentacji weszliśmy na wzgórze heroicznej śmierci Wasyla Procuka, gdzie był potajemnie pochowany w 1944 r. Grób, którego doglądano nawet w niebezpiecznych czasach, gdy bohaterowie UPA byli piętnowani przez system sowiecki i uznawani za niebezpiecznych przestępców. Po tym, jak Mykoła Procuk odnalazł pochówek swojego ojca Wasyla Procuka i dokonał identyfikacji, dowódca Kropywa został pochowany z honorami w Szumsku w 1994 r. W Kordyszowie na wzgórzu ustawiono tablicę pamiątkową, krzyż. Miejsce jest zadbane, obsadzone aksamitkami, są tu ławki i stolik. Czasem krzyż obwiązują wyszywanym ręcznikiem. Stąd wieś, okoliczne lasy, łąka, pola widać, jak okiem sięgnąć. Stąd widać – kiedyś było to widać znacznie wyraźniej – nasze dawne obejście, dokąd mnie, nowo narodzoną, przyniesiono z wiejskiego punktu medycznego. Dorastałam pod tą białą kredową górą i często słyszałam w dzieciństwie od taty: „Tam pochowani są nasi chłopcy…”. Ta fraza była dla mnie wielką tajemnicą. Może, jak dla Mykoły Wasylowycza – „tajemnym ogrodem”. Dorastanie kształtowało się między dwoma światami – widzialnym i niedopowiedzianym. O tym napisałam w książce „Kobieca sprawa” (H. Daciuk, A. Łukaszczuk, Wydawnictwo „Bukrek”, 2021). „Widzialnym było piękno na brzegach Wilii, stare olchy, pachnąca tatarak, niebieskie kosaćce i błękitne niezapominajki na łące. Smaczne i zimne były źródła, wieczne lasy, sta- Dzisiaj kończymy publikację materiałów poświęconych trasie prezentacji książki Mykoły Procuka „Zmartwychwstanie po pół wieku” (redaktorka-opracowująca H. Daciuk), Wydawnictwo „Bukrek”, 2025. 240 s. Nazwałam ją „Tajemny ogród Mykoły Procuka”, utrwalając tu nie tylko historię wyczynu rycerza UPA Wasyla Procuka-Kropywy. Rodzina Mykoły Procuka z uczestnikami prezentacji książki w Muzeum Walki Narodowowyzwoleńczej Tarnopolszczyzny, Tarnopol, 3 sierpnia 2026 r. Społeczność Kordyszowa serdecznie wita drogich gości — potomków szefa sztabu UPA-Południe Wasyla Procuka, który heroicznie zginął we wsi 13 maja 1944 r.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

piękni ludzie, piękni tata z mamą. Daleką – grobla z młynem, a jeszcze dalszą – cerkiew na wzgórzu we wsi. Widzialni ludzie chodzili obok naszej chaty do świątyni i do sklepu – zza grobli do wsi. Mieszkaliśmy za groblą, gdzie widzialnie siadało jak bochenek w niebieski piec wieczorne słońce. “Niewidzialnymi” były wydarzenia, które rozgrywały się we wsi na jakiś tuzin lat przed moim urodzeniem i o których wiecznie mówiło się ściszonym głosem. Niedomówienia świadczyły o tajemnicy, która męczyła wszystkich, ale której nikt nie zamierzał ani odkrywać, ani wyjaśniać. Było niezrozumiałe, dlaczego po wypowiedzianej przez tatę frazie – “we wsi Antoniwce” – następowała cisza. “Oto chłopcy tam byli! A kaci wieś wywieźli i cerkiew spalili”. W szkolnych podręcznikach nie było mowy ani o spalonych świątyniach, ani o celowo zalesionych cmentarzach, ani o przymusowo wywiezionych rodzinach. Co prawda, przelatywało wśród przyjezdnych – “wszyscy wy tutaj bandery”, czyli drapieżni ludzie, bez grama miłości w sercu. Co to oznaczało? Za wsiami i chutorami Kotlariwka, Antoniwce, Kotiaczyn stały nie tylko nazwy geograficzne, a jakaś pieczęć. Moi koledzy z klasy z Hołybis byli urodzeni w Magadanie, Syktywkarze. Dlaczego? “Bo rodzice Luby Hraniuk siedzieli”. Za co? “Byli w banderach”. Sprzeczności rozrywały szablony i rwały serce. “Nasz Fedko zastrzelił się w kryjówce, żeby w czekistowskie łapy nie wpaść”… Na górze, “koło Piotra”, – mogiła, tam leżą nasi chłopcy… Kogoś zabrali, ktoś wydał, kogoś wypuścili. “Jak ich tam, biednych, torturowali! I za co, powiedz?”. Wszystko to osiadało na dnie duszy, wchodziło w ciało. Z latami stawało się zrozumiałe, że te bolesne historie dotyczą niemal wszystkich kordyszewskich rodzin. Że te historie rozciągają się z Kordyszewa do Magadanu, Syktywkaru, Kemerowa, Norylska. Że składają się one na osobną kartę walki o niepodległość Ukrainy, której skutki będą krwawić i jednocześnie podnosić na duchu jeszcze wiele lat”. Po wielu latach dowiem się, że w naszej wsi działało potężne podziemie OUN. Została stworzona kobieca organizacja staniczna, która liczyła około 20 dziewcząt. Były łączniczkami, zbierały produkty, przygotowywały leki, robiły na drutach ciepłą odzież dla powstańców. Nosiły grypsy do dziupli lipy obok świątyni. Wszystkie one zostały uwięzione i wysłane do strasznego GUŁAG-u. Z czasem na Sybir zostały wysłane ich rodziny. Jednak ta historia nie jest tylko o grozie totalitarnego moskiewskiego systemu. Jest o czynie służby i poświęcenia, o heroizmie i niezłomności, która podnosi na duchu. Książka Mykoły Prociuka też należy do książek, które podnoszą na duchu. I ja sto razy powtarzam, że dziękuję losowi i pamięci świętej pana Mykoły Prociuka za spotkanie na Chreszczatyku, 26, kiedy przyniósł swój rękopis. Wojna, potem choroba zatrzymały drogę książki do czytelników. Jednak to była tylko przerwa, która naładowała książkę nowymi sensami. Bo jej droga dopiero się rozpoczęła. …Cieszę się, że w Święto Makowca razem z drogimi ziomkami i rodziną autora Iryną Prociuk, Iwanką Bożok, Pawłem Bożkiem nabraliśmy siły miłości do Ukrainy, która jest gorąca jak wysokie słońce sierpnia. Bohaterom chwała i pamięć wieczna! “A ty, sławna Ukraino, nie zapomnij o mnie...” A 3 sierpnia w Tarnopolu w Muzeum walki narodowowyzwoleńczej Tarnopolszczyzny zakończyliśmy pięciodniową trasę prezentacji książki Mykoły Prociuka “Zmartwychwstanie po pół wieku” (redaktorka-opracowująca H. Daciuk, Wydawnictwo “Bukrek”, 2025). Przypomnę, że autor książki Mykoła Prociuk (1939–2024), podpułkownik, działacz społeczny, jeden z założycieli Związku Oficerów Ukrainy, syn szefa sztabu UPA-“Południe” Wasyla Prociuka (“Kropywy”) – dwukrotnego Kawalera Złotego Krzyża Zasługi Bojowej 1. klasy. Wydarzenie moderował dyrektor muzeum Jewhen Fil. Prowadząca – dziennikarka, redaktorka i opracowująca książkę Hałyna Daciuk. Do głosu zostali zaproszeni: Switłana Bajtaluk – dyrektorka departamentu kultury i turystyki Tarnopolskiej Obwodowej Administracji Wojskowej; Anatolij Łukaszczuk – specjalista departamentu kultury i turystyki Tarnopolskiej Obwodowej Administracji Wojskowej; Ludmyła Strocen – zastępczyni dyrektora Tarnopolskiego obwodowego centrum ochrony i badań naukowych zabytków dziedzictwa kulturowego; Wołodymyr Sałuk – starszy pracownik naukowy Tarnopolskiego obwodowego centrum ochrony i badań naukowych zabytków dziedzictwa kulturowego; Petro Szymkiw – przewodniczący Tarnopolskiego obwodowego zjednoczenia WUT “Proświta” im. Tarasa Szewczenki; ojciec Iwan Andrij Howera – ksiądz UKGK, mitrat, doktor teologii, członek Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy i inni. Wzruszające były wystąpienia córki Mykoły Prociuka i wnuczki Wasyla Prociuka – Iryny Prociuk, a także prawnuków “Kropywy” – Iwanny Bożok z Francji i Pawła Bożka z Danii. Podzielili się rodzinnymi wspomnieniami i opowiedzieli o znaczeniu zachowania pamięci o swoich przodkach. Wydarzenie połączyło historyków, krajoznawców, żołnierzy, przedstawicieli społeczeństwa i wszystkich, którzy interesują się historią ukraińskiego ruchu wyzwoleńczego. Obecni mieli okazję porozmawiać z uczestnikami prezentacji, zadać pytania i nabyć książkę. Szczerze dziękuję Muzeum walki narodowowyzwoleńczej Tarnopolszczyzny za miejsce siły, zaproponowane do prezentacji. Dziękuję za głębokie naświetlenie wydarzenia “Tarnopolskim wiadomościom-Teren” i innym tarnopolskim mediom. Nasi żołnierze chronili nas na drodze Książki do swoich czytelników. Trzymali niebo, żebyśmy się poruszali i trzymali szyk. Bohaterom chwała. Pamięć wieczna tym, których zabiła Rosja... Nie zapomnimy nigdy. Tutaj niektóre opinie o prezentacji. Iryna Skaskiwi: – “Zrobić książkę – unieśmiertelnić życie człowieka na ziemi”, – powiedziała podczas prezentacji książki “Zmartwychwstanie po pół wieku” redaktorka-opracowująca Hałyna Daciuk. Uważam, że właśnie to udało się wszystkim, którzy byli zaangażowani w narodziny tego wydania: unieśmiertelnić postać dowódcy UPA Wasyla Prociuka (“Kropywy”), zachować pamięć o rodzinie, o całym pokoleniu, o historii, której nie mamy prawa zapomnieć. “Sercem, miłością, łzą, wielkim pragnieniem robiłam tę książkę”, — takimi słowami opisała swoją pracę pani Hałyna. Przykro, że marzenie i sprawa Mykoły Prociuka, który całe życie zbierał materiały, szukał prawdy o ojcu i pragnął, aby ta książka ujrzała światło dzienne, spełniły się już po jego śmierci. Szczególnie wzruszyło słuchanie córki autora Iryny, która ze łzami w oczach dzieliła się przeżyciami. Wzruszyły też wnuki, które, żyjąc za granicą, opowiadają o Ukrainie, Hołodomorze i historii swojej rodziny. W takie momenty szczególnie czujesz: pamięć ma twarz, głos i serce tych, którzy przekazują ją dalej. Dla mnie to spotkanie stało się czasem, wypełnionym treścią, rozmyślaniami i poznaniem. Symboliczne, że ta historia wybrzmiała właśnie w murach Muzeum walki narodowowyzwoleńczej Tarnopolszczyzny — miejsca, gdzie zmartwychwstają imiona, wydarzenia i pamięć pokoleń. Wiktoria Daiwer, korespondentka, recenzentka wiadomości: – W Tarnopolu zaprezentowano książkę o wybitnym działaczu wojskowym UPA Wasylu Procuku. Symboliczne jest to, że wydarzenie odbyło się właśnie w Muzeum Walki Narodowowyzwoleńczej Tarnopolszczyzny – miejscu, w którym ożywają imiona, wydarzenia i losy ludzi, którzy tworzyli drogę Ukrainy do wolności. Szczególny ton spotkania nadały dźwięki bandury, które wypełniły salę atmosferą szacunku, pamięci i głębokiej więzi z ukraińską historią. Książka „Zmartwychwstanie po pół wieku” opowiada o Wasylu Procuku („Kropywie”) – szefie sztabu UPA-Południe, dwukrotnym Kawalerze Złotego Krzyża Zasługi Bojowej I klasy. Jednocześnie jest to także historia jego syna Mykoły – człowieka, który przez całe życie szukał prawdy o swoim ojcu. Ostatni raz widział ojca, będąc jeszcze małym dzieckiem. Po tym Wasyl Procuk zaginął bez wieści. W czasach radzieckich poszukiwania prawdy były niebezpieczne, ale już w niepodległej Ukrainie syn kontynuował je: zbierał materiały, studiował dokumenty, odtwarzał kronikę rodzinną i narodową. Właśnie to wieloletnie poszukiwanie stało się podstawą wydania. Rękopis Mykoła Procuk przekazał redaktorce-opracowującej Halynie Daciuk z nadzieją, że publikacja ujrzy światło dzienne. Książka ukazała się w wydawnictwie „Bukrek” w 2025 roku, niestety już po śmierci autora. O swojej pracy Halyna Daciuk powiedziała prosto i szczerze: „Sercem, miłością, łzą, wielkim pragnieniem tworzyłam tę książkę”. Szczególnie wzruszające były wystąpienia bliskich autora. Córka Mykoły Procuka, pani Iryna, ze łzami w oczach dzieliła się rodzinnymi wspomnieniami i niełatwą drogą do spełnienia marzenia ojca. Wnuki Iwanna Bożok i Pawło Bożok, którzy obecnie również mieszkają za granicą, opowiedzieli, że kontynuują zapoznawanie Europejczyków z historią Ukrainy, Hołodomorem oraz historią własnej rodziny. Tak pamięć jednej rodziny staje się częścią wspólnej pamięci, którą przekazują już następne pokolenia, nawet daleko od Ukrainy. Nawiasem mówiąc, dla rodziny ta podróż na Tarnopolszczyznę nabrała szczególnego symbolicznego znaczenia. Razem z Halyną Daciuk krewni odwiedzili także Kordyszów (wieś, w której zginął Wasyl Procuk „Kropywa”), uczcili jego pamięć w miejscu pochówku w Szumsku. Prezentacje, które odbyły się również tam, stały się nie tylko spotkaniami z czytelnikami, ale także okazją do przejścia drogami związanymi z losem jej głównego bohatera. Opowieść o Wasylu Procuku i jego towarzyszach broni uzupełnił krajoznawca Anatolij Łukaszczuk. Opierając się na materiałach archiwalnych i wieloletnich badaniach, podzielił się faktami historycznymi o wydarzeniach, które rozgrywały się na tych terenach w latach walki narodowowyzwoleńczej. Szczególny był także duchowy wymiar spotkania. Prezentację zakończono modlitwą przy Znaku Pamięci, w miejscu heroicznej śmierci Wasyla Procuka-Kropywy, – jego prawnuki Iwanna i Pawło Bożokowie oraz słowem ojca Andrija Iwana Howery, który wychowywał się w podziemiu Ukraińskiej Cerkwi Greckokatolickiej i bada jej historię. Słowo księdza stało się jeszcze jednym przypomnieniem o sile wiary, wytrwałości i zachowaniu pamięci. „Zmartwychwstanie po pół wieku” przywraca nie tylko imię Wasyla Procuka. Przywraca głos pokoleniu, które przez dziesięciolecia próbowano pozbawić prawa do własnej historii. Takie książki nie pozwalają przeszłości stać się milczeniem, pomagają współczesnym lepiej zrozumieć cenę ukraińskiej wolności i zachowują pamięć dla przyszłych pokoleń. *** Tour-prezentacje książki Mykoły Procuka dobiegły końca. Rodzina wywiozła wrażenia do Danii, Francji, podzieliła się nimi z bliskimi w USA. Naszą podróż szeroko relacjonowały media, najszerzej – rodzime „Słowo Proświty”. Kiedy teraz rozmyślasz nad zaplanowaną i zrealizowaną podróżą z dalekich światów na Ukrainę, w szczególności do Kijowa i na Tarnopolszczyznę, to wychodzi z tego czyste szczęście z palącą łzą. Wychodzą zdumiewające spotkania, wyznania, zachwyt, „z żalem radość”. Ekstrapolując wydarzenia naświetlone w książce na wydarzenia obecne, odnajdujesz te same sensy. Tutaj widzisz szczerą spowiedź nie jednego syna, a ślady tysięcy podobnych synowskich losów, które w sierociec wpędza Moskwa. Jednak zabijając ojców, Rosja nie jest w stanie zniszczyć ich imion, a dzieci pozbawić pamięci. Bo dla nas oni są bohaterami, potomkami rycerzy Ukraińskiej Powstańczej Armii. Pamięć o nich zmartwychwstaje za każdym razem, gdy rodzą się takie książki, jak „Zmartwychwstanie po pół wieku” Mykoły Procuka. Sława Ukrainie! Bohaterom sława! *** Nakład książki otrzymaliśmy 24 sierpnia 2025 r. – w Dzień Niepodległości Ukrainy. Rok później, 24 sierpnia 2026 r., dopisuję opowieść o jej unikalnej drodze do czytelników. Przez ten czas książka spotkała się z setkami ludzi. Teraz stoi, jak strażnik prawdy, na półkach wielu bibliotek. Bezpłatnie rodzina podarowała książki organizacjom społecznym, towarzystwom, muzeom, bibliotekom, aby poznawać prawdę o Rycerzach, którzy walczyli o niepodległość Ukrainy. Ja zaś jestem szczęśliwa, że poznałam nie tylko historię wyczynu Dowódcy Kropywy, ale także spotkałam szlachetne, jasne, mądre wnuki i prawnuki jego, z którymi staliśmy się rodziną z ducha. Są godnymi potomkami sławnego rodu Procuków, którzy pielęgnują Ogród miłości do Ukrainy, gdziekolwiek by nie byli. Dziękuję, drodzy Iryno, Iwanno, Pawle, za niezapomnianą drogę do Książki i z Książką. Niech prowadzi ta droga do Zwycięstwa Ukrainy. Fotografia z unikalnego wydarzenia w pięknym mieście Tarnopol podczas spotkania z Książką i rodziną sławnego dowódcy Kropywy, która przyjechała z Danii i Francji

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

pozbawiony własnego głosu naród występuje „w roli kowadła, na którym różne obce młoty wybijają swoje melodie, albo w roli królika, na którym różni zwolennicy wiwisekcji będą dokonywać swoich eksperymentów”. Współcześni, niestety, nie dorośli do takiego światopoglądu, co zauważył S. Petlura w swoich miniaturach, rozmyślając nad życiowym i twórczym dramatem I. Franki, który, według spostrzeżenia D. Czyżewskiego, w oczach ogółu „był socjalistą i dlatego wielu galicyjskich pisarzy trzymało się od niego z daleka, a inni byli nawet jego otwartymi wrogami”. Samotny głos rozbrzmiewał w ludnej pustyni i mało przez kogo był słyszany. Chodzi o RURP, o niedojrzały elektorat, o skłonną do kompromisów „Radę Narodową” (J. Romanczuk, N. Wachnianin, O. Barwiński), która zawarła z namiestnikiem Galicji hrabią K. Badenim i Polakami ugodę o współpracy (1890), ogłosiła kolaborancką „nową erę”, wszczęła hałas z powodu pojawienia się zbioru opowiadań „Obrazki galicyjskie” (1897) I. Franki z demaskatorską przedmową „Nieco o sobie samym”, skierowaną przeciwko „patentowanym patriotom”. Autor zszokował ich samooskarżeniem („Przyznaję się do jeszcze większego grzechu: nawet naszej Rusi nie kocham tak i w takim stopniu, jak to robią lub udają, że robią, patentowani patrioci”), dowodził, że kochać narodową „historię jest bardzo trudno, bo prawie na każdym kroku trzeba by chyba płakać nad nią”, poruszał daleko nie retoryczne, ważne dla ukraińskości pytanie: „Czy może mam kochać Ruś jako rasę – tę rasę ociężałą, niezdarną, sentymentalną, pozbawioną hartu i siły woli, tak mało zdolną do politycznego życia na własnym śmietniku, a tak płodną w renegatów najróżniejszego sortu?”. Kolaborant J. Romanczuk, rozumiejąc, że był adresatem inwektywy, odpowiedział w gazecie „Diło” rozdrażnionym artykułem „Smutne pojawienie się”. Kategoryczną reakcją na nią była odpowiedź „Kilka aforyzmów do albumu „Diła”” I. Franki, który sformułował taką maksymę: „kto twierdzi: kocham swój naród, a nie wypełnia swoich obowiązków względem swojego narodu – kłamstwo twierdzi”. Wtedy też w wiedeńskim czasopiśmie „Die Zeit” (1897. – nr 136) pojawiła się publikacja „Ein Dichter des Verrates” (1898) o A. Mickiewiczu, która dotknęła do żywego polską honorową inteligencję, zdemaskowaną za ugodowość, w wyniku czego I. Frankę zwolniono z pracy w redakcji gazety „Kurjer Lwowski”, wykluczono z polskiego „Towarzystwa Historycznego” we Lwowie, oskarżono o… „wallenrodyzm”. Destrukcyjna atmosfera wokół I. Franki, zapoczątkowana pierwszym aresztowaniem za propagandę socjalistycznych idei w czasopiśmie „Druhowie” (czerwiec 1877; spędził w więzieniu dziewięć miesięcy), podparta drugim (marzec 1880, rzekomo za naruszenie reżimu paszportowego) i trzecim (1889, w przeddzień wyborów do Sejmu Galicyjskiego) aresztowaniami, niepowstrzymanie

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

Samotność Iwana Franki w tłumie. Iwanowi France – 170!

Jurij KOWALIW, laureat Nagrody im. Tarasa Szewczenki. Ukraińska literatura, według rozpowszechnionego wyobrażenia, ma sens rodzinny, jak w ludowym modelu świata. Zazwyczaj na jej czele stoi ojciec: „Kotlarewski był duchowym ojcem Szewczenki, Szewczenko – Franki” (J. Szerech). Taka wersja nie zawsze odpowiada realiom. Kiedy większość pisarzy po śmierci T. Szewczenki pozostawała pod potężnym wpływem jego poezji, wczesny I. Franko (zbiór „Balady i rozkazy”, 1876) ominął ją, ale „z galicyjską, w większej mierze książkową, nie rozstał się” (M. Jewszan). Wybrał szczególną drogę w literaturze, odmienną od wierszowania epoki poszewczenkowskiej, bliską późnemu romantyzmowi w duchu Heinricha Heinego, „faktycznie odgrodził się od realizmu jako zasady estetyki i sposobu artystycznego przedstawienia” (Historia literatury ukraińskiej XIX wieku: W 2 ks. – Ks. 2, 2005), aby z czasem stać się gorliwym zwolennikiem tego kierunku, a potem krytycznie go zrewidować w nurcie nowych ideowo-estetycznych przesunięć przełomu XIX i XX wieku. Wiersz „Najmyt” (1877), wydrukowany w czasopiśmie „Drug”, zaświadczył o stylowej reorientacji I. Franki w okresie przełomowym. Znalazłszy się pod wpływem M. Drahomanowa, poeta przechodził na platformę realistyczną, neoficko zachwycił się modną w tamtym czasie literaturą socjalistyczną (M. Jewszan), drahomanowskim kosmopolityzmem w polityce, naturalizmem w sztuce, ateizmem w religii, aby wkrótce im zaprzeczyć, przejmował się dążeniem, by „służyć interesom mojego rodzimego narodu oraz ogólnoludzkim postępowym humanistycznym interesom”, które również poddaje gruntownej rewizji. Można znaleźć niemało wspólnych cech u T. Szewczenki i I. Franki, w ich uniwersalnej, różnogatunkowej twórczości literackiej, w strukturyzowaniu artystyczno-teoretycznego myślenia, w formowaniu koncepcji narodowego bytu, w prognostycznym modelu ukraińskiego świata, odszukiwać typologiczne szeregi ich życia i roli twórczej osobowości w kontekście epoki, w personifikacji ich symbolami Kobziarza i Kamieniarza, ale decydujące okazuje się co innego, co dostrzegł w literacko-krytycznych miniaturach „Niezapomniane” (1918) przenikliwy S. Petlura, który poznał I. Frankę we Lwowie (1904–1905). On jeden z pierwszych wskazał na bezbrzeżną samotność I. Franki, którą przedtem przeżywał T. Szewczenko, który również wrastał w swoją epokę, formował jej koncepcję. Zaznaczyła się ona w Bractwie Cyryla i Metodego, w formowaniu świadomości narodowej, przerastała współczesnych, ekstrapolowała przyszłe przebudzenie Ukrainy. Ale warto wspomnieć gorzkie wyznanie poety podczas zesłania: „Nikt nie szczeknie, nie zwymyśla, / Jakby nie było mnie”. I jest ono dalekie od osobistego. Zaskoczony twórczą wielostronnością I. Franki – poety „narodowej czci i narodowej samoszacunku” oraz nieukrywanego i gorzkiego „narodowego wstydu, ale nie tego, który rozbłyśnie i zgaśnie w oparach ogólnego upadku, a tego, który rewolucjonizuje świadomość, zmusza zajrzeć we własną duszę i zapala się po...” „odrodzenia”, S. Petlura jak nikt inny pojął cierpienie pisarza zmuszonego do zajmowania się polityką, wiedząc z góry, że społeczność, której oddał najlepsze myśli, nie jest w stanie ich odpowiednio przyjąć: „Nie wierz, że lud twe zasługi policzy, / Że za nie jedną drobną winę / Ci wybaczy! On sądzi, nie pyta”. Zacytowane w miniaturze wersy z wiersza „Jak zdarzy ci się w sprawach społecznych…”, po raz pierwszy wydrukowanego w zbiorze „Semper tiro” (rozdział „Z Księgi Kaaf”), dotyczyły wyborów do parlamentu wiedeńskiego (1898), kiedy poeta po raz trzeci (po 1895, 1897) w wyborach uzupełniających w okręgu Tarnopol–Zbaraż–Skałat startował z ramienia Rusko-Ukraińskiej Partii Radykalnej, która postulowała stworzenie Galicyjskiego Obwodu Autonomicznego (minimum), sobornej Ukrainy (maksimum). Niestety, elektorat, przekupiony i zastraszony, manipulowany przez cyniczną władzę, niegotowy do państwowotwórczego myślenia, przepadł jego kandydaturę (z przewagą dziesięciu głosów wygrał lekarz powiatowy). Przepełniony rozczarowaniem I. Franko doszedł do wniosku, że cel nie pokrywa się z rezultatem, że przewodnikowi narodu nie warto spodziewać się „nigdy / Na książęcą łaskę i na ludzką wdzięczność”: „I wiedz, gdy szczęśliwą godzinę / Przespałeś, by innych wziąć pod nogi, / Ciebie samego bezlitośnie w glinę / Zdepczą, jak kamyk w bruk drogi”. I. Franko, w młodości będąc „socjalistą z sympatii, jak chłop”, podczas „partiad” wielką nadzieję pokładał w Rusko-Ukraińskiej Partii Radykalnej (I. Franko, M. Pawłyk, J. Łewycki, S. Danyłowycz i in.; 1890). Dzięki niemu jej przemyślany program dostrzegał, w odróżnieniu od marksizmu, rewolucyjny element nie w proletariacie, a w chłopach, wykazywał w nich aktywną siłę społeczno-polityczną Galicji, dowodził, że „w sprawach narodowych dążyć będzie do podniesienia narodowej samoświadomości i solidarności w masach całego rusko-ukraińskiego ludu” (Ukraińska myśl społeczno-polityczna w dwudziestym stuleciu. — T. 1, 1983). RUPR nie wytrzymała próby rzeczywistości, po porażce w głosowaniu rozpadła się na cztery ugrupowania (1898), o co właśnie partyjni koledzy obwiniali I. Frankę: „liderowi myśli narodowej wskazano drzwi”; najbliższy towarzysz M. Pawłyk nazwał go „politycznym trupem” (R. Horak). Rok wcześniej I. Franko z bólem przyznawał w liście do tegoż M. Pawłyka (18 maja 1897): „Zbyt często nachodzi mnie psychiczna niemoc, jakaś dzika tęsknota, że nawet żyć się nie chce”. Analogiczne nastroje zaznaczyły się w liryce poety: „Z drobnych ukłuć moje powstały rany, / Cząstkami żarła moje serce tęsknota”. Mimo kryzysu partyjnego I. Franko krytycznie przewartościowywał pojęcie „naukowy socjalizm” K. Marksa, F. Engelsa, jeszcze w artykule „Z historii ruchu robotniczego w Austrii” (1886) ostrzegał, że marksowska „filozoficzna” doktryna zawiera w sobie niebezpieczną dla ludzkości „ideę despotyzmu i zniewolenia nie tylko ciał, ale jeszcze bardziej dusz, myśli ludzkich”. Będąc przeciwnikiem „wszechmocnej siły państwa”, „państwa narodowego”, narzucanego przez F. Engelsa, które „stałoby się ogromnym narodowym więzieniem”, I. Franko konsekwentnie bronił praw konkretnego człowieka, w artykule „Czym jest postęp?” (1903) deklarował, że „własna wola i własna myśl każdego człowieka musiałaby zniknąć, zmarnieć, bo państwo uzna ją za szkodliwą, niepotrzebną”. Niestety, ani współcześni, ani potomni nie posłuchali przestrogi pisarza. I. Franko przestrzegał przed żonglowaniem marksistowską terminologią, radził J. Baczyńskiemu być ostrożniejszym przy używaniu werdyktów w rodzaju „religia – to wytwór burżuazji, narodowość – to wytwór burżuazji, państwo narodowe – to wytwór burżuazji” (krytyczny odzew na broszurę „Ukraina irredenta”, 1895). W przedmowie do zbioru „Mój Izmaragd” bronił modelu „narodowej samodzielności pod każdym względem, kulturalnym i politycznym”, drogi do której „leżą wprost pod naszymi nogami i że tylko od naszej świadomości tego ideału, od naszej zgody na niego będzie zależeć, czy pójdziemy tymi ścieżkami do niego, czy może zwrócimy na zupełnie inne ścieżki”. To, że w jego świadomości mieściły się dwie niekompatybilne – marksistowska i narodowa – ideologie, nie stanowiło sprzeczności dla psychotypu secesyjnego, który przebywał w dramatycznym dialogu z samym sobą, co psychoterapeuci przyjęliby za zespół dwubiegunowy. Ta ambiwalencja pojawiła się jeszcze we wczesnym okresie twórczości I. Franki, kiedy on, pragnąc być innym, wyjść poza granice siebie, wybrał sobie pseudonim Myron, bo tak, zważając na dzień chrztu (17 sierpnia), który zbiegł się z dniem imiennego wielkomęczennika, od małego go nazywano, „aby uchronić od śmierci” (J. Hrycak). Drugie imię stało się symbolem i rzeczywistością twórczości i życia pisarza, pełniło kompensacyjną funkcję maski w jego utworach, skłaniało do przemyślenia prawomocności takiego zabiegu. Analizując istotę ludzkiej natury, zwłaszcza twórczej, powołując się na spostrzeżenia M. Dessoir („Podwójne ja”, 1896), pamiętając wykłady J. Ochorowicza – wykładowcy Uniwersytetu Lwowskiego, I. Franko był przekonany, że „każdy człowiek, oprócz świadomego ja, musi mieć w swoim wnętrzu jeszcze jakieś drugie ja, które ma osobną świadomość i pamięć, swój osobny sąd, swoje uczucie, swój wybór, swoją zastawę i swoje działanie – jednym słowem, ma wszystkie cechy, które stanowią psychiczną osobę”. Dialektyka Ja i nie-Ja (inny) usprawiedliwia pojawienie się „sobowtórów” w literaturze, koryguje wyobrażenie o „całym człowieku”, ale mimowolnie inspiruje przejawy dwulicowości. (B. Tycholoz), może sięgać sensu konfliktowego, jak w przypadku Franki, między socjalizmem a nacjonalizmem, ucieleśnionego w postaci Myrona – koncepcyjnego alter ego autora, który szczerze miał nadzieję, że „socjalistyczny ład wcale nie jest sprzeczny z rozwojem narodowym”. Nieprzypadkowo niemal jednocześnie w dorobku pisarza pojawiały się ideowo niekompatybilne utwory o treści nacjonalistycznej i socjalistycznej. W wierszu „Nie pora, nie pora, nie pora…” (1880) broniono prawa ukraińskości do statusu pełnowartościowego podmiotu historycznego postępu (nie bez powodu autor w zbiorze „Wiersze na tematy społeczne”, wydrukowanym w 1913 r., nazwie ten utwór „hymnem narodowym”), natomiast w wierszu „Do towarzyszy z więzienia” (1878) wyłożono „kodeks honorowy proletariusza” (M. Tkaczuk). Zwrot I. Franki ku priorytetyzacji bytu narodowego nastąpił podczas znamiennego wydarzenia w 1898 r., uwarunkowanego datą jubileuszową – stuleciem od dnia publikacji pierwszych trzech części heroikomicznego poematu „Eneida” I. Kotlarewskiego oraz 25-leciem działalności literackiej samego I. Franki. Z tej ważnej okazji poeta napisał odę „Wielkie rocznice”. W postaci kozaka, starego bandurzysty Newmyraki, stanął duch niezniszczalności Ukrainy. Powitalny patos narodowej egzystencji wybrzmiał wkrótce w publikacji dialogu filozoficznego „O zmierzchu wieku (Rozmowa w nocy przed nowym rokiem 1901)”: ustami Ilariona podczas dysputy z Zenonem, przy bronieniu idei równouprawnienia narodów, poruszono problem „odrodzenia narodowości, państwowych i niepaństwowych”. Według przekonania I. Franki, „wszystko, co wykracza poza ramy narodu, to albo faryzeizm ludzi, którzy międzynarodowymi ideałami chcieliby przykryć swoje dążenia do panowania jednego narodu nad drugim, albo chorobliwy sentymentalizm fantastów, którzy chcieliby szerokimi »wszeludzkimi« frazami pokryć swoje duchowe wyobcowanie od rodzimego narodu” („Poza granicami możliwego”). Analizując nierówny „postęp” ukraińskości, przestrzegał przed niebezpieczeństwem utraty poczucia tożsamości narodowej, co grozi niebytem, gdy jest się uzależnionym od cudzych interesów kolonialnych czy kosmopolitycznych,

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

…ale zgęszczała się. Austro-węgierska despocja traktowała Iwana Franka, jak sam mówił, „jak zwykłego złodzieja”. Jej absurd został przedstawiony w noweli „Na dnie” i w „Sonetach więziennych”, które należy uważać za dokumenty oskarżycielskie wobec ówczesnego panującego systemu: „To dom płaczu, smutku i westchnień, / Gniazdo udręk, zepsucia i męki! / Kto tu wszedł, zrzućcie tu zęby i ręce, / Wstrzymajcie myśli, rzeczy i pragnienia!”. Prawnicy mogą powiedzieć, że państwo ma prawo do obrony, jednak autorytarny, represyjny reżim nie powinien znajdować żadnego usprawiedliwienia. Sprawiedliwość historyczna postawiła wszystko na swoim miejscu, bez udziału prawników. Austro-węgierskie imperium, które ambitnie uważało się za nienaruszalne, wieczne, zniknęło w mroku przeszłości, a Iwan Franko pozostał tu i na zawsze: ono należy do nicości w porównaniu z nim. Jednak żył on w swojej przestrzeni i czasie i nie mógł wyjść poza nie; uważano go, dzięki wątpliwym oskarżeniom ówczesnych państwowo-biurokratycznych struktur, za typ społecznie niebezpieczny, co posłużyło za jedną z przyczyn odmowy objęcia przez niego katedry literatury ruskiej (ukraińskiej) Uniwersytetu Lwowskiego. Świetnie obroniwszy na Uniwersytecie Wiedeńskim rozprawę „O Barlaamie i Jozafacie oraz przypowieści o jednorożcu” (1893), wysoko ocenioną przez promotora, profesora W. Jagicia, i profesora J. Jireczka, mając dyplom doktora filozofii, Iwan Franko w pożyczonym fraku odbył pomyślnie habilitację 22 marca 1895 r., wygłosił próbny wykład o poemacie „Najmitka” T. Szewczenki na Uniwersytecie Lwowskim, który zresztą swego czasu nie ukończył z powodu niebezpiecznych dla władzy radykalnych poglądów, a wyższe wykształcenie zdobył w Czerniowcach. Rada Wydziału Uniwersytetu Lwowskiego oraz austro-węgierskie ministerstwo oświaty odrzuciły kandydaturę Iwana Franki na stanowisko docenta. Można powoływać się na różne podstawy, nawet na jego ówczesne sympatie socjalistyczne, lecz decydująca okazała się banalna kakistokracja, strach przed lepszym, uniwersalnym intelektualistą, bo wśród naukowców tamtych czasów Iwan Franko nie miał sobie równych. Gdyby wykładał, byłaby to inna uczelnia, inni studenci, jednak alternatywna historia nie zgadza się z surowymi realiami. Lekceważące podejście do jego możliwości intelektualnych dawało się też zauważyć w Naukowym Towarzystwie im. Tarasa Szewczenki, gdzie przydzielano mu obowiązki redaktora, a nawet korektora „Zapisków Naukowych NTSz”, w Literacko-Naukowym Wiestniku, w którym mimo wszystko udało mu się zgromadzić jasny zespół autorów, i tak dalej. Iwan Franko w tej społecznej organizacji naukowej o statusie akademii niemal „dziesięć najlepszych lat (1898–1907) oddał […] całkowicie pracy dla literatury i nauki ukraińskiej, a jego najcenniejsze prace powstały właśnie w tym czasie” (W. Hnatiuk), założył podwaliny „nauki o nauce, czyli naukoznawstwa” (I. Kowalyk). Prawie nikt tego nie zauważył, chyba że potomni. Wydarzenia tamtych czasów, które raniły duszę Iwana Franki, odbiły się na szeregu jego utworów, przede wszystkim na dramatycznej poemacie parabolicznym „Pochówek” (1898). Przewodnim motywem utworu, składającego się z trzech części, była narodowa… wyzwoleńcza wojna Ukraińców przeciwko etnicznie zupełnie obcym uciskającym ich, prawo uciskanego narodu do zbrojnego oporu, do walki o swoje pełnowartościowe, od nikogo niezależne życie. Niestety, główny bohater okazał się zdrajcą. Po uczcie z Polakami, którzy świętowali zwycięstwo nad powstańcami, staje się uczestnikiem pochówku „towarzysza w walce o wolność, / Wojownika, który był dla nas przewodnikiem, / I siewcy, który siał lepszy los”. Był wstrząśnięty, rozpoznawszy w denacie… siebie. Jako podżegacz śmierci Mirona-bohatera zostaje wrzucony do mogiły razem z trumną, więc surowa i sprawiedliwa kara była nieunikniona. Iwan Franko po surrealistycznej wizji pożegnał się ze swoim Mironem – nie tylko z literackim pseudonimem, ale i z własnymi politycznymi fantomami, jednak nie zdołał ostatecznie pokonać rozstroju dwubiegunowego, co udokumentowała Jarosława Melnyk („…І остатня часть дороги / Іван Франко в 1908–1916 роках”, 2006, 2016). Pożegnaniem z nimi, podobnie jak w niedokończonym poemacie „Leśna idylla” (zbiór „Semper tiro”), stała się utopijna poema-przypowieść „Mojsej”, skrojona na „tematy biblijne”, którą autor nazwał „weselnym darem” dla nieszczęsnego ukraińskiego narodu, a współcześni traktowali ją jako „najdojrzalszy owoc jego poezji” (M. Jewszan). Poświęciwszy się wielkiemu celowi – wyzwoleniu rodaków z niewoli, Mojsej wiedział, że do ziemi obiecanej nigdy nie wejdzie, tak jak zapowiedział surowy Bóg: „Ujrzawszy tę ojczyznę – / Sam do niej nie wkroczysz”. Dopiero jego śmierć zmusiła „leniwych nomadów”, przemienionych wreszcie w „lud bohaterów”, do zrozumienia istoty swojego proroka, bo wraz z jego utratą zniknęło to, „Co dawało im sens życia, / Oświecało i grzało”. Poemat, w którym przeprowadzono paralele między izraelską przeszłością a ukraińską współczesnością, miał osobiste podstawy u I. Franki, koncentrował jego ostre wewnętrzne przeżycia. Chodzi nie tylko o brak zbieżności horyzontów rozumienia między nim a społeczeństwem na polu polityki, pracy partyjnej czy społecznej. I. Franko nieświadomie dochodził do sedna – do uświadomienia sobie statusu pisarza w społeczeństwie, traktowanego nie w sensie immanentnym. Nie bez powodu on – pisarz światowego formatu narzekał na M. Drahomanowa: „Jako belletrysta prawie nic od niego nie skorzystałem; zdawało się, że nie zwracał uwagi na moją belletrystykę, a jeśli gdzie i na co zwracał, to tylko łajając. Pośrednio i bezpośrednio wciągnął mnie w publicystykę, ale nie lubił cudzych myśli, poza własnymi”. Takie było typowe wyobrażenie pisarza jako przewodnika narodu, budziciela, wychowawcy ludu; w przypadku I. Franki – Kamieniarza, na podstawie wiersza „Widziałem dziwny sen…”, nazwanego przez autora „poemą”. Dzięki lekkiej ręce krytyków i literaturoznawców pojawiło się wyobrażenie o jego kamieniarstwie nie w znaczeniu synekdochy czy alegorii, lecz jako podłoża „kulturowo i narodowo istotnego, cywilizacyjnego modelu twórczości, w zwierciadle którego Franko zaproponował przyszłym czytelnikom ocenę także własnej postaci” (Tamara Hundorowa). W ten sposób „mikroobraz” Kamieniarza „przerósł w megaobraz, aby ogarnąć zjawisko w ci lości” (O. Bahan). Pominięto przy tym klucz do adekwatnego odczytania wiersza, który autor podał we wstępie do wydania „Kamieniarze” (1912), wskazując, że chodzi o „alegoryczny obraz gromady pracowników”. Dlatego w „poemacie”, napisanym „celowo dość trudnym stylem, aby wywołać najpierw wrażenie przygnębiające, a potem wyzwalające”, „nie określono ani czasu, ani miejsca, lecz całą akcję przedstawiono jako senną wizję”. Ostrzegał on, że „opowiadanie” w formie pierwszej osoby „nie ma charakteru autobiograficznego [podkr. – J. K.] i należy je uważać za poetycką fikcję [podkr. – J. K.] oraz plastyczną projekcję tego nastroju, który w owym czasie przeżywał nie tylko ja sam, lecz zapewne nie tylko ja”. Niestety, krytyka nie zawsze uwzględniała horyzont oczekiwań poety, często utożsamiając go z bohaterem-kamieniarzem (T. Salyha), rzadziej sięgając po dekanonizację Franki-Kamieniarza (Tamara Hundorowa), w wyniku czego powstał dystans między tekstem a jego recepcją, co pociągnęło za sobą dowolne traktowanie systemu obrazów. Taka interpretacja uzasadniona jest historycznymi okolicznościami nieposiadającej podmiotowości Ukrainy, z opróżnionymi politycznie i kulturalnie niszami, które zmuszeni byli wypełniać pisarze, poświęcając własny talent, by wykonywać obowiązki polityków, ekonomistów, psychologów, dziennikarzy itp. W takim przypadku literaturę traktowano w utylitarnym rozumieniu jako funkcję polityczną, publicystyczną, kronikarską, dydaktyczną, gnoseologiczną itd., lekceważąc jej podstawę artystyczną, bez której nie jest ona możliwa w swoim właściwym znaczeniu. Przełom w takim postrzeganiu jej dokonał się u I. Franki po szeregu konfliktów ze społeczeństwem. Jego zbiór filozoficzny „Mój Izmaragd” (1898) pokazał, jak autor „przerósł samego siebie i współczesne pokolenie, jak daleko wyprzedził innych i oderwał się w rezultacie od próżności współczesnego życia, od tego gwaru, którym żyły i żyją partie, koterie i poszczególni ludzie” (M. Jewszan). W trudnym dla siebie czasie „duchowego oświecenia, samoświadomości” analizował on „to, co przeżył w głębi swego Ja”, dążył do „odzyskania, odnowienia tego wewnętrznego Ja, choć to metafizyczne nieznane nie pozwalało mu uporządkować jego duchowego wszechświata” (M. Żulynski). Zbiory „Z dni żałoby” (1900) i „Semper tiro” (1906) były uwarunkowane tymi samymi przyczynami, co „Mój Izmaragd”. Oczywiste stało się uświadomienie sobie „duchowego sieroctwa”, tragicznego losu poety zaprzężonego „do taczki życiowej”, który „Pracował bez wytchnienia, a zrobiono tak mało, / I innych ogrzewał, aż w końcu zabrakło / W jego własnym sercu zapału, ani wiary” („Pokonałem siebie”). Gorzką prawdę odkryły mu dopiero wtedy, gdy zlekceważył skowordzkią zasadę pokrewnej działalności; wizje ekstatyczne – własne „niedośpiewane pieśni, / przedwcześnie utopione w błocie!”. Błagały one beznadziejnie choćby o okruch ciepła i serca, lecz natrafiały na duchową bezsilność poety: „Skąd ja wam wezmę ciepła, siostrzeńcy? / Usta moje zamarzły od mrozu. / A serce mi wyżarła żmija”. Dopiero Lesia Ukrainka w liście z 13–14 stycznia 1903 r. odpowiedziała na duchową traumę I. Franki. Poetka była głęboko poruszona szczerą medytacją „Północ. Głucho. Zimno. Wiatr wyje” oraz wiersze „Jak głowa boli…”, które weszły w skład cyklu „Z dziennika”: „Niemal żaden z Waszych wierszy nie odezwał się we mnie tak głęboko, aż gdzieś w głębi serca, jak te karty „Z dziennika”. Nie wiem, co się z Wami działo w ów straszliwy dzień, którym opatrzone są wiersze, wiem tylko, bo wyraźnie słyszę, że był straszny […]. Jedna karta z takiego dziennika ścina krew!”. Nie na darmo poetka ceniła intymną i miłosną liryką Iwana Franki bardziej niż wiersze obywatelskie, przepełnione bezpośrednią retoryką. To nie były „żałobne treny obywatela” ani jego „samozaprzeczenie”, jak sądził M. Zerow. Iwan Franko wykształcił w sobie charakter stoika, zdolnego w samotności znajdować adekwatną odpowiedź na wyzwania bezlitosnej rzeczywistości. W wierszu „Błogosławiony mąż, który idzie na sąd nieprawych…”, opierając się na doświadczeniu T. Szewczenki („Błogosławiony mąż na łukawą…”) i P. Kulisza („Wariacja pierwszego psalmu Dawida”), polemizując z wersją biblijnego proroka, sformułowaną w epigrafie „Błogosławiony mąż, który nie idzie na radę bezbożnych”, wyprowadził obraz zasadniczej, nieugiętej osobowości, zdolnej przeciwstawić się destruktywnym siłom: „Błogosławiony mąż, który pośród gwaru i krzyku / Stoi jak dąb wśród gromu i burz, / Na zgodę z podłością nie wyciąga ręki”. Skierował wezwanie do głuchego społeczeństwa, lecz nie usłyszał oczekiwanej odpowiedzi, chyba że liczyć Legion Ukraińskich Strzelców Siczowych, które uważał za „zwierciadło” i „dążenie” swojej duszy (Ja. Soltykowycz); w listach strzeleckich figurował jako członek honorowy USS, błogosławiąc swojego syna Petra do szeregów ukraińskiego Legionu. Zapomniany przez społeczeństwo pisarz, leczący się w „Przytułku dla chorych i wyzdrowieńców USS we Lwowie”, stale utrzymywał kontakty z siczowcami, którzy po jego śmierci pochowali go na Cmentarzu Łyczakowskim i uczcili pamięć „kamieniarza ukraińskiego odrodzenia” (Jarosława Melnyk). Oni widzieli w nim swojego nauczyciela, „pierwszego żołnierza pierwszego szeregu pierwszej czambuły kamieniarskiej setni”, dlatego z „orężem w ręku” wypełniali jego testament. Ich celem była „Ukraińska Państwowość w granicach etnograficznych i umożliwiony przez nią intensywny rozwój kulturalny” (I. Bałuk), na czym nalegał Iwan Franko. Artykuł poświęcony jest wyjaśnieniu rozbieżności między rozpowszechnionym wyobrażeniem o pisarzu, zwłaszcza takim formacie jak Iwan Franko, a realiami jego istnienia w konkretnym czasie historycznym i przestrzeni, poza którymi nie da się wyjść, w ramach społeczeństwa i procesu literackiego, o często nieobecnej zbieżności horyzontów rozumienia między osobowością twórczą a otoczeniem. I sprawa tu nie tkwi w kreatywnych przełomach Iwana Franki, niedostępnych współczesnym, ani w typowym myśleniu, często niepojętym dla ogółu, lecz w braku optymalnego pola komunikacyjnego między nimi, które warunkuje nieuchronną samotność artysty, niemieszczącego się w żadnych szeregach typologicznych. Słowo „geniusz” niczego nie wyjaśnia, jedynie wskazuje sposób istnienia wyjątkowej postaci, skazanej na niewypowiedziane cierpienia i wyobcowanie, na złożone, sprzeczne poszukiwania (bez jakiegokolwiek punktu odniesienia) samego siebie w sobie, drogą prób i błędów, ciągłego utwierdzania się przez zaprzeczanie, na podstawie nieomylnej intuicji. Sytuację Iwana Franki komplikuje ponadto to, że znajdował się w prądach secesji, od tradycji do nowacji, na skrzyżowaniach przyciągania i odpychania, borykał się w ukraińskiej kolonialnej, pozapodmiotowej sytuacji z opróżnionymi niszami bez własnych polityków, ekonomistów, publicystów, naukowców itp., które pisarze musieli zapełniać kosztem swojego talentu. Iwan Franko musiał stać się nie tylko polifunkcjonalny, lecz także przewodnim generatorem perspektywicznych idei zarówno w literaturze, pracy społecznej i politycznej, jak i w społeczeństwie, czasem sprzecznych, jak połączenie modnej wówczas doktryny socjalistycznej z narodową mentalnością. Był skazany na konflikt z każdym systemem, w który się nie wpisywał, czy to była władza austro-węgierska, czy RURP, czy wybory do parlamentu wiedeńskiego, czy poruszeni Polacy we Lwowie, czy „nowoeroici”, czy uległe kakistokracji Uniwersytet Lwowski i NTSz im. Tarasa Szewczenki, czy patrioci, którzy widzieli w nim jedynie Kamieniarza, Wiecznego Rewolucjonistę, a nie takiego, jakim był naprawdę, przede wszystkim pisarza, który na przełomie XIX i XX wieku ostatecznie zrozumiał, że znalazł się w absolutnej samotności. Obracał się w centrum ukraińskiego społeczeństwa, literatury narodowej i światowej, a jednocześnie jakby znajdował się poza nimi. Pisarza, który uświadomił sobie swoje prawdziwe powołanie, podtrzymywała jedynie Leśja Ukrainka, dzieląc cierpienie osobowości twórczej niezrealizowanej w pełni. A w ostatniej drodze, 29–31 maja 1916 r., towarzyszyli mu strzelcy siczowi; wśród krewnych (żona Olga leżała chora) był syn Petro, brat zmarłego, Zachar. „Przyjaciel zmarłego, radca Karol Bandrowski” wraz z Eleną – żoną W. Hnatiuka – i Olgą Rozdolską podjęli się organizacji pogrzebu. Nie mieli „przyzwoitej koszuli” dla zmarłego, którego chowano w wyszywance pożyczonej od Szuchewyczów. Ceremonia pożegnania, zainicjowana przez NTSz, z udziałem przedstawicieli Powszechnej Rady Ukraińskiej, zgromadziła 10 tys. osób, jednak oczekiwanego porozumienia z Iwanem Franką nie osiągnięto. Seminarzystom zabroniono odprawiania nad pisarzem żałobnych śpiewów, powołując się na jego „ateizm”. Obrzędu pożegnania dokonał ks. Włodzimierz Hurhula, mimo że pisarz odmówił spowiedzi. Trumnę złożono do… wynajętego „hotelowego grobowca” Sasów-Motyczyńskich. I dopiero w 1921 r., dzięki staraniom NTSz, prochy Iwana Franki przeniesiono na działkę, którą w końcu wydzielił na Cmentarzu Łyczakowskim lwowski Magistrat po pięcioletniej (!) biurokratycznej przepychance. Taka jest ironia losu niezwykłej osobowości, którą patetycznie tytułuje się Kamieniarzem, Wiecznym Rewolucjonistą. Czy nie czas podejść do sprzecznego Iwana Franki właśnie od Iwana Franki jako tekstu, odnajdywać adekwatne, tylko jemu właściwe kody czytania, opierając się na nich, a nie na subiektywnych wyobrażeniach czy interesach korporacyjnych, nie przykładając do niego nieprzystających mu matryc? Czy nie czas wreszcie zrozumieć go takim, jakim był, co udało się Lesi Ukrainka…

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

Mychajło Hruszewski: „Jak Szewczenko kładł swoje święte testamenty”

Jestem przekonany, że przed 35. rocznicą Niepodległości Ukrainy ważne jest przypomnienie nieprzemijającej wartości fundamentalnych objawień Szewczenki w przemyśleniach i wykładzie wielkiego Ukraińca Mychajła Hruszewskiego – we wrześniu 2026 roku obchodzimy 160 lat od czasu jego urodzin. Zatem przedstawiam żywe teksty samego Mychajła Serhijowycza z jego charakterystycznymi wyrażeniami i słówkami, wnioskami i odczuciami, a mianowicie: kilka głęboko przemyślanych i żarliwych wyciągów z utworów Hruszewskiego z początku ubiegłego wieku w ich chronologii. Wołodymyr MELNYCZENKO, doktor nauk historycznych, laureat Narodowej Nagrody Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki 1902 r. Wystąpienie na święcie Szewczenkowskim w Krakowie: „Życie Szewczenki – to księga nauki dla nas, tak samo, jak i księga jego pieśni. Obraz proroka, zamęczonego za Ukrainę, wstaje przed nami nie w wiekami oddalonym od nas otoczeniu, a w okolicznościach prawie współczesnych, nieprzeżytych do dziś, wśród których trwa nadal ta sama walka o prawa obywatelskie i narodowe, która rozbiła życie naszego największego poety i wielu, wielu innych. Księga nauki...” Dokładnie i poruszająco: księga poezji jako księga nauki… Tamże: „Historia wielkich dusz bardzo często zmienia się w historię wielkich cierpień, ale i w światowej galerii męczenników ludzkości niełatwo znaleźć parę ciężkiemu losowi naszego Kobziarza, tak jednolity, od początku do końca w jednym tonie prowadzony obraz cierpień, jaki daje jego życie”. 1907 r. Artykuł „Dzień Szewczenki”: „Poeta uczucia, poeta serca! Szlachetne serce wielkiego ukraińskiego narodu! Ono czuło to, co tak niejasno jeszcze przedstawiało się myśli – i umiało wylać w pieśni swe uczucia i przeczucia, wskazując drogę jej. W godzinę czarnej niewoli ono opłakało krwawymi łzami los zakrepostionego, zniewolonego ukraińskiego narodu, i cały wiek ludzki minął, póki te uczucia stały się uczuciami obywatelstwa, jego świadomością, i ta świadomość rozbiła kajdany pańszczyzny. W dobie ożywienia dla zewnętrznej, dekoracyjnej historii Ukrainy ono rozmiotło te marne dekoracje, pozrzucało w błoto różnych jaśnie wielmożnych i na to miejsce wyprowadziło i nieśmiertelną sławą okryło innego, bezimiennego masowego bohatera – wolnościolubny ukraiński naród dawnych wieków. I znów minęły dziesięciolecia, zanim przewrót w poglądach na przeszłość Ukrainy wszedł w świadomość naszą, skrystalizował się w poglądach historycznej myśli”. I znów minęło ponad sto lat, a historyczne myśli, sformułowane przez Mychajła Hruszewskiego, cierpliwie czekają na pełne wcielenie. 1909 r. Artykuł „W czterdziestą ósmą rocznicę Szewczenki”: „I całe dziesięciolecia podjarzmieniowego życia, ciężkiego zniewolenia ukraińskości postać genialnego chłopa pańszczyźnianego pozostawała niemal samotnym błogosławieństwem odrodzenia. Jako symbol tego odrodzenia ona pozostanie na wieki drogocennym skarbem ogólnonarodowym, wspólnym szczytom i dołom naszego społeczeństwa, wspólnym wszystkim kierunkom jego, wszystkim częściom naszej ojczyzny, podzielonej, przykutej do różnych organizmów państwowych, ale niepodzielnej i nierozerwalnej. Żadne imię w naszej długowiekowej, pełnej bogatej treści tradycji nie panuje tak absolutnie, tak niepodzielnie i pełno nad naszymi sympatiami, nie cieszy się taką bezgraniczną miłością, wolną od wszelkich zastrzeżeń i ograniczeń, jak to szlachetne imię wielkiego śpiewaka wielkiego smutku ukraińskiego ludu i jego wielkich nadziei. Żadne imię nie wiąże nas w jedną narodową całość, jak ono”. Sto lat po narodzeniu Tarasa Szewczenki żadne imię nie stało wyżej jego imienia dla każdego Ukraińca, dla całej nacji. Ponad dwieście lat po tym – tak samo! 1911 r. Artykuł „Dwa jubileusze”: „W momencie śmierci Szewczenki rozumienie znaczenia wielkiego ukraińskiego poety i w ogóle wagi ukraińskiej narodowej twórczości było dostępne tylko kółkom inteligentów… Teraz kult Szewczenki i w jego osobie – kult narodowego słowa niezmiernie się rozszerzył, objął ogromne masy półinteligencji, idzie silnie i niezmiernie w głąb mas ludowych… Cyfry sprzedaży Szewczenkowego „Kobziarza” w ostatnim dziesięcioleciu nie pozostawiają w tym żadnej wątpliwości. I ten rezultat został osiągnięty przy okolicznościach rzeczywiście niemożliwych, przy zakazach i represjach, które nie mają sobie nic równego”. Któż mógł pomyśleć, że w XXI wieku w warunkach niepodległej Ukrainy nakłady wydań Szewczenki nie będą w pełni odpowiadać jego ogólnonarodowej sławie i narodowym interesom państwa. 1912 r. Artykuł „Szewczenko i ukraińska przeszłość”: „Szewczenko otworzył nowy świat ukraińskiej poezji i ukraińskiemu obywatelstwu, jego myśli i uczuciu. Nawet trudno teraz sobie wyobrazić, jakie szerokie okręgi otwierał on mu, ile nowego dawał. Jedną z takich nowych dziedzin, którą, można powiedzieć, po raz pierwszy otwierała jego twórczość, było poetyckie opracowanie ukraińskiej przeszłości, głównie epoki kozackiej… W starej przeszłości Ukrainy on uczył się cenić nie huczną sławę, nie huk zwycięstw i ognie pożarów, a dążenie do prawdy, wolności, ogólnego dobra. I on, nie bojąc się wyrzutu i drwiny, wyciągał rękę tym dawnym bojownikom, choćby świat sławił ich rozbójnikami, złodziejami, „piętnem w naszej historii” – kiedy czuł w nich te dążenia do prawdy i dobra…”. Hruszewski i dziś przypomina nam, śladem Kobziarza, komu w historycznej przeszłości wyciągać rękę, a od kogo odwracać się… 1914 r. Artykuł „Szewczenkowe stulecie”: „Żadnymi środkami nie można zniszczyć słów Szewczenki, które brzmią w ludowej duszy… Ukraińskość idzie twardą, ciężką, ale pewną i prostą drogą do wzrostu, do siły, do ogólnego uznania. Każda przeszkoda, którą musi zwalczać na swojej drodze, rozwija w niej tylko energię i wytrwałość. Zakazy, którymi obłożono Szewczenkowe stulecie, będą błyskotliwym dowodem tego. I lepszego efektu, lepszej pamiątki dla ukraińskości Rosji koniec końców nie mógłby zostawić po sobie stuletni jubileusz naszego Wielkiego Poety, jak ten ogólny ruch, wywołany zakazami jego świętowania”. Drugie Szewczenkowe stulecie, przynajmniej, zakończyło się bez zakazów. Ale nie mieliśmy możliwości świętować 200-lecia poety w pokojowej atmosferze w pełnej sile. Nikt nawet nie myślał, że droga ukraińskości do ogólnego uznania będzie tak ciężką i na początku XXI wieku… Nie spodziewali się pełnoskalowej zbrojnej inwazji Rosji na Ukrainę. Nie wczytywali się w ognistą, po szewczenkowsku proroczą artykuł Mychajła Hruszewskiego o bolszewickim pochodzie przeciwko Ukraińskiej Republice Ludowej na początku 1918 roku… 4 lutego 1918 r. Artykuł „Oczyszczenie ogniem”: „Z pełną oczywistością występuje motyw walki narodowej, w samej surowej i nieupiększonej formie, przynajmniej w poglądach i wypowiedziach szeregowej masy. Dla niej zadaniem tego pochodu jest „bić chochołów”, którzy po 250-letnim zniewoleniu odważyli się podnieść głowy i zrzucić z siebie moskiewskie jarzmo. Inteligentniejsi przywódcy bolszewików nie ujawniają tak szczerze rzeczywistych motywów narodowych, ale z ich taktyki wynika to samo zadanie: zawrócić z powrotem do moskiewskiej służby zbuntowanych ukraińskich poddanych, a w tym celu zniszczyć ośrodki kulturalne Ukrainy, inteligentne siły ukraińskie… To kontynuacja pod kłamliwymi demagogicznymi bolszewickimi hasłami tego samego zadania wyniszczenia ukraińskości… Teraz w najbardziej oczywisty sposób mamy walkę samych narodów – wielkoruskiego i ukraińskiego. Jeden napada, drugi broni się”. Taka dokładna, lapidarna analiza sytuacji historycznej jest jeszcze bardziej stosowna do obecnej wojny rosyjsko-ukraińskiej, która ujawnia mentalną niekompatybilność dwóch narodów w kontekście niezmiennej od wieków imperialnej polityki Rosji. Mówiąc słowami Mychajła Hruszewskiego, rosyjscy wrogowie ukraińskości już wtedy dawali „generalną bitwę naszemu życiu narodowemu”. 4 lutego 1918 r. Artykuł „Oczyszczenie ogniem”: „Ukraińskość w końcu ją wygra, to wiemy. Ale straty jej będą wielkie, to widzimy. I rozstrzeliwani są w niej nie tylko ludzie, ale i idee. Niszczone są nie tylko miasta, ale i tradycje. Wiele spłonęło już w tym wielkim ogniu i jeszcze spłonie. Ludzie wyjdą z niego nowi i nowymi oczami spojrzą na świat”. Wrażenie jest takie, że zostało to napisane dosłownie w naszych czasach… Zatem proroctwo? Nie bez tego. W każdym razie jest i prostsze wyjaśnienie: uczony oceniająco dokładnie utrwalił zarys agresywnej wojny Rosji przeciwko Ukrainie, której my wtedy nie wygraliśmy, ale w końcu obowiązkowo wygramy… 1919 r. Artykuł „Rocznice Szewczenki”: „Długie czasy Szewczenko był symbolem ukraińskości – nie tylko kulturalnym, narodowym, ale także społecznym i politycznym. Z niemożności mówienia we własnym imieniu jasno i wyraźnie tego, co chciało się powiedzieć, trzeba było powoływać się na tego klasycznego świadka jako wyraziciela marzeń i pragnień ludowych, rozszyfrowywać jego obrazy poetyckie, podkreślać jego aluzje, niejasne i niewyraźne”. M. Hruszewski Czyżby w latach niepodległości proroctwa i lekcje Szewczenki zostały zapomniane lub nie do końca rozszyfrowane? Przynajmniej na początku trzeciego stulecia Szewczenki musimy przyznać, że historia spotkań Tarasa z imperialną Moskwą – realnych i wirtualnych – prawie niczego nas nie nauczyła. Bo inaczej w ukraińskich relacjach z nią w okresie poradzieckim byłoby o wiele więcej duchowej siły i historycznej przenikliwości Szewczenki, zdrowego rozsądku i bezkompromisowej wiary, państwowotwórczej mądrości i politycznej determinacji. Na koniec posłuchajmy, jak proroczo i wzywająco brzmią nawet po ponad stu latach słowa Hruszewskiego z już cytowanego artykułu „W czterdziestą ósmą rocznicę Szewczenki”: „Energiczną pracą… powinny nasze kraje ogłosić swoją wdzięczność nieśmiertelnemu budzicielowi ukraińskiego życia, swój pietyzm dla jego wieszczej twórczości, swoją wierność jego świętym testamentom. I zarazem pokazać, że dzieło zrobione przez niego wydało swój plon. Że Ukraina, zbudzona dzwonem jego strun, żyje. Że podzielone części ukraińskiej ziemi już zebrały się w sobór wielki. Że stają się już jednolitym ciałem narodowym, ożywionym jednym sercem, jedną myślą, jedną krwią i jednym mózgiem. I rozwija się już w tym odrodzonym i zjednoczonym organizmie ta siła potężna, która w falach wysokiego uniesienia energii narodowej umiała dziwić świat. Jak mówi stara pieśń: Tym to stała straszna kozacka siła, Że u nas, panowie młodzieńcy, Była wola i myśl jedyna... Pokażmy, że wraca do nas ta dawna siła. Ogłośmy ją światu!” Ogłaszamy! Posłowie I niech spełnią się prorocze słowa wielkiego Ukraińca Mychajła Hruszewskiego: „...Ukraina przejdzie przez wszystkie wstrząsy, jej życie gospodarcze i społeczne wejdzie w swoje brzegi, zdobycze… będą utrwalone, interesy pracujących ukraińskich warstw będą zabezpieczone, kulturalne i narodowe warunki ukraińskiego życia potwierdzone, interesy narodowe innych narodowości Ukrainy także”. My wiemy i czujemy, że Taras Szewczenko i Mychajło Hruszewski z nadzieją patrzą na wszystkich Ukraińców… I na każdego z nas… ________________ 1 Szczegółowo zob.: Melnyczenko W. Mychajło Hruszewski: „Szewczenko – święty sztandar narodowy” : 100 historii i opowieści o dwóch ukraińskich geniuszach. Kijów, 2017. 440 s.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

nie czekali sławy. Swoją niepowtarzalną poezją w literaturę wchodził cicho, ale pewnie, był przekonany, że czas za każdym razem potrzebuje nowego artysty, zdolnego tworzyć dla ludzi, rozumieć ich, uczyć godnie pokonywać trudności, nie marnieć duszą. W ciągu ostatnich lat organizatorzy Czytań Zatuływitrowskich wspólnie z wydziałem oświaty i nauki Czerkaskiej Obwodowej Administracji Państwowej przeprowadzają obwodowy konkurs recytatorów utworów W. Zatuływitra. Zwycięzcami tegorocznego konkursu zostali wychowankowie Kaniowskiej Szkoły Sztuk oraz Czerkaskiego Kolegium „Berehynia”: Zachar Cokało, Sofija Mostowa, Marija Szewczenko, Jana Błażijewśka, Władysława Sapsaj, Anastasija Zełeńko, Sniżana Jaroszynśka, którzy zostali nagrodzeni dyplomami i nagrodami. A także za znaczący wkład w rozwój ukraińskiej kultury oraz aktywny udział w Czytaniach Zatuływitrowskich dyplomami nagrodzono Ołeksandrę Proszak, Lubow Połonśką, Iwana Nosenkę, Anastasiję Jaromłenko, Tarasa Ławrentjewa. Na ciepłe wspomnienie o Wołodymyrze Zatuływitrze przybyli goście z Kijowa: sekretarz odpowiedzialny Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki Switłana Feszczenko, działacz społeczno-polityczny, naukowiec w jarzmie, plecie, // i rady nie ma.”; “Patrzę, jak czas // płynie! przelewa się... // Niby woda.”); samotności (“Zostały zboża // i w ulach pszczoły... // Ciebie tylko nie ma.”; “Mój świat się złamał: // przyjaciele – jeden po drugim – // rzucają mnie.”), co w zbiorze czasami realizuje współbrzmienie wewnętrznej kardiogramu uczuć autora z pejzażem przyrody (“Wiatrem gnana // samotna ta chmura... // co w niebie jedyna.”; // “Konwalii kwiat. // Kto teraz zapamięta? // Tylko liście żółte.”; // “Kwiat czerwony // jeden pośród ogrodu... // Czyżby to malwa?”); obrazu lirycznego podmiotu, który widział “wieś ... dzieciństwa... // Żal. Na cmentarzu” czy próg rodzinnego domu, który deptało “tyle nóg”; różnorodnych odcieni pór roku, które są utrwalone intuicyjnie na rejestrze odczuć, niby ślady na piasku, które “fala zmyje figlarnie”. W ten sposób praktycznie wszystkim trójwierszom-haiku właściwa jest kinematograficzność tkanki obrazowej pod znakiem zen-buddyjskiego kontemplowania otaczającego widziadła – różnorodnego otoczenia w spektrum zmienności. W końcu całościowa percepcja zbioru kształtuje się nie tylko na poziomie obrazowo-sensowej organizacji wierszy, ale i dzięki przemyślanej architektonice wydania. Dodatkowo na stronach wydania pojawiają się materiały ilustracyjne, zaadaptowane zarówno do ideowej nasyconości trójwierszy-haiku, jak i do światopoglądu autora. Zasada porządkowania zbioru jest częściowo lub w pełni współbrzmiąca z poprzednimi, gdzie decydującymi kryteriami struktury występują numeracja i datowanie, które poprzedza krótka autorska notatka w rodzaju słowa wstępnego. W ten sposób kolejne wydanie kontynuuje tradycję trójwierszy-haiku na gruncie narodowym, co utrwala indywidualność twórczej drogi oraz światopoglądową niezaangażowanie autora. A zasada podawania myśli, utkanych chronologicznie, pozwala prześledzić dynamikę autorskiej świadomości w przekroju czasowym. Na koniec pozostaje życzyć autorowi wzajemnego zrozumienia w dialogu “autor – czytelnik”, gdyż w całości “Puhacziwśkyj kahaneć” pozostaje wzorem ideału czystości autorskiego języka i głębi poetyckiej treści. publicysta Wołodymyr Honśkyj, redaktor naczelny gazety “Nacja i Derżawa” Marija Bazeluk, dziennikarz Ołeksandr Soproniuk i inni. Już nie po raz pierwszy w czytaniach bierze udział zespół chóralny “Dywo-Ptach” ze stolicy, którym kieruje Tetiana Biłasz, wnuczka Ołeksandra Biłasza. Zespół wykonywał pieśni do słów W. Zatuływitra, które do muzyki ułożył Ołeksandr Biłasz. Podniosłą atmosferę wydarzenia dopełnili także kobzarze – Taras Ławrentjew oraz Witalij Kobzar. Po zakończeniu oficjalnej części uczestnicy czytań wyruszyli do wsi Buczak, gdzie mieszkał artysta i znalazł tam wieczny spoczynek na górze Kozacki Szpyl. Na grobie tradycyjnie wybrzmiało dwadzieścia cztery uderzenia dzwonu wedyjskiej czaszy, wiersze poety. Zwieńczeniem czytań były odwiedziny posiadłości poety, gdzie do dziś rozłożyście rośnie zasadzony przez niego winogron, krzewy kaliny. Obecni kontynuowali dzielenie się wspomnieniami o życiowej i twórczej drodze W. Zatuływitra. Członkowie Fundacji wraz z dyrektorem wykonawczym Dmytrem Iwaniwym podsumowali czytania i omówili plany dotyczące kontynuacji pracy wokół imienia Wołodymyra Zatuływitra oraz przeprowadzenia dwudziestych piątych czytań.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

Oryginał po ukraińsku · tłumaczenie jest aktualizowane

Поет у пам’яті поколінь

Олена ФЕЩЕНКО, голова Черкаського обласного об’єднання ВУТ “Просвіта” ім. Т. Шевченка, заслужений працівник освіти України, кандидат педагогічних наук “…Я всього лиш мачинка в народі”. В. Затуливітер, “Астралія” “Людина. Народжується тіль% ки в однині. Кажеш: Я – й одразу починаєш відмінюватись: мене, мені, мене, мною, на мені… Вли% ваєшся в множину. Переходиш усі відмінки – вже не так страш% но”, – писав в одному зі своїх вір% шів Володимир Затуливітер. Прочитаєш ці рядки – і мимо% волі хочеться звернутися до поета: “Ви насправді не один. Щорічно коло шанувальників вашої твор% чості на Черкащині шириться, наповнюється людьми різного ві% ку, уподобань, у тому числі мо% лоддю. Ваші твори читають, вив% чають напам’ять, бо щедрий спа% док залишили нам. Дякуємо!” Сьогодні ведемо розповідь про відомого українського пое% та, прозаїка, журналіста В. Зату% ливітра, про традиційні читання. Принагідно згадаємо, що пер% ші Затуливітрівські читання відбу% лися влітку ще 2003 року – року загибелі українського поета, а цього літа пройшли 24%ті. Органі% заторами стали: Благодійний фонд імені Володимира Затули% вітра, Черкаське обласне об’єд% нання Громадської організації “Всеукраїнське товариство “Просвіта” імені Тараса Шевчен% ка”, Шевченківський національ% ний заповідник, історико%куль% турний заповідник “Трахтемирів”. Як і щороку, участь у читан% нях взяли просвітяни, письмен% ники, науковці, представники влади, молодь. Знаково, що пле% нарне засідання в останні роки проходить в ошатній залі Шев% ченківського національного за% повідника. Урочистості розпоча% Тетяна ТОРАК, м. Івано%Франківськ Поетичний вимір Юрія Рого% вого характеризується винятко% вою спробою врівноважити діа% лог у межах взаємин “автор – чи% тач”. Оптимальною для творчої реалізації виявилося активне опа% нування чужоземного зразка пое% тичного мислення – нетрадицій% ної на ґрунті української лірики практики хайку (хоку). Втім, за Гарольдом Блумом (1930–2019), “Література – це не просто мова, це також воля до інакомовлення, спонука до метафоризації, котру Ніцше колись означив як бажання іншості”. Некласичність поетич% ної форми не свідчить про “гір% шість” чи “кращість” письма. Проба інакшості, у якій Юрій Ро% говий вбачає нерозуміння доціль% ності власної творчості сучасни% ками, інколи визначальна гума% ністично, незважаючи на те що тривірші%хоку “не читають на площах!стадіонах, ними не зачи% туються мільйони читачів... Вони обрані для обраних. Цьому “сприя% ють” і наклади виданих книг: “по% дарункові” 30!50 примірників!” З іншого боку, Володимир Дани% ленко в доволі провокативній книжці “Лісоруб у пустелі. Пись% менник і літературний процес” (2008) відзначав важливість дру% горядних поетів, без творчості яких так званим першорядним було б важче відбутися (“другоряд% ний” / “першорядний” у цьому разі лися з покладання квітів до мо% гили Тараса Шевченка на Черне% чій горі. Співробітниця музею Ірина Юрченко презентувала доповідь “Володимир Затуливітер у пам’яті поколінь”, у якій висвіт% лила історію заснування читань, розвиток та значення їх для культурного життя Канівщини і Черкащини. Відомий поет став улюбленцем як старшого, так і молодшого поколінь сучасності. Його твори у цей складний для України час допомагають загли% битися в події минулого й оціни% ти сучасні, дізнатися про те, як жилося поету, як він і його одно% літки входили в самостійне жит% тя, як творили історію сучасної їм України, як виборювали її не% залежність. У читаннях традиційно бере участь народний депутат Украї% ни Віталій Войцехівський. У своєму вітальному слові він заз% начив: “Такі події об’єднують людей навколо української куль% тури, історії та духовних ціннос% тей. Вони нагадують, що саме слово, пам’ять і творчість фор% мують нашу національну іден% тичність та зміцнюють зв’язок між поколіннями…” Віталій Олександрович вручив літера% турно%мистецьку премію імені Володимира Затуливітра члену Національної спілки письмен% ників України Василю Клічаку за збірку “Дорога до Рудник”. Він став четвертим лавреатом ці% єї премії. Василь Йосипович по% дякував членам конкурсної ко% місії за високу оцінку його твор% чості. Учасникам читань був ці% кавим виступ лавреата, адже йо% му поталанило разом із В. Зату% ливітром працювати у видавниц% тві “Молодь”. За словами Васи% ля Клічака, Володимир Іванович був людиною надзвичайно тала% новитою, закоріненою в україн% ську культуру, й відзначався єв% ропейським сприйняттям світу. Підтримував письменників%по% чатківців, дбав про вихід у світ їхніх творів. Про творчість Затуливітра сказав слово голова Фонду, на% родний депутат VII скликання, член НСПУ Леонід Даценко: “Поет мав власну творчу манеру, по%своєму розважливо й глибоко дивився на світ, через поетичне слово тонко змальовуючи його. Поетичний засів Володимира Затуливітра зійшов добірним зерном, збагатив нашу літерату% ру вишуканим словом, непов% торним, оригінальним образом. Коли читаєш чи слухаєш його поезії, відчуваєш космічну силу рідного слова – правдивого, сповненого любові, надії, здат% ного зачарувати, додати сили ду% ху. У його рядках поезій звучить велика любов до України, про яку писав: “Є у мене Україна, є не розділена на дві долоні”. Віра Носенко, очільниця Ка% нівського міськрайонного об’єд% нання ВУТ “Просвіта” імені Та% раса Шевченка, поетеса, лавре% атка премії імені В. Затуливітра, учасниця всіх двадцяти чотирьох читань, зауважила, що Затуливі% тер належить до тих майстрів слова, які вчать читача мислити, аналізувати, бути природним, а його твори сприймаються як своєрідна вишиванка і виграють барвами, властивими природі України. Голова Черкаського обласно% го об’єднання ВУТ “Просвіта” імені Тараса Шевченка Олена Фещенко додала: велике значен% ня має творчість Затуливітра в українській культурі ще й тому, що своїм словом він ніс людям світло, радість життя, належав до тих, які не прагнули похвали й
Strona · s. 13strona oryginału ↗

Pod znakiem niestrudzoności

(Rohowyj J. F. Pugaczowski kaganec: tryvirshi-haiku. — Połtawa: Dywosvit, 2025. 112 s.). relewantne nie oznaczeniu „gorszy” / „lepszy” – inny). Integrację nieszablonowej formy sztuki wschodniej w zachodnioeuropejski kanon literacki zdeterminowało przejście od niemal trzystuletniej izolacji kraju Wschodzącego Słońca do epoki Meiji (1868–1912). Do okresu rozwoju aktywnej rozmowy dwóch dalece niezgodnych w upodobaniach kulturowych światów. Do okresu, gdy Japonia bez uprzedzeń przyjęła europejską inność, umożliwiając twórcze zapożyczenie. Natomiast tradycja europejska uznała haiku nie za prymitywny rodzaj sztuk plastycznych, lecz za całkowicie literacki fakt. Jako podsumowanie powyższego doszło do swoistego porozumienia estetycznego i ideowego między dwiema tradycjami – zachodnią (naznaczoną ciepłem i emocjonalną otwartością) a wschodnią (zamkniętą w kręgu krótkotrwałych wrażeń pod dążeniem do „uchwycenia chwili”, stąd „chwilowość” haiku). Zrozumiałe, że Petro Soroka (1956–2018) w swoim czasie nazwał Jurija Rogowego „łowcą myśli”. W centrum uwagi tryvirshi-haiku Jurija Rogowego znajduje się zarówno lakoniczność formy, jak i treść ta pełnia trzywersowej struktury i niewyczerpalność pejzażowej sugestii w ramach próby zarysowania rzeczywistości filozoficznym konturem przerywanym. Nieograniczoność składnika tematycznego jest zdeterminowana wewnętrzną otwartością autora na wszystko, co trafia w epicentrum jego obserwacji, a zachowanie metrycznej precyzji w granicach siedemnastu sylab zaznaczone jest niezakorkowaniem językowym w przekazie przeżyć. Adaptując wschodnią praktykę do ukraińskiego gruntu, Jurij Rohowyj wzbogaca narodową tradycję poetyckiej twórczości swoją własną, rodzimą reinkarnacją obcej formy, której możliwości sprzyjają organicznemu funkcjonowaniu jego talentu i zdolności do filozoficzno-naturalnych upodobań. Wśród trzywierszy-haiku zbioru odnajdujemy różnorodne myśli, utrwalone przez autora w chwili ich narodzin. Są to przeważnie bliskie poczuciu świata autora idejne dominanty oznaczające przemijalność czasu, która pulsuje przez całe wydanie poprzez wariantywność obrazu, stanowiącego jądro haiku („Jakby czas biegł... // Po co – nie wiem. // Widać przecież do morza.”; „Przeszłość ucieka. // Biegnie – nie dogonić jakkolwiek... // chyba myślami.”; „Czas to leci, to... // jakby”

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

nad nowymi programami. Naszym zadaniem jest objęcie zróżnicowanej wiekowo kategorii. W niektórych programach prezentujemy orkiestrę symfoniczną i kameralną, a innymi włączamy dzieci w muzykę współczesną. Będą też bajkowe wątki. Na przykład „W poszukiwaniu świętego Mikołaja”. Będziemy starali się robić tak, aby program dla dzieci był w każdy weekend. – Oprócz Sali Kolumnowej w Narodowej Filharmonii aktywnie pracują Salon Muzyczny i Foyer Muzyczne. – Chciałbym zaznaczyć, że w okresie międzysezonowym Sala Kolumnowa odpoczywa, ponieważ przeprowadzane są procedury techniczne – mycie żyrandoli, inne ważne prace. W tym samym czasie salon i foyer pracowały dosłownie z codziennymi koncertami. Z tej działalności mamy znaczny wzrost dochodów w porównaniu z ubiegłorocznym międzysezonem. Jedenaście koncertów było wyprzedanych. Będziemy tę praktykę kontynuować i rozwijać. – Oprócz samego budynku Narodowej Filharmonii Ukrainy koncerty odbywają się także w innych lokalizacjach. – Koncerty się odbywają, obecnie pracujemy nad tym, aby pojawiały się nowe programy, odnawiały się miejsca. Angażujemy także odrestaurowany pawilon „Kijowska róża”, który znajduje się niedaleko Narodowej Filharmonii. Tam odbywają się nasze wspaniałe koncerty. A także Sens-hub, który znajduje się na Jarosławowym Wale na prawo od Domu Aktora. Pojawiają się nowe ciekawe lokalizacje. Staramy się tworzyć programy, które są związane ze środowiskiem, w którym będzie brzmiała ta muzyka. Dążymy także do angażowania młodych artystów, przeprowadzamy konkursy, zapraszamy ich do pracy w orkiestrach. Stopniowo następuje odnowienie naszego składu twórczego. W ubiegłym roku „Koncert słowiański” Borysa Latoszyńskiego w wykonaniu naszej orkiestry symfonicznej oraz „Kijowskiej Cameraty” został nagrany dla francuskiego kanału telewizyjnego ARTE i wszedł do dziesiątki najlepszych koncertów fortepianowych Europy w ramach telemaratonu. Dla nas to zaszczyt trafić na taką antenę. To dyplomacja kulturalna. Ukraińska muzyka i wykonawcy są uznawani na świecie. – Czego chciałby Pan życzyć naszym czytelnikom? – Zapraszamy Państwa na nasze koncerty. Staramy się stworzyć jak najlepsze warunki. Pracujemy nad udoskonaleniem warunków bytowych i wspaniałymi programami koncertowymi. U nas jest bezpiecznie, mamy schron. Cieszymy się nie tylko z obecności widzów, ale także z ich opinii – na stronie internetowej odpowiednią ankietę można szybko wypełnić online. Zawsze analizujemy życzenia, co widz myśli o nas, co chciałby zobaczyć. Bierzemy to pod uwagę. Bądźcie z nami w 163. sezonie koncertowym. Postaramy się Was nie zawieść. Będzie ciekawie! Przygotował Eduard OWCHARENKO W publikacji wykorzystano materiały i zdjęcia ze strony internetowej oraz strony w mediach społecznościowych Narodowej Filharmonii Ukrainy

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

Filharmonia niezłomności

Za pulpitem dyrygenckim stanął Theodore Kuchar, którego współpraca z Akademicką Orkiestrą Symfoniczną Narodowej Filharmonii Ukrainy za każdym razem staje się szczególnym wydarzeniem. Solistką wieczoru była tajwańska pianistka Fanya Lin, znana z subtelnego wyczucia stylu, wirtuozerii i głębi muzycznych interpretacji. – Dzisiaj mamy uroczyste wydarzenie – podkreślił dyrektor generalny Narodowej Filharmonii Ukrainy Mychajło Szwed. – Otwieramy sezon dość wcześnie. Rozumiemy, że w tak trudnym czasie muzyka musi brzmieć, dawać nam światło, natchnienie. Brzmi ona dla nas i o nas, utwierdzając cały świat w tym, że jesteśmy i że będziemy zawsze. Jesteśmy bardzo wdzięczni naszym żołnierzom za ochronę. I widzom, którzy przychodzą do nas w każdą pogodę – i w chłód, i w upał, i po ostrzałach... Doceniamy to. A naszym muzykom życzymy natchnienia i wytrwałości. Aby w tym sezonie nic nie przeszkadzało nam tworzyć… W pierwszej części brzmiało jedno z najbardziej tragicznych i najgłębszych dzieł ukraińskiego symfonizmu – Symfonia nr 4 Borysa Latoszynskiego. Trzy części, które brzmiały bez przerwy, utworzyły całościową dramatyczną linię – od surowego i napiętego początku przez ponury liryzm do potężnej kulminacji. Ważną rolę w rozwoju utworu odgrywają chorał i „Przedzwon”, którego intonacje współbrzmią z ukraińską tradycją ludową. To muzyka ostrych kontrastów i wewnętrznej walki, w której dramatyczne napięcie stopniowo zmienia się w skupione, rozjaśnione zakończenie. Druga część koncertu przyniosła zupełnie inną energię – jazzową swobodę Koncertu fortepianowego Gershwina oraz dramatyczny rozmach muzyki z „Porgy i Bess”. Otwarcie sezonu odbywało się w realiach naszej teraźniejszości: wkrótce po rozpoczęciu koncertu rozległ się sygnał alarmu przeciwlotniczego i występ trzeba było przerwać. Po wymuszonej pauzie muzycy i słuchacze znów wrócili do sali, a koncert kontynuowano według nieco zmienionego programu. Prawdziwym prezentem dla słuchaczy stało się niespodziewane wykonanie przez Fanyę Lin „Elegii” z „Trzech utworów z „Albumu lata 1902 r.”” Mykoły Łysenki – utworu, w którym szczególnie wyraziście brzmi ukraińska intonacja muzyczna. W wykonaniu tajwańskiej pianistki muzyka ta stała się także szczególnym znakiem przyjaźni i wsparcia dla Ukrainy. Otwarcie 163. sezonu stało się nie tylko początkiem nowego roku koncertowego, ale także symbolicznym spotkaniem różnych kultur, języków muzycznych i światów twórczych, które w dialogu rodzą sztukę poza granicami czasu. A kilka dni po tym znaczącym wydarzeniu mieliśmy okazję porozmawiać z Mychajłem Szwedem. – Czym zapadł Panu w pamięć miniony 162. sezon? – W rzeczywistości sezon był dla nas bardzo aktywny, miał wiele dobrych momentów. Ale zapamiętałem go przede wszystkim z tego, że nauczyliśmy się razem przeżywać aktualne wyzwania, nauczyliśmy się wytrwałości. Chodzi o minioną zimę: nie zatrzymaliśmy się ani na dzień, mimo chłodu, pokonywaliśmy problemy wspólnie z zespołem technicznym, artystami i widzami, którzy nie przestawali do nas przychodzić i kupowali bilety. Udało nam się przejść trudną zimę, więc można uznać, że był to sezon zbiorowej wytrwałości. – Proszę o kilka słów na temat sezonu, który właśnie się rozpoczął. – Będziemy kontynuować wiele naszych strategicznych programów i kierunków, które rozpoczęliśmy wcześniej. Będzie on poświęcony wielu pamiętnym datom. W szczególności jubileuszowi Mykoły Łysenki, który będziemy świętować w marcu przyszłego roku. Odbędą się trzy nasze planowe festiwale, które prowadzimy razem z partnerami. Przede wszystkim są to tradycyjne i już uwielbiane przez naszą publiczność LIATOSHYNSKY SPACE oraz KYIV BAROQUE FEST. Jednocześnie rozpoczynamy festiwal „Weteran Klasyk Fest”, odbędzie się po raz pierwszy i będzie poświęcony muzykom-żołnierzom oraz weteranom przy ich bezpośrednim udziale. Będzie kontynuować pracę nasza Młodzieżowa Akademia. Będzie rozszerzać swoje kierunki i swoją obecność. Będą projekty inkluzywne, różnorodne warsztaty. Kontynuowany będzie kompleksowy program „Filharmonia niepokonanych” – nasze artystyczne przeciwdziałanie zbrojnej agresji, obejmujące różne kierunki – od uczczenia pamięci poległych muzyków po zaangażowanie wojskowych muzyków do naszych programów. Planowane są także tournée Akademickiej Orkiestry Symfonicznej Narodowej Filharmonii Ukrainy do Polski i Wielkiej Brytanii. A ponadto nasza orkiestra symfoniczna będzie otwierać wystawę poświęconą Borysowi Latoszynskiemu w Ukraińskim Domu programem monograficznym z jego utworami. Mimo wszystkich okoliczności będziemy poruszać się naprzód i twórczo rozwijać. – Można spodziewać się gości z zagranicy? – Bez wątpienia. W minionym sezonie goście aktywnie włączali się w programy naszej orkiestry symfonicznej. Festiwal KYIV BAROQUE FEST, jak zawsze, będzie oczekiwał wielu zagranicznych gości. O ich udziale będziemy informować nieco później. Co prawda, zważając na sytuację bezpieczeństwa, niektórzy odmawiają przyjazdu. W szczególności we wrześniu miał przyjechać jeden znany dyrygent. Teraz przeprasza, że nie może tego zrobić. Rozumiemy go. – Zapewne jedno z wiodących miejsc w afiszu Narodowej Filharmonii Ukrainy będzie zajmować ukraińska kultura muzyczna? – Tak, oczywiście. W minionym sezonie zajmowała nie mniej niż 25 procent. W tym ta tendencja się utrzyma. Będą premiery utworów ukraińskich kompozytorów. Zamówiliśmy u Ałły Zahajkewycz Symfonię na bas i orkiestrę symfoniczną. Utwór ten będzie poświęcony naszemu zwycięstwu, które jest jeszcze przed nami. Kompozytorka pisze go dla znanego śpiewaka operowego, solisty Narodowej Filharmonii Ukrainy Tarasa Bereżanskiego. – Nie zapominacie też o najmłodszym widzu? – Mamy osobny kierunek programów dziecięcych. Będziemy kontynuować pokazy tych programów, które zostały stworzone wcześniej i są udane. To „Gra w klasykę”, „Bilet do Paryża”, „Muzykanci z Bremy”. Bez wątpienia, trwa praca Ukraińskiego Funduszu Kultury, w ramach programu „Stypendium”. Otwarcie wydarzenia było zagrożone: niedługo przed tym putinowska Rosja przeprowadziła jeden z najbardziej masowych ostrzałów balistycznych Kijowa i obwodu, w wyniku którego zginęły i zostały ranne dziesiątki ludzi. Dlatego w przeddzień wystawy w wydawnictwie sprzątnięto resztki szkła z wybitych okien i uporządkowano przestrzeń, wydarzenie się odbyło i rozpoczęło się od minuty ciszy za poległymi. Przygotował Heorhij ŁUKJANCZUK Zdjęcie autora

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

Wyjątkowa wystawa

W stolicy Ukrainy ratuje się i digitalizuje archiwum legendarnego wydawnictwa „Wesełka”. Kilka pokoleń Ukraińców wychowało się na książkach tego wydawnictwa. W czasach surowej cenzury, panującej w totalitarnym ZSRR, łagodniejsze wymagania dotyczyły wyłącznie wyjątkowo literatury dziecięcej. Dzięki temu w „Wesełce” przez dziesięciolecia wydawano bez jakiejkolwiek cenzury wybitnych ukraińskich prozaików, poetów i ilustratorów, których prace zyskały powszechną miłość. Z biegiem lat fundusz wydawnictwa przekształcił się w prawdziwe dziedzictwo narodowe. Jednak obecnie, podczas pełnowymiarowej wojny, archiwum to znalazło się w zagrożeniu: budynek wydawnictwa znajduje się w pobliżu stacji metra „Łukianiwska”, która wielokrotnie doznawała uszkodzeń w wyniku ostrzałów. Dlatego unikatowe archiwum pilnie potrzebuje digitalizacji, zabezpieczenia oraz pilnej uwagi społeczeństwa. Aby zwrócić uwagę kijowian na ten kulturowy skarb, w przestrzeni wydawnictwa otwarto wystawę ilustracji z jego zbiorów – „ARTEFAKTY”. Na wystawie, która potrwa do końca sierpnia, można zobaczyć oryginalne rysunki do książek dla dzieci, które pokazują oryginały ukraińskiej grafiki książkowej z różnych dziesięcioleci. Projekt kulturologiczny zainicjowała i wprowadziła w życie zastępczyni dyrektora wydawnictwa „Wesełka” Ołeksandra Kyriuszyna w ramach programu kuratorskiego „Wesełka. We wspomnieniach” za wsparciem Ukrain

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

runcyka”, słowackiego “Przy lnie”, chińskich “Kwiatów” i “Motywów hiszpańskich”. Spośród ukraińskich tańców ludowych, takich jak “Latirczańskie wykrętasy”, “Petrykowski malunek”, “Taniec z chustami”, “Wianek” i “Wyszywaczki”, widzów najbardziej ucieszyły “Latirczańskie wykrętasy” W. Popadjuka w choreografii W. Kołomijca oraz w wykonaniu studentów II i IV roku wydziału choreografii ludowej i studentów I, II i IV roku studiów licencjackich. Radosne emocje widzowi podarowały właśnie bezpośredniość i... nieskończony kaskad ludowego humoru: co kolejna figura kompozycyjna, to obowiązkowo ze swoim stylistycznym wykrętasiem-wzorem. A wszystko to zostało przedstawione wspaniale i przezabawnie zinterpretowane na scenie przez młodych wykonawców, którzy za każdym razem demonstrowali widzowi coraz to nowe i pomysłowe oraz dziwaczne “pa-wykrętasy”, czym wywoływali u niego szczery uśmiech i hojne oklaski. A do tego wszystkiego barwnego tańca niemało twórczych wysiłków dołożyła nie tylko reżyserka, zasłużona artystka Ukrainy Natalia Hołowko, ale także ludowy artysta Ukrainy, laureat Nagrody Artystycznej “Kijów” imienia Pawła Wirskiego Ołeksandr Nesterow oraz Julia Bobrownyk. Zatem nowa koncertowa propozycja Kijowskiej Miejskiej Akademii Tańca imienia Serża Lifara, w mistrzowskiej reżyserii zasłużonego artysty Ukrainy Władysława Sołdatenka, wydała się widzowi nie tylko bardzo mozaikową i intrygującą, ale także niezapomnianą. Przecież każdy z tych programów – to nie tylko kolejne artystyczne odkrycie znanej i autorytatywnej na Ukrainie placówki choreograficznej, ale także przedstawienie niewyczerpanych twórczych możliwości zarówno jej uczniów i studentów, jak i licznego składu pedagogów – ich niestrudzonych, pracowitych i utalentowanych mentorów. Główny reżyser Charkowskiej Opery Armen Kałojan opowiedział, że od początku jedną z kluczowych idei “Wschód Opera Festu” było połączenie teatrów muzycznych i przedstawienie różnych programów artystycznych w Charkowie. Według jego słów, zrealizować tak wielkoskalowy festiwal muzyczno-teatralny jest szczególnie trudno, ponieważ tournée przewidują udział dużych zespołów twórczych, orkiestr i trup. Możliwość urzeczywistnienia tego zamysłu podczas pełnoskalowej wojny nazwał spełnieniem dawnego marzenia zespołu festiwalowego. Ze strony Ministerstwa Kultury Ukrainy

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

O baletmistrzach i librecistach, którzy myślą obrazami-metaforami i neowizualną plastyką

Wołodymyr KORNIJCZUK, zasłużony dziennikarz Ukrainy. Kijowska Miejska Akademia Tańca imienia Serża Lifara co roku zadziwia nas nie tylko nowymi oryginalnymi programami koncertowymi z udziałem uczniów i studentów na scenie Narodowej Opery Ukrainy, ale także najnowszymi jednoaktowymi baletami. I jeśli przeanalizować przeważającą większość klasycznych baletów, które były interpretowane-odczytywane na nowo przez wykładowców Akademii Tańca przez całą jej dwudziestopięcioletnią historię istnienia, zwłaszcza „Ukraińska suita” K. Dańkiewicza, „Heroiczna kozacka suita” J. Dosenki, „Pieśń lasu” M. Skorulskiego, „Lifar-suita” E. Lalo, „Dwa fauny” C. Debussy’ego, „Sezony życia” J. Dosenki, „Zimowa baśń” I. Iwaszczenki, „Bolero” M. Ravela, „Bondariwna” A. Komlikowej, to obecny klasyczny neobalet „Przemiana” G. Verdiego w inscenizacji narodowego artysty Ukrainy, laureata Państwowej Nagrody Ukrainy imienia A. Szekery Dmytra Klawina i w choreografii zasłużonej artystki Ukrainy Nadiji Jatczenko, naznaczony jest początkowo nieprzeciętną neowizualną plastyką, wyrazistą stylistyką oraz obrazowością, które przenikają cały balet, jak i wszystkie jego obrazy-pory roku – Zimę, Wiosnę, Lato i Jesień. A już obraz-metafora Wiatru, w interpretacji studenta drugiego roku wydziału choreografii ludowej Anatolija Czajki, właśnie łączy logicznie wszystkie pory roku w ogólny obraz baletu, z których każda charakteryzuje się wyrazistą muzyczną interpretacją kompozytora Giuseppe Verdiego. Zatem neobalet „Przemiana” wyróżnia się także wykwintnymi, kolorowymi kostiumami, zgodnie z porami roku, nad których artystycznym opracowaniem utalentowanie pracowała Hanna Wasyljewa, a wytwarzała je własna pracownia kostiumowo-krawiecka Akademii Tańca. A całej inscenizacji baletowej właściwa jest mozaikowa ekspresja, którą w prologu libretta zapoczątkowuje Wiatr i która z czasem ewoluuje w pastelową elegijność i plastyczność wielowektorowego i zawsze obecnego corps de ballet. A w sumie, w całym widowisku baletowym, jak i w metamorficznym odczytaniu jego głównych postaci, zwłaszcza Lodowego kwiatu (Daryna Kowtun), Królewskich narcyzów (Taisija Halatczenko i Andrij Kyzym), Letnich kwiatów (uczniowie i studenci placówki) oraz Jesiennych orzeszków (uczniowie klas 8-9 KMAT), właśnie odbywa się ów odwieczny krąg bytu pod magicznym płaszczem Ziemi, w którym „zeszły się” (na zmianę) pory roku. I które symbolizują odwieczne przebudzenie i przemianę przyrody. A już językiem tańca odkrywają tajemnicę i sens swojego istnienia-przeznaczenia na Ziemi. W takiej przemianie przyrody zawiera się konceptualno-filozoficzne zrozumienie tego ekstrawaganckiego baletu G. Verdiego, którego kierownikiem projektu jest dyrektor Akademii Tańca, zasłużony pracownik kultury Ukrainy, kandydat nauk o sztuce Wiaczesław Kołomijec, autorem libretta i pomysłu oprawy wystąpił zasłużony działacz sztuk Ukrainy Andrij Liahuszczenko, a sama idea projektu należy do Nadiji Jatczenko. Kompozycję muzyczną wykonał Taras Łukian, a nad wizualną oprawą pracowała Marija Duka. Należy zauważyć, że profesor, przewodniczący Rady Naukowej i kierownik katedry dyscyplin choreograficznych i artystycznych Akademii Tańca Andrij Liahuszczenko jest także autorem takich oryginalnych librett baletów w inscenizacji pedagogów placówki edukacyjnej, jak „Lifar-suita” E. Lalo, „Ukraiński dyptyk” K. Dańkiewicza, J. Dosenki, „Sezony życia” J. Dosenki i inne. Zatem nowo powstały balet „Przemiana” G. Verdiego, który niedawno został przedstawiony na scenie Narodowej Opery Ukrainy z udziałem licznych postaci i wykonawców – uczniów i studentów KMAT, odczytywany jest przez widza jako metamorfoza przemiany przyrody i jako metaforyczna prawidłowość wyjścia Ukrainy z koszmarów wojny. Natomiast bezsprzecznym odkryciem obecnego koncertu, jak i wyżej wspomnianego baletu, stała się także choreografia I. Matiuszynoj „Figaro. Wersja kobieca” G. Rossiniego. I nie tyle jej sceniczne odczytanie, co zdumiewająco utalentowane wcielenie na scenie w postać głównego bohatera tej nieśmiertelnej i życiodajnej opery Gioacchino Rossiniego – „Figaro” w wykonaniu studentki II roku wydziału choreografii klasycznej Anastasiji Konczenko. I właśnie w jego kobiecym rozumieniu-odczytaniu. Przecież jej nowoczesno-wirtuozowska technika oraz nieustanna figlarność i sarkastyczno-egzaltowana plastyka scenicznego rysunku poświadczyły nieprzeciętny kunszt wykonawczyni, jak i oryginalność jej organicznej stylistyki. I wszystko to zostało potwierdzone licznymi okrzykami „brawo” i falą owacji. Mamy więc nadzieję, że ta studentka ma przed sobą świetlaną artystyczną przyszłość (wykładowca Halyna Zaryćka). Jasnej pamięci genialnego reformatora ukraińskiego teatru Lesia Kurbasa dedykowana jest choreografia W. Baszkirowej i W. Fedia „Gaz” A. Mosołowa, którą w urbanistyczno-ekspresyjnej neoplastyce przedstawili na scenie operowej uczennice i uczniowie klas 8-9 wydziałów choreografii klasycznej i ludowej Akademii Tańca. Ogólna zaś koncepcja kurbasowskiego eksperymentalnego spektaklu „Gaz” (według sztuki o tym samym tytule G. Kaisera), jak i samej inscenizacji na scenie operowej, polega na przeciwstawieniu się człowieka oszałamiającej industrializacji, która ogarnęła w latach 20. ubiegłego wieku nie tylko Ukrainę, ale niemal całą Europę. I która pochłonęła (jak i obecnie pochłania) człowieka w swoim absurdalnym zgiełku, oddala go od przyrody i zamienia w „trybik” w totalnym wyścigu za „postępową” technologią. I która także dzisiaj w niekończącym się wyścigu za opracowaniem zrobotyzowanych systemów i broni jądrowej zagraża człowiekowi samym istnieniem na Ziemi, jak i planecie we Wszechświecie w ogóle... A jednak, na przekór wyżej wspomnianym smutnym motywom, nie lada pociechą dla widza stały się barwne inscenizacje ukraińskich tańców ludowych, jak i tańców narodów świata – szkockiego „Highland”, mołdawskiego „Ma... wojnę festiwalu nie przeprowadzano w latach 2022–2024, a w zeszłym roku go wznowiono i poświęcono 100-leciu teatru. W tym roku organizatorzy postanowili znacząco rozszerzyć skalę festiwalu i przedstawić w Charkowie projekty muzyczne teatrów z różnych regionów kraju. Dyrektor generalny – kierownik artystyczny Narodowego Akademickiego Teatru Dramatycznego imienia Iwana Franki Jewhen Nyszczuk podkreślił szczególną rolę teatru podczas wojny na pełną skalę. Według jego słów, teatr dzisiaj jednoczy wokół siebie dużą publiczność i kształtuje ważną narrację społeczną odporności i oporu.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

“Skhid Opera Fest – 2026”

W Ukrinformie odbyła się konferencja prasowa poświęcona Narodowemu festiwalowi “Skhid Opera Fest – 2026”, który trwa w Charkowie od 22 sierpnia do 18 września. Przez 28 dni festiwalowych miasto będzie gościć 18 zespołów teatralnych z 11 ukraińskich miast, które zaprezentują 34 inscenizacje. Z czasem spektakle będzie można obejrzeć w formie nagrań wideo. Podczas wydarzenia zaprezentowano program festiwalu, jego uczestników oraz kluczowe projekty artystyczne. Szczególną uwagę uczestnicy poświęcili znaczeniu przeprowadzenia tak zakrojonego na szeroką skalę forum teatralnego właśnie w Charkowie – mieście, które mimo codziennych zagrożeń wojennych nadal pozostaje ważnym centrum kulturalnym Ukrainy. “Szczególnie symboliczne jest to, że to spotkanie odbywa się właśnie w Charkowie. Mimo codziennych zagrożeń wojennych miasto nadal pozostaje ważnym centrum kulturalnym Ukrainy, teatry kontynuują pracę. Najważniejsze jest to, że festiwal pokazuje współczesny ukraiński teatr takim, jakim jest dzisiaj – w całej jego różnorodności. Zobaczymy nowe odczytanie ukraińskiej klasyki, współczesną dramaturgię, utwory ukraińskich kompozytorów” – powiedział wiceminister kultury Ukrainy Jewhen Ławro. Według niego program połączy różne formy teatralne i muzyczne – operę, balet, musical, rock-operę, dramat plastyczny, teatr lalek, projekty koncertowe, multimedialne i eksperymentalne. Dyrektor generalny – kierownik artystyczny Opery Charkowskiej Ihor Tułuzow opowiedział, że “Skhid Opera Fest” zainaugurowano w 2016 roku. Z powodu pełnoskalowej

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

badać, przemyśliwać i rozwijać. Tak muzeum stopniowo stało się miejscem, gdzie garncarstwo się bada, studiuje, gdzie się o nim pisze, wykłada, przemyśliwuje na nowo i gdzie kontynuuje się jego tworzenie. Właśnie na gruncie tej pracy na Ukrainie uformował się nowy kierunek badań naukowych – ceramologia. Pojawiły się prace naukowe, monografie, specjalistyczne wydawnictwa. W 2000 roku utworzono Instytut Ceramologii – oddział Instytutu Ludoznawstwa NAN Ukrainy. W pewnym momencie stało się jasne: muzeum nie może już pomieścić wszystkiego, czym pragnie być. Jego przestrzeń wykraczała poza granice budynków – pod gołe niebo, w krajobraz, naprzeciw widza. Właśnie wtedy w Opisznym zaczęto organizować sympozja ceramiki monumentalnej. Było to nowe dla muzeum doświadczenie – nie tylko przechowywać sztukę, ale i stawać się miejscem jej narodzin. Do Opisznego przyjeżdżali artyści-ceramicy z Ukrainy i innych krajów, na tygodnie zanurzali się w pracy z gliną i tworzyli dzieła, które od samego początku były skazane na to, by pozostać tutaj. To, co początkowo wydawało się eksperymentem, z czasem stało się tradycją. A zapoczątkowane w Opisznym fora artystyczne zaczęły pojawiać się w innych zakątkach Ukrainy. W tym właśnie tkwi ważna osobliwość muzeum: rzadko naśladowało już znane. Częściej próbowało czegoś jako pierwsze. I kontynuowało ruch naprzód. W tym muzeum można wejść w cudze życie. Osobny kierunek naszej pracy – zachowanie zagród znanych mistrzów-garncarzy. To zasadniczo inny sposób mówienia o historii. Nie poprzez eksponaty, a poprzez przestrzeń, dom, rzeczy, które człowiek widział codziennie, stół, przy którym pracował, pracownię, gdzie rodziły się dzieła. Dziś kompleks muzealny w Opisznym to wielka przestrzeń kulturowa, która łączy zagrody muzealne, sale wystawowe, park monumentalnej rzeźby glinianej, pracownie, bibliotekę, archiwum oraz jednostki naukowe. Ale muzeum to przede wszystkim ludzie: mistrzowie, którzy pracują z gliną; naukowcy, którzy ją badają; zwiedzający, którzy przyjeżdżają do Opisznego, by zobaczyć muzeum, a odkrywają dla siebie znacznie więcej. I właśnie w tym tkwi największa siła narodowego muzeum-rezerwatu – ono nie tylko przechowuje ukraińskie garncarstwo. Ono pomaga mu żyć dalej!

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Czterdzieści lat historii

Switłana PRUHO, kierowniczka służby informacyjnej Narodowego Muzeum Garncarstwa Zdjęcie Jurka Poszywajły na długo przed tym, jak na szczeblu państwowym podjęto odpowiednią decyzję. „Ważnymi inspiratorami byli dla mnie moi bliscy – babcia Jawdocha i dziadek Hawryło Poszywajło. Jeszcze na początku lat 70. XX wieku stworzyli we własnym domu publiczne muzeum, stając się jednymi z pierwszych w Ukrainie, którzy otworzyli prywatne domostwo dla zachowania i popularyzacji sztuki ludowej. Zgromadzono tu starodawne i współczesne wyroby gliniane, hafty, obrazy ludowe, ikony, rzeźbione przedmioty drewniane – wszystko to, co tworzyli miejscowi mistrzowie i co zachowywało żywego ducha Opisznego” – wspomina Ołeś Poszywajło. Ale między marzeniem a jego spełnieniem leżała niełatwa droga… 12 sierpnia 1986 roku, w wykonaniu odpowiedniego polecenia Rady Ministrów USRR, Połtawski Obwodowy Komitet Wykonawczy podjął decyzję o utworzeniu Muzeum Garncarstwa w osadzie typu miejskiego Opiszne. Początkowo muzeum nie miało ogromnej przestrzeni. Nie było nawet własnego terenu w nowoczesnym rozumieniu, jedynie dwa pokoje przy zakładzie „Chudożnij keramik”. Ci, którzy tworzyli muzeum, wyruszali na ekspedycje po wsiach, wyszukując i ratując rzeczy, które mogły na zawsze zniknąć. Spotykali się z garncarzami, zbierali dokumenty, tworzyli księgozbiór i archiwum, budowali kolekcję dosłownie po ziarenku, zapisywali ludzkie historie – wszystko to, z czego stopniowo składała się żywa historia ukraińskiego garncarstwa. Wyobraźcie sobie muzeum, które zaczynało się od dwóch pokoi: bez przestronnych sal wystawowych, bez dziewięciu oddzielnych jednostek strukturalnych, bez 20 hektarów ziemi, bez parku gigantycznych glinianych rzeźb, własnego wydawnictwa i księgozbioru, instytucji naukowych, ekspedycji i rezydencji. Bez skali, która dziś zmusza do mówienia o nim jako o jednym z najbardziej zauważalnych centrów kulturalnych Ukrainy. Nie miało gotowego modelu rozwoju. Było Opiszne – miasteczko, które wiekami żyło garncarstwem. I był człowiek, który wierzył, że muzeum w Opisznem może stać się czymś znacznie większym niż tylko przechowalnią garncarskiego dziedzictwa – Ołeś Poszywajło, szef i dyrektor generalny. Obecnie Narodowy Muzeum-Rezerwat Ukraińskiego Garncarstwa w Opisznem ma 40 lat historii! Marzenie przetrwało kilka pokoleń. Pomysł stworzenia w Opisznem muzeum garncarstwa pojawił się TYGODNIK OGÓLNOUKRAIŃSKIEGO TOWARZYSTWA „PROŚWITA” imienia TARASA SZEWCZENKI Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” imienia Tarasa Szewczenki Świadectwo rejestracji KW nr 4066 z 02.03.2000 r. W 1991 roku, już w niepodległej Ukrainie, muzeum otrzymało możliwość rozwijania się bardziej samodzielnie. Nowym miejscem dyslokacji stał się zaniedbany akademik. Wykupiono go, wyremontowano własnymi siłami i zaczęto zagospodarowywać teren… Dziś muzeum można mierzyć hektarami, liczbą eksponatów, odwiedzających i wystaw. Ale są rzeczy, których nie mierzy się statystyką. Na przykład to, jak bardzo muzeum wpłynęło na samo rozumienie ukraińskiego garncarstwa. Bo jeszcze kilkadziesiąt lat temu tradycyjne garncarstwo często postrzegano przede wszystkim jako rzemiosło ludowe, jako coś archaicznego, co stopniowo odchodzi w przeszłość wraz z pokoleniami mistrzów. W muzeum natomiast zaczęto rozpatrywać garncarstwo nie jako „pozostałość przeszłości”, a jako zjawisko kultury, które należy

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Apel do naszych czytelników, prenumeratorów, członków Proświty

Przyjaciele! Tygodnik „Słowo Proświty” – jedna z niewielu istniejących obecnie wysp niezależnego ukraińskiego słowa w informacyjnym morzu – przy pewnym „wsparciu” naszych władz znalazł się na granicy zakończenia swojego istnienia. I tylko my sami, którzy kochamy, szanujemy i cenimy ukraińskie prawdziwe i obiektywne słowo, możemy pomóc „Słowu Proświty”. Każde wsparcie finansowe wydawnictwa to znaczący wkład w ukraińską sprawę. Dlatego podajemy Państwu nasze dane bankowe: JSC CB „PRYVATBANK” (kod EDRPOU banku 14360570, kod banku 305299) otwarto rachunek: nr UA263052990000026004036804116; odbiorca: NGO „Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki; kod EDRPOU: 00031756. Cel płatności wypełnia płatnik tak, aby przekazać pełną informację o płatności. Sekretarz odpowiedzialna Iryna SZEWCZUK Redaktorka literacka Hałyna DACIUK Korektorka Ołena HŁUSZKO Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net Wydrukowano w LLC „Mega-Poligraf”, 04073 m. Kijów, ul. Marka Wowczka, 12/14. Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy wykorzystywaniu naszych publikacji powołanie się na „Słowo Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

ZAPOWIEDŹ

Szef redakcji Pawło MOWCZAN Główny redaktor Ihor ZOC Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca) Pawło MOWCZAN Mykoła TYMOSZYK Heorhij FIŁIPCZUK Mykoła HOŁOMSZA Jurij HANDZIUK Hałyna DACIUK Jewhen BUKET

Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn