Stepan CHMARA, Bohater Ukrainy, deputowany czterech kadencji Rady Najwyższej Ukrainy, więzień polityczny, obrońca praw człowieka Obecna wojna na Ukrainie wreszcie obudziła kraje NATO z letargu. Zaczęły one rozumieć zagrożenie ze strony Rosji, ale niestety nie w pełni. Do tej pory nie postrzegają jej jako wojny światowej. Takie niezrozumienie prowadziło do błędnych lub niedostatecznie zdecydowanych działań. Zamiast niezwłocznie dostarczać Ukrainie broń w niezbędnych ilościach, koncentrowano się na wzmocnieniu wschodniej flanki NATO, a wobec Ukrainy wysuwano żądania, by nie przeprowadzała uderzeń w cele wojskowe na terenach Rosji przyległych do Ukrainy. Działo się to w czasie, gdy Rosja przeprowadza uderzenia na całe terytorium Ukrainy, w tym na obiekty cywilne i osiedla mieszkaniowe, przy użyciu wszelkiego posiadanego uzbrojenia, poza atomowym. Potrzeba było roku straszliwej, niszczycielskiej wojny, heroicznej wytrwałości Sił Zbrojnych Ukrainy i poświęcenia narodu ukraińskiego, aby dostawy broni z krajów NATO wreszcie znacząco wzrosły, ale i tak ograniczają się one do broni defensywnej i taktycznej ofensywnej, i to z opóźnieniem. Oczywiście wszystko to działo się i dzieje z powodu niezdolności niektórych polityków do strategicznego myślenia oraz prowadzenia dalekowzrocznej polityki poprzez terminowe podejmowanie zasadniczych i słusznych decyzji. Jeszcze całkiem niedawno nasi zachodni partnerzy próbowali usprawiedliwiać niedostarczanie niezbędnej broni Ukrainie, twierdząc, że doprowadzi to do eskalacji konfliktu. O jakiej jeszcze eskalacji mowa? Czyżby ulegali nuklearnemu szantażowi moskiewskich pigmejów? Przecież na Kremlu nie po raz pierwszy sięgają po takie metody. Przypomina się, jak w latach 40. XX wieku, na kilka lat przed próbą pierwszej sowieckiej bomby atomowej (nawiasem mówiąc, technologia jej została skradziona w USA), Mołotow z wyprzedzeniem groził nieistniejącą jeszcze bronią. Wydaje mi się, że podsycali to głównie pożyteczni idioci i moskiewskie konserwy w ośrodkach politycznych. W polityce jest jeszcze wielu takich makronów, którzy marzą o rozwiązaniu „kryzysu ukraińskiego” drogą dyplomatyczną przy pośrednictwie Chin. Oczywiście postrzegają tę okrutną wojnę światową jako konflikt lokalny, który najlepiej rozwiązać kosztem Ukrainy, uwzględniając interesy obu stron, jak mówi osławiony Papież. Dla lepszego zrozumienia istoty obecnej wojny rosyjsko-ukraińskiej należy zestawić ją z dwiema poprzednimi wojnami światowymi, spojrzeć na ich cechy wspólne i różniące. Pierwsza wojna światowa toczyła się wyłącznie o terytorialny podział świata i zasobów. Druga wojna światowa zdecydowanie różni się od pierwszej. Agresor — hitlerowskie Niemcy — na pierwszym miejscu postawił ideę stworzenia nowego porządku światowego na bazie nienawistnej ideologii niemieckiego nazizmu. Na podstawie tej diabelskiej ideologii narody dzielono na niepełnowartościowe, które podlegały zniszczeniu lub częściowemu zachowaniu w celu niewolniczej pracy, a prawo do życia darowano narodom należącym głównie do grupy germańskiej lub pokrewnych, ale z obowiązkowym podporządkowaniem wyższej rasie niemieckiej według zasady: „Deutschland uber alles”. Z niemiecką dokładnością nazistowskie wyrodki przystąpiły do realizacji tej ideologii. Ofiarą przeznaczoną do całkowitej fizycznej eksterminacji zostali Żydzi. Na okupowanych terytoriach zasada ta była bezwzględnie wykonywana. Rosyjska polityka imperialna wyraźnie opiera się na ideologii rosyjskiego nazizmu-raszyzmu. Na podstawie rasistowskiej ideologii raszyzmu rosyjski imperializm dąży do światowej dominacji poprzez szerzenie pełzającego „russkiego mira” – propagandy wielkości rosyjskiej kultury, szczególnej misji Rosji w ratowaniu wartości duchowych w skali światowej. Za „russkim mirem” ma przyjść realna Rosja, jak powiedział rosyjski führer Putin – „Granice Rosji nie kończą się nigdzie”. Po upadku reżimu Janukowycza i zajęciu Krymu imperium rosyjskie narzuciło Ukrainie ograniczony konflikt zewnętrzny w Donbasie i równolegle rozwinęło intensywną budowę „piątej kolumny”. W tym celu Putin wykorzystywał usługi dawno zwerbowanej przez KGB Angeli Merkel. Ta klientka KGB, a teraz FSB, będąc kanclerzem, bardzo skutecznie naciskała na nieudolnego prezydenta Poroszenkę, aby kierować jego politykę na korzystne dla Moskwy tory. Kombinacja gorącej wojny lokalnej w Donbasie i intensywnej infiltracji moskiewskiej agentury w ukraińskie struktury państwowe, polityczne i społeczne (Poroszenko stworzył idealne warunki dla rozwoju projektu politycznego dawnego i jawnego agenta Moskwy – Medwedczuka) – wszystko to jest klasycznym przykładem wojny hybrydowej, w której dominującą rolę odgrywa nie komponent wojskowy. Taka forma wojny trwała do 24 lutego 2022 r. Tego zimowego dnia imperium rosyjskie ruszyło do ataku na całym obwodzie granicy rosyjsko-ukraińskiej i białoruskiej, przeprowadziło uderzenia rakietowe i bombowe na całe terytorium Ukrainy. Imperium rosyjskie zburzyło cały porządek międzynarodowy ustanowiony po II wojnie światowej i rozpętało największą wojnę, łamiąc wszystkie konwencje międzynarodowe dotyczące prowadzenia wojny. To szczególna wojna. Oficjalne osoby i imperialni propagandyści ostatecznie zrzucili maski. Deklarują, że państwo ukraińskie nie ma prawa do istnienia, a naród ukraiński to wymysł i nie ma prawa do życia, bo wszyscy zidentyfikowani Ukraińcy to naziści; mówią, że kwestia ukraińska musi zostać ostatecznie rozwiązana i zdjęta z porządku dziennego raz na zawsze. Na mapie świata nie może być miejsca dla Rosjan i Ukraińców jednocześnie, ta wojna musi rozstrzygnąć i rozstrzygnie tę kwestię. Dokładnie tak, jak u niemieckich nazistów w stosunku do Żydów. Tylko rozwiązanie kwestii ukraińskiej trwa trzy stulecia – i wreszcie nadszedł moment kulminacyjny. Raszystom skończyła się cierpliwość i przystąpili do ostatecznego rozwiązania kwestii ukraińskiej w praktyce. Irpień, Bucza, Hostomel, Borodzianka, Mariupol itd. zaświadczyły o zachowaniu najeźdźców wobec pokojowej ludności cywilnej, o zbrodniach na ukraińskich jeńcach (nie wiem, czy te kadry pokazywano prezydentowi Bidenowi. Chyba nie, bo do tej pory wzbrania się przed dawaniem Ukraińcom broni ofensywnej). Jestem świadkiem tego, co działo się w Kijowie. Do wojskowych komend uzupełnień kijowianie ruszyli już rankiem 24 lutego, inni rwali się z Kijowa. Zaczęto rozdawać broń. Po broń ciągnęli wszyscy, którzy mogli przynajmniej kij w rękach trzymać. Niezwłocznie zaczęto tworzyć oddziały obrony terytorialnej. Kontynuacja na str. 4—5
Cechy tej wojny dają wszelkie podstawy, by uważać ją za światową. W kłębku wojny przemieliły się główne problemy dzisiejszego świata. Na pierwsze miejsce wysunął się charakter egzystencjalny: wyraźnie ujawniły się oś zła i oś dobra wraz z ich charakterystykami wartościującymi. Po jednej stronie znalazły się dwie neototalitarne imperia – rosyjskie i chińskie z ich antyludzkimi dyktatorskimi systemami ustroju państwowego oraz rządzący dyktatorski reżim w Iranie, a po drugiej – kraje z demokratycznymi zasadami ustroju państwowego. Kraje osi zła, choć organizacyjnie niezjednoczone, jednak w polityce zagranicznej w podstawowych kwestiach występują z reguły solidarnie. Kraje trwałej demokracji prawnej: kraje wspólnoty euroatlantyckiej (kraje europejskie; USA; Kanada), Australia, Nowa Zelandia, Japonia, Korea Południowa oraz znaczna część kontynentu azjatyckiego, które wybrały drogę demokratycznego rozwoju w zasadniczych kwestiach polityki międzynarodowej, daleko nie zawsze przejawiały potrzebną solidarność. (Ta dygresja została poczyniona, aby lepiej zrozumieć stosunek do wojny na Ukrainie i wpływ na problemy światowe). WASYL LUTYJ 10–11 WALENTYNA SEMENIAK PRENUMERATA—2023 Tygodnik „Słowo Proświty” (indeks 30617) można prenumerować w oddziałach „Ukrposzty” za pomocą „Katalogu wydawnictw Ukrainy „Prasa pocztą” na 2023 rok (II półrocze)” z dostawą: 1 mies. – 28,39 hrywien. 3 mies. – 80,17 hrywien. 4 mies. – 108,56 hrywien. Można również prenumerować naszą gazetę na stronach internetowych „Ukrposzty” https://pered-plata.ukrposhta.ua/ oraz DP „Prasa” http://presa.ua/
Tłumaczenie maszynowe
W Centralnej „Proświcie” imienia Tarasa Szewczenki odbyło się liczne zgromadzenie – posiedzenie okrągłego stołu na temat „Problemy bezpieczeństwa Ukrainy i drogi ich przezwyciężenia” z udziałem przewodniczącego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” Pawła Mowczana, Stepana Chmary, Iwana Zajecia, Wasyla Kujbidy, Mykoły Hołomszy, Serhija Prysuchina, Wołodymyra Semystyahi oraz innych działaczy społecznych, polityków i naukowców. Niektóre z wystąpień publikujemy w tym i kolejnych wydaniach tygodnika.
„Kultura też jest istotą wojny”
Heorhij FILIPCZUK, akademik Narodowej Akademii Nauk Pedagogicznych Ukrainy, deputowany ludowy Ukrainy trzech kadencji. Niech nikogo nie dziwi, że kultura także jest istotą wojny, rozpętanej przez moskali przeciwko Ukrainie. Wojny, która od stuleci prowadzona jest przeciwko ukraińskości. Według danych Instytutu Smithsona, na Ukrainie do dzisiaj zniszczono ponad 1600 obiektów kulturowych. Według stanu na sierpień 2023 roku moskowia zrujnowała co dziesiątą ukraińską szkołę. Ponad 1500 placówek ogólnego średniego kształcenia jest poważnie uszkodzonych lub zniszczonych doszczętnie i nie podlega naprawie. Zrujnowano uniwersytety. Przez minione tysiąclecie, tak jak i teraz, wojna prowadzona była nie tylko dla ziemi, skarbów, majątków i władzy, ale także ludzi. Dokładniej – przeciwko ludziom, aby Ukraińcy przestali nimi być, utracili pamięć narodową, tożsamość, rodzimą kulturę. Przecież wspólnota pozbawiona pamięci przekształca się nie w Naród, a jedynie w masę etnograficzną, którą łatwiej ujarzmiać, wykorzeniać, wyzyskiwać. Właśnie ten ludobójczy zamysł towarzyszył(-e) wszystkim reżimom politycznym moskowii oraz psychomentalnym normom zachowań narodu „na błotach” niezależnie od zmian ustroju społecznego. Pół roku temu szefowa komisji ds. kultury i edukacji Parlamentu Europejskiego Sabine Verheyen trafnie scharakteryzowała wielowiekową „misję” kremlowskich wandali, zaznaczając, że „rosja próbuje zniszczyć nie tylko ukraińskie dziedzictwo kulturowe, ale i narodową unikalność, tradycję, wreszcie ukraińskie prawo do istnienia”. Niestety, tę „tradycję” niczym niepohamowanego dzikusa w stosunku do ukraińskiej kultury zachowali oni przez ostatnie cztery stulecia. Głównym celem takiej utrwalonej tradycyjności, właściwej tylko barbarzyńcom, jest wykorzenienie ukraińskiej tożsamości wraz z ukraińską państwowością. Właśnie tę prawdę przed nami ukrywano, fałszowano, zakazywano przez wszystkie czasy, podmieniając ją na wymyślone braterstwo i jednorodność, nie zapominając przy tym o „ludobójstwach” przeciwko ukraińskości, nieustannie „żywiąc się” antyukraińskością. Zresztą i obecna koncepcja historyczna daleko nie w pełni zadowala Prawdę, Czas, interes narodowy. Wojna, oczywiście, rozłoży „szkielety” na odpowiednie półki i wtedy praw historii Ukrainy nie będą pisać ci, którzy jeszcze do niedawna publicznie i gorliwie obsługiwali kremlowskie ideologemy i imperialne zachcianki. A dlatego nauka kulturowo-historyczna, edukacja, polityka muszą być tworzone i retransmitowane przez ukrainocentryczne umysły i ręce. Bez tego – „ani do progu, ani od progu”. Nie zapominajmy, że wróg-moskal obecnie rzuca przeciwko Ukrainie ogromne zasoby finansowe i informacyjne, milionowe nakłady surogatowych książek i podręczników, trujący wrzask raszystowskiej propagandy, złorzecząc przeciwko Ukrainie w całodobowym trybie. Przecież oszalały orkostan uświadamia sobie, że odniesie sukces tylko wtedy, gdy napisze nam naszą historię, odbierze nam język ojczysty i wciśnie swój „język”, zniszczy naszą tradycję kulturową i zgwałci Ukraińców ludobójczą ideologią „ruskiego miru”, a narodowego Ducha Wiary podmieni moskwopopostwem. Ale nie wyjdzie! Już tak było. Mimowolnie przychodzą na myśl te smutne czasy lat dwudziestych XVII wieku, kiedy na rozkaz moskiewskiego cara michaiła z podania takiego samego antyukraińcy patriarchy filareta palono wszystkie egzemplarze wydrukowanej na Ukrainie „Ewangelii Pouczającej” Cyryla Stawrowieckiego. A w latach 80. tego samego stulecia już inny moskiewski patriarcha – ioakim – w ogromnych ogniskach masowo palił „Wieniec Chrystusowy” Antoniego Radywiłowskiego oraz dzieła wybitnych ukraińskich teologów – Piotra Mohyły, Łazarza Baranowicza i Innocentego Gizela. W 1720 roku ukazem cara moskowii piotra I zabroniono druku książek w języku ukraińskim oraz tekstów ukraińskich w księgach cerkiewnych… Kontynuacja do nieskończoności. Jednak powiedziane to nie dla płaczu. Jedynie dla nienawiści wobec moskowii i miłości do Ukrainy. A jeśli chodzi o prawdę, to należy przyznać, że raszyzm, który obecnie prezentowany jest jako nowa kremlowska ideologia i praktyka odczłowieczenia, nie pojawił się w teraźniejszości. Jego wyhodowanie odbywało się wiekami. Trzeba być świadomym tego, że taka kulturowa dzikość przejawiała się od dawna, w okresie, kiedy północni moskale nieustannie napadali i grabili państwo kijowskie. Przecież w 1169 roku, kiedy andriej bogolubski po raz kolejny napadł na Kijów, to była już dziesiąta(!) wojna moskiewsko-ukraińska, która odbywała się co 30 lat. Ordynusy-moskale niszczyli z taką nienasyconością i nienawiścią, że jak opowiadają kronikarze, „tatarom nie było już czego grabić”. Pomimo ruin spowodowanych przez moskali na ukraińskiej ziemi, daleko nie zawsze te zbrodnie były dla nich zwycięskie. Bo już w 1173 r. (850 lat temu!) w kolejnej wojnie Ukraińców przeciwko temu znienawidzonemu przez wszystkich moskiewskiemu rozbójnikowi, porządnie go pobito na Ukrainie (11. wojna moskiewsko-ukraińska) i, pozbawiając twarzy, bogolubskiego zabili jego własni podwładni. Byłoby sprawiedliwie, gdyby w tym „jubileuszowym” roku (2023!) taki sam los spotkał i spadkobiercę tego oszalałego „torfowego” plemienia – bunkrowego putlera.
Jednak wraz z Putinem nie zniknie jednocześnie Moskiewszczyzna, która jest znacznie niebezpieczniejsza od jakiegokolwiek nazistowskiego dyktatora. Jeszcze w dalekim 1960 roku, u zarania ukraińskiego Odrodzenia, znany działacz oświatowy i społeczny Orest Zybaczynski w pracy „Rewolucja integralna” powie na obczyźnie (w Australii) rzecz proroczą: „Na drodze do ustanowienia Kultury Wolności Ukraina będzie miała swojego (głównego) historycznego przeciwnika – Moskwę… U podstaw walki między Kijowem a Moskwą leży walka dwóch odrębnych dusz narodowych, dwóch przeciwstawnych idei, dwóch różnych kultur”. A dalej podkreśla, że Ukraina to batalia wolności, której etapami są: Ruś Kijowska, Ukraińska Republika Ludowa. Dodajmy – Niepodległa Ukraina. A „Rosja to batalia gwałtu, niezmienny pęd do asymilacyjnego rozszerzania się, którego etapami Moskiewszczyzna, Rosja, ZSRR (niedoimperialna eresja. – Aut.) w sposób naturalny rozwijają uniwersalną kulturę niewolnictwa”. Zatem współczesna wielka wojna jest nie tylko historycznym odporem Ukrainy wobec moskali, lecz decydującym natarciem Wolności przeciwko niewolnictwu, o potwierdzenie swojego narodowego i państwowego „Ja”. Poza tymi najwyższymi wartościami nie do pomyślenia jest proces stawania się narodu, osobistej, duchowej i politycznej Wolności. Ponieważ obecna wojna jest egzystencjalną walką dwóch światów – ukraińskiego wyzwoleńczego nacjonalizmu Wolności i zmongolizowanego cezaropapizmu szowinistycznej Moskiewszczyzny; kultu wolnościowości Człowieka, Narodu, Państwa jako „filozofii ukraińskiego życia” oraz ruskomirskiego niewolnictwa dla siebie i „innych”. I właśnie w toku tego przeciwstawienia, bezkompromisowego pojedynku, Rosja musi zostać „ściągnięta z imperialnego piedestału” i zniszczona jako taka, która zawiera w sobie korzenną przyczynowość ogólnoludzkiego zła. Na takiej życiodajnej zasadzie muszą być wychowywane obecne i przyszłe pokolenia. A do tego warto adekwatnie postępować wszędzie i zawsze. Nie tylko na froncie militarnym. Naród jest zobowiązany pozbyć się na wieki w sferach kultury, nauki, oświaty, informacji, polityki tych, którzy uczyli „nieprawdę czcić”, którzy prawdą handlowali, którzy zdolni są przy okazji przeistaczać się w kolaborantów i zdrajców, którzy na wyścigi szli służyć moskalom i próbowali tak uczyć naród, aby umieć „dobrze chodzić w jarzmie, / Jeszcze lepiej, jak ojcowie chodzili”. Dzięki Bogu, że takich staje się coraz mniej. Wojna wypluwa tę nieczystość, która wkrótce ostatecznie zniknie w czarnej otchłani ruskomirstwa. W tej walce musimy być bezkompromisowi, bo jak mówił O. Dowżenko, „bijemy się o to, czemu nie ma ceny na całym świecie – o Ojczyznę”. Za Ukrainę! „Front wewnętrzny staje się głównym” Wasyl KUJBIDA, polityk, naukowiec, deputowany ludowy Ukrainy dwóch kadencji Jak długo potrwa ta moskiewsko-ukraińska wojna? Władza na Ukrainie na to pytanie odpowiadała w różnym czasie różnie: do 24.02.2022 roku twierdziła, że wojny nie będzie, po 24.02.2022 roku przekonywała, że wojna potrwa dwa-trzy tygodnie, teraz – wojna potrwa do końca roku. Ukraińscy eksperci twierdzą, że wojna potrwa minimum do września 2024 roku, a może i kilka lat. Tego samego zdania jest dzisiaj większość wpływowych polityków, wojskowych, ekspertów UE, Moskiewszczyzny i USA. Niektórzy wymieniają rok 2025 czy nawet 2029–2030, wskazując na warunek jej zakończenia – wypracowanie nowego systemu bezpieczeństwa. Jednym z pierwszych, który o tym powiedział, był doradca Białego Domu ds. bezpieczeństwa narodowego Jake Sullivan podczas rozmowy z dziennikarzami jeszcze 22.03.2022 r. w Waszyngtonie: „Ta wojna nie skończy się łatwo ani szybko”. Podobne oświadczenia składali zarówno sekretarz generalny NATO Jens Stoltenberg, jak i prezydent USA Joe Biden. Boris Johnson, będąc na stanowisku premiera Wielkiej Brytanii, również wyraził opinię, że potrwa ona do końca 2023 roku. Śladem za nim ówczesna minister spraw zagranicznych Wielkiej Brytanii Liz Truss powtórzyła, że ta wojna będzie długa i może pochłonąć inne państwa. Zatem, biorąc pod uwagę, że Ukraina nie posiada własnych zasobów do natarcia, a co za tym idzie do zwycięstwa, należało od razu przygotowywać się do długotrwałej wojny, której ciągłość zależy od wielu czynników. Przy tym możliwe są tymczasowe rozejmy, a w żadnym wypadku długi pokój, bo dla tego ostatniego nie ma podstaw. Ale władza tego nie robiła. Jaki jest stan Ukrainy dzisiaj, czy przygotowuje się teraz do długiej wojny? Spadek PKB w 2022 roku wyniósł 30% (w ZSRR w drugim roku wojny PKB wzrósł o 2%), gospodarka nie została przestawiona na tory wojenne, reformy w niej nie są przeprowadzane. Systemowo nie przeprowadzono kompleksowej ewakuacji przedsiębiorstw i muzeów z możliwych stref działań wojennych (jeśli jakieś przedsiębiorstwo się ewakuowało, to na własną rękę), nowych przedsiębiorstw, które produkowałyby to, co niezbędne dla frontu, nie zbudowano. Budżet w 55% składa się z pieniędzy otrzymanych w formie pożyczek i grantów. Nawet systemu zarządzania nie zaadaptowano do czasu wojennego! A Moskiewszczyzna pomimo sankcji zwiększa dodatnie saldo bilansu handlowego i otrzymane pieniądze inwestuje w przedsiębiorstwa obronne, przygotowując się do długotrwałej wojny. Koalicja antyputinowska nie rośnie tak szybko, jak byśmy chcieli. Dziesiątki państw Afryki i Azji nie śpieszą się do niej przyłączyć na tle głosów płynących z Ukrainy o tym, że naszym celem jest zniszczenie Moskiewszczyzny jako państwa i uformowanie na jej miejscu państw narodowych. Nie śpieszą się też nasi kluczowi sojusznicy z dostarczaniem potrzebnej do szybkiego zwycięstwa broni. Patrząc na nich i zważając na to, że szkoda, jaką wyrządzają Moskiewszczyźnie Ukraińcy, uniemożliwia jej atak na państwa członkowskie UE, zaczynają zwlekać też inni (oprócz Litwy, Łotwy, Estonii i Polski). Paradoksalnie, ale im bardziej bijemy moskali, tym mniej jesteśmy potrzebni Zachodowi dla jego ochrony, a co za tym idzie, jest on mniej zainteresowany naszym uzbrojeniem. Z ostatnich publikacji w wpływowych wydawnictwach różnych analityków można wyciągnąć wniosek, że USA również nie są zainteresowane rozpadem Moskiewszczyzny: na państwa spod „brzucha” Moskiewszczyzny już wzmacnia się wpływ Chin, które po rozpadzie Moskiewszczyzny mogą znacznie powiększyć się terytorialnie, a co za tym idzie – zasobami. Taka logika wydarzeń wcale nie jest potrzebna USA. Dla nich lepiej: słaba, ale niepochłonięta przez Chiny Moskiewszczyzna. Najlepiej, jeśli będą ją kontrolować USA, a nie Chiny czy Ukraina. I jak tu nie wykorzystać argumentu o rozprzestrzenianiu się broni jądrowej przy rozpadzie Moskiewszczyzny! Ale nic nie robić przy przemieszczaniu takiej broni z Moskiewszczyzny na Białoruś. Przy czym stało się to zrozumiałe nie teraz. Jednak władza uparcie nie wzmacnia naszego kompleksu wojskowo-przemysłowego, nie czyni go motorem gospodarki, a woli pozostawać natrętnym żebrakiem, którego los zależy od zewnętrznego finansowania i zewnętrznego producenta broni. W takich warunkach nie da się zwyciężyć! Przy takim zachowaniu władzy front wewnętrzny staje się głównym. Dlatego konieczne jest: 1. zmodernizowanie zarządzania publicznego zgodnie z warunkami wojny. 2. w gospodarce nadać główny priorytet kompleksowi wojskowo-przemysłowemu! Budować z sojusznikami nowe fabryki, przejmując i kupując nowe technologie, produkować nowe ujednolicone uzbrojenie. 3. dbać o konsolidację społeczeństwa, współpracę społeczeństwa i władzy. To ostatnie jest niemożliwe bez oczyszczenia władzy z łapowników i nieprofesjonalistów. Patriota – znaczy uczciwy profesjonalista. 4. przygotowywać się do modernizacji państwa i jego gospodarki, i to, co możliwe – robić już teraz, a nie czekać, aż skończy się wojna.
Pełną wersję okrągłego stołu Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki pod tytułem „Problemy bezpieczeństwa Ukrainy i sposoby ich przezwyciężenia” można obejrzeć na YouTube.
Tłumaczenie maszynowe
9 sierpnia z inicjatywy i z udziałem przewodniczącego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki Pawła Mowczana odbyło się spotkanie liderów organizacji społecznych Heorhija Filipczuka, Mychajły Ratusznego, Stepana Chmary, Mykoły Hołomszy, Wołodymyra Wasylenki i Iwana Zajca z p.o. ministra kultury i polityki informacyjnej Rostysławem Karandiejewem. Omawiano pilne kwestie polityki kulturalnej i informacyjnej w państwie. W szczególności mowa była o emitowaniu na państwowych kanałach telewizyjnych przygotowanych przez Ogólnoukraińskie Towarzystwo «Proświta» filmów dokumentalno-popularnonaukowych „Heroiczna przeszłość Ukrainy: od Światosława do Bohaterów Azowa”, o finansowym wsparciu „Biblioteki wojownika” i tygodnika „Słowo Proświty”, a także o organizacji kursów języka dla uchodźców w obwodowych zrzeszeniach „Proświt”. 25-26 sierpnia odbędzie się VII Światowe Forum Ukraińców, które wymaga wsparcia organizacyjnego i informacyjnego w celu konsolidacji Ukraińców świata w imię zwycięstwa. Podkreślono potrzebę zjednoczenia wszystkich organizacji pozarządowych w celu zintensyfikowania działań antyrosyjskiej koalicji. Liderzy organizacji społecznych zaproponowali ogłoszenie 9 grudnia Dniem „Proświty” z okazji 155-lecia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki.
Inf. własna
Tłumaczenie maszynowe
Zarząd RRO OUT „Proświta” im. Tarasa Szewczenki serdecznie wita członkinię zarządu, nauczycielkę języka i literatury ukraińskiej Równieńskiego Ekonomiczno-Technologicznego Kolegium Zawodowego NUWGP, zasłużoną nauczycielkę Ukrainy, działaczkę Proświty od 1991 roku, członkinię zarządu obwodowego towarzystwa od 1993 roku, autorkę pierwszego w Ukrainie narodowego programu wychowania młodzieży „Moja ziemia – ziemia moich ojców” (1991 r.) Natalię Pietriwnę Sawczuk z 75. urodzinami!
Z inicjatywy Natalii Sawczuk w obwodzie wprowadzono konkurs literacki „Perło mnogocinne”, którym od już 20 lat opiekuje się obwodowa „Proświta” (wydawany jest almanach „Prorist”, egzemplarze którego wręcza się młodym literatom). Znacznym wkładem pani Natalii w sprawę proświtiańską był konkurs prac badawczych „Pomnik Tarasa Szewczenki w moim wsi/mieście”, zorganizowany z okazji 200-lecia urodzin T. Szewczenki. Natalia Sawczuk opracowała system lekcji krajoznawczych, które weszły do zbioru „Szlakami Wołynia i Polesia”, zainicjowała pierwsze w Ukrainie wydanie utworów Ułasa Samczuka – powieści „Młodość Wasyla Szeremety” oraz powieści „Kułak”. Pani Natalia aktywnie współpracuje z Rówieńską Małą Akademią Nauk Ukrainy. W 2017 roku praca naukowo-badawcza „Euromajdan i Rewolucja Godności” zajęła II miejsce w finałowym etapie Ogólnoukraińskiego konkursu-obrony prac naukowo-badawczych uczniów-członków Małej Akademii Nauk Ukrainy. Natalia Sawczuk jest członkiem jury obwodowego konkursu „Najlepsza książka Rówieńszczyzny”. Wspólnie z pracownikami Rówieńskiej Obwodowej Uniwersalnej Naukowej Biblioteki, młodzieżą uczniowską i studencką organizuje imprezy literacko-artystyczne o charakterze narodowo-patriotycznym. Jest aktywną publicystką tygodnika kulturologicznego o zasięgu ogólnoukraińskim „Słowo Proświty”, rejonowej gazety z Zdołbunowa „Nowe Życie” oraz czasopism obwodowych. Przyczyniła się do powstania muzeum „Proświty” w Równem. Natalia Sawczuk – delegatka Ogólnoukraińskich zjazdów „Proświty”, odznaczona odznaką „Wasyl Suchomlinski” (2010 rok), wyróżniona honorowymi dyplomami i podziękowaniami Ministerstwa Edukacji i Nauki Ukrainy oraz Narodowego Centrum „Mała Akademia Nauk Ukrainy” (1993, 2003, 2010, 2017 r.). Życzymy naszej sławnej, mądrej siostrze spotkania Zwycięstwa w dobrym zdrowiu, w gronie przyjaciół-proświtian i z charakterystycznym dla niej zapałem pracy na rzecz umocnienia i odbudowy naszej Ukrainy! Informacja własna.
Tłumaczenie maszynowe
1. Przyjąć ogólnopaństwowy program ochrony i rozwoju ukraińskiego języka państwowego na lata 2023–2030. 2. Podjąć skuteczne działania na rzecz ochrony narodowej przestrzeni informacyjnej Ukrainy, uniemożliwiając masowe obecnie przenikanie „moskiewszczyzny” i „ruskomirstwa” do ukraińskiego środowiska eterowego, a także do instytucji kulturalno-oświatowych. 3. Zakazać na Ukrainie nie tylko partii i organizacji o antyukraińskim profilu, ale także wszelkiej działalności zarządczej, dydaktyczno-wychowawczej i działalności w zakresie bezpieczeństwa, przede wszystkim tych jej członków, którzy przez długi czas prowadzili wywrotową pracę w różnych sferach życia kraju. 4. Rząd i parlament powinny nieustannie prowadzić działania dyplomatyczne i akcje, formułować apele i oświadczenia do społeczności międzynarodowej, począwszy od ONZ i międzynarodowych sądów, w sprawie ludobójstwa i dyskryminacji Ukraińców, zwłaszcza dzieci, na terytoriach okupowanych przez Rosję, w związku z zakazami ukraińskiej edukacji, języka, informacji, kultury, Cerkwi, przymusowej paszportyzacji i adopcji, „wychowania” w obozach filtracyjnych. 5. Mając na uwadze normę konstytucyjną, że „Człowiek, jego życie… uznaje się w Ukrainie za najwyższą wartość społeczną”, zainicjować na szczeblu Rządu stworzenie krajowego programu wyjścia z głębokiego kryzysu demograficznego, katastrofalnego spadku liczby dzieci, uczniów i studentów we wszystkich latach niepodległości Ukrainy (nie tylko w czasie wojny), spowodowanego czynnikami politycznymi, społecznymi, gospodarczymi, ekologicznymi, niedoskonałą polityką państwa. 6. Przyjąć Narodowy program państwowy „Ukraińskość zagraniczna”, który sprzyjać będzie zjednoczeniu Ukraińców na macierzy i poza jej granicami. 7. Zorganizować (po Światowym Forum Ukraińców w sierpniu 2023 r.) Międzynarodową konferencję naukowo-praktyczną: „Sfera kulturalno-oświatowa Ukraińców za granicą w czasach wojny z rosyjską moskiewszczyzną”. 8. Biorąc pod uwagę masową migrację dzieci i młodzieży za granicę w czasie wojny, Ministerstwo Edukacji i Nauki powinno stworzyć program rozwoju ukraińskiej edukacji za granicą, określając priorytetowe kierunki, treść edukacji ukrainoznawczej, jej podstawy ideowe, ekonomiczne i kadrowe. 9. Stworzyć ogólnonarodową ukraińską stronę internetową, która skutecznie wspierałaby funkcjonowanie ukraińskich wspólnot, proces edukacyjny, globalnie jednocząc Ukraińców w jedną grupę etniczną, kulturową i społeczno-polityczną, mającą wspólną Ojczyznę – Ukrainę, która jest źródłem ukraińskiej kultury, języka, historii, tradycji i tożsamości narodowej. 10. Zapewnić strukturom rządowym i sektorowi obywatelskiemu koordynację wysiłków państwa, organizacji społecznych, Cerkwi, struktur biznesowych, skierowanych na poprawę pracy z zagranicznymi Ukraińcami. Otworzyć (przywrócić!) działalność konsulatów, zwłaszcza w krajach masowego zamieszkania i migracji Ukraińców. 11. Zamiast wieloletnich deklaratywnych oświadczeń rządowych wprowadzić wreszcie na Ukrainie ustalony model europejski – „język ojczysty (państwowy) + 2 języki obce”, profesjonalnie prowadząc pracę organizacyjno-pedagogiczną, finansową, materialno-technologiczną, metodyczno-dydaktyczną, kadrową, oświatową, jakościowo zmieniając plany nauczania, podręczniki, metodyki, zwłaszcza system kształcenia kadr, programy budżetowe. 12. Radykalnie zmienić negatywną sytuację w nauczaniu państwowego języka ukraińskiego w szkołach i innych placówkach oświatowych, w których uczą się dzieci mniejszości narodowych, aktywnie wykorzystując system pogłębionej nauki przez nie języka i literatury ukraińskiej, całkowicie zakazując języka rosyjskiego jako narzędzia agresji i ekspansji w rękach agresora. 13. Mając na uwadze, że głównym zadaniem państwowej polityki językowej jest utwierdzenie i rozwój języka ukraińskiego jako podstawowego składnika systemotwórczego ukraińskiej państwowości i Narodu Ukraińskiego, w interesie bezpieczeństwa narodowego niezbędne jest udoskonalenie systemu nauczania języka państwowego wśród przedstawicieli mniejszości narodowych na Ukrainie, a na poziomie ogólnopaństwowym warto utworzyć sieć stale działających Centrów nauczania ukraińskiego języka państwowego. 14. Niezwykle ważne, uwzględniając znaczenie komponentu naukowo-technologicznego, humanitarnego i informacyjnego w obecnej wojnie z Rosją, znacząco poprawić finansowanie nauki, zoptymalizować wykorzystanie środków, chronić własność intelektualną, stymulować działalność innowacyjną, radykalnie zmienić politykę państwa w zakresie wdrażania idei naukowych i wynalazków, podnieść prestiż i status społeczny naukowca, powstrzymując migrację (w tak katastrofalnej skali!) potencjału intelektualnego narodu. 15. Rzeczywistość wojny z moskiewskim agresorem zobowiązuje do udoskonalenia praktyk i koncepcji edukacji językowej, historycznej, literackiej oraz kulturalno-artystycznej, realizując ich znaczny potencjał budowania narodu i państwa, ukrainocentryczny i człowiekocentryczny. Jest niedopuszczalne, aby na wszystkich szczeblach ignorować ich składnik humanitarny, zmniejszając liczbę godzin nauki języka i literatury ukraińskiej, kultury narodowej, historii Ukrainy, osłabiając potencjał patriotycznego i obywatelskiego wychowania młodzieży. 16. Rządowe i społeczne organizacje powinny zapewnić skuteczne wdrożenie Strategii patriotyczno-narodowego wychowania ukraińskiej młodzieży, u podstaw której leżą ukraińska idea narodowa, zasada ukrainocentryzmu i człowiekocentryzmu, obywatelskość, patriotyzm i oddanie Narodowi Ukraińskiemu. W tym celu Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki proponuje ministerstwom i resortom wspólnie kontynuować wydawanie i rozpowszechnianie w placówkach oświatowych książek z serii „Biblioteka wojownika”; wdrożyć do procesu dydaktyczno-wychowawczego opracowany program „Gry komputerowe dla dzieci” (ponad 40 gier na tematykę „Ukraina i świat”) oraz kronikę filmową, stworzoną przez „Proświtę”, o wybitnych Ukraińcach (20-minutowe serie filmowe „Od Swiatosława do Niebiańskiej Sotni i „Azowa”). 17. W celu skuteczniejszego rozwiązania wymienionych zadań, które bezpośrednio dotyczą ważnych kierunków bezpieczeństwa narodowego Ukrainy, przedstawiciele społeczeństwa proponują nawiązać konstruktywny dialog władzy państwowej ze społeczeństwem obywatelskim, jakościowo zmienić skład kolegiów i rad społecznych ministerstw i resortów, a także utworzyć przy Prezydencie Ukrainy Radę ds. polityki humanitarnej, angażując do jej działalności najbardziej autorytatywnych przedstawicieli społeczeństwa obywatelskiego.
Uchwała przyjęta po podsumowaniu okrągłego stołu na temat „Problemy bezpieczeństwa Ukrainy i sposoby ich przezwyciężenia” 9 sierpnia 2023 r.
Tłumaczenie maszynowe
Zakończenie. Początek na str. 1. Pierwsze tygodnie świat zamarł w oczekiwaniu, kiedy upadnie Kijów. Tylko heroiczny opór Sił Zbrojnych Ukrainy i narodu ukraińskiego w końcu zadziwił naszych zachodnich zwolenników. Stopniowo, krok po kroku, niewielkimi partiami zaczęła napływać do nas broń. Wreszcie, po roku działań wojennych, zaczęła rosnącym strumieniem płynąć poważna broń, jednak w niewystarczających ilościach i przy braku niezbędnego asortymentu do miażdżącego rozgromienia rosyjskich sił zbrojnych. Ukraińcy potrafią walczyć, nasi żołnierze szybko opanowują zachodni sprzęt wojskowy oraz zaawansowane technologicznie uzbrojenie i przyznają to zachodni instruktorzy wojskowi. Gdyby polityka prezydenta Bidena była bardziej dalekowzroczna i strategiczna, to Ukraina powinna była otrzymać najnowsze uzbrojenie, lotnictwo i tomahawki, poza nuklearnym, a my do tej pory nie otrzymujemy nawet rakiet o zasięgu ponad 100 km. Rosyjska armia imperialna regularnie zadaje uderzenia z głębi terytorium imperium z odległości tysięcy kilometrów w Ukrainę zupełnie bezkarnie. To absolutnie bezsensowna, nieudolna polityka Bidena. Czego on się boi, czyżby użycia przez Moskali broni nuklearnej? Nawet nie jest śmieszne. Pamiętam politykę senatora Bidena od czasu, gdy został senatorem w 1972 r. Zawsze był bardzo liberalnym senatorem wobec „imperium zła” – ZSRR (chciałbym, aby czytelnik nie odebrał mojego stanowiska jako obrazy, to jedynie ocena polityczna prezydenta pierwszego państwa świata). Nawet nieprzyzwoicie jest porównywać potęgę USA, nie mówiąc o całej wspólnocie euroatlantyckiej, z imperium rosyjskim. Należy umiejętnie wykorzystywać przewagi i siłę demokratycznego świata. Ponieważ wojna rosyjsko-ukraińska jest światową z tą osobliwością, że działania wojenne toczą się wyłącznie na terytorium jednego państwa, ale jej skutki będą wpływać na całą geopolitykę i przyszły ład światowy, bezpieczeństwo światowe i jego różne składowe. W związku z tym należy przeprowadzić analizę porównawczą niektórych ważnych wydarzeń historycznych. Liderzy wielkiego kraju wielkiego narodu nie raz popełniali strategiczne błędy. Po przejęciu władzy w Rosji przez bolszewickich bandytów Lenina gospodarze Białego Domu nie tylko spokojnie obserwowali, jak siłą broni i dzikiego terroru przejmują jedno po drugim nowo powstałe, nieokrzepłe państwa i odbudowują rozwalone Imperium Rosyjskie w jeszcze straszniejsze niż carskie – rosyjskie totalitarno-komunistyczne, nie zwracając uwagi, jak sprzedajne szumowiny w rodzaju Armanda Hammera pomagały bandycie-terroryście Leninowi. W 1933 r. prezydent Roosevelt nawiązuje stosunki dyplomatyczne z imperium zła. To akurat w szczycie Hołodomoru-ludobójstwa w Ukrainie i przyległych regionach, zamieszkanych głównie przez Ukraińców, zorganizowanego celowo, przede wszystkim realizując cel polityczny – zniszczyć jak najwięcej Ukraińców i złamać ich opór wobec diabelskiego komunistycznego reżimu Stalina; po drugie – handlując, kosztem ukraińskiego chleba zdobyć środki na industrializację imperium. Ta niesłychana zbrodnia ludobójstwa położyła do grobu 10,5 mln Ukraińców. Prezydent Roosevelt stał się moralnym i politycznym współuczestnikiem zbrodni przeciwko narodowi ukraińskiemu wraz z komunistyczną kliką Stalina (niestety, do tej pory na szczeblu ogólnopaństwowym w USA ta zbrodnia nie jest uznana za ludobójstwo narodu ukraińskiego). W 1930 r. rosyjskie imperium komunistyczne przeprowadziło industrializację kosztem techniki, sprzętu, inżynierów USA. Tak przy pomocy USA tworzył się diabelski potwór. To był wielki błąd! Podczas II wojny światowej ZSRR stał się uczestnikiem koalicji antyhitlerowskiej i to logiczne. Ale trzeba było nie zapominać, że to wymuszony i sytuacyjny sojusznik, nie zapominać, że ZSRR rozpoczął II wojnę światową razem z Hitlerem i ci dwaj sojusznicy razem dzielili Europę, ale jeden drugiemu trzymał noże za pazuchą. Niestety, zapomniano. Churchill nie zapomniał, ale nie zdołał przekonać Roosevelta, który uważał Stalina za swojego przyjaciela (obecnie Trump uważa za swojego przyjaciela międzynarodowego zbrodniarza Putina). Przykro, że i Churchill, i Roosevelt dokonali nowego podziału Europy, Stalin ograł ich obu. Najbardziej straciły narody Europy Środkowej i Wschodniej, wcześniej zniewolone narody nadal pozostały w komunistycznym totalitarnym jarzmie.
Amerykańska pomoc i niemieckie reparacje pomogły imperium zła – ZSRR terytorialnie rozszerzyć się kosztem japońskich i niemieckich ziem, podporządkować sobie narody Europy Środkowej i Wschodniej. Krótkowzroczna polityka USA pozwoliła ZSRR ustanowić komunistyczny reżim w Chinach i Korei Północnej, w wyniku czego wyrósł nowy totalitarny potwór Chiny – największe zagrożenie dla świata (jeśli tego zagrożenia nie usunie się w najbliższych 10 latach, to można spóźnić się na zawsze). Z Chinami USA dopuściły się i dopuszczają serii bezsensownych błędów. Wielki błąd popełniły USA w 1971 r. Bezdolny prezydent Nixon i jego sekretarz stanu – sprzedajna kreatura H. Kissinger wyparli z ONZ Demokratyczną Republikę Tajwanu, a na jej miejsce wpuścili czerwonego chińskiego smoka. Tę operację ZSRR przeprowadził skutecznie przy pomocy zwerbowanego przez KGB i sprzedajnego Kissingera. O ile mi wiadomo, do niedawna w wpływowych kręgach politycznych USA istniała iluzja, że przy pomocy Rosji można przeciwstawić się ekspansjonistycznym planom Chin. Wydaje się, że teraz ta iluzja wywietrzała. Niestety, istnieje inna iluzja o pozytywnym pokojowym wpływie na obecną wojnę Rosji z Ukrainą. Jeszcze bardziej ta iluzja jest rozpowszechniona w niektórych krajach Europy, w szczególności we Francji. Wspólnota euroatlantycka nie ma skoordynowanej polityki wobec Chin (trzeba było kanałami dyplomatycznymi przekonać Macrona, by właśnie teraz jechał do Chin. Czyż nie jest zrozumiałe, że ten ambitny politykier niczego dobrego nie zdziała). Chiny prowadzą chytrą, dalekowzroczną, celową i podłą politykę. Chińskie totalitarne komunistyczne imperium nie będzie przyjazne i nie będzie partnerem demokratycznego Zachodu. Przyjazność może imitować. W obecnej wojnie Chiny, bez wątpienia, są sojusznikiem Moskwy, choć nigdy nie będą tego afiszować, a wręcz przeciwnie – będą udawać życzliwość i rozjemcę. Pomagają Rosji komponentami technologicznymi i towarami podwójnego przeznaczenia skrycie i przez pośredników. Chiny pomagają Rosji dużą ilością nośników energii i innych surowców strategicznych. Chiny będą pomagać Rosji, ponieważ nie będzie to zagrażać ich handlowi towarami i technologiami, a nie dlatego, że ktoś przekonał je, by wpłynęły na Rosję, aby nie zwiększała eskalacji wojskowej. Chiny są zainteresowane zwycięstwem Rosji. Niedawno dyktator Xi i minister obrony siedzieli w Moskwie, nie przyjechali grać w karty, a wypracowywać wspólną taktykę i strategię. Niektórzy twierdzą, że Chinom opłaca się i wygrana, i przegrana Rosji. Przegrana Rosji nie jest opłacalna – pozbawi je sojusznika w walce z Zachodem. Inna sprawa, że Chiny rozumieją rzeczywistość: Rosja wyraźnie przegrywa; będą starały się, na ile to możliwe, nie dopuścić do rozgromienia i rozpadu Rosji. Z zdezintegrowanych części Rosji trudniej będzie im otrzymywać zasoby. Uderzy to w gospodarkę Chin. Politycznie i moralnie znajdą się osamotnione przed zawsze wrogim, jak uważają, Zachodem. Nie sądzę, by na Zachodzie znaleźli się głupcy, którzy pozwolą Chinom zagarnąć odłamki zrujnowanego imperium, na przykład Republiki Dalekowschodniej, czy jakkolwiek będą się nazywać. Polityka flirtowania i ustępstw wobec Chin jest zgubna i bezperspektywiczna. Zachód ma niezrównane przewagi we wszystkich sferach: technologicznej, ekonomicznej, humanitarnej. Technologicznie Chiny rozwijają się głównie kosztem skradzionych technologii, chiński system finansowy, a zatem cała gospodarka, jest nadzwyczaj zależny od eksportu, dlatego jest łatwo wrażliwy. Polityka humanitarna komunistycznych Chin jest przerażająco antyludzka. Jest niewolnicza nie tylko dla dziesiątek zniewolonych narodów imperium, ale i dla samych Chińczyków Han. Mając tak ogromną przewagę nad zwierzęcym komunistycznym potworem i nie przyjść z pomocą zniewolonym Ujgurom, Tybetańczykom itd. – to grzech przed Najwyższym i tymi narodami. Bardzo obrzydliwe jest, gdy politykierzy Zachodu poddają się szantażowi „kwestią Republiki Tajwanu”. Przeciwnie, wszystkie prawdziwe demokratyczne kraje powinny otworzyć ambasady w Tajpej. Czyżby coś by się wam stało, gdyby kraje UE i Ameryki Północnej tylko na jeden miesiąc wstrzymały import towarów z Chin, a co stałoby się z jego gospodarką? Albo dlaczego by rzeczywiście nie ujawnić materiałów pochodzenia koronawirusa? Każdy wykształcony człowiek, zwłaszcza medycy i biolodzy, nie wątpi, że wirus jest sztuczny. A jeśli powiedzieć więcej, to i wyhodowany w laboratorium biologicznym w Wuhan, gdzie pracowali chińscy i rosyjscy mikrobiolodzy… Niech ustalają to specjalne organy. Chiński „prezent” kosztował ludzkość miliony ofiar i miliardy dolarów. Tymczasem USA przespały chińską ekspansję w Afryce, na Bliskim i Środkowym Wschodzie, zresztą rosyjską również. Jak się okazało, polityka wielkiego państwa, lidera demokratycznego świata może być inna, kiedy do władzy dochodzi wielki polityk, strateg. Zamiast bawić się w bajeczki o pokojowym współistnieniu dwóch systemów, ich konwergencji, prezydent Reagan jasno i otwarcie na cały świat oświadczył: lider antyludzkiego systemu ZSRR – imperium zła. Współpraca dobra i zła jest niekompatybilna. Liderom komunistycznego systemu – moskiewskim władcom – Reagan zaproponował: chcecie istnieć – zrezygnujcie z kłamstwa i pokażcie, że naprawdę jesteście zdolni zmieniać się w stronę dobra, nie znęcajcie się nad zniewolonymi narodami, dajcie im możliwość swobodnie żyć i rozwijać się. Nie chcecie – my was zmusimy do tego, powspółzawodniczymy i wy u nas nigdy nie wygracie. I przystąpił do konkretnych działań. USA zorganizowały załamanie cen ropy – głównego źródła pozyskiwania finansów przez ZSRR. W USA przyjęto zamiar przeniesienia poziomu zbrojeń na zasadniczo nowy poziom technologiczny. W Moskwie rozumieli, że mierzenie się z potęgą Ameryki jest nie do udźwignięcia. Gorbaczow oświadczył: przecież u nas już „pieriestrojka”, „głasnost” – kontynuował kłamać, miał nadzieję oszukać, nie mając sił rywalizować, z bezsilności zainteresowany był negocjowaniem ograniczenia strategicznych zbrojeń jądrowych. Latem 1986 r. na spotkaniu w Reykjaviku na rozmowach w kwestiach ograniczenia zbrojeń jądrowych, na początku spotkania p. Reagan zapytał Gorbaczowa: „Panie Gorbaczow, a co pan dalej zamierza robić ze swoimi więźniami politycznymi, dlaczego ich nie zwalniacie?”. Zaskoczony znienacka Gorbaczow chciał zbyć to zwykłym dla imperium zła kłamstwem: „U nas niet politzakluczonnych”. „Wtedy nie mamy o czym rozmawiać” – odpowiedział Reagan. Spotkanie o mało nie zerwało się. Imperium zła zmuszone było nas, więźniów politycznych, zwalniać (dzięki Reaganowi takim jak ja uratowano życie). Jeszcze jeden przykład. Kiedy Chiny zwróciły się do USA z groźną notą o wydanie chińskiej sportsmenki, która poprosiła o azyl polityczny w USA, grożąc pogorszeniem stosunków między dwoma państwami, to Reagan oświadczył, że prędzej ją adoptuje, niż wyda na pastwę. Ten wielki prezydent zdołał połączyć wszystkie dziedziny polityki w współzależność i udowodnić, że wielka polityka powinna być moralna i w praktyce dowiódł, że jest skuteczna. Taka powinna być polityka dobra, a nie flirtowanie ze złem. Polityka Reagana zadała niszczycielską klęskę systemowi komunistycznemu, jego centrum – Imperium Moskiewskiemu. Zaczęło się rozpadać, ale nie ostatecznie, bo dziesiątki narodów pozostały pod jarzmem moskiewskiego zniewolenia, przez nieudolną politykę kolejnych prezydentów USA, którzy zmarnowali przykład wielkiego prezydenta, skutecznego lidera wolnego świata – Ronalda Reagana. Kilka słów o naszych stosunkach z Chinami. Ukraina na pozycję Chin wpłynąć nie może i nie wpłynie. Dlatego zgoda Zełenskiego na dopuszczenie do Ukrainy specjalnego przedstawiciela Chin była błędna. Będzie on rzekomo imitował pokojowe dążenia Chin. W rzeczywistości Li Hui będzie zajmował się wywiadem politycznym w Ukrainie i krajach Europy oraz konsultował Moskwę. W krytycznym momencie dla Moskali Chiny będą starały się wpłynąć na Ukrainę w celu zaprzestania działań wojennych, na przykład, jeśli sytuacja wojenna wymagałaby przekroczenia granicy w celu ścigania wroga. To moje przypuszczenie. Na Zachodzie heroizuje się Zełenskiego. Jako aktor gatunku estradowego dobrze radzi sobie z tą rolą za granicą. Wewnątrz państwa sytuacja jest inna. Wojna postawiła wiele rzeczy na pauzie. Ale po wojnie Zełenski będzie musiał udzielić odpowiedzi na wiele pytań. Dlaczego zamrażał trzy lata przygotowania Sił Zbrojnych do wojny, w szczególności blokowano zaopatrzenie SZU w uzbrojenie? Dlaczego wydawał rozkaz na niektórych odcinkach frontu w Donbasie wycofania się o kilka kilometrów z umocnionych pozycji naszych wojskowych i umocnione pozycje podarować wrogowi? O czym negocjował z Patruszewem na tajnym spotkaniu w Omanie w styczniu 2020 r.? Dlaczego on i Jermak spalili operację dotyczącą wagnerowców? Dlaczego cały czas zaprzeczał doniesieniom naszych zachodnich partnerów o przygotowaniach Rosji do wojny na pełną skalę, a Kijów pozostawał niezabezpieczony, tylko heroicznymi wysiłkami SZU i ochotników obrony terytorialnej zadano klęskę pod Kijowem wojskom rosyjskim (podobny obraz był w obwodach czernihowskim i sumskim). Północna granica była niezabezpieczona. Dlaczego Zełenski był tak pewny, że wojny na pełną skalę nie będzie? Dlatego że na polecenie Zełenskiego Jermak umówił się oddać korytarz lądowy do Krymu i jeszcze najwyraźniej o wielu rzeczach się umówili (na początku wojny na pełną skalę Kozak publicznie wyraził zdziwienie, dlaczego wojna na pełną skalę jednak się zaczęła: „My że s Jermakom obo wsiom dogoworilis”. Po tym o Kozaku ani słychu, ani widu). Będzie musiał Zełenski wyjaśnić, dlaczego na kluczowe stanowiska w SBU mianował jawnych agentów FSB. Przez generała A. Naumowa, zastępcę I. Bakanowa, FSB kierowała SBU (dzień przed inwazją na pełną skalę bez przeszkód opuścił Ukrainę). Cała ta działalność Zełenskiego – Jermaka kosztuje życie tysięcy żołnierzy SZU i ochotników. Trzeciego dnia Zełenski poprosił Moskwę o negocjacje. 28.02.2022 r. delegacje Rosji i Ukrainy spotkały się na terytorium Białorusi. Delegacje rozjechały się z niczym. Na spotkaniu w Stambule ukraińska delegacja przekazała swoje propozycje: zawierały one rezygnację z wstąpienia do NATO, status neutralny, ograniczenie autonomii Donbasu, w ciągu 15 lat drogą negocjacji określić status Krymu. Strona rosyjska wzięła propozycje do rozpatrzenia. Kiedy dowiedziała się o tym opinia publiczna – podniosło się oburzenie. Zełenski przestraszył się. I po wizycie w Ukrainie Borisa Johnsona Zełenski zaprzestał rozmów o negocjacjach. Póki wszystkie siły skoncentrowane są na walce z wrogiem na froncie zewnętrznym, na froncie wewnętrznym walka z moskiewską agenturą sprowadza się do imitacji. Piąta kolumna przycichła, ale czuje się bezpiecznie. Partia Medwedczuka OPZZ jest zakazana, Medwedczuk nie jest skazany i w wyniku wymiany przekazany Putinowi, ale sprawa Medwedczuka żyje, frakcja jak była w parlamencie, tak pozostała, zmieniła się tylko nazwa. Najbliższy przyjaciel i współpracownik Medwedczuka, skończona szumowina N. Szufrycz kieruje parlamentarną komisją ds. wolności słowa. Deputowani z OPZZ w radach lokalnych też pozostali na swoich miejscach. Najbardziej rozgałęziona legalna agentura FSB (dawne KGB) pod maską rzekomo prawosławnej cerkwi patriarchatu moskiewskiego też działa. Głównymi sprawami w państwie kieruje agent wpływu Kremla A. Jermak, na nim zamykają się główne schematy korupcyjne. Po oczyszczeniu Ukrainy z moskiewskich hord okupacyjnych na froncie wewnętrznym pozostanie wiele ciężkiej pracy.
Czy wojna się skończy? Bez wątpienia wszystkie okupowane terytoria Ukrainy zostaną wyzwolone spod władzy moskiewskich okupantów. Prezydent, a nawet niektórzy wojskowi deklarowali, że wyzwolenie ukraińskich terytoriów to zwycięstwo (był czas, kiedy Zełenski już podczas pełnoskalowej ofensywy oświadczył, że wyjście na linie z 24.02.2022 r. to zwycięstwo). Wyjście na granice z 1991 r. to jedynie sukces naszych Sił Zbrojnych i nic więcej, to nie wystarczy nawet, by nazwać to zwycięstwem pośrednim. Aby osiągnąć zwycięstwo, potrzeba jeszcze wykonać ogromną pracę, zarówno ze strony Ukrainy, jak i społeczności międzynarodowej, w szczególności krajów UE i NATO. Przede wszystkim trzeba właściwie i wszechstronnie określić wszystkie cechy tej wojny oraz strategiczny cel agresora. Pod względem zakresu działań wojennych jest ona lokalna, operacje wojskowe odbywają się na terytorium jednego państwa. Politycznie – jest to otwarcie imperialistyczna,
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
wojskowa flota w basenie Morza Azowskiego i Czarnego. Okręty Floty Czarnomorskiej, które nie zostaną zniszczone podczas operacji wojskowych, przechodzą na własność Ukrainy, w tym te bazujące w Noworosyjsku i Tuapse. Rosyjskie bazy na Białorusi (jeśli nie zostaną zniszczone podczas wojny) podlegają likwidacji. Marionetkowy reżim terrorystyczny Łukaszenki musi zostać zlikwidowany, Łukaszenka i jego wspólnicy jako współuczestnicy reżimu putinowskiego oraz zbrodniarze wojenni muszą zostać aresztowani i przekazani międzynarodowemu trybunałowi (jeśli wcześniej nie zostaną ukarani przez trybunał narodu białoruskiego). Rosyjskie okręty wojenne zostają pozbawione prawa wpływania do basenu Morza Śródziemnego. Rosja zostaje pozbawiona prawa do produkcji ciężkiego uzbrojenia, okrętów wojennych i samolotów oraz handlu nimi na rynku międzynarodowym. Odpowiednie zakłady podlegają demontażowi. Rosja musi wypłacić reparacje (wielkość zostanie dodatkowo określona). Rosja jest zobowiązana zwrócić zrabowane na Ukrainie dobra kultury i sztuki, archiwa, artefakty archeologiczne. Po rozgromieniu rosyjskich wojsk w Rosji rozpocznie się destabilizacja. Wtedy może pojawić się możliwość aresztowania rosyjskiej elity wojskowo-politycznej, głównych propagandystów raszyzmu i przekazania ich do międzynarodowego sądu. Tysiące zbrodniarzy wojennych niższego szczebla i kolaborantów, którzy uciekli do Rosji, należy zatrzymać i przekazać Ukrainie. Wzdłuż granicy rosyjsko-ukraińskiej zostanie ustanowiona strefa sanitarna na terytorium Rosji o głębokości 200 km, gdzie niemożliwe będzie rozmieszczenie jakichkolwiek jednostek wojskowych, a nawet pojawienie się w niej rosyjskich wojskowych, z wyjątkiem policjantów. Takie warunki zwycięstwa muszą zadowalać członków wspólnoty euroatlantyckiej i Ukrainę. W tym musimy ich nieustannie przekonywać. Po zwycięstwie Ukrainy będą narastać tendencje odśrodkowe w imperium rosyjskim. Procesy dezintegracyjne mogą rozwijać się według dwóch typów: terytorialnego i narodowo-terytorialnego. Do pierwszego skłania się Daleki Wschód, Kubań. Do drugiego – narody Północnego Kaukazu, Powołża, Tatarstan, być może Jakucja i inni. Wielu osobom powyższe może wydawać się fantastycznym marzeniem. Nowe, niezwykłe rzeczy zazwyczaj tak są postrzegane. Przeżyłem to w swoim życiu. Kiedy aktywnie włączałem się w życie polityczne, jeszcze w imperium zła, moi bliscy znajomi ze zdziwieniem i strachem patrzyli na mnie jak na dziwaka i fantastę. Nieudolni prezydenci USA po wielkim Reaganie nie wierzyli i nie chcieli rozpadu ZSRR, bali się tego, tak jak obecnie pan Biden boi się rozpadu Rosji. Ale jeśli zestawić przeważającą siłę dobra, to strach przed złem wynika z małego rozumu i braku moralności. Stepan CHMARA związki Ukrainy ze światem – zakorzenioną europejskość naszej tożsamości. Również za pomocą środków wirtualnej wystawy zostanie objęty burzliwy początek XX wieku. Osobna „sala” wirtualnej wystawy będzie poświęcona dziełom wybitnych ukraińskich grafików – Wasyla Kryczewskiego, Mychajła Żuka, Sofii Nałepynśkiej-Bojczuk, Sofii Karaffy-Korbut, Ołeksandra Danczenki, Heorhija Jakutowycza, Serhija Jakutowycza, Anatolija Bazylewycza, Wasyla Łopaty, Wołodymyra Jurczyszyna, Wałentyna Hordijczuka, Ołeny Sachnowśkiej. Prezentacja projektu „Wirtualny portal Muzeum Książki i Drukarstwa Ukrainy” odbędzie się 23 sierpnia. Własna inf.
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
wojna zaborcza. Pierwszorzędne plany agresora – zawładnąć strategicznym, terytorialnie ważnym przyczółkiem dla dalszej ekspansji, zasobami ludzkimi Ukrainy i wywołać w demokratycznych krajach Europy niepewność, nastroje, by nie drażnić, a udobruchiwać i coraz bardziej ustępować agresorowi, a w krajach z autorytarnymi reżimami i tych, które się nie określiły, aktywizować zbliżenie i orientowanie się na kraje osi zła (Rosja, Chiny, Iran). W razie zwycięstwa rosyjskiego imperium w wojnie przeciwko Ukrainie – te wydarzenia są całkowicie przewidywalne. Ta wojna ma wyraźne podobieństwo do drugiej wojny światowej. Ma ona ideologiczne paralele: u hitlerowskiego reżimu – ludobójcza rasistowska ideologia nazizm. Niemcy ponad wszystko. W Rosji: naród rosyjski ma szczególną misję – uratować świat, ideologia ludobójczego rasizmu – raszyzm, ruski mir. Oba rasizmy są podobne w realizacji: hitlerowski nazizm – rozwiązanie kwestii żydowskiej, fizyczne zniszczenie, ludobójstwo; raszyzm – zniszczenie zidentyfikowanych Ukraińców. Rosyjscy okupanci przystąpili do wcielania w praktyce ideologii raszyzmu, fizycznego zniszczenia, tortur i deportacji, rusyfikacji dzieci w szkołach na okupowanych terytoriach (ukraińskie szkoły są zakazane) i wywożenia dzieci do Rosji. Wszystko to jest realizowane pod kłamliwą propagandą walki z ukraińskim nazizmem, faszyzmem. Na najwyższym szczeblu, w oświadczeniach führera raszyzmu – Putina – wielokrotnie twierdzono, że takiego narodu jak Ukraińcy nie ma, jest jeden naród – ruski, kto jest przeciwko temu, ten nie ma prawa do istnienia, bo jest nazistą. W zamyśle Putina zajęcie Ukrainy wcale nie jest celem końcowym. Wynika to z praktyki politycznej „ruskiego miru” oraz ideologii raszyzmu. Rosja zawsze uważała za swoich wrogów kraje bloku NATO. Euforia z sukcesu wojny hybrydowej w Europie, a nawet w USA (niezakłócone rozpowszechnianie „ruskiego miru” – propaganda kłamstwa i dezinformacji, fantastyczne korumpowanie urzędników państwowych wysokiego szczebla; tylko to, co wiadomo – dwaj kanclerze w Niemczech, Schröder i Merkel, minister spraw zagranicznych Austrii, jeszcze niemało dziennikarzy i całe wydawnictwa, liderzy partii politycznych i partie (Alternatywa dla Niemiec, Marine Le Pen), nieustanne potoki waluty od Zachodu za surowce energetyczne, uzależnienie energetyczne przeradzało się w coraz większy wpływ na politykę (jaskrawy przykład Węgry) – wszystko to popchnęło reżim Putina do aktywnych działań. Niedługo przed pełnoskalową wojną przeciwko Ukrainie wybrzmiało bezczelne żądanie wobec NATO – wynosić się z krajów Europy Środkowej i Wschodniej, rozmieszczenie rakiet „Iskander” z ładunkami jądrowymi w obwodzie królewieckim. Jeśli do powiedzianego wziąć pod uwagę imperialną koncepcję Putina: „Granice Rosji nigdzie się nie kończą”, „zebrać ziemie utracone przez Rosję”, nietrudno przewidzieć: jeśli upadnie Ukraina, to niszczenie europejskiego bezpieczeństwa i podporządkowanie jej przez Moskowię poszłoby w przyspieszonym tempie: stworzony przyczółek rozprzestrzeniłby się na Węgry, dalej odcięcie południowej flanki NATO, za nim odcięcie od Europy i zajęcie krajów bałtyckich. Co będzie dalej? Czy zostałby zastosowany artykuł 5 NATO? Są podstawy, by wątpić. Podobnie zaczynała się druga wojna światowa. Są wszelkie podstawy uważać, że wojna przeciwko Ukrainie – to pierwszy etap trzeciej wojny światowej! Czy rozumieją to członkowie wspólnoty euroatlantyckiej? Nie w pełni i nie wszyscy. Kraje bałtyckie, Polska rozumieją. Niestety, lider demokratycznego świata i NATO USA nie uświadamiają sobie wielkości zagrożenia pierwszego zlokalizowanego etapu trzeciej wojny, jej możliwości przejścia w wszechogarniającą globalną. Biden boi się, że Putin zastosuje broń jądrową. Myli się pan prezydent. Nikt broni jądrowej nie zastosuje, bo Chinom jest to nieopłacalne, a bez sankcji Chin kremlowscy idioci nie odważą się, nawet gdyby chcieli, choć jest to niewiarygodne. Chiny inaczej widzą podbój świata według schematu kilku partii domina. Zatem niezrozumienie, czym jest ta wojna, prowadzi do bezczynności, niemrawej reakcji i niewystarczającej pomocy ofierze agresji, a od tego zależy wynik wojny. Czy będzie to zwycięstwo, ostateczne unieszkodliwienie agresora, czy częściowy sukces, znaczne osłabienie agresora z odroczonym zagrożeniem. Rosja całkowicie zignorowała międzynarodowy porządek prawny ustanowiony po drugiej wojnie światowej, w tym Akt Końcowy w sprawie bezpieczeństwa europejskiego o nienaruszalności granic. Międzynarodowe akty w dziedzinie praw człowieka, wszystkie konwencje prowadzenia wojny, zbrodnie wojenne stały się systemem, wojna stała się ludobójczą dla narodu ukraińskiego. Wszystkie te zbrodnie do tej pory nie otrzymały oceny prawnej. Dlaczego? Bo brak jest polityczno-prawnej reakcji krajów wspólnoty euroatlantyckiej, Grupy Siedmiu. Agresor pozostaje członkiem ONZ i Rady Bezpieczeństwa, choć nigdy tam nie wstępował, zgodnie z procedurą, włamał się tam jako nieuprawniony gość. Żaden kraj Europy i Ameryki Północnej nie uznał Rosji za państwo-terrorystę czy państwo-sponsora terroryzmu, żadne państwo nie zerwało stosunków dyplomatycznych, nikt prawnie nie uznał aktu ludobójstwa Ukraińców podczas tej wojny.
Agresor podeptał porządek prawny ustanowiony po II wojnie światowej, ale z nabytków terytorialnych nie zrezygnował (Prusy Wschodnie, Wyspy Kurylskie). Nieuzasadniony strach prowadzi do pobłażania międzynarodowemu terroryście, niechęć do wydania oceny prawnej zbrodni agresora może obrócić się ciężkimi konsekwencjami dla Europy i przyszłości całej ludzkości. Wreszcie czas to zrozumieć i przestać obserwować, jak moskiewskie zwyrodnialce dokonują ludobójstwa Ukraińców, zadając bezkarnie uderzenia w Ukrainę z głębi swojego terytorium. Musimy otrzymywać tyle niezbędnej broni, aby można było niszczyć obiekty wojskowe na głębokim zapleczu Rosji i na rosyjskich bazach wojskowych na Białorusi. Czas zakończyć wszelkie rozmowy o negocjacjach z Rosją i grę w misję pokojową Chin. Chiny bezczelnie nazywają zaborczą, ludobójczą wojnę Rosji kryzysem w Ukrainie i nie zamierzają nazwać Rosji agresorem. Po rozgromieniu przez Siły Zbrojne Ukrainy rosyjskiej armii i zniszczeniu Floty Czarnomorskiej, jeśli Zachód, a przede wszystkim USA, dostarczą wystarczającą ilość potrzebnej broni (dalekiego zasięgu, lotnictwo), wtedy nadejdzie czas nie na prowadzenie negocjacji, a na podyktowanie Rosji Aktu kapitulacji. Nad warunkami tego dokumentu Ukraina musi już wspólnie pracować wraz z naszymi zachodnimi partnerami. Inicjatorem przygotowania projektu Aktu kapitulacji powinna występować Ukraina, a nasi dyplomaci powinni już intensywnie pracować z zagranicznymi partnerami. Nasza dyplomacja musi być ofensywna, gdyż ukraińska krew przelewa się na wysuniętym froncie, broniąc cywilizowany świat przed moskiewskimi zwyrodnialcami. Gdyby ten temat był już omawiany, to zapewne przyspieszyłoby to rozwiązanie innych ważnych problemów: dostaw broni, ruszyłoby z martwego punktu oceny prawne związane z tą wojną, a to z kolei mogłoby ruszyć z miejsca konfiskatę aktywów i majątku państwa rosyjskiego oraz jego oligarchów. Czyli ofensywa i tylko ofensywa naszej dyplomacji. Musimy już mieć swoje żądania wobec agresora i z nimi wychodzić do innych krajów. Wiele krajów by się nimi zainteresowało, ponieważ dostrzegłyby w tym swój bezpośredni interes. Zatem, konkretnie o treści Aktu kapitulacji. Rosja musi zwrócić terytoria zaanektowane w wyniku II wojny światowej. Japonii – Wyspy Kurylskie, południowy Sachalin. Zrezygnować z Prus Wschodnich (obwód królewiecki). Ziemie zagarnięte w wyniku wojny ZSRR z Finlandią – Przesmyk Karelski i wyspa Wyborg. Rosja musi zabrać swoje bazy wojskowe w Syrii, Rosja pozbawia się prawa ma-
Tłumaczenie maszynowe
Unikalne zabytki z kolekcji Muzeum Książki i Drukarstwa Ukrainy staną się bardziej dostępne dla szerokiego ogółu i jednocześnie będą miały pewniejsze przechowywanie dzięki multidyscyplinarnemu, międzysektorowemu, innowacyjnemu projektowi „Wirtualny portal Muzeum Książki i Drukarstwa Ukrainy”, realizowanemu przy wsparciu Ukraińskiego Funduszu Kultury (UFK).
Digitalizacja rękopiśmiennych książek i starodruków umożliwia dalsze, dokładne badania naukowe tych artefaktów bez wyrządzania im szkody, a także zachowanie danych nawet wtedy, gdy pojawia się ryzyko uszkodzenia lub utraty oryginału. Najcenniejsza część kolekcji Muzeum Książki i Drukarstwa Ukrainy – starodruki i rękopiśmienne książki – liczy 650 jednostek, wśród których są artefakty istniejące na świecie wyłącznie w pojedynczych egzemplarzach. Szczególną wartość ma również kolekcja grafiki, liczącą ponad 12 tysięcy jednostek. Własnymi siłami muzeum rozpoczęło digitalizację tych zbiorów trzy lata temu; na początek lipca 2023 roku zdigitalizowano 53 starodruki (8% ich zbioru), 551
jedną jednostkę grafiki (4,5% tego zbioru). Dzięki wsparciu finansowemu UKF realizacja projektu „Wirtualny portal Muzeum Książki i Drukarstwa Ukrainy” zwiększy te wskaźniki odpowiednio do 26,6% i 12,6%. Równocześnie z zachowaniem w wersji elektronicznej 4 ksiąg rękopiśmiennych, 120 starodruków i 1000 jednostek grafiki, naukowcy Muzeum Książki i Drukarstwa Ukrainy w ramach projektu przeprowadzą głębokie badanie naukowo-analityczne tych unikatowych artefaktów. Wszystko razem – zdigitalizowane artefakty i ich opis naukowy – zostanie złożone i przedstawione w formie wydania elektronicznego „Katalog ksiąg rękopiśmiennych i starodruków Muzeum Książki i Drukarstwa Ukrainy”. Projekt przewiduje niestandardowy krok w procesie digitalizacji druków zawierających dawne pieśni: udźwiękowienie części tych pieśni w formacie audio. Muzeum mieści się w historycznym budynku drukarni Ławry Kijowsko-Peczerskiej, który zasługuje na osobną uwagę, opiekę i prezentację szerokiej publiczności. Nawiasem mówiąc, budynek Ławrskiej drukarni znajduje się na liście obiektów objętych ochroną UNESCO. Dlatego tworzony przez muzeum Wirtualny portal zapozna m.in. z cyfrową kopią tego budynku. W 2022 roku minęło 50 lat od założenia Muzeum Książki i Drukarstwa Ukrainy, jednak uczcić tę datę w należyty sposób nie było możliwości. Dlatego Wirtualny portal Muzeum Książki i Drukarstwa zaprezentuje także wirtualną wystawę „Muzealna magia liczb”. Jubileusz 50-lecia muzeum zainspirował ideę tej wirtualnej wystawy – wybrać 50 eksponatów, które ujawniłyby najciekawsze aspekty historii tworzenia książki i kształtowania się ukraińskości jako odrębnej tożsamości. Wśród eksponatów wirtualnej wystawy znajdą się i rzeźba, i maszyna drukarska, i książki, i grafika, a wśród nich rzadkie artefakty, których na świecie istnieje zaledwie kilka. Źródła magii tej wirtualnej wystawy sięgać będą czasów Nestora-kronikarza, przejdą do czasów powstania Ławrskiej drukarni, przedstawią epokę najlepszych wydań Ostrogskiej, Poczajowskiej i innych ówczesnych drukarni. W sali z wydaniami Ławrskiej drukarni XVII wieku planujemy stworzyć możliwość wysłuchania melodyki dawnego języka. Wirtualna wystawa podkreśli także kulturne
Tłumaczenie maszynowe
Dmytro NYKYFORJAK, przewodniczący RO WUT „Proświta” im. T. Szewczenki, m. Waszkiwci, obw. rówieński
Na początku 2023 roku KNP „Waszkiwecka lecznica rehabilitacji i opieki paliatywnej z oddziałem poliklinicznym” Waszkiwieckiej Rady Miejskiej zaczęła przyjmować na leczenie i rehabilitację rannych wojskowych z całej Ukrainy. Leczą się tu żołnierze, którzy odnieśli ciężkie obrażenia w walkach z rosjanami. Przyjechałem tutaj, aby zobaczyć tych dzielnych mężczyzn, porozmawiać z nimi, dowiedzieć się o ich drodze bojowej, poczuć ich nastrój, usłyszeć ich myśli o tej straszliwej wojnie, o planach na przyszłość. Dyrektora szpitala Ołeha Mamalygę, dyrektora medycznego Wasylа Harazdiuka oraz ich pacjentów spotkałem na schodach placówki leczniczej. Miło, że personel medyczny stale przebywa wśród żołnierzy i rozmawia z nimi. Kuracja leczenia i rehabilitacji jest dość długa. Tutaj rany goją się dzięki fizjoterapii leczniczej, fizykoterapii, balneoterapii, okładom z ozokerytu lub parafiny, masażom i innym zabiegom. Istotne znaczenie ma praca psychologów. Proces protezowania może się przeciągnąć na 4–6 miesięcy. Aby przywrócić żołnierzom funkcje utracone w wyniku ran, do szpitala przyjeżdżają specjaliści z centrów protezowo-ortopedycznych. Nie tylko wykonują niezbędne protezy, ale też zapewniają opiekę żołnierzom po amputacjach. Chwalebnie zasłużyli się Waszkiwiecka Rada Miejska, deputowani, kolektyw szpitala, jego były główny lekarz Wasyl Prynkowski, nieobojętni mieszkańcy Waszkiwiec i mieszkańcy gminy, którzy w swoim czasie uratowali placówkę i nie dopuścili do jej zamknięcia. Przekształconą placówkę kieruje Ołeh Mamalyha — specjalista przez wielkie S. Ołeh Onufrijowycz mówi, że w swojej pracy zawsze ma wsparcie waszkiwieckiego burmistrza Mykoły Percza, jego zespołu i deputowanych, przedsiębiorców Iwana Szewczuka, Iwana Kniazkiego i innych, Berehometskiego oddziału państwowego przedsiębiorstwa „Lasy Ukrainy”, szefa RDA Serhija Czebotaria, przewodniczącego rady rejonowej Myhajły Andriuka, burmistrza Wyżnicy Ołeksija Czepila. Do żołnierzy często przyjeżdżają nawet obcy ludzie, mieszkańcy naszego i sąsiednich rejonów. Ktoś przywozi owoce, o witaminizację wyżywienia żołnierzy troszczy się personel szpitala, przynosząc wszystko, co teraz rośnie w ogrodzie lub na działce. Podziękować obrońcom przychodzą wychowankowie placówek oświatowych, studenci wyżnickiego i waszkiwieckiego kolegium. Pracownicy kultury gminy waszkiwieckiej niosą dobry nastrój piosenką i dobrym słowem, a zespół restauracji „Dynastia” z Banyłowa co tydzień przywozi smaczne upominki. Lekarz mówi, że zamknięcie i trwoż-
Kim był Dmytro Doncow. W 140. rocznicę urodzin
Jurij MYCHALCZYSZYN
Ideolog ukraińskiego czynnego nacjonalizmu, teoretyk i praktyk walki przeciwko „russkomu miru” i komunizmowi, który ideowo zahartował i ukształtował dwa pokolenia walczącej ukraińskiej młodzieży. Doktor prawa, intelektualista, filozof i myśliciel narodowy. Specjalista od operacji informacyjno-psychologicznych i propagandy, ideowiec i twórca radykalnych ukraińskich środowisk w Ukrainie i na emigracji. Wydawca, redaktor, ideolog czasopism „Zahrawa”, „Literacko-naukowy Wiestnyk” i „Wiestnyk” – flagowych pism literackiej, kulturalnej i ideowej przestrzeni Ukraińców ziem zachodnich i emigracji okresu międzywojennego.
Krótka biografia
1883 r. – urodził się w rodzinie potomka rodu kozackiego w Melitopolu w guberni tawryjskiej Imperium Rosyjskiego. Wykształcenie – Melitopolska Szkoła Realna, wydział prawa uniwersytetów w Petersburgu, Wiedniu i Lwowie. 1905 r. – wstąpił do Ukraińskiej Socjaldemokratycznej Partii Robotniczej, zajął się rewolucyjną działalnością antyreżimową, dwukrotnie aresztowany przez żandarmerię, z którymi trafiają do szpitala wojskowi, szybko mija.
Kompleksowa praca każdego pracownika szpitala to zasługa udanej rehabilitacji. Pielęgniarka Hanna Petrowa dodaje, że podziwiają oni odwagę, stanowczość i wolę życia rannych. Zdarzają się sytuacje, które doprowadzają do łez, bo dla wielu z nich są jak dzieci, i trudno wyobrazić sobie, co musieli przeżyć… Ale ich pacjenci nigdy nie widzą tych łez. Medycy rozumieją, że litość nie pomoże, żołnierze jej nie zniosą.
W trzeciej sali poznaję młodszego sierżanta Danyła Bikłana. Ma dwadzieścia dwa lata, urodził się w Słowiańsku w obwodzie donieckim. Po ukończeniu kolegium motoryzacyjnego podpisał kontrakt na służbę w Siłach Zbrojnych Ukrainy na miesiąc przed pełnoskalową wojną. Jego oddział brał udział w walkach o wyzwolenie obwodu sumskiego, Zaporoża, obwodów donieckiego i ługańskiego, Charkowszczyzny. Ciężkie ranienie odniósł w rejonie miejscowości Dibrowa na Ługańszczyźnie. Stracił jedną nogę, druga została poszarpana odłamkami. Chłopak wykonuje terapeutyczne ćwiczenia gimnastyczne i na moje słowa, że wkrótce trzeba będzie wrócić do życia cywilnego, odpowiada: „Nie ma pewności!”
W tej sali są jeszcze dwaj towarzysze broni. Żołnierz Ihor Aksonow ma pięćdziesiąt sześć lat, pochodzi z miasta Torećk w obwodzie donieckim. Przed wojną pracował w szpitalu. Na front poszedł jako ochotnik, wysyłając żonę i troje dzieci za granicę. Od końca lutego 2022 r. przebywał na froncie, w tym na kierunku Sołedar–Bachmut, gdzie odniósł ciężkie ranienie 26 stycznia 2023 roku. Również stracił nogę, ale także zapewnia, że po protezowaniu będzie służyć w szeregach Sił Zbrojnych Ukrainy aż do Zwycięstwa. Wiktor Kowbasa w 2014 roku brał udział w operacji antyterrorystycznej w składzie batalionu obrony terytorialnej „Kijów-12” w mieście Szczastia, służył w brygadzie „Czarnych Zaporożców”, w 2018 roku przeszedł do brygady,
ři—
Przeszedł drogę od rewolucyjnego marksisty do integralnego nacjonalisty i konserwatywnego rewolucjonisty. 1912 r. – małżeństwo z lwowianką Marią Bačyńską, z którą poznał się na Uniwersytecie Wiedeńskim. Dmytro Doncow mieszkał u żony we Lwowie przy ulicy Kurkowej 11 (obecnie ulica Łysenki). 1914 r. – utworzenie Związku Wyzwolenia Ukrainy do walki przeciwko Imperium Rosyjskiemu w wojnie światowej i w celu stworzenia Niepodległej Ukrainy. 1918–1919 – praca w Kijowie na stanowisku dyrektora Ukraińskiej Agencji Telegraficznej Ukraińskiego Państwa (maj–listopad) oraz kierownika Ukraińskiego Biura Prasowego UNR w Bernie. 1922 r. – przy finansowym wsparciu Jewhena Konowalca we Lwowie wznowił wydawanie „Wiestnika Literacko-Naukowego” i przekształcił go w potężny ideologiczny i kulturologiczny megafon ukraińskiego ruchu narodowego. 1926 r. – napisał i wydał we Lwowie ideologiczny bestseller – książkę „Nacjonalizm”, dzięki której stworzył nową markę ideowo-polityczną, utrwalił osobiste przywództwo teoretyczne i zapoczątkował nową modę polityczną. 1922–1973 – mieszkając we Lwowie, Bukareszcie, Pradze, Wiedniu, Berlinie, a później w USA i Kanadzie, prowadził nieprzerwaną działalność ideologiczną, kontrpropagandową, informacyjną i organizacyjną w środowisku nacjonalistycznym, mobilizując Ukraińców do walki o naród i państwo.
...w Nowej Kachowce. Służył w obronie przeciwlotniczej. Urodził się w mieście Bereslaw. Na Chersońszczyźnie obecnie mieszka cała jego rodzina — żona, syn i trzy córeczki. W grudniu 2022 roku w Bachmucie został ciężko ranny, tracąc obie nogi. Ze łzami w oczach wspomina czterech swoich kolegów z klasy, którzy zginęli na wojnie. Innym bohaterem jest Władysław Biłecki – pochodzi z wsi Nowowozniesenka na Kirowohradczyźnie. We wrześniu 2021 roku podpisał kontrakt i wstąpił w szeregi oddzielnej brygady desantowo-szturmowej z Żytomierza. W pierwszy dzień wojny przebywał na pozycjach bojowych pod miejscowością Zaliznie w obwodzie donieckim. Brał udział w wyzwalaniu Charkowszczyzny, w działaniach ofensywnych w obwodzie ługańskim — tam w wyniku ranienia stracił kończynę dolną. Na front poszli też tata i brat, a mamę zostawili samą w domu. Ona co noc kładła nóż pod materac, aby w razie przyjścia wrogów nie poddać się do niewoli. Brat Wiaczesław również obecnie przechodzi rehabilitację w Iwano-Frankiwsku. A Władysław ma zaledwie dwadzieścia dwa lata, jest nieżonaty i pisze piękną patriotyczną poezję…
Z wsi Szepit na Putylszczyźnie pochodzi Roman Lewczenko. W domu ma żonę Switłanę, troje dzieci i wnuka. Pracował jako drwal w miejscowym leśnym gospodarstwie. Cztery dni po pełnoskalowej inwazji rosji wrócił z zagranicy, gdzie był na saezonowych zarobkach, i poszedł jako ochotnik do wojskomatu. A potem — 10. brygada górska szturmowa, Bachmut, piekło… Służył we plutonie zabezpieczenia technicznego, który towarzysze broni nazywali samobójcami, bo ciągle przemieszczali się na pozycje zerowe. Z powodu ciężkiego urazu leczy się już piąty miesiąc.
Przed wojną Serhij Szerstiuk z osiedla Woroniż w obwodzie sumskim zajmował się stolarstwem, wyrabiał ule dla pszczół. Wraz z przyjaciółmi postanowili iść bronić Ukrainy przed moskiewską ordą 26 lutego 2022 roku. Wspomina, że w wojskomacie była wielka kolejka ochotników. Złagodzenie
Rola i znaczenie Dmytra Doncowa w historii Ukrainy
Stworzył i podtrzymywał ideowo-psychologiczną atmosferę nonkonformizmu, elitarności, wojowniczego idealizmu i kultu siły, z której wyrosły Organizacja Ukraińskich Nacjonalistów i Ukraińska Armia Powstańcza. Sprzyjał konsolidacji najlepszych duchowych i twórczych osobowości ukraińskiego społeczeństwa swoich czasów w zjawisku „wisnykowców”, do którego przyciągnął Jewhena Małaniuka, Jurija Lipę, Leonida Mosendza, Ołeha Ołżycza i Oleny Teligę. Autor fundamentalnych, a zarazem popularnych prac „Nacjonalizm”, „Gdzie szukać naszych tradycji?”, „Duch naszej dawności”, „Tęsknota za heroicznym: Idee i postacie literackiej Ukrainy”, „Poetka ognistych granic”. Nakreślił jasne i pociągające ideowo-światopoglądowe narracje odrodzenia narodowego i wielkości, cywilizacyjnej misji Ukrainy w walce z Rosją, przeciwstawienia rycerskiego ducha plebejskim instynktom wewnątrz wspólnoty narodowej.
Cytaty i skrzydlate wyrażenia Dmytra Doncowa
1. Najbardziej przygniata tego, kto najmniej wymaga.
2. Świat należy do tych, którzy umieją chcieć.
3. Suma słabych nie da siły.
...przeszedł szkolenie w obronie terytorialnej miasta Szostka, brał udział w obronie Bachmutu, gdzie odniósł ranę — stracił nogę. W domu czekają na niego żona, mama, brat i siostra. Serhij marzy, by po zwycięstwie wrócić do ulubionego zajęcia — wytwarzania uli dla pszczół.
We wsi Dychtynec na Putylszczynie urodził się Hawriił Petraszczuk, który ma 26 lat. Obecnie jego żona z małą córeczką mieszkają w Czarnohuzach. Po ukończeniu Czerniowieckiego liceum zawarł kontrakt z oddzielną brygadą artylerii miasta Mikołajów, która w 2018 roku brała udział w strefie ATO na Donbasie. W pierwszych dniach pełnoskalowej inwazji rosji bronili Mikołajowa, następnie wyzwalali obwód charkowski, miasto Chersoń. Podczas wykonywania zadania bojowego wszedł na minę. Urwaną nogę trzeba było amputować. Przed nim — protezowanie w Stanach Zjednoczonych, po którym, jak wierzy, wróci do swojej brygady.
Iwan Dutczak urodził się w Ispasie. Przed wojną pracował w Niemczech. W nocy z 23 na 24 lutego przyleciał do Kijowa, odpoczywał po podróży, a rano zobaczył w telefonie wiele nieodebranych połączeń od brata, który próbował powiadomić go o wojnie. Myśl, że trzeba iść bronić Ukrainy, pojawiła się natychmiast. Zastanawiał się tylko, jaki rodzaj wojsk wybrać. Przypomniał sobie o legendarnym pułku „Azow”, w którym przeszedł solidne przeszkolenie. Do wykonania zadań przerzucono ich na kierunek zaporoski. Na bazie oddziału utworzono oddzielną brygadę szturmową, która do dziś prowadzi działania bojowe na kierunku bachmuckim.
W rejonie miejscowości Stupoczki otrzymali ważne zadanie. Walki były krwawe. Dzięki odwadze naszych bohaterów udało się posunąć naprzód o trzy kilometry, a na szerokości — o dwa. Podczas tej udanej operacji wojownik został ciężko ranny odłamkiem miny kalibru 120 mm. Po kursie rehabilitacji w Waszkiwcach będzie kontynuował leczenie za granicą.
Obecnie w waszkiwieckim szpitalu leczy się 30 wojowników-bohaterów. Oni są duszą narodu ukraińskiego: poranieni, ale nieugięci wobec wroga, który targnął się na świętość. Chłopcy mówią, że są niezmiernie wdzięczni personelowi szpitala za ludzkie podejście, troskę, zrozumienie, za fachową pomoc medyczną. Tu czują się jak w domu.
Postanowiłem poradzić się żołnierzy, jaki tytuł artykułu o nich chcieliby czytać. Wiktor Kowbasa, który już opanował protezy obu nóg, zaproponował inny tytuł: „Z uśmiechem w nowe życie…”, a potem, z tym uśmiechem, dodał: „…aż do płonącego kremla”.
Chwała, godność, honor, odwaga, nieugiętość naszych wojowników są przykładem dla całego świata. Nie są zwykłymi chłopcami, bo przeszli przez krwawe piekło i wrócili jako bohaterowie; będą kontynuować walkę z wrogiem w strefie działań bojowych i na froncie pokojowym. Są naszą mocą i niezłomnością.
4. Mało nosić ideał w sercu. Jeśli nie obroni go zaciekłość fanatyków, ten ideał przekreśli inna, obca siła fanatyczna. 5. Wiara to nieposkromione pragnienie przemienienia marzenia w rzeczywiste życie. 6. Każdy ruch i każda idea, która chce zwyciężyć, musi składać się z ludzi jednej idei, jednej woli, a nie z kompleksu ludzi myślących różnie. 7. Idee nie rządzą światem ani go nie odwracają; świat jest rządzony i odwracany uczuciami, którym idee tylko służą jako przewodnicy. 8. Kryzys naszego nacjonalizmu tkwi nie w tym, że „naród nie dojrzał”, nie we wadach „programu”, lecz jedynie w braku ludzi. 9. Szlachetność, mądrość, odwaga – trzy podstawowe cechy klasy panującej… Szlachetnego nie przekupisz, mądrego nie oszukasz, mężnego nie przestraszysz. 10. Naród, który chce zerwać kajdany i „wrogą złą krwią wolę skropić”, przelewa także potoki własnej krwi. 11. Naród to to, co przeciwstawia się geograficznie, historycznie i politycznie swoim sąsiadom. 12. Kiedy Ukraina zechce wyjść ze stanu prowincji, musi wytworzyć w sobie, oprócz woli władzy, tę wielką, wszystko obejmującą ideę, ideę opanowania narodu duchowo, gospodarczo i politycznie. Bez takiej idei pozostaniemy narodem uciśnionym, prowincją, ludem, który będzie żył z rozdwojoną duszą, niezdolny wytworzyć wspólnej woli.
Tłumaczenie maszynowe
W 1917 r. kremlowskie wieże pozbyły się dwugłowego orła, który przez wieki szarpał Prometeusza wolnego ducha. Zamiast niego pojawiła się pięcioramienna gwiazda – symbol sił zła i ideologii socjalszowinizmu. Przypominała średniowieczne narzędzie tortur. Bolszewicy wybrali kolor czerwony, który całkowicie odpowiadał ich krwawym czynom. Czego wart jest choćby czerwony terror, zastosowany przez Lenina przeciwko przeciwnikom politycznym i „burżuazji”. Dla ideowych wampirów zabójstwo klasowych wrogów z pobudek ideologicznych i społecznych uważano za kult samoutwierdzenia, demonstrację pokazowego okrucieństwa w celu zasiania strachu w społeczeństwie. Setki czekistów, którzy bezlitośnie rozstrzeliwali pokojowych ludzi, stawali się bohaterami rewolucji, trafiali na „czerwone tablice” sławy, otrzymywali ordery z czerwonymi wstążkami i rubinami. Sączyła się z nich krew niewinnych ofiar, a kolor życia nabrał tragicznego odcienia śmierci.
Wasyl MAROCZKO, honorowy przewodniczący Stowarzyszenia Badaczy Hołodomoru-Ludobójstwa Ukraińców, profesor
Dla prawosławnych kolor czarny uosabiał smutek, utratę bliskich, tragedię. Dla bolszewików ideologiczna mozaika czerwieni i czerni miała inne lingwistyczno-etymologiczne połączenie. Po raz pierwszy pojęcie „czarne tablice” zastosował Stalin w marcu 1920 r. Były seminarzysta zaproponował je do publicznego potępienia ideologicznie mało świadomych warstw społeczeństwa, wszelkiej maści „leni”. Dyskryminacja społeczno-klasowa ze względów ideologicznych to typowe zjawisko dla reżimów totalitarnych. W latach leninowskiego ludobójstwa 1921–1923 władza zastosowała „oddziały zaporowe”, czyli blokadę komunikacyjną i żywnościową wsi, system zakładników w celu ściągania naturalnych powinności od chłopów. Pogarda dla ludzkiego życia, honoru i godności człowieka stała się wtedy normą społecznego zachowania bolszewików. Czarne sprawy Kremla etymologicznie i politycznie nabierały cech i symbolu śmierci. Karno-represyjna istota systemu „czarnych tablic” dała o sobie znać w styczniu-czerwcu 1928 r. Stały się one organizacyjno-operacyjnym składnikiem tak zwanych „nadzwyczajnych środków” realizacji skupu zboża, czyli przymusowego pozbawiania chłopów chleba. Leninowska prodrazwiorstka powróciła do ukraińskich wsi, ale z silniejszym naciskiem karno-represyjnym. Zamożnym chłopom, „spekulantom” i „sabotażystom”, czyli „uchylającym się” od skupu zboża, ograniczono sprzedaż towarów (zapałek, soli, nafty itp.) w sklepach spółdzielni spożywców. Rady wiejskie ogłaszały „czarne” listy takich osób w „widocznych miejscach do wiadomości wszystkich chłopów”. Stalinowska zasada „czarnych tablic” działała, a chłopów z „czarnymi piętnami” uważano za nieprzejednanych „klasowych wrogów”. Wojownicze wezwania zalały przestrzeń i społeczeństwo, stały się politycznym rozkazem dla organów wykonawczych władzy. Ideologiczne etykiety, choć bez fizycznego naklejania na odzieży wierzchniej, przybierały formę wyroku. 9 stycznia 1929 r. Iziumski komitet okręgowy na Charkowszczyźnie złożył sprawozdanie o „wpisaniu na czarną tablicę złośliwych przetrzymywaczy zboża”. Dziwne oskarżenie dla rolników, którzy wyhodowali zboża własną pracą, bez żadnej pomocy państwa. Zastosowanie reżimu „czarnych tablic” nabierało cech systemowych. Odwiecznych rolników władza bolszewicka nazywała leniami, spekulantami, „kułakami”, czyli przejawiała wyraźne oznaki dyskryminacji społecznej, zastosowała przeciwko nim blokadę towarowo-żywnościową. Kolektywizacja przekształciła ukraińskie czarnoziemy w własność państwową, choć ogłoszoną „kołchozowo-spółdzielczą”. Doszło do „czerwonego podziału” ziemi, który pozbawił chłopów ich własności, a zebrane plony władza radziecka bezczelnie i cynicznie zawłaszczyła. Grunty, klin zbożowy, a nawet chłopi stali się własnością państwa. Buntowniczych i zamożnych chłopów ogłoszono kułakami, wpisano na „czarne listy” deportowanych na Syberię i Daleki Wschód. Jesienią 1931 r. przymusowa kolektywizacja została w przeważającej mierze zakończona. W kołchozach znalazło się około 20 mln osób z 25-milionowej wiejskiej populacji Ukrainy. Reszta mocno trzymała się własnego gospodarstwa. Ani kołchoźnicy, ani rolnicy indywidualni nie uniknęli reżimu „czarnych tablic”, a w konsekwencji terroru głodem. W październiku 1931 r. główny komunista Ukrainy Stanisław Kosior zapewnił Stalina o bezproblemowym wykonaniu wolumenu skupu zboża – 510 mln pudów. Zobowiązanie okazało się nie do udźwignięcia, dlatego władza uciekła się do represyjnych metod pozbawiania chleba. Jako administracyjno-karny bodziec jego wyciskania wybrano „czarne tablice”. W sierpniu 1931 r. sześć rad wiejskich rejonu kramatorskiego w Donbasie stało się nagle „czarnymi”, ponieważ „wlekły się w ogonie” skupu zboża. Na początku 1932 r. na „czarną tablicę” trafił kołchoz im. Frunzego rady wiejskiej Dmytriwka w rejonie znamieńskim na Odesszczyźnie. Nikt nie zważał na legendarnego, lecz nieżyjącego już dowódcę, czerniąc jego „sławę” i męstwo „czarnymi czynami”. Administracyjna mapa Ukrainy stopniowo czerniała: wieś za wsią, kołchoz za kołchozem, rejon za rejonem trafiały na „czarne tablice”. One, niczym epidemia dżumy w dobie średniowiecza, otaczały wsie śmiercionośną ośmiornicą. W marcu, kwietniu i czerwcu 1932 r. 8 rad wiejskich rejonu biłowodskiego w obwodzie donieckim poczerniało od izolacji żywnościowej wsi. Jesienią podobny los spotkał trzy rady wiejskie rejonu szostkińskiego i 7 kołchozów Czernihowszczyzny, 8 rad wiejskich na Odesszczyźnie. Tysiące ludzi znalazło się w bolszewickiej rezerwacji społecznej, skazanych na śmierć głodową. Pozbawiono ich żywności, mienia i możliwości przeżycia. Operacja karno-represyjna nabierała niszczycielskiego tempa. W październiku 1932 r. osobiście ogłosił ją i stanął na jej czele przewodniczący rządu związkowego W. Mołotow. Wtedy na „czarne tablice” trafiło ponad 70 wsi obwodów odeskiego i czernihowskiego, 19 kołchozów, około 3 tysięcy gospodarstw chłopskich. W listopadzie czarny bluszcz śmiercionośnych tablic owinął 6 rejonów, 40 kołchozów i 40 rad wiejskich obwodu winnickiego. Rada Komisarzy Ludowych USRR zezwoliła lokalnym organom władzy na stosowanie systemu kar naturalnych, zwrotu wydanego na dniówki chleba, wcześniejszego ściągania kredytów z kołchozów. Symbolicznie i jednocześnie tragicznie, ale na „czarną tablicę” wpisano kołchozy o ideologicznych nazwach: „Czerwony Bojownik”, „Czerwone Pole”, „Czerwony Kłos”, „Testament Lenina”. Nie pozbawiono ich „honorowych ideologicznych etykiet, ale doznały one całkowitej dyskredytacji”. Pod koniec listopada 1932 r. na „czarnych tablicach” znalazło się 39 wsi, 33 kołchozy w 8 rejonach obwodu winnickiego, cztery wsie i rady wiejskie w Donbasie, 38 wsi, 13 kołchozów i 1646 gospodarstw chłopskich Czernihowszczyzny. Takiej intensywności niszczenia wsi i ich ludności nie obserwowano w latach niemieckiej okupacji.
1941–1943 r. Jaką narodową i społeczną nienawiść trzeba było żywić, by morzyć żywych celowo wywołanym głodem? Cyniczna broń masowej zagłady pokojowych ludzi w czasie pokoju. Historia nie zna podobnej zbrodni. Czarny maraton świadomego stosowania terroru głodem nabierał cech rywalizacji. 2 grudnia 1932 r. na „czarną tablicę” wpisano 42 wsie obwodu winnickiego, 228 kołchozów w 44 rejonach obwodu dniepropetrowskiego, 12 kołchozów, 6 wsi, dwie rady wiejskie, indywidualnych rolników z 25 wsi obwodu donieckiego, 51 kołchozów w 48 wsiach 19 rejonów obwodu kijowskiego, 12 kołchozów w 9 rejonach obwodu odeskiego oraz 23 kołchozy w 16 wsiach dziewięciu rejonów obwodu charkowskiego. Wszystkie one stały się „reżimowymi” z czarnym odcieniem śmierci głodowej. Nie było w nich krematorium z czarnym i gryzącym dymem, ale chłopskie zagrody ukraińskich rolników zamieniły się w trumny, a wsie – w zbiorowe mogiły. Stosowanie systemu „czarnych tablic” nie było formalną i zwykłą karą dyscyplinarną, a całkowicie świadomym działaniem władzy z zamiarem pozbawienia chłopów środków do życia (chleba, żywności, mieszkań, mienia). Stalinowska junta odmówiła ukraińskim chłopom prawa do życia. Zbrodnicza istota reżimu „czarnych tablic” wyczerpująco wyłania się z uchwały Rady Komisarzy Ludowych USRR oraz KC KP(b)U „O wpisaniu na „czarną tablicę” wsi, które złośliwie sabotują dostawy zboża” z 6 grudnia 1932 r. Podpisali ją przewodniczący rządu W. Czubar i pierwszy sekretarz KC KP(b)U S. Kosior. Sześć wsi wybrano na śmierć głodową. Władza, która uważała się za robotniczo-chłopską, postanowiła ukarać chłopów. Wstrzymała ich zaopatrzenie towarowe, wszelki handel we wsiach, skonfiskowała towary przemysłowe (zapałki, naftę, sól, mydło), zakazała wyjazdów na targ po chleb, uniemożliwiła kredytowanie, pilnie egzekwowała długi finansowe, przeprowadzała rewizje w chłopskich zagrodach i konfiskowała ziarno. Władza zajmowała się „oczyszczaniem” kołchozów i wsi z „elementów kontrrewolucyjnych”, a nie z jakościowego ziarna, ogłosiła „bezwzględną walkę z kułakami” i natychmiastowe „przełamanie kułackiego sabotażu dostaw zboża”. Jaskrawy przejaw organizacyjno-operacyjnego i polityczno-ideologicznego mechanizmu realizacji Hołodomoru-ludobójstwa. Państwo zabierało nawet ziarno siewne, nie mówiąc o zbożach chlebowych i paszowych. Pola poczerniały od niedosiewu, bydło wyzdychało bez paszy, a miliony (według niektórych szacunków – ponad 10 milionów) zmarły z głodu, niedożywienia, chorób przewlekłych, samobójstw, epidemii tyfusu. Zimą 1932 r. czekiści wykryli we wsiach obwodu czernihowskiego 2125 skrytek ze zbożem, 95 „czarnych spichlerzy”, skonfiskowali stamtąd 98 228 pudów chleba. Działali na rozkaz przewodniczącego GPU USRR Stanisława Redensa. Czarne sprawki kremlowskich przywódców towarzyszyły „czerwonym konwojom”, czyli dziesiątkom tysięcy „taborów” z chłopskim chlebem. Zamieniły się one w zwykłe oddziały aprowizacyjne stalinowskiej prodrazwiorki lat 30. Jesienią 1931 r. „czerwone konwoje” działały w 158 rejonach USRR, stały się systemowym atrybutem w latach Hołodomoru, demonstrując krwawy sabat politycznych ludożerców i rytualny taniec zakrwawionych wampirów, gdyż chleb wywożono przeważnie nocą. Bolszewicy nie byli daltonistami. Znali ideologiczną cenę wybranego koloru, jego symbolikę. 20 grudnia 1932 r. Wałkowski rejonowy komitet KP(b)U w obwodzie charkowskim zaproponował wprowadzenie jako „systemu na każdym rogu „czerwonych” i „czarnych tablic” oraz przy radzie wiejskiej zorganizowanie „czerwonej” i „czarnej” tablicy dla naświetlenia „temp i wolumenów” wykonania dostaw zboża. Na „czerwonych” byli „przodownicy”, a na czarnych – „sabotażyści”, ale obie okazały się wskaźnikami śmierci głodowej. W reżimowych wsiach i kołchozach, które trafiły na „czarne tablice”, tak zwane wykonanie planu aktywizowało się kosztem masowej konfiskaty ziarna. Na przykład 21 grudnia artel im. Stalina w rejonie wierchnietieplańskim wykonała 7% planowego zadania, a w ciągu jednego tygodnia osiągnęła 82%. Zadziwiająca arytmetyka, niemoralna i cyniczna technologia systemu Hołodomoru. Ukraińskie wsie poczerniały od masowej śmiertelności w wyniku stosowania karnych i represyjnych form oraz metod konfiskaty ziarna. Bezbożna władza uniemożliwiła rejestrację zmarłych z głodu, a wojujący bezbożnicy zakazywali obrzędów pogrzebowych ofiar Hołodomoru. Zakopywano ich w dołach na obrzeżach wsi, czasem we własnym podwórku chłopów, bez modlitwy i krzyża. A po co mordercom krzyże w miejscu popełnienia przez nich zbrodni? Sekretarz Charkowskiego komitetu obwodowego KP(b)U R. Terechow żądał od podwładnych „natychmiastowego złamania sabotażu dostaw zboża w kołchozach wpisanych na „czarną tablicę”. Podwójna egzekucja dla chłopów: wyniszczenie głodem w społecznych rezerwatach. Rozkaz „złamania sabotażu” oznaczał działanie z zamiarem świadomego pozbawienia ludzi chleba, żywności, mienia, nie „ograniczania się do półśrodków w stosowaniu represji”. Złowieszczy cień „czarnych tablic” przykrył wtedy Ukrainę, wszystkie jej 54 tysiące wsi i osad, przeniknął nawet do miast. W wymarłych od Hołodomoru wsiach wywieszano czarne flagi, ostrzegając przed epidemią tyfusu i spustoszonymi chłopskimi chatami. Świadek głodu M. Owczaruk ze wsi Cybuliw w rejonie monasterzyskim obwodu kijowskiego, który w 1933 r. miał 17 lat, wspominał, że sąsiednia wieś Buziwska opustoszała, „z czarną flagą na radzie wiejskiej”. Czerwony wyścig w wojnie przeciwko chłopom zakończył się czarnym sztandarem zwycięzców. W dalekim 1933 r. świat obojętnie obserwował zbrodnię Hołodomoru-ludobójstwa na Ukrainie. Zachodnie państwa i politycy „przyjaźnili się” z ZSRR, nawet jeździli w „gości”, ściskali dłoń krwawemu dyktatorowi Stalinowi. Wiedzieli o zbrodni, ale milczeli, handlowali z sowiecką Rosją. Terror głodem, wypróbowany na Ukrainie 90 lat temu, to obrzydliwa broń dyktatorów wszystkich czasów. Nie zardzewiał, nie stracił aktualności i zdolności bojowej. Zbożowa blokada ukraińskich portów, kradzież ukraińskiego chleba w okupowanych przez Rosję południowych rejonach Ukrainy w latach 2022–2023, świadome niszczenie spichlerzy – czymś przypomina stalinowski reżim „czarnych tablic”. Kilkaset milionów ludzi na świecie cierpi z powodu głodu, a Moskwa blokuje ich zaopatrzenie w żywność, oferuje międzynarodowym organizacjom oraz poszczególnym afrykańskim krajom polityczną łapówkę. Podobne działania są przejawem słabodusznych kremlowskich władców, przyzwyczajonych do przelewania cudzej krwi. To właśnie od niej nad Kremlem powiewa czerwona flaga, a nie od uświadomienia sobie bezgranicznego wstydu.
Tłumaczenie maszynowe
Wałerij BITAJEW, pierwszy wiceprezydent Narodowej Akademii Sztuk Ukrainy
Władysław KORNIJENKO, akademik-sekretarz wydziału teorii i historii sztuki Narodowej Akademii Sztuk Ukrainy
Jurij MOSENKIS, honorowy akademik Narodowej Akademii Sztuk Ukrainy
Płyną rzeki, lecz wszystkie krwawe, przez te rzeki mosty budują, mosty budują, lecz samymi główkami, główkami, lecz samymi moskiewskimi („Ukraińskie pieśni ludowe”, zebrane przez Mychajła Maksymowycza, 1834)
Złotogłowy Kijów – cywilizator moskiewskich błot. Dawny książęcy Kijów był stolicą potężnego i terytorialnie największego europejskiego państwa z setkami cerkwi, ośrodkami księgarskimi, tradycjami kronikarskimi, szkołami architektonicznymi i ikonopisarskimi. W tym czasie na miejscu przyszłej Moskwy znajdowały się leśne gęstwiny i błotniste trzęsawiska. Cywilizacyjna misja świętego Kijowa wpływała także na dalekie północno-wschodnie błota – Wołodymyr Wielki założył tam miasto Włodzimierz, a Jarosław Mądry – miasto Jarosław (poprzednia nazwa tego dzikiego terytorium – Niedźwiedzi Kąt). A całą przyszłą moskowszczyznę w sercu Rusi – Kijowszczyźnie, Czernihowszczyźnie i Perejasławszczyźnie – nazywano Zalesiem, bo była położona za gęstymi briańskimi lasami (nazwa Briańsk, dawniej Debriańsk – od debry). W warunkach współczesnej walki narodu ukraińskiego o państwową niepodległość, utwierdzenie Ukrainy jako narodowo-odrębnego europejskiego kraju szczególnego znaczenia nabiera problem dalszego wzmocnienia i wzrostu państwowotwórczego potencjału kultury i sztuki, ich sprawczego wpływu na formowanie społecznej narodowo-patriotycznej świadomości, utwierdzenie ukraińskiej tożsamości oraz dalsze odkrywanie historycznej narodowej istoty. Ukraińskie tradycje artystyczne, w szczególności w sferze artystycznej reprezentacji wojskowej heroiki, mają bardzo głębokie korzenie, sięgając epok państwa kijowsko-ruskiego, praukraińskiego pogaństwa, prasłowiańskiego okresu. Wyjątkowo ważne jest, że centrum prasłowiańskiego terytorium była Kijowszczyzna (kijowska kultura archeologiczna – ostatnia prasłowiańska), stąd prasłowianie się rozprzestrzeniali. Słynna na cały świat melodyjność języka ukraińskiego (dzięki której język ukraiński przypomina obcokrajowcom śpiew) jest dziedziczną kontynuacją głównej dźwiękowej cechy języka prasłowiańskiego – wszystkie słowa w nim były otwartosylabowe, dlatego mówili, jakby śpiewali. Zjawisko językowej otwartosylabowości w największym stopniu zachowało się w języku ukraińskim właśnie dlatego, że terytorium rozpowszechnienia języka ukraińskiego pokrywa się z terytorium rozpowszechnienia języka prasłowiańskiego. Ukraińcy, pozostawszy na prasłowiańskim historycznym terytorium, zachowali swoje prahistoryczne tradycje językowo-pieśniowe. Nieprzypadkowo niektóre ukraińskie pieśni obrzędowe mogą być zrekonstruowane jeszcze dla okresu prasłowiańskiego.
Źródła formowania ukraińskiej sztuki słowno-muzycznej. Badania genezy i dawnej historii ukraińskiej sztuki słowno-muzycznej, przeprowadzone
Ołeksandrem Potebnią, Kłymentem Kwitką, Fiłaretem Kołessą, Wołodymyrem Hoszowskim, Sofiją Hrycą i in., położyli potężne teoretyczno-metodologiczne podwaliny dla etnomuzykologii, muzykologii porównawczej oraz innych środków historycznego modelowania ewolucji tego kierunku artystycznego. Jak podkreśla wybitna współczesna muzykolożka Lidija Kornij, obecnie niezbędne jest interdyscyplinarne podejście do zjawisk sztuki, gdyż, w szczególności, w kulturze muzycznej ujawniają się różnorodne i wielopoziomowe związki z różnymi innymi dziedzinami kultury artystycznej. Metodologicznymi zasadami interpretacji dawnych zjawisk artystycznych (w ich genezie oraz na wczesnych etapach rozwoju), w szczególności sztuki słowno-muzyczno-dramatycznej, mogą być: znacznie większy, w porównaniu z późniejszymi okresami, związek sztuki pierwotnej (jak i całego społeczeństwa) z przyrodą, w szczególności z rytmami astronomicznymi, roślinnymi, zwierzęcymi, pogodą itp. – odpowiednio, odzwierciedlone przez sztukę bogate i subtelne obserwacje w tych sferach. W szczególności archaiczne tańce naśladowały (a w sensie magicznym wzmacniały) ruchy ciał niebieskich, zwierząt, ptaków; instrumenty muzyczne przynajmniej częściowo uważano za symbolicznych naśladowców dźwięków przyrody; kultowe, sakralne pochodzenie całego kompleksu dawnych sztuk – „prasztuki”; udział dawnych dzieł sztuki w rytuałach (właściwie rytualne pochodzenie sztuki): świadectwa mocno wydeptanych powierzchni w jaskiniach o tańcach przed dziełami malarstwa jaskiniowego, wykorzystanie rzeźb w obrzędach, w szczególności symbolicznego składania ofiar, rola folklorystycznych tekstów słownych w synkretycznych widowiskach muzyczno-dramatycznych; pragmatyczna funkcja archaicznej sztuki synkretycznej – magiczne zapewnienie funkcjonowania Wszechświata, wspólnoty, jednostki (obrzędy kalendarzowe i niekalendarzowe – zaklinanie przyrody i społeczeństwa); rozwój komponentu estetycznego na pierwszych etapach głównie w takim stopniu, w jakim zapewniał on magię i mnemonikę (w granicach ustnego kanału transmisji jakiejkolwiek, w tym artystycznej, informacji) – brak specjalnie estetycznego wektora, jak i brak sztuki oddzielonej od magii; starożytny synkretyczny obrzęd pogański jako źródło późniejszych utworów słownych, muzycznych, tanecznych i innych (pierwotny synkretyzm języka, poezji i muzyki szczegółowo opracowany przez filozofię francuską i niemiecką XVIII – początku XIX w.); nierozdzielność sztuk wizualnych („plastycznych”) i audialnych (muzycznych) tym większa, im bardziej w czasie zagłębiamy się w przeszłość i im dawniejszy okres rekonstruujemy – zwłaszcza gdy mowa o archaicznym synkretycznym obrzędzie dramatycznym; wykonywanie dźwiękami językowymi (w granicach mowy, recytatywu, pieśni, kompozycji muzyczno-dramatycznej, muzyczno-tanecznej) roli magicznej, bliskiej roli muzyki – muzyka wokalna, głos (w szczególności używanie dźwięków i połączeń dźwiękowych pozbawionych znaczenia językowego, ale magicznie naładowanych) jako synkretyczne połączenie tekstu i muzyki; wyjątkowa rola efektów dźwiękowych – asonansów, aliteracji, rymów, anagramów – w nieoddzielnej od muzyki i całego obrzędu sakralnego starożytnej poezji kultowej (tak, komentując zjawiska dźwiękowe „Słowa o wyprawie Igora”, Fiłaret Kołessa zaznacza: „Bardzo możliwe, że i w dawniejszych fazach ukraińskiej poezji ludowej eufonia wiersza przejawiała się różnymi formami aliteracji, które później zatraciły się w przekazie ustnym”); przewaga rytmiki nad innymi charakterystykami zarówno tekstu słownego, jak i utworu muzycznego (według słów Fiłareta Kołessy, „Rytm – najbardziej zauważalna cecha formy pieśniowej, wspólna elementowi słownemu i melodycznemu, daje podstawę do najbardziej ogólnej klasyfikacji melodii”), a także tańca; podstawowa funkcja najdawniejszych (perkusyjnych) instrumentów muzycznych – nadawanie rytmu obrzędowi; w sferze sztuki słownej podstawą rytmiki jest forma poetycka, która nabiera w archaicznym postrzeganiu świata magicznego znaczenia i wpływu („W rozumieniu prostego ludu szczególną siłę zyskuje zaklęcie w formie wierszowanej. Wierszowane słowo niczym ostra strzała trafia w swój cel”, – podkreśla Fiłaret Kołessa). W tym aspekcie wymaga uwagi archaiczna proza rytmiczna o treści sakralnej: jedne księgi święte („Rygweda”, „Awesta”) stworzone są w formie poetyckiej, inne (Biblia, Koran) – prozą rytmiczną; rytmika (zarówno słowna, jak i muzyczna), zwłaszcza w tekście równozgłoskowym, a obok niej melodia występują jako środki konserwacji utworu słowno-muzycznego, jego długotrwałego zachowania w przekazie ustnym; tekst archaiczny cechuje się najściślejszym związkiem formy i treści: paralelizmem psychologicznym (zestawienie zjawisk przyrody z działaniami i nastrojami ludzi) nieoddzielnym od paralelizmu strukturalnego (odpowiedniości gramatyczne i dźwiękowe członów porównania); orientacja na maksymalną tradycyjność i minimalną nowatorskość w formach utworów i środkach wyrazu artystycznego (formułowość tekstów słownych, kompozycji muzycznych itp.) – tym większa, im dawniejszy okres rozpatrujemy (śpiewak, według słów Fiłareta Kołessy, „dysponuje bardzo znacznym zasobem epitetów i stałych zwrotów epickich, które wraz z powtórzeniami wypełniają dobrą połowę wszystkich wierszy dumy”). Jednak, zgodnie z rozmową zapisującego-badacza O. Słastiona i kobziarza M. Krawczenki, duma, w przeciwieństwie do pieśni, jest mniej stabilna i dopuszcza element improwizacji. „...Duma do pewnego stopnia jest improwizacją na określony temat, która dopiero w chwili śpiewania nabiera konkretnej formy, i to tylko na ten jeden raz, bo przy powtórzeniu ona już się zmienia: dlatego dumy w tradycji ustnej nie można ani przejąć, ani nauczyć się dosłownie; nie ma ona stałej formy, z którą przechodziłaby do tradycji, i w tym tkwi główna różnica między dumą a pieśnią”, zaznacza Fiłaret Kołessa). To samo dotyczy muzyki: „Nagrania fonograficzne pokazują, że kobziarz nigdy nie powtórzy dumy w niezmienionej formie: za każdym razem podaje nowy wariant melodii”, do tego „w tekście dumy kobziarz dopuszcza o wiele mniej zmian niż w melodii”, pisze Fiłaret Kołessa). Oczywiście warto przeciwstawiać gatunki folklorystyczne przeważnie tradycyjne i przeważnie improwizacyjne. W drugim wariancie tradycja naśladuje tylko pewien niezmiennik słowno-muzyczny, bazujący na mniejszych stałych jednostkach: „...Śpiewak nie może ani przejąć, ani przekazać drugiemu dumy w określonej formie. Uczeń przejmuje od swojego „mistrza”-kobziarza tylko główny temat melodii, jej motywy i ogólny styl recytacji, czyli umiejętność dobierania i swobodnego łączenia fraz melodii oraz wiązania ich w grupy i okresy”, zaznacza Fiłaret Kołessa); połączenie nieuświadomienia autorstwa z nieuświadomieniem zmyślenia jako pierwszy etap ewolucji stosunku autora do utworu. Odpowiednio, brak istotnej różnicy między twórcą, wykonawcą i odbiorcą utworu (w szczególności słownego i muzycznego) w granicach pierwotnego synkretycznego obrzędu dramatycznego; postrzeganie jakichkolwiek zbiegów okoliczności, w szczególności w środkach wyrazu, jako magiczno-symbolicznych prawidłowości – rola przypadkowych współbrzmień językowych i słów pokrewnych („figur etymologicznych”) w kształtowaniu zasobu formuł folklorystycznych, nieprzywiązanych i przywiązanych do muzyki; elementy korelacji zjawisk prozodycznych.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
języka (podział na sylaby, zwłaszcza dawny indoeuropejski ilościowy; akcent, zwłaszcza tonowy i dynamiczny) z zjawiskami muzycznymi; niesłuszność naukowego rozumienia pochodzenia poezji ukraińskiej, muzyki i teatru jako zjawisk okresu Kozaczyzny-Hetmanatu pod wpływem zachodnioeuropejskim oraz cerkiewno-szkolnym – zamiast tego modelowanie genezy tych sztuk w okresach prasłowiańskim, wczesnośredniowiecznym pogańskim i kijowskoruskim, a zarazem dostępność zjawisk artystycznych tych epok do interdyscyplinarnej rekonstrukcji; wprowadzenie chrześcijaństwa na Rusi spowodowało powstanie najwyższego (cerkiewnego) piętra sztuki obok dwóch wcześniejszych pogańskich – uroczystego książęco-drużynnego i rozrywkowego ludowego. Trójpiętrowość sztuki koreluje z trójpiętrowością języka w ramach ogólniejszej trójpiętrowości kultury. Dowodem przeciwstawienia świeckiego książęcego cerkiewnemu jest różnica między fragmentami kronik o treści chrześcijańskiej i wojskowej – te drugie, w przeciwieństwie do pierwszych, poddają się rekonstrukcji w formie poetyckiej.
Dawnoukraińska epopeja heroiczna – żywa historia książęco-drużynnych wyczynów
Od dawnej – książęcej – Rusi zachowały się pozostałości epiki wojennej kilku typów – sławienia książąt, sławienia poszczególnych wojowników-bohaterów, lamentów za poległymi. Teksty te można zrekonstruować na podstawie opowieści kronikarskich, które stanowią zapisy (czasem nieco przerobione) ustnej epickiej poezji heroicznej. Do tej poezji należą także byliny, które całkowicie błędnie uważać za utwory rosyjskie. Zachowały się one przede wszystkim na północy (dokąd śpiewacy uciekali przed najazdem mongolsko-tatarskim), jednak opisano tam rycerzy, wydarzenia i miejsca Kijowszczyzny, Czernihowszczyzny i Perejasławszczyzny, a pieśni te pierwotnie powstały w języku dawnoukraińskim (jak pokazują ich rekonstrukcje). Należy stale pamiętać, że na Nowogrodczyźnie, Pskowszczyźnie i Archangielszczyźnie, gdzie zapisano byliny kijowsko-ruskie z czasów książęcych, poświadczone są liczne ukraińskie cechy językowe. Rekonstrukcja dawnych tekstów bylinowych pokazuje, że ich językiem jest język dawnoukraiński.
Poezja dawnokijowska, zarejestrowana w kronikach, była pod względem artystycznym bardzo wysoko zorganizowana. Cechowała ją wyraźna rytmika (przeważnie wersy ośmiosylabowe), bogate rymy (rymowano nie tylko końcowe, lecz także początkowe i śródwersowe zgłoski dźwiękowe), anagramy (dźwiękowe aluzje do ważnych dla tekstu imion). Zjawiska dźwiękowe pełniły istotną rolę muzyczną. Wysoka organizacja poetycka służyła nie tylko lepszemu zapamiętywaniu i odtwarzaniu tych muzyczno-poetyckich utworów (mnemonice), lecz także nadaniu im większej roli kultowej (sakralizacji): zgodności dźwiękowe w ramach dawnej magiczno-mitologicznej świadomości rozumiano jako przejawy magii słów i dźwięków. Żadna zgodność dźwiękowa nie była dla ówczesnych śpiewaków i słuchaczy przypadkowa. Zatem głównymi źródłami współczesnego odtwarzania poezji heroicznej książęco-drużynnej Rusi są epos zarejestrowany w kronikach, byliny oraz powszechnie znane „Słowo o wyprawie Igora”.
Ukraińskość bylin
Jak skandynawski folklor dawny przetrwał na Islandii, tak kijowskoruskie byliny – na dalekiej północy. Miejsce przechowania wcale jednak nie musi pokrywać się z miejscem powstania. Błędne jest określanie bylin jako rosyjskich – są one kijowskie, czernihowskie, nowogrodzkie, ogólnie – staroruskie albo kijowskoruskie, czyli należące do wielkiego państwa Rusi ze stolicą w Kijowie. Północne byliny są wynikiem przesiedleń mieszkańców Ukrainy. Ważnymi cechami języka ukraińskiego w byliniach są mieszanie y i i (na co zwracał uwagę akademik Ahatanhel Krymski) oraz wymowa dawnego „jatia” jako i (także w gwarach nowogrodzkich, pskowskich i archangielskich). Jak podkreślał wybitny ukraiński badacz folkloru Stanisław Rosowecki: „W ZSRR istniało nieoficjalne, nigdzie w żadnej „uchwale KC” nieutrwalone, ale surowe tabu na interpretowanie bylin jako zjawiska kultury ukraińskiej...”. Moskiewscy szowinistyczni folkloryści twierdzili nawet, że łączenie wątków bylinowych wokół Kijowa było warunkowane powstaniem scentralizowanego państwa moskiewskiego! Tymczasem ukraińska folklorystyka zebrała „wielką liczbę świadectw istnienia bylin na terenie Ukrainy w XV–XVII w.”. „Najjaśniej o południowym pochodzeniu eposu świadczą ogólnie formuły opisujące południowe leśno-stepowe lub stepowe krajobrazy: szeroki step, czyste pole, mogiły, opisy łowiectwa typowego dla leśnostepu, stepowa zwierzyna, lecz brak północnego niedźwiedzia” (Dmytro Czyżewski). Dla zapisywaczy i badaczy bylin już w XIX wieku była oczywista ich ukraińskość. Tak więc O. Hilferding pisał o obcości bylinowej przyrody dla krajobrazu moskiewszczyzny: „Nie zauważamy, że zachowanie tej scenerii przydnieprzańskiej przyrody (podkreślenie nasze) w byliniach Zaoniežja jest takim samym cudem pamięci ludowej, jak na przykład zachowanie obrazu „gniadego tura”, który dawno zniknął, albo wyglądu bohatera z hełmem na głowie, z sajdakiem za plecami, w kolczudze i z „bojową pałicą”. Czy chłop z Zaoniežja widział kiedykolwiek dąb? Dąb jest mu znany tak samo jak nam, czytelniku, jakiś banan (tak!). Czy wie, czym jest kowyl-trawa? Nie ma o niej żadnego pojęcia. Czy choć raz w życiu widział „rozległe czyste pole”? Nie, pole jako przestrzeń, po której można by przeskakiwać konno, jest dla niego pojęciem zupełnie obcym: bo pola, które widzi, są małe, w większości usiane kamieniami lub pniami, kawałki pastwiska albo łąki, otoczone lasem; jeśli zaś gdzieś widać równe gładkie miejsce, to nie jest to przestrzeń dla konia, lecz bagno, na które nie odważy się wejść ani koń, ani człowiek. A chłop tego kraju wciąż śpiewa o rozległym czystym polu, jakby mieszkał na Ukrainie (podkreślenie nasze)!”
Główny bohater bylin, Ilja, to wcale nie „Muromiec” (choć Muròm należał do księstwa czernihowskiego!), lecz Morowiec (od miasta Morowsk, dawna nazwa Morowijsk na Czernihowszczyźnie, w niektórych starych dokumentach Muromsk). Jego historycznym pierwowzorem jest legendarny książę-wojewoda Wieszczy Oleg. Inny rycerz, Dobrynia, jest dobrze znany z historii jako stryj Włodzimierza Wielkiego. Jak uogólnił badacz bylin M. Płiseckij, byliny szczegółowo przedstawiają geografię Rusi, wspominając kijowską Pocajnę, szlak Dnieprem do Carogrodu i Korsunia, przeprawę przez Dniepr na drodze do Czernihowa, Złotą Bramę, Pieczerski Monaster, Sofię. Byliny wspominają jako geograficzny punkt orientacyjny relikwie brata Jarosława Mądrego, Borysa (w Wyszgorodzie), utracone w czasie najazdu Batego – od tego czasu oznaczenie geograficzne straciło sens, co wskazuje na to, że pojawiło się ono w byliniach po kanonizacji Borysa i Gleba w 1071 r. i przed zniszczeniem Wyszgorodu w 1240 r. Byliny przedstawiają Czernihów w parze z Kijowem, stąd wyruszają bohaterowie bylinowi Ilja, Stawr, Iwan Gościnny syn; dokładnie podana odległość między tymi dwoma miastami – wszystko to pokazuje realia przedmongolskie, których nie mogli wymyślić później. W tysiącach tekstów bylinowych nie ma ani jednej nazwy miasta, które weszło do historii po XIV wieku, z wyjątkiem zaśpiewów.
„Słowo” ukraińskich czynów zbrojnych
„W całej dawnej literaturze słowiańskiej nie ma pomnika ważniejszego niż »Słowo o wyprawie Igora«” (Omelan Ogonowski). „Słowo” to „arcydzieło dawnoruskiej twórczości” (Omelan Pritsak). Rozmaite związki „Słowa” z ukraińskim folklorem oraz odpowiedniki w języku ukraińskim zauważyli Michał Maksymowicz, Pantelejmon Kulisz, Mykoła Kostomarow, Ołeksandr Potebnia, Omelan Partycki, Wołodymyr Antonowycz i Michał Drahomanow, Mykoła Daszkewycz, Filaret Kolessa, Wołodymyr Peretz, Warwara Adrianowa-Peretz, Swiatosław Hordynski, Wasyl Niemczuk, Stepan Pinczuk, Stanisław Rosowecki i inni.
„Dziś nad przestrzeniami Ukrainy, z tą samą niezatartą siłą, wyją wszystkie mroczne demony »Słowa«. Ukraina – stara Ruska ziemia – wystawiona jest na te same, a nawet jeszcze gorsze niebezpieczeństwa ze Wschodu, a wezwanie poety, by stanąć w obronie ojczystej ziemi, brzmi jak dawniej, z niezmniejszoną mocą”, – pisał już w połowie XX wieku wybitny ukraiński poeta i wytrawny badacz „Słowa o wyprawie Igora” Swiatosław Hordynski.
W czasie obecnej wojny wyzwoleńczej narodu ukraińskiego przeciwko moskiewskim zaborcom „Słowo o wyprawie Igora” jest utworem najbardziej aktualnym, zupełnie współczesnym. Przedstawiamy w nowoczesnej rekonstrukcji dwa fragmenty tekstu – początek wojny, gdzie opisano wrogie zagrożenie, oraz dalszy urywek, gdzie opiewano ukraińskie zwycięstwo.
Napisane w staroukraińskim języku „Słowo o wyprawie Igora” nie wymaga tłumaczenia na ukraiński – jedynie pewnej adaptacji do współczesnych norm językowych. Oto fragment współczesnej adaptacji zrekonstruowanego poetyckiego tekstu „Słowa”: „Rżą konie za Sułą, dzwony dzwonią w Kijowie, trąby trąbią w Nowogrodzie, sztandary stoją w Putywlu”. Igor czeka na miłego brata, drogiego Wsiewołoda. I mówi buj-tur Wsiewołod: „Jeden ty, bracie, na cały świat jasny jesteś – ty, Igorze, oboje my Olgowicze! Siodłaj więc szybkie rumaki, a moje już podkute, gotowe i osiodłane pod Trubczeskiem wcześnie rano. Trubczanie – świadomi wojownicy, pod trąbami wszyscy wychowani, w hełmach wykarmieni, ze spiżu włóczni nakarmieni, z rozpalonych strzał napojeni, i drogi są im znane, i jary są im znajome, i łuki w nich napięte, i kołczany otwarte, miecze w nich naostrzone – skaczą szarymi wilkami, szukając na czystym polu księciu sławy, sobie czci”. Igor ujrzał jasne słońce i widzi: od niego ciemnością wszyscy jego wojowie są przysłonięci. Igor mówi do drużyny: „Bracia moi i drużyno! Lepiej nam zginąć, niż być wziętymi do niewoli – a siądźmy na rumaki i zobaczmy błękitny Don!”
A oto współczesna ukraińska wersja innego fragmentu – poetyckiego marszu-sławy na cześć buj-tura Wsiewołoda: Hej, dzielny tur Wsiewołodzie! Stanąłeś w bitwie w obronie, szybko na wojska wrogie strzały sypiesz rozpalone, bijesz ich sprężyste hełmy mieczami z damasceńskiej stali! Dokądkolwiek, turze, pędzisz, błyszcząc hełmem, tam leżą pocięte głowy połowieckie, poszarpane szablami rozpalonymi hełmy oworskie przez ciebie, dzielny turze Wsiewołodzie! Nie zapomniałeś, dla czego żyć, co w bitwie cenić – drogiego Czernihowa i złotego tronu, i ukochanej żony, i wielkiej rodziny!
Akademik Mychajło Woźniak ponad sto lat temu dokonał niezwykle trafnego uogólnienia dotyczącego perłowego dawnoukraińskiego zabytku poetyckiego: „Całość państwa ukraińskiego tworzy ideę „Słowa o wyprawie Igora””. W sensie ideowym spajającym ogniwem między państwem kijowskoruskim a Ukrainą przyszłości wystąpił Taras Szewczenko. „Poezja Szewczenki swoją rozległością i, powiedzmy, państwowym ukraińskim widzeniem świata (jakby tworzył ją nie dawny poddany carskiej Rosji, lecz wolny obywatel wolnej Ukrainy) jakby przerzuciła przez stulecia most od „Słowa o pułku Igora”, powstałego jeszcze w pierwszym niepodległym państwie Ukraińców, Rusi Kijowskiej, do tego państwa ukraińskiego, które dopiero trzeba było odrodzić”, – pisał wybitny ukraiński językoznawca Orest Tkaczenko. W ten sposób heroiczny przykład dawnego książęco-drużynnego Kijowa służy w obecnym zwycięskim czasie wzorem we wszystkim – od chwalebnych wyczynów wojskowych po natchnioną sztukę, święte słowo, w którym ucieleśniony jest potężny, niezwyciężony Duch Ukraiński.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
tów, więcej z nimi rozmawiałem i nigdy absolutnie nie myślałem, że zostanę członkiem tej rodziny. W moich oczach Oksana była jak niezdobyta twierdza. Więc wszystko wokół w muzyce. Starsza córka Daryna ukończyła wydział fortepianu. Niedawno rozpoczęła karierę solową. Pracuje więcej i szerzej niż tata. Średnia Wlastemyra do pewnego czasu nie śpiewała, ale niedawno zaczęła uczęszczać do studia wokalno-teatralnego. I już ma wynik! Na scenie Narodowego Uniwersytetu Lotniczego, gdzie miałem zaszczyt wielokrotnie występować, otrzymała pierwszą nagrodę. A najmłodsza Lela – nie wiem, co z tego będzie. Póki jest mała, to śpiewa. I dokąd ma się podziać? Ona teraz stale przebywa w aureoli muzyki. Dlatego muzyka, właściwie mówiąc, otaczała mnie zawsze. Chociaż, muszę przyznać, wielokrotnie ją zdradzałem, bo trzeba było rozwiązywać jakieś tematy polityczne na Ukrainie i sztuka schodziła na dalszy plan. „Inwazja Rosji stała się wyzwaniem, w którym męskie w wielu zagrało” – Żyjemy w trudnym czasie. Poszedł Pan do Sił Zbrojnych w lutym ubiegłego roku. Proszę opowiedzieć o swojej motywacji. – Tutaj trzeba szczerze powiedzieć, że w latach 2014–2015 też rwałem się do walki. Przez pewien czas rzeczywiście tam byłem, ale niedługo. A w 22-im wróg był pod nosem, wtedy każda jednostka była ważna. Miałem pewne umiejętności, które powinny się przydać, dlatego poszedłem. A to, czego nie wiedziałem, nauczyłem się bardzo szybko. Inwazja Rosji stała się wyzwaniem, w którym męskie w wielu zagrało. Początkowo trafiłem do Ukraińskiej Armii Ochotniczej, ale tam się nie ułożyło. Potem zwróciłem się do żyjącego jeszcze wtedy Ołeha Kucyna. Nie sprzeciwiał się mojemu pojawieniu się w „Karpackiej Siczy”, ale los zdecydował inaczej. Zadzwoniłem do Bohdana Czerwaka, a on opowiedział, że jest rota UWO. I dowiedziałem się, że jest tam Dmytro Linartowycz, Serhij Pantiuk, Ihor Dwyhało – ludzie sztuki, moi dobrzy znajomi. Zresztą potem, przyjechawszy tam, zrozumiałem, że trafiłem na swoje miejsce, ponieważ byli tam jeszcze znajomi ze starej kadencji z lat 14–15. Byli tacy, o których słyszałem, ale nie znałem osobiście, i na odwrót, którzy słyszeli o mnie, ale nie znali. Więc przywiązaliśmy się do siebie bardzo szybko. I staliśmy się siłą uderzeniową.
Tłumaczenie maszynowe
Wasyl Żywo-sył Luty – znany ukraiński znawca folkloru, bandurzysta i muzyk rockowy, kompozytor, który napisał ponad 400 utworów muzycznych, wśród których są niezwykle popularne „Miecz Areja” i „Pędzą kozacy”. Dziś jest żołnierzem samodzielnej brygady prezydenckiej imienia Bohdana Chmielnickiego w składzie Wojsk Lądowych Sił Zbrojnych Ukrainy. Opowieść o rodzinie, twórczości, służbie i motywacji na wojnie – w wywiadzie. Jewhen BUKET Zdjęcie Witalija SOŁONOHO Siła rodu… – Ma Pan wielki rodowód twórczy. Dziadkowie, pradziadkowie mieli styczność z muzyką. I żona, dzieci również są muzykami. Proszę o nich opowiedzieć. Na czym polega siła Pana rodu? – Do niedawna znałem rodowód tylko do pradziadków, a niedawno przyjaciele pomogli mi poznać go do piątego-szóstego pokolenia. Wszyscy przodkowie żyli na Zwinogródczyźnie, po prostu wsie są rozrzucone trochę dalej, niż uważałem. W dzieciństwie z jakiegoś powodu myślałem, że pradziadka nazywano Semen lub Symon. Ale nie miałem faktów. Po prostu podświadomie tak uważałem. I kiedy niedawno przekazano mi dokumenty i zobaczyłem, że rzeczywiście Symon, bardzo mnie to ucieszyło. I cały czas myślałem, że ktoś z moich przodków był Samijło. Tak, w dokumentach znalazł się i Samijło. Ciekawa rzecz, siła rodu. Nie wiem na pewno, czym zajmowali się w życiu, ale dorabiali sobie nieźle, ponieważ byli to skrzypkowie, którzy naprawiali skrzypce, grali na skrzypcach. O pradziadku Kasianie Lutym również wiem, że był w jakiejś armii w stopniu kaprala. Sztafetę gry na skrzypcach przejął dziadek Metodij, który oprócz skrzypiec grał na mandolinie, „rosyjskiej” gitarze, harmonii, tubie. I uczył tego babcię. Babcia do tego czasu słyszała tylko swojego ojca, czyli drugiego pradziadka Pawła Nistratowicza Lisianego, który śpiewał w chórze cerkiewnym. Próbowali go wywieźć za dobry głos do Petersburga, ale odmówił. Mama Ludmyła zdobyła wykształcenie muzyczne, opanowała bandurę i akordeon, wujek Hryhorij zdobył wykształcenie muzyczne, kontynuował rodzinną ścieżkę skrzypcową. Kuzynka ukończyła szkołę muzyczną, ale dalej z muzyką nikt z nich nie poszedł. Wychodzi na to, że jako zawód profesjonalny muzykę wybrałem tylko ja z całej rodziny. A dalej już wszyscy wokół byli muzykami. W pierwszym małżeństwie wszyscy byli muzykami. I teść, i teściowa, i żona. W drugim – żona zajmowała się i baletem, i muzyką (grała w orkiestrze). A w trzecim już tak się złożyło, że i szwagier, i żona ukończyli tę samą szkołę, co ja. Mogliśmy tysiąc razy spotkać się znacznie wcześniej. Ale tak się stało, że na wszystkich folkowych imprezach bardziej znałem jej tatę i mamę – Wasyla i Annę Bu- Wasyl Żywo-sył Luty Razem uczyliśmy się na operatorów przeciwpancernych zestawów rakietowych „Javelin”, studiowaliśmy też inne uzbrojenie. Z czasem dano nam bułgarskie granatniki przeciwpancerne, z którymi pojechaliśmy na front. Był jeszcze miesiąc, kiedy samodzielnie rozbieraliśmy tę broń, wyjeżdżaliśmy na poligon, przeprowadzaliśmy strzelania. Podstawowa umiejętność – biegać z tym wszystkim. Potem dowiedzieliśmy się, że wśród uzbrojenia piechoty mamy najgłośniejszy instrument, bo moździerzyści, którzy stali dosłownie obok, krzyczeli na nas, żebyśmy dawali chociaż komendę, kiedy będziemy strzelać, ponieważ było bardzo głośno. Początkowo odpowiadaliśmy za czernihowski kierunek obrony Kijowa, byliśmy przypisani do głównej rezerwy przeciwpancernej Ukrainy i musieliśmy na wypadek inwazji z Białorusi reagować na wszystkie ataki, które mogły być na linii Czernihów – Boryspol – Browary. A z czasem wyruszyliśmy na front wschodni pod Bachmut. Tam wszystko jest inaczej: róża wiatrów, zima, zimno, ziemia twarda, wykopać się niemożliwe. Z hałd wszystko jest ostrzeliwane, nasadzenia jeszcze z lat 2014–2015 zniszczone, ukryć się trudno. Jeśli są ziemianki, to albo jakieś stare, wykopane nie wiadomo kiedy, albo zrobione dzień wcześniej, których jeszcze nie zdążyli rozwalić. Ogólnie rzecz biorąc, moralnie byliśmy na to gotowi. Poinformowano nas, kto przed nami stoi. Mój osobisty anegdotyczny przypadek polega na tym, że muzyk bił „muzyków”. Tylko ja jestem prawdziwym muzykiem, a tam „muzykami” nazywają wagnerowców. Oczywiście, wszystko to nie jest proste, wymaga żelaznej dyscypliny w samym sobie. Od razu opanowałem siebie, czasem trzeba było nawet kierować pewnymi procesami.
“Cztery strzały wystarczyły, bym przestał słyszeć” – W listopadzie ubiegłego roku doznał pan urazu minowo-wybuchowego… – Jak dla muzyka, doznanie takiego urazu to oczywiście bardzo trudna sytuacja, ponieważ utrata słuchu oznacza w ogóle postawienie kropki nad swoim istnieniem. Ale wojna to wojna, tutaj obowiązują swoje nienaruszalne zasady. W odległości półtora-dwóch kilometrów od nas jedna z naszych kompanii piechoty wpadła w zasadzkę. I było dobrze słychać, że “strzelanina” jest poważna. Okazało się, że mój granatnik znajdował się akurat na właściwej linii ognia, potrzebna była tylko niewielka korekta. Ale całą noc czuwaliśmy, więc mój celowniczy i ładowniczy byli dalej od nas. Zostałem tylko z podającym. Musiałem zdjąć hełm i słuchawki, żeby posłuchać informacji dotyczących naprowadzania. Ale nie pokrywały się one z rzeczywistością, bo lufa musiała być skierowana faktycznie tam, gdzie strzelały nasze karabiny maszynowe. Słuchem usłyszałem już, gdzie jest wrogi karabin maszynowy, trochę obróciłem granatnik i zacząłem ostrzeliwać kwadrat, zapominając o słuchawkach i hełmie. W rezultacie cztery strzały wystarczyły, bym przestał słyszeć. Ale cztery strzały wystarczyły też do tego, by po pierwsze, zatrzymać tam strzelaninę, po drugie, dać możliwość podciągnięcia się innym granatnikom na pozycje. Rozstawili swoje SPG, podałem im nowe współrzędne, wyznaczyłem kwadrat ostrzału ze wszystkimi poprawkami na plus i w ten sposób uratowaliśmy około 70 piechurów, rozbiliśmy dwa czy trzy gniazda karabinów maszynowych wagnerowców, zabiliśmy ich snajpera. Straty po tamtej stronie były kolosalne. Trzy dni po tym w uszach dzwoniło i zacząłem rozumieć, że ze słuchem jest coś nie tak. Pamiętam, że siedziałem w samochodzie i za każdym razem, gdy do mnie mówiono, przekrzykiwałem, dopytywałem. Dopiero później w Kramatorsku lekarz potwierdził diagnozę: obustronna głuchota nagła w wyniku urazu minowo-wybuchowego. Niestety, wtedy z jakiegoś powodu od razu nie dano pozwolenia na położenie się do szpitala. A póki załatwiono jakieś dokumenty, dwa tygodnie zostały stracone. W końcu przyjechałem do Kijowa do szpitala wojskowego. Jeszcze po dwóch tygodniach trafiłem do Instytutu Otolaryngologii i dopiero tam doszli do wniosku, jak wszystko prawidłowo leczyć. Od razu powiedzieli, że niestety jakiś procent słuchu zostanie utracony. Ale ja chwytałem się każdego procenta… Jeśli człowiek ma słaby wzrok, kupuje okulary. Jeśli słuch – aparaty słuchowe. Pogodziłem się z tym faktem, ale myślałem o tym, jak będę dalej zajmował się muzyką. Wcześniej pracowałem jako wykładowca, ale czytanie materiału to jedna rzecz, a bycie na scenie – to coś innego. Nie do końca komfortowo jest czuć to, że czegoś możesz już nie słyszeć. Postanowiłem się sprawdzić i pojechałem z Tarasem Kompaniczenką pograć. Na koncercie wyraźnie poczułem, że wszystko nie jest tak dobrze, jak mi się wydaje. Że nie słyszę wielu dźwięków, że mogę coś słyszeć, kiedy sam gram, a kiedy z kimś – to chaos dźwięków i w nim trzeba rozebrać mózgiem, gdzie jest co. Muszę przyznać, że to kolosalna praca mózgu, gdyż mózg pamięta wszystkie algorytmy, wszystkie wysokości. Wszystko działa tylko dzięki pamięci. Teraz przyjaciele motywują mnie, zapraszają do występowania, skłaniają do uwierzenia w samego siebie, bo nie wszystko stracone. W końcu skusiłem się nawet na koncert solowy w Akademii Kijowsko-Mohylańskiej trwający prawie 2,5 godziny. Jurko Łewczenko ze Swiatosławem Syłenkiem zrobili wszystko, co możliwe, żeby się odbył. Koncert odbył się w bezpiecznej piwnicznej sali, gdzie nie przeszkadzał nam alarm przeciwlotniczy. Słuchacze usłyszeli moją lirykę. Nieco zburzyłem mit, że jestem autorem tylko pieśni wojskowo-patriotycznych. Bo jest część utworów, które przez to, że swego czasu zdradzałem sztukę, nigdzie nie były pokazywane. O hicie wojny “Miecz Areja”… – W Wikipedii zaznaczono, że jest pan autorem ponad 400 pieśni. Już w tym roku ujrzał światło dzienne pana nowy album “Na wojnie”… – Nie mogę podać konkretnej liczby, bo jeszcze przed 2022 rokiem przestałem prowadzić ewidencję. Ale od tamtego czasu napisałem już nowe pieśni. Wszyscy przyjaciele, którzy są w wojsku, też piszą, przelewają na papier swoje przeżycia. Dmytro Łuniaka – jeden z pierwszych, którego wiersz mnie poruszył, ale utwór był króciutki. Zadzwoniłem do Dmytra do Winnicy i powiedziałem, że chciałbym dopisać. On oczywiście się zgodził – tak powstała jedna z pierwszych pieśni Zwycięstwa “Ty biegniesz”. Potem nagle przypomniałem sobie, że kiedyś próbowałem pisać pieśni w językach obcych. I napisałem pieśń In the war (“Na wojnie”). No i jak zwykle, kilka pieśni przed wojną na pełną skalę zostało napisanych z Wasylem Kowtunem, ale kiedy zobaczyłem jego “Miasto-twierdzę” o Bachmucie – nie zwlekałem. Wiedziałem, że to będzie uderzeniowa pieśń, więc szybko ją zrobiłem i nagrałem. Ta pieśń jest jak śmiech śmierci w oczy. I temat wojenny na tym się nie kończy, ponieważ ciągle pojawiają się nowe motywacje. – Szczególną popularność po rozpoczęciu rosyjskiej agresji przeciwko Ukrainie zyskała pana pieśń “Miecz Areja”. A czy obliczał pan, ilu wykonawców śpiewało ją od czasu napisania w 2001 roku? – Mogę liczyć tylko po YouTube. 24, zdaje się. A tak… Na przykład ostatnie wykonanie w Chołodnym Jaru – chłopczyk Mychajłyk Krochmal. Ale to przyjemny ekskluzyw, kiedy wiem, kto i po co to robi. Często bywa, że w YouTube natrafiam na coś takiego, co po pierwsze, wygląda informacyjnie nieprawidłowo. Po drugie, rozumiem w tym koniunkturalny ruch. Od razu widać, że wykonawca tym nie żyje. Co więcej, on nawet nie rozumie, o czym jest ta pieśń! Pamiętam, jak robiliśmy tę pieśń z wzorowym zespołem Sił Zbrojnych Ukrainy. Mi i reżyserowi Serhijowi Archypczukowi przyszło tłumaczyć niemal w szczegółach, o czym jest ta pieśń i jak należy ją wykonywać, bo inaczej nie byłoby tego efektu. Zaśpiewaliby tak, wiecie, jak o Kotyhoroszku – jakąś kolejną bajeczkę o mieczu Areja. Pamiętam, że Archypczuk, tłumacząc przedtem po kilka razy, zastosował skrajną hiperbolę, która zmusiła oczy tenorów do drgania. Powiedział: “Chłopaki, ja wam teraz opowiem, jak tę pieśń śpiewać. Wyobraźcie sobie, że domowy pies po raz pierwszy złapał dzikiego zająca i upił się jego krwią”. Ale przecież trzeba
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
w końcu udało się ich jakoś nastroić na odpowiednią nutę. Mnie też zarzucano: dlaczego tworzysz piosenki, które są dla nikogo niezrozumiałe? Potem siedzisz i rozszyfrowujesz. Wszyscy rozumieją banały typu „szlopki-tapki”, dlaczego byś nie robił takich samych „szlopków”? A ja wyjaśniłem: możecie „szlopki” słuchać ile chcecie, ale one nie pomogą wam zrozumieć, kim są Ukraińcy. A „Miecz Areja” pomoże… „Najważniejsze – to przekaz ducha…” – Pańskie drugie imię – Żywo-sił – pojawiło się po zanurzeniu w rodzimej wierze. Jak Pan do niej przyszedł? – Dwuwiara, w zasadzie, była w naszej tradycji. Jej skutkiem są podwójne imiona, kiedy jedno brano słowiańskie, a drugie – greckie lub rzymskie. Czyli jest to naturalne, a moje drugie, bardziej sceniczne imię – Żywo-sił. Sześć lat byłem w Ukraińskim Autokefalicznym Kościele Prawosławnym, na wszystkich wielkich nabożeństwach, znałem statut kościelny, literaturę liturgiczną, wszystkie biblioteki kościelne zostały przeze mnie osobiście przekopane. Ale moją opinię zmienił właśnie chrześcijański ksiądz, w którego bibliotece znalazłem książki o ukraińskiej mitologii i kosmogonii. Kiedy je przeczytałem, podszedłem do niego i powiedziałem: „Ojcze, wiecie to wszystko, ale mimo to pozostajecie na łonie Kościoła Chrystusowego”. I on powiedział mi absolutnie mądre słowa: „Każdy niesie swój krzyż, czyli wybiera swoją drogę. Ja swój krzyż wybrałem. Ale człowiek nie może być ograniczony tylko noszeniem tego, co mu powiedziano. Wybierasz swoją drogę, ale odpowiadasz za nią”. Myślę, że było to głębsze zanurzenie w poznanie. Chociaż początkowo była to rzeczywiście rodzimowiercza wspólnota, z entuzjazmem oddałem jej kilka lat życia. Ale kiedy zobaczyłem, że tam znowu buduje się piramida, strasznie chciało mi się stamtąd odejść i to zrobiłem. Dlaczego? Dlatego, że kiedy człowiek określa siebie jako wolny, to musi stać w kręgu wolnych ludzi według kozackiego zwyczaju. A jeśli ustawiamy się w piramidę, to już nie jest wolność, a wyraźne podporządkowanie. Piramida, na przykład, jest potrzebna w wojsku, kiedy jest wojna i trzeba wyraźnie wykonywać rozkazy. Chociaż nasze towarzystwo często pozostaje wierne historycznemu pojęciu kręgu. Gdzie wszyscy stanęli w kręgu, podjęli decyzję, zrobili lub nie zrobili. Ale trzeba wyraźnie rozumieć, jakim pododdziałom potrzebny jest rozkaz i kopniak, a w jakich większy efekt ma rada, zwyczaj i działanie. – Czy istnieją ukraińskie głębokie tradycje wojskowe we współczesnym wojsku? Decydowanie w kręgu, braterstwo, co jeszcze u nas wyraźnie przejawiało się podczas wojny? – Najważniejsze – to przekaz ducha. Bo kiedy w kręgu zaczynasz rozmowę z punktu widzenia jakiejś pewnej zwycięskości lub wcielenia określonych programów, to tak czy inaczej wszyscy, którzy stają w kręgu, są już energetycznie połączeni. Wiele jest kozackiego, charakternickiego. Bywa, że przelatuje obok ciebie i powinno zahaczyć, ale wszyscy stoją cali, nieuszkodzeni. A uderzyło obok i wydaje się, że zaraz kogoś trzeba będzie na noszach wynosić, jeśli nie ciebie samego. A wszyscy zostają. W czym ten sekret? W nastroju. Kiedy nie ma strachu, nie ma jakichś schizofrenicznych śmiechów i histerii, natomiast jest wewnętrzny śmiech nad Moraną: „Aha, kosata, a ty mnie jeszcze nie wzięłaś! Nie mój czas teraz”. To jednakowo przejawia się i u Galicjan, i u mieszkańców Naddnieprza. Kiedy widzą kogoś, kto ze śmiechem mówi: „No, dodaj jeszcze do piekła smoły!” – u wszystkich idzie taki pozytyw. Niech może gdzieś u kogoś to i element samouspokojenia, ale to na pewien moment. Potem człowiek po prostu wrasta i już bez tego nie może. Czyli jeśli nawet ktoś zostanie gdzieś bez „kompanii”, to i tak przypomni sobie tę formułę: będzie sam do siebie mówił, sam siebie rozśmieszał, sam się śmiał, ale nigdy nie ustąpi. Świszczy, leci, ale jeśli na wszystko reagować, co świszczy i leci, czasu nie będzie, żeby samemu wycelować. Dlatego to już po prostu nawyk, który jest związany z wewnętrzną treścią, ponieważ ty teraz nie więcej, nie mniej, a z „kosatą” walczysz. Tak działa mitologiczna kanwa. Możemy mówić i o postaciach historycznych. Gdzieś to rzeczywiście dodaje, jeśli widzisz tam jakiegoś Bohdana-Zenowija w okopie, a za nim jeszcze Gonta stoi. Oni wszyscy są szeregowymi, ale istota jest ważna, oni wszyscy są atamanami. Żołnierze teraz, a z ducha – wszyscy byli atamani. Ktoś zna Machnę, ktoś zna Banderę. Kiedy na froncie łączy się banderowski porządek z machnowskimi atakami – dzieją się jakieś niewiarygodne cuda. Uwierzyć w ten historyczny fenomen czasem trudno, zwłaszcza wtedy, gdy znasz teoretyczne warstwy machnowszczyzny i OUN. Ale kiedy u Ukraińców jest bieda, to ten wojskowy zakon ponad partiami, ponad polityką, zaczyna się pokazywać w działaniu. U Ukraińców jest bieda – i nieważne, kto tam lewy, a kto prawy. Prawi są wszyscy. „Żeby zwyciężyć, musimy wbić ostatni osinowy kołek w imperium zła” – Jaką widzi Pan ukraińską Zwycięstwo? Jakie ono powinno być? I w sensie wojskowym, i w duchowym, i w politycznym? – To musi być trzeźwe zwycięstwo. To oznacza, że nikt po tym nie siada do stołu i głośno nie świętuje. Dlaczego? Po pierwsze, kraj trzeba będzie podnosić. Po drugie, trzeba wyraźnie rozumieć, że my nie jesteśmy tacy, jak ci parobkowie, którzy do nas przyszli. A bywamy czasem bliscy im, i w kulturze, i w każdym przejawie. Przez to nas czasem nie chcą przyjmować po europejsku. Żeby zwyciężyć, musimy wbić ostatni osinowy kołek w imperium zła. I cicho wrócić z powrotem z poczuciem, że my w tamtą stronę nawet nie patrzymy, bo tam już wszystko. Koncept Ukrainy musi wybudować się w taki sposób, że albo to tradycjonalizm, i taki, jaki jest w Japonii czy w Izraelu. Widzimy, jak rozwijają się te kraje, i widzimy, że wszystko u nich idzie przez pryzmat tradycyjnego widzenia tych narodów, które tam żyją. Albo to będzie już nie taka Ukraina, jak wcześniej, a może być i wcale nie Ukraina. Dlatego ostateczne ukraińskie zwycięstwo może być tylko w tym momencie, kiedy zwyciężymy wewnętrzną ekspansję, która nie daje możliwości ukraińskości wyjść na pewien absolutnie nowy i piękny poziom. I to nie tylko język i kultura, chociaż, bez wątpienia, od tego wszystko się odpycha…
Tłumaczenie maszynowe
Hryhorij DONEC, Kijów. Problem poruszony w artykule Mykoły Hrycenki „Żeby nie wylać dziecka z kąpielą…” („Słowo Proświty”, nr 30 z 2023 r.) jest niezwykle ważny. Przecież toponimia to nasze środowisko, to nie tylko nazewnictwo, ale także czynnik ideologiczny, kształtujący myślenie, duchowy. A jeśli spojrzeć szerzej, to taką samą funkcję pełnią święta państwowe, daty pamiętne, pomniki, tablice pamiątkowe. Nie bez powodu jeszcze Konfucjusz twierdził, że znaki i symbole rządzą światem. Dlatego w tej kwestii musi istnieć starannie przemyślane podejście i odpowiednie uzasadnienie. Jednak, niestety, nie zawsze tak się dzieje nawet na szczeblu ogólnopaństwowym. Tak, odnosi się wrażenie, że Dzień Państwowości został ogłoszony pochopnie, bez przemyślenia, bo kiedy absolutnie umowny dzień chrztu Rusi-Ukrainy określa się Dniem Państwowości, to wychodzi na to, że rzekomo przed chrztem nie mieliśmy państwa. Czyli w ten sposób nasza historia jest skracana i fałszowana. Co więcej, religia chrześcijańska nie tylko nie wzmocniła ukraińskiej państwowości, ale też nie zapobiegła jej zniszczeniu na długie stulecia, a do tego zrodziła takie potworne i wrogie nam zjawisko, jak „moskiewskie prawosławie”. Na czym więc polega logika i prawdziwość tego „święta”? I co wtedy oznacza Dzień Niepodległości? Dziwnie wygląda też przypisanie Dnia ukraińskiego piśmiennictwa i języka do Dnia pamięci Nestora Kronikarza. Przecież pisał on sztucznym dla nas językiem cerkiewnosłowiańskim, który wyparł ludowy język ukraiński z oficjalnego użycia na co najmniej 800 lat. Znacznie logiczniej byłoby obchodzić Dzień języka ukraińskiego, na przykład w dniu urodzin Iwana Kotlarewskiego. A w ogóle powinniśmy dążyć do tego, aby na Ukrainie każdy dzień był dniem języka ojczystego. Daleko nie wszystko jest dobrze z symbolami w naszej stolicy. Niech nie obrażają się chrześcijanie, ale herb z wizerunkiem archanioła Michała nie odpowiada ani historycznej, ani duchowo-światopoglądowej tradycji Kijowa, który jako miejscowość zamieszkana liczy 20 tysięcy lat. Tutaj żyli nasi przodkowie w czasach kultury miezyńskiej, cywilizacji trypolskiej, państwa scytyjskiego, Antii, Rusi… Współczesny zaś herb z wizerunkiem postaci w szatach rzymskiego legionisty, która ma żydowskie imię (w grecko-rosyjskiej wymowie), został oficjalnie zatwierdzony pod koniec XVIII w. przez Katarzynę, moskiewską carycę, która, słowami Szewczenki, „dokończyła naszą Ukrainę”. Archanioł Michał od dawna jest narodowym patronem Żydów (zob. Słownik Brockhausa i Efrona), a w Imperium Rosyjskim stał się symbolem kolonializmu i despotyzmu: przyprawiano go do herbów wielu skolonizowanych miast na Ukrainie (Berdyczowa, Bohusławia, Wasylkowa, Hadziacza, Zwinogródki, Kaniowa, Czerkas i in.), jego wizerunek był na pieczęci Małorosyjskiej Kolegii (takie sobie piętno od ciemiężyciela), symbolizował „Związek Michała Archanioła” – czarnosetniczną organizację, która była finansowana przez ochranę i dokonywała pogromów. Znamienne, że w Biblii ten anioł pojawia się jako pogromca węża, który zrzuca strasznego węża z nieba na ziemię – na nieszczęście ludzi. Poczujmy różnicę: nasz Kożumiaka zabija węża-ludożercę, uwalniając od niego ludzi. Nie bez powodu Mychajło Hruszewski nazywał archanioła Michała „urzędowym herbem”, zauważając, że „żadnej ukraińskiej tradycji w nim nie widać”. Pierwszym oficjalnym herbem Kijowa można uznać Trysuttya (Tryzub), które bito na monetach w czasach Rusi Kijowskiej. Więc właśnie wizerunek Trysuttya w odpowiednim obramowaniu powinien stać się herbem naszej stolicy. Nawiasem mówiąc, ten symbol jest znany na terenach Ukrainy od ponad czterdziestu tysięcy lat. I Kijów powinien wziąć przykład z władz obwodu kijowskiego, które niedawno zmieniły herb Kijowszczyzny, kierując się patriotyzmem i zdrowym rozsądkiem. W ogóle Kijów to osobna rozmowa. Po prostu poraża jakaś dziwna upartość stołecznych władz, które chronią pomniki Szczorsa, Puszkina, Bułhakowa, a dla tego ostatniego, zagorzałego moskiewskiego monarchy i ukrainofoba, stworzono jeszcze muzeum, które do dziś funkcjonuje jako symbol wrogiego nam „ruskiego miru”. Natomiast imię tak wielkiego syna Ukrainy, jak I. Neczuj-Łewycki, w stolicy jest faktycznie znieważone. Weźcie mapę Kijowa – nie znajdziecie na niej ulicy imienia tego wybitnego pisarza. Nie, ona istnieje, ale taka malutka (na kilka niewielkich budynków), że nawet jej nie zaznaczają. A była przecież dobra okazja, by należycie uwiecznić to sławne imię, przemianowując na jego cześć dawną ulicę Puszkina, przy której pisarz mieszkał ponad dwadzieścia lat, o czym świadczy tablica pamiątkowa. Ale komisja toponimiczna składa propozycję, a Rada Kijowska nazywa tę ulicę imieniem Jewhena Czykałenki. Cóż, postać bez wątpienia godna uczczenia, ale imię Czykałenki można było nadać dawnej ulicy Lwa Tołstoja, i taka rozsądna propozycja była. Ale nie: ulicę Lwa Tołstoja przemianowują na cześć… P. Skoropadskiego, który uporczywie i konsekwentnie wciągał niepodległą Ukrainę w łono moskiewskiego imperium i już przygotował był, jak współczesny Łukaszenka, umowę z Rosją o wspólnym państwie związkowym. Gdzie tu choć trochę rozsądku, tym bardziej, że w samym centrum Kijowa, przy Besarabce, już była ulica P. Skoropadskiego? Przypominam sobie, jak wśród społeczności stolicy zrodziła się szlachetna idea stworzenia muzeum I. Neczuja-Łewyckiego na Jarosławowym Wale, gdzie przez pewien czas mieszkał klasyk i zachował się budynek z tamtego okresu. I co? Kijowscy urzędnicy oświadczyli, że nie ma odpowiednich przesłanek, bo brakuje odpowiednich eksponatów. Ale podobna sytuacja nie przeszkodziła szybko stworzyć muzeum Bułhakowa, a nawet dołączyć później przed nim (bez żadnych dyskusji!) pomnik tego ukrainożercy, który język ukraiński nazywał „wstrętnym językiem”, a ukraińskich patriotów – „samostijnyje izmiennikami”. Iwan Neczuj-Łewycki to tak wybitna postać nie tylko w naszej literaturze, ale i w ideologii ukrainocentryzmu, w budowaniu narodu i państwa, że zasługuje na takie samo godne uczczenie, jak T. Szewczenko, I. Franko, Łesia Ukrainka. Przeczytajmy ponownie jego utwory artystyczne, takie prace jak „Niepotrzebność wielkoruskiej literatury dla Ukrainy i dla Słowiańszczyzny” oraz „Ukraiństwo w sporach literackich z Moskiewszczyzną”, a zobaczymy, jak aktualne są i dziś jego rozważania o Ukrainie, o złowrogim „ruskim mirze”. Przypomnijmy, że w tym roku przypada 185. rocznica urodzin I. Neczuja-Łewyckiego. Więc najwyraźniej jest sens, aby tak poważne instytucje jak Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta”, Narodowy Związek Pisarzy Ukrainy, Instytut Literatury Narodowej Akademii Nauk Ukrainy zwróciły się do Rady Kijowskiej z propozycją nadania imienia I. Neczuja-Łewyckiego ulicy w centrum Kijowa, gdzie przez długi czas mieszkał.
zilustrował straszne codzienne „przepisy”, według których gotowali Ukraińcy podczas Hołodomoru 1932–1933 lat, aby przeżyć. Za każdym linorytem kryją się prawdziwe historie rodzin z rejonu buryńskiego, opowiedziane artyście przez świadków tamtych strasznych wydarzeń. Po ataku rakietowym Rosjan unikalne prace naszego rodaka, dzięki którym praktycznie cały świat dowiedział się o ludobójstwie Ukraińców, znalazły się pod gruzami. Dzięki odpowiedzialnej i skoordynowanej pracy pododdziałów Państwowej Służby ds. Sytuacji Nadzwyczajnych Ukrainy w obwodzie sumskim, pomocy pracowników placówki oraz wolontariuszy większość linorytów Mykoły Bondarenki – 66 rycin – została uratowana. Według informacji kurator Centrum Badań Ruchu Oporu Hołodomorów na Sumszczyźnie Tetiany Sorokiny, prace ucierpiały, ale można je odrestaurować. Poszukiwania linorytów trwają. Zdjęcie: sm.dsns.gov.ua
Tłumaczenie maszynowe
W obwodzie sumskim ratownicy wynieśli ze zniszczonego uderzeniem rakietowym budynku historyczne grafiki o Hołodomorze – poinformowano w Sumskiej Obwodowej Administracji Wojskowej, za agencją Ukrinform. „Dbamy o swoją przeszłość i na pewno mamy przyszłość! Uratowano historyczne grafiki ze zniszczonego rosyjską rakietą korpusu dydaktycznego w Sumach. W tym budynku działała unikalna wystawa graficznych rysunków Mykoły Bondarenki – linorytów poświęconych Hołodomorowi” – czytamy w komunikacie.
Ratownicy wraz z pracownikami placówki oraz nieobojętnymi sumianami-wolontariuszami nie dopuścili do zaginięcia bezcennych grafik. Właśnie dzięki tym unikalnym linorytom ludzie na świecie dowiedzieli się o
Tłumaczenie maszynowe
20 sierpnia 2023 roku mijają dwa lata, odkąd nie ma wśród nas Dmytra Czerednyczenki. Ale on odzywa się do nas swoim niepowtarzalnym słowem. W przygotowanym do druku zbiorze znajduje się także rozdział listów poetów-braci, najbardziej charakterystycznych dla zrozumienia jego twórczości. Anatolij Bortniak *** Z wami rozmawia automatyczna sekretarka... Ludzie już nie rozmawiają. Dmytro Czerednyczenko, z książki „Batycha” Kiedy czytałem „Batyhę”, zapadły mi w duszę te wersy, co z twojego, przyjacielu, wydechu i wdechu, co spod twojej szczerej ręki. Owo pisanie, proste i niechytrze, z niepokojącą goryczką na dnie, wyobraźnię tak rozbudziło, że, Dmytro, dziwny sen mi przyśnił. W gorączce snu, w drzemliwym oparze zjawili się dziwni ludzie w nocy, jacyś bezlicy i bezuczuciowi. Nie ludzie – automatyczne sekretarki. Bezmierne ich tłumowisko, bezkresne. Tylko rozłożysz ręce i westchniesz, – jak każde z nich tobie odpowiada, suche i urzędowe, wciąż jedno i to samo. Ani współczucia, ani pociechy, ani nagany od nich nie czekaj! Nic nie proś! Coś elektronicznego wali ich w piersi, i zgrzytają metalem głosy. Lecz co to, Dmytro, dzieje się z nami, i kim my jesteśmy, i dokąd prowadzi nas droga, – kiedy już automatycznymi sekretarkami, niechby w wyobraźni, ludzie się stają? Czyż znikają siła niezawodnego ramienia i szlachetności błyski ostre, aby jedna duchowa pustka służyła tłem w drapieżnej krzątaninie? Czyż czyjś nie smutek, ani szczęście nie dotknie innych dusz i ciał, i nie nieustraszoność, a jedynie beznamiętność ludzkie dzieła będzie wieńczyć wokoło? Jestem optymistą. Wierzę: tak nie będzie. Jeszcze jest dobro, jeszcze lśni promyk... I elektronicznopierśne rupiecie nam nie zastąpią zbolałych serc. Lecz i twoja dusza, dobrze wiem, czuła, trzepotliwa, jak świeca. Z nią ty – nie na uboczu, nie z boku. Ona – bez automatycznej sekretarki. Jarosława Szekera *** Panegiryki są zbędne. My to my. Siwowłosy Nauczyciel wyhodował nas z szarości. I rwiemy się pod niebo, otulając dumnie skrzydłami Własne dusze, które wśród mnóstwa słów jeszcze pozostały Poezji wierne. A kiedy wszechobecny pan Rozum chwyta za lejce, I w kleszczach logicznych spuszczona niknie Dusza – Pospieszam do Związku, do Rodziny, niczym dziecko do książki, I Poezja z otchłani codzienności za mną też pospiesza. Dmytro CZEREDNYCZENKO ...I pragnienie wiernej ręki... (Z niewydanego zbioru 2021) *** Na wiatrach Ukrainy Tyczyna w ziemię pług wbił... Kiedy wyschła pamięć – Dracz wbił nóż w słońce... Bruzda i rana... Puścili zepsutą krew, żeby świat wyzdrowiał. *** Podpawak – przepiór wieczorny – woła przepiórkę na pieśni. Bo wkrótce przyjdą kosiarze, wtedy leć sobie w wyraj. Wtedy ziemia pozostanie milczeć i od milczenia posiwieje. – Przyjdź, – podpawak w trawie, – bo trzeba ziemię wyśpiewać. *** Przy księżycowym blasku ojcowskiej chaty przy księżycu? Nie – przy ścianie co lśni księżycem z zewnątrz i świeci prosto w duszę... Teraz wiesz kiedy noc? *** Taki rozczochrany las jakaż to burza potargała Idą drzewa jak świece na mękę i pustowiew im płomień zdmuchuje Ktoż starzyznę pozbiera kto knoty otrzepie Taki rozczochrany las aż w ziemi dusza boli *** Trójzęby flaga żółto-niebieska i wezwanie do pracy Jeszcze nie umarła Takie wokół działa wycelowane i gotowe i ani jednego słowa Nie martw się Patrz patrz nie śpij Na działach tych siedzą kukułki... A ty – o Boże! – luli luli Błagam nie prześpij *** Nam na szyję nastąpili, a my jeszcze i ważymy: – Pomóż, Boże, i naszym, i waszym. Nas na tamten świat zaganiają, a my wciąż ważymy: – Pomóż, Boże, i naszym, i waszym. *** Była, zdawało się, wieczna zmarzlina, zdawało się, już nigdy nie odtaje. Lecz przesiliły się mrozy i popłynęły strumyki. Rosnące wszystko, chociaż zranione, pobite, nieśmiało znów wygląda spod pancerza lodowego, i ożywa wszystko, ożywa – woda z roztopów rany goi. *** Pośród błądzących i zbłąkanych Pośród spragnionych i niemych Nieutuloną prawdę pijemy I nie uspokoimy się my Czy przyjdzie błądzący do studni? Czy wybłądzi zbłąkany gdzie? Czy nasza prawda odnowi się Czy w kłamstwach suczych przepadnie?! *** Tak smutno zboża zielenią się I śniegu nie ma na polach. O czymże ona, biedna, marzy, O czym ona myśli – ziemia? Czy przyjdzie do niej gospodarz, Czy tylko najadą żniwiarze, Co tylko zbierać będą podatek I drzeć przeklęte garnce. Kiedyż ktoś ją poratuje, doglądnie kiedy jej ktoś? Zimna ziemia smuci się I prosi u Boga płaszcz. Światło I znów nad górą światło, Takie jasne światło nad górą. Jeszcze niby słońce nie wzeszło, To ktoż na horyzoncie tam świeci? Ono tak rzadko w sen przychodzi I świeci tylko w dali. Ale do siebie szczerze nęci, Kiedy nie do wytrzymania mi. Ono jasne aż błękitne, Światło, co woła za horyzont. Czy to moja Gwiazda przewodnia, Czy Boży znak – na dobre? *** Dobrze iść swoim trybem, kiedy masz ten tryb. Gdybyśmy go mieli, to już wolni bylibyśmy. A tak mamy kłębuszek – z niego każdy snuje: tyle końcówek różnych, a gdzież nić święta? *** Pierwsza jesienna łódź Cicho wodą płynie. Czemu zahaczyła tak nagle Mnie za żywe? Ni ci wioseł, ani żagla, Po prostu płynie – i wszystko... Jakby i ją bez hamulca Los dokądś niesie. Opracowała Halina KYRPA List od Dmytra Pawłyczki (List, pisany odręcznie, na jubileusz 30 listopada 1985 roku) Drogi Dmytro! Dziś, 30 listopada 1985 roku, w dniu Twoich urodzin niosę Tobie, jak listonosz, sam ten list. Niech pozostanie moje słowo wśród Twoich papierów, – papier bywa czasem mocniejszy od ludzkiego serca. Pozdrawiam Cię. W Twojej poezji, tak nietrafionej w formie, znalazłem tak rzadki w nasze dni duch dobroci i łagodności. Mistrzowie nienawiści, którym łatwo żyć, bo ich sztuka odpowiada zwierzęcemu nastrojowi naszych wulgaryzatorów życia i historii, nie mogą znosić Twojej ludzkości. I Tobie żyło się i żyje nie tak, jak, może, chciało by Twoje serce, ale myślę, że jesteś szczęśliwym pisarzem, bo zawsze byłeś prawdziwy i dobry. Rozumiem Twoje niepokoje i bóle, jestem wzruszony Twoją miłością do Meżyrycza, do Dniepru, do Rosi, do Rosawy, do wszystkiego, co bliskie, co potrafisz tak nakreślić, że staje się bliskie każdemu Ukraińcowi i w ogóle każdemu człowiekowi. W Twoim charakterze jest coś tak delikatnego i głębokiego, co zdarzało mi się widzieć tylko w charakterach ludowych, przy czym charakterach powolnego, ale upartego hajdamackiego kroju. Ściskam Ciebie i życzę Tobie zdrowia; Jesteś dziś „na szczycie łzy” – nie gaśnij. D. Pawłyczko (podpis)
List od Petra Skuncia (odręczny) Mitro, Mitro, sprawa to niechytra – napisać książeczkę albo i księgę, prawdziwa sztuka w tym, Mitro, – żeby znaleźć lirycznego handlarza. Dziękuję, że się odezwałeś, choć ty i tak nie dajesz o sobie zapomnieć, cały czas objawiasz się narodowi to tu, to tam. I jakoś aż przykro, że wśród deputowanych cię nie widzę: toż to znowu parlamentarny humor będzie tworzył się bez ciebie. A i cóż to za człowiek – niedeputowany? To, wybacz mi, Mitro, człowiek z bardzo małej litery. To, wybacz mi, Mitro, żabka, a nie człowiek. Podkradł się zaskroniec – i nie ma żabki... Żabki, żabki, podnoście łapki, w swoim błocie wy obce, w błocie waszym dzisiaj, żabki, nie na darmo mnożą się zaskrońce. A co do tej książki, która mi wyszła, – to ona naprawdę wielka, ale... nie wyszła. Zszyli mi parę egzemplarzy, wydawnictwo sobie trochę zszyło (z dziesięć egzemplarzy), a na nakład, już ponad rok, tak i nie możemy się zdobyć. Trzeba gdzieś 16 000 hrywien. To przez artystyczną oprawę, bez której obejść się nie mogę, bo wykonywał ją mój przyjaciel-artysta na moją prośbę. Słowem, będzie książka – prześlę. Póki co przekazałem ją innym wydawcom: może taniej zaproponują. Chociaż – wątpię, to ponad 600 stron. A co do “Żywej wody” – to ona naprawdę żywa. Przesyłam póki co “Próbę pieśni” – ja jej jeszcze nigdzie nie drukowałem. Zresztą w ogóle ja teraz prawie nic nie drukuję: wokół taka już sprzedajna prasa, że wstrętniej w niej występować, niż w komunistycznej: tam wbrew wszystkiemu bywali ludzie, którzy robili coś pożytecznego. Pozdrowienia dla rodziny, – nie wiem, jaka ona u ciebie, poza żoną (dla niej specjalne pozdrowienia). Tak trzymać, w prostrację nie wpadać. Bo wśród błota bez żywej wody nie da się obejść. 17 maja 1998 r. P. Skunc List od Olesia Honczara (odręczny) Drogi Dmytro Semenowyczu! Dziękuję za Donelaitisa. Wielki dokonaliście Panie trud! Cieszę się z tego wydarzenia w naszej kulturze. Prawda, i wstyd się stało, kiedy spojrzałem na nakład: oto tak odwdzięczyli się nasi wydawcy litewskiemu geniuszowi?.. Nie mówcie Litwinom o tym mizernym nakładzie, przeproście albo wznowienie obiecajcie, bo przecież nie można, żeby w takim biurokratycznym barbarzyństwie stanęła Ukraina przed Litwą... Przekład, na ile się orientuję, zrobiony wspaniale. I tytuł udany (właśnie – “Pory roku”), i posłowie bardzo stosowne i głębokie. I do tego – bardzo trafił poemat, kiedy mu przyjść na Ukrainę: właśnie w tym czasie, kiedy naród nasz się przebudził, i tak trudno, boleśnie i burzliwie odbywa się proces jego samoodrodzenia. Dziękuję Panu z głębi serca. Ol. Honczar, 21.02.1990
Tłumaczenie maszynowe
W dniach 29-30 lipca 2023 roku płastuni ze stanicy Wiśniowiec, położonej na Tarnopolszczyźnie, odbyli wędrówkę szlakami walki niezłomnych wojowników Ukraińskiej Powstańczej Armii. Młodzi wiśniowczanie odkryli dla siebie historyczne miejsca, pomniki kultury i wybitne postacie na ziemi szumskiej.
Łarysa BORSUK, przewodnicząca oddziału Płastu w stanicy Wiśniowiec okręgu tarnopolskiego
Nasza wędrówka rozpoczęła się od wsi Ludwiszcze, położonej na brzegach rzeki Korcziwka na zachodzie rejonu krzemienieckiego. We wsi serdecznie przywitali nas Iwan Pawluk – nauczyciel, miejscowy krajoznawca oraz Switłana Pochyła – była sołtys wsi. Pierwszy przystanek – Społeczna Organizacja klub sportowo-patriotyczny „Kozacka Zwycięstwo”. Tutaj płastunom opowiedziano o walce młodych mieszkańców Ludwiszcz: Serhija Sawczuka, Wiry Dowhań i Łesi Danyluk. Młody podziemnik Serhij Sawczuk, pseudonim „Kola”, pracował w drukarni im. T. Szewczenki, która została utworzona w rejonie ostrogskim, w kompleksie leśnym na „Hałczynie Górze”. Zginął 05.06.1950 r. jako 16-letni młodzieniec z rąk rosyjskich okupantów. Po tym, przy miejscu rozstrzelania w 1919 roku mieszkańców Ludwiszcz – uczestników Wielkiego powstania antypolskiego – płastuni usłyszeli opowieść o tym, że wolnościowe Ludwiszcze były jednym z centrów tego powstania. Znaczącym wydarzeniem dla mieszkańców Ludwiszcz było ustanowienie po ogłoszeniu we Lwowie 30 czerwca 1941 roku Niepodległości Ukrainy wzniosłej Figury (Krzyża). Ustawiono ją przy kaplicy Świętego Apostoła Łukasza. Figurę zniszczono w czasach rozkwitu ateizmu za władzy radzieckiej. Figurę odnowiono po ogłoszeniu Niepodległości Ukrainy w 1991 roku. Krótki napis na marmurowej płycie: „Bojownikom o wolność Ukrainy”. Następny przystanek płastunów – odnowione źródło Świętego Chrzciciela i Poprzednika Jana. Smutna była opowieść przy grobie powstańców. W 1945 roku w uroczysku Bykoweczyna w nierównej walce z enkawudzistami oddało życie wielu powstańców. Niektórzy z nich są nieznani – pochowani w tej mogile. Przykładem poświęcenia w imię Ojczyzny jest droga życiowa Ananija Prysiażniuka („Harasima”), urodzonego w 1908 roku, pochodzącego ze wsi Oderadiwka. Jako dowódca sotni UPA, Ananij Prysiażniuk brał udział w bitwie pod Hurbami, w dalszej kolejności był dowódcą kurenia UPA. Za umiejętne dowodzenie zgodnie z rozkazem głównego sztabu wojskowego UPA nr 1/48 otrzymał stopień porucznika UPA i został odznaczony srebrnym krzyżem zasługi bojowej I klasy. „Harasim” zginął przez przypadek z rąk bolszewickich aktywistów partyjnych 15 listopada 1948 roku. Jego pamięć płastuni uczcili przy miejscu rozstrzelania, gdzie stoi pamiątkowy krzyż. Dalej nasza trasa wiodła powstańczymi szlakami przez chutory Oderadiwka, Kotiaczyn, Dubyna, Kotlariwka. Ta ziemia jest skropiona krwią bojowników UPA sotni Bystroho, Neczaja, Dibrowy, którzy w nierównych walkach z bolszewickimi okupantami oddali swoje życie za wolność i niepodległość Ukrainy. Idąc pomiędzy bezkresnymi polami słoneczników, które zlewając się na horyzoncie z błękitnym niebem tworzyły żółto-błękitną flagę, podziwialiśmy piękno naszej rodzinnej Ojczyzny. Obecnie prawie zapomniana wieś Kotlariwka została utworzona w 1941 roku jako centrum administracyjne chutorów Dubyna, Szupieńki, Zabirnyk, Kotiaczyn. Na terenach chutorów w 1943 roku działał sztab krzemienieckiego nadrejonowego kierownictwa OUN. Kotlariwka w latach 1943-44 była centrum podrejonu „Chmilnyky”, do którego należało 11 wsi rejonu szumskiego. Za ruch powstańczy i patriotyzm ludności chutory zostały zniszczone przez władzę radziecką w latach 50., a mieszkańców przymusowo wywieziono na Syberię, do Kazachstanu, wschodnich obwodów Ukrainy, a ci, którzy pozostali – przenieśli się do okolicznych wsi. Przed obiadem dotarliśmy do źródła na rzece Szopieńka, gdzie kiedyś był chutor. Czysta, świeża, chłodna woda dodała nam sił w drodze. Jej smaku po prostu nie da się opisać słowami, trzeba spróbować osobiście. Na wzgórzu przy źródle wznosi się krzyż – znak pamiątkowy podziemników OUN, którzy bohatersko zginęli 09.04.1950 r. za wolność Ukrainy w nierównej walce z moskiewsko-bolszewickimi okupantami. Wśród nich Iwan Cymbaluk – „Bystrozir” („Szczyt”, „Lezo”) – referent propagandy szumskiego rejonowego kierownictwa OUN oraz jego towarzysze broni Stepan Cymbaluk – „Wjun” i Ołeksandr Nowosad – „Smereka”. Znak pamiątkowy poległym bohaterom został ustanowiony przez siostrzeńca „Bystrozora” Jarosława Krasewycza. Otrzymawszy potężny przepływ energii od uzdrawiającego daru natury, kontynuowaliśmy naszą drogę do wsi Kordyszów. Po obiedzie na obrzeżach wsi, w uroczysku Popiwszczyna, spotkał nas Anatolij Łukaszczuk, pochodzący ze wsi krajoznawca, współautor książek „Banderowska skrzynia. Archiwum UPA z kryjówki w Kordyszowie na Szumszczyźnie”, „Sprawa kobieca: niezapomniane historie uczestniczek podziemia OUN stanicy wsi Kordyszów na Szumszczyźnie” i innych. Jego opowieści o miejscowych bohaterach i bohaterkach zmuszały nas do przeniesienia się myślami w tamte czasy i zrozumienia, jak wielką cenę – własnym życiem – trzeba było płacić za wolność i niepodległość naszego państwa. Kordyszów nie był na uboczu, a w samym sercu wyzwoleńczej walki. Od 1943 roku we wsi działały staniczna i podrejonowa organizacje kierownictwa OUN. Zbierając się w duchu, wieś – młodzieńcy i dziewczęta – wystąpiła za Samodzielną Ukrainą. Stanicznymi wsi Kordyszów w różnych okresach byli: Fedir Demko („Łuhowyj”), Fedir Daciuk („Dub”), Petro Poliszczuk („Sławicz”), Petro Łypka („Don”); stanicznymi gospodarczymi – Porfyr Pyłypczuk („Dendera”), Iwan Pyłypczuk („Taras”), stanicznymi organizacji kobiecej – Tetiana Wasyluk („Lilija”), Ułyta Babij („Śniżynka”), gospodarczymi – Hanna Szweć („Kwiatka”), Ludmyła Puhacz („Czorna”), Hanna Szerhej („Żyto”). Osobnej książki warta jest opowieść o podrejonowym kierowniku „Kowalu” – Wołodymyrze Kondratiuku, o nierozłącznych przyjaciołach „Honcie” – Petrze Poliszczuku i „Kwietniu” – Petrze Szweciu, o dziesiątkach aresztowanych, zamordowanych, skazanych patriotów Ukrainy, o setkach rodzin wywiezionych w „odległe rejony ZSRR”. Od Anatolija Łukaszczuka dowiedzieliśmy się o Wasylu Prociuku („Kropywie”), majorze UPA, szefie krajowego sztabu wojskowego UPA-POŁUDNIE, który dwukrotnie był odznaczony Złotym krzyżem zasługi bojowej I klasy pośmiertnie. Swoją ostatnią walkę przyjął 13 maja 1944 roku w Kordyszowie, gdzie został pochowany i gdzie jego grób pielęgnowali mieszkańcy wsi przez wszystkie czasy. W niepodległej Ukrainie odważny rycerz został pochowany ponownie w Szumsku. Jeszcze jedno niespodziewane i ciekawe spotkanie czekało na nas z ludowym twórcą, ogrodnikiem, złotą rączką Anatolijem Melnyczukiem, który na koniec poczęstował nas świeżym, pachnącym miodem z własnej pasieki.
Nasz dzień zakończył się twórczym spotkaniem ze Stepanem Ołeksandrowyczem Babijem – ukraińskim poetą, prozaikiem, publicystą, działaczem społecznym, którego rodzice i rodzina brali udział w zmaganiach wyzwoleńczych, za co przez okupacyjną władzę sowiecką zostali wysiedleni na Syberię. Stepan Ołeksandrowycz jest członkiem Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy. Obecnie pisarz wraz z żoną mieszkają we wsi Hołybisy, obecnie Mirowe. Niezwykle szczery, dobry, silny duchem człowiek. Już od pierwszych minut Stepan Ołeksandrowycz oczarował nas swoim potężnym głosem. Dzieci słuchały z zapartym tchem, gdy poeta recytował swoje wiersze. Długo rozmawialiśmy, pytaliśmy, interesowaliśmy się, jak można tyle pisać, jak się nie męczyć, skąd czerpać życiową energię. On, uśmiechając się, obserwował, jak radośnie świeciły nasze oczy. A jakże byliśmy szczęśliwi, gdy otrzymaliśmy w prezencie zbiory wierszy z autografem samego poety! Podziękowawszy za smaczną kolację, przygotowaną dla nas przez żonę pana Stepana, panią Lesię, wyruszyliśmy do wiejskiego klubu, którego pomieszczenie zostało nam udostępnione na nocleg. Otuleni przyjemnym zmęczeniem, pogrążyliśmy się w świecie kolorowych snów. Rano młodzież odwiedziła jeszcze jedno miejsce pamięci wsi Hołybisy. Na wiejskim cmentarzu ustawiono wysoki krzyż, przy którym na wietrze powiewa żółto-niebieski sztandar, przypominając nam o naszej tożsamości. W tym miejscu spoczywa około dwudziestu nieznanych powstańców, którzy zginęli w latach 1940-1950 w walkach z moskiewsko-bolszewickimi okupantami. Ich ciała zostały przetransportowane przez rzekę Wilię z szumskiego cmentarza przez patriotów z Hołybis. Każdego poległego powstańca odprawił miejscowy ksiądz, patriota Ukrainy ojciec Ołeksij Poznachowski. Spakowawszy plecaki, wróciliśmy z Mirowego do Kordyszewa. Pierwsza pisemna wzmianka o tej wsi datowana jest na 1443 rok, wtedy nosiła nazwę Kordyszew Staw. Przy dużym stawie rybnym czekał na nas krajoznawca Anatolij Łukaszczuk, aby kontynuować podróż po stronach powstańczej sławy. W otoczeniu drzew na zboczu wysokiego brzegu rzeki w centrum Kordyszewa stoi cerkiew Opieki Przenajświętszej Bogurodzicy, miejsce duchowej siły dla parafian wsi. W świątyni znajduje się znana na całym Wołyniu i poza jego granicami cudowna ikona Jana Chrzciciela. Legendę o jej pojawieniu się we wsi ponad 300 lat temu poznaliśmy od Anatolija Wasylowycza. Również w świątyni spotkaliśmy się z miejscowym księdzem, ojcem Romanem, który opowiedział nam o swojej poprzedniej służbie w parafii wsi Zołota Bałka w obwodzie chersońskim, która obecnie jest stale poddawana ostrzałom raszystowskich okupantów. W 2011 roku, podczas prac remontowych dachu cerkwi Opieki Przenajświętszej Bogurodzicy, w tajnej skrytce odkryto historyczny skarb – skrzynię z archiwum OUN i UPA oraz rzeczy powstańców. Z niczym nieporównywalne uczucia wypełniały młode, pełne zapału serca plastunów, gdy przeciskali się przez otwór w belce, aby dostać się do prawdziwej powstańczej kryjówki, która działała pod kopułą świątyni w latach czterdziestych ubiegłego wieku. Dzieci poczuły się jak bohaterowie tamtych czasów – młodzi, nieustraszeni powstańcy. Odbywszy w świątyni nabożeństwo cerkiewne, zakończyliśmy pobyt w Kordyszewie kąpielą w miejscowym stawie. Ciepła woda, łagodne słońce, niezwykle piękne krajobrazy, przyjazna atmosfera, nawet para łabędzi, które podzieliły się z nami swoim towarzystwem, wzywały nas, by spędzić razem choć jeszcze chwilkę, ale trzeba było wracać do domu. W tych stronach pozostała cząstka naszej duszy. Przez dwa dni wędrówki zdobyliśmy to, co nigdy nie zostanie zapomniane: emocje, które zawsze będą ogrzewać nasze wspomnienia. To jeszcze jedna strona naszej historii, napisana przez ludzi nieobojętnych na narodowo-patriotyczne i duchowe wychowanie młodzieży. Chylimy czoła przed czynami i pamięcią naszych Bohaterów! Dziękujemy Bogu i ZSU, że możemy być plastunami! Niezapomniane spotkanie w Mirowym z pisarzem Stepanem Babijem. Z krajoznawcą Anatolijem Łukaszczukiem na miejscu śmierci legendarnego dowódcy Wasyla Procuka („Kropywy”)
Tłumaczenie maszynowe
Oryginał po ukraińsku · tłumaczenie jest aktualizowane
Валентина СЕМЕНЯК, м. Тернопіль
Давно відомо, що очі – дзеркало душі, а усмішка – її візитівка. Як багато можуть сказати очі про людину, навіть якщо ми її не знаємо і бачимо вперше! Коли людина випромінює внутрішню радість, про неї кажуть, що вона світиться ізсередини. На жаль, сьогодні у час жаского лихоліття – війни, не у всіх очі променяться, радше зних струменіє глибокий смуток. Тому ціную кожне добре слово, написану книжку, а якщо вона ще й у гумористичному жанрі, то й поготів. Лагідний усміх не лише лікує, він повертає до життя у найскрутніші хвилини, він для серця стає цілющим бальзамом. “Маски і голоси” – друга поетична збірка гумору Мирослави Данилевської- Милян, як добрий оберемок цілющого зілля, яке дуже і дуже вчасно приходить сьогодні до сучасного читача. Гумор у письменниці різного “ґатунку”: від іронічних усмішок і до пародій з переспівами. Поміж ними ще й жменька гумористичної поезії. Зізнаюсь щиро – люблю творчість львів’янина Віктора Палинського, аж зирк, добірка відкривається “Критиком” з посвятою моєму заочному знайомому. Тож палкий респект письменниці, адже прочитавши згадану усмішку, в моїй уяві відразу зродився образ ліричного героя, до якого всі ставляться з повагою (бо така його “царська” природа) про якого багато наслухана, але з ним не зустрічалася. В унісон авторці від себе жартома додам: львів’янам неабияк пощастило, бо ж бути повсякчас під прицілом “критичного” пера – то ще те щастя! Пані Мирослава тонко сприймає довколишній світ, володіє здатністю помічати те, що не бачать інші. Об’єктив її серця вихоплює найслушніші миттєвості з образу того, про кого вона збирається писати. Здебільшого як буває? Хтось бачить когось, бачить роками, спілкується і…і на цьому все. А є люди-фіксатори, вони “прочитують” людину наскрізь, вихоплюють з її образу найголовніше, оте невидимо-зриме, яке не так просто вихопити і потім передати на папері римованими рядками, ожививши їх іронією, іноді й сарказмом, добрим гумором. Звісно, окрема тема – вихопити з поетичного тексту колеги по перу кілька “родзинок” і розкласти все по поличках, чи то пак – “покласти його на лопатки”. Тож пильне око письменниці вирізняє іноді у поетів такі “кучеряві” мислі, як от, для прикладу, у Богдана Чепурка (“Відчинення крові”), що несподівано народжується абсолютно іронічно-протилежне, і вона підказує йому “Ліки від сказу”. “Цей світ сказивсь. А проти сказу / Не видумаєш щось відразу” – у Чепурка. “Лягає з дум за твором твір. / Веде Евтерпа вгору, в злет. / У світу – сказ, та він – поет!” – відповідь поетеси. Іноді так є… десь треба трохи вчасно зупинитись, не гнати “коней”, бо писати можна багато, але “навіщо писати абищо” (за Євгенією Феофановою). Не кожна людина (та ще й творча!) володіє самоіронією. А це також дар згори. Якби людство могло б глузувати над своїми помилками, повірте, не було б на планеті воєн і пихатих імперців, як і самих імперій. Але… хочеться вірити, що завдяки таким мистцям як Мирослава Данилевська-Милян, ще не все втрачено. Бо сміх, іронія, гумор (не в’їдливий і ядучий) – це ще один шанс людству… продовжуватися (“Ода пенсії”, “Передбачення”, “По той бік виборів”, “Панамка”, “Самоіронія”). Тема її творів розмаїта: від кохання і до політики, від соціальних проблем і до громадянських, від зрадництва (“…і нащо було втікати / За не тихий океан?”) і до жадібності. Цікавезним виявився розділ із пародіями, де зустрічаю гроно знаних львівських імен. “Дісталося на горіхи” багатьом: Ігорю Павлюку, Марії Людкевич, Петрові Шкраб’юку, Ользі Яворській, Вік-ідеологічних сторін, але на основі етичної спільності. Адже, за висловом Василя Симоненка, – “Україна в мене одна” була єдиною для всіх шістдесятників, хоч з якого б ґрунту не виходили їх світоглядні переконання. Московська мова і культура розглядалися Кремлем як чи не головний фактор уніфікації різних територій радянської імперії. Політика русифікації й маргіналізації української мови цілком відповідала завданню “злиття народів” і формування наднаціональної, класової радянської ідентичності. Отож усвідомити фальш радянської (російської) культури, штучність усіх партійних лозунгів, залишаючись фактично в інформаційному вакуумі, – було в часи тоталітаризму справжнім інтелектуальним подвигом. Який часто поєднувався з громадянським подвигом, адже розуміння несправедливості системи породжувало намагання і відвагу протистояти їй. Послідовно у більш як 20-ти частинах наукового дослідження викладено історію становлення критичного мислення у людей, які жили у гнітючих умовах тоталітору Палинському, Любові Бенедишин, Ярославу Петришину, Людмилі Пуляєвій, Михайлові Пасічнику, Іванові Гентошу, Юлії Курташ-Крап, Оксані Лозовій, Любові Долик, Василеві Кузану, Олесеві Гордону і навіть “самому” – Олесеві Дяку. Зізнаюсь, розпирає цікавість: як зреагували на свої “віддзеркалення” колеги по перу? Звісно, окрім Любові Яворівської, Марії Людкевич (“… авторка перекроює поетичні рядки своїх колег-поетів на свій лад, але так влучно і дотепно, не ображаючи авторів, що створює гарний настрій у читача”), Петра Шкраб’юка (“Мова творів легка, дотепна, доброзичлива, а тому налаштовує читачів, слухачів, авторів пародійованих чи переспіваних творів до дружнього і вдячного сприйняття”) позитивні відгуки яких вже розміщені у цій книзі. А в “тернопільському” варіанті знаю конкретних осіб, які на подібні “витівки” образились і перестали спілкуватися. Попри те, не перестаю дивуватися порівняльному мисленню пародистів, їхньому чутливому вмінню бачити буквально на “атомарному” рівні те, що не дано побачити іншим. Бо якщо поета звалила в траву тільки одна фраза (за І. Гентошем) і ніяк не вдається згадати, що було на початку літа (за О. Дяком), можливо це тому, що той поет “своє відгуляв” і відпив (за І. Павлюком), то тоді клич не клич, гукай не гукай, а “Муза йти не хоче” (за П. Шкраб’юком). Пародії і переспіви – надскладний жанр, який вимагає водночас не лише поетичної майстерності, а й… своєрідної відваги. Чи вдалося письменниці “зняти” маски, якими оточують себе люди упродовж життя, і проявити їхню істинну суть? Адже, виходячи з дому, кожний з нас мимоволі перевтілюється, “одягаючи” на себе різні ментальні лики. Втім, про це судити самим читачам. Бо у кожного з нас своє бачення тарної системи. Непересічні творчі особистості, навчаючись у радянських університетах, відчуваючи фальш радянської системи, доходили до висновків, що Союз є імперією та формували власні переконання, за якими й намагалися діяти. А діяли шістдесятники, не очікуючи на результат тут і зараз. “Вони протестували, тому що це правильно”, – підкреслює історик Радомир Мокрик. Автор наголошує, що ці постаті уособлюють тяглість української традиції в культурі, бо прагнули підняти із забуття імена письменників 1920-х років... Шістдесятники були місточком між Розстріляним Відродженням 1930-х та політичними дисидентами 1980-х, адже без шістдесятників, без покоління молодих і зухвалих (у хорошому сенсі) талантів не було б і політичного дисидентства на зламі 1970-1990-х років”, – переконаний історик. Внесок шістдесятників в українську культуру і національну гідність, на думку Мокрика та Дарії Гірної, наразі й досі недооцінений в українському суспільстві. Радомир Мокрик своєю працею прагне світу, свої візії. Як важливо кожному знайти дорогу до самого себе у цьому шаленому і незбагненному, проминальному світі. Відчути і зрозуміти своє істинне призначення на цій “третій від Сонця життєдайній планеті” (за Вадимом Пепою). Марія Данилевська- Милян на своєму місці. Її творчий голос не губиться в океані інших. Про це письменниця переконливо пише у “Примарі”: “І я-таки в своєму домі. / І ще мій дух – свобідним летом, / Прихильна Муза з Музагетом”. Дарувати людям добрий настрій, пом’якшувати серця, особливо сьогодні, у часі війни, – це свята справа. Тож робімо кожний на своєму місці свою особливу святу справу, якою нас обдарував Творець.
У столичній книгарні “Є” відбулася презентація-дискусія книги історика, викладача Карлового університету в Празі Радомира Мокрика та журналістки й авторки ютуб-каналу “Обличчя Незалежності” Дарії Гірної про героїчний рух українських шістдесятників. Більшість знає шістдесятників як героїчне покоління українських дисидентів після Другої світової. Як непересічних борців за свободу духу й вільної творчості. Але якими людьми вони були в житті насправді і як ставали на стежку спротиву? Про це йдеться в новій блискучій книжці Радомира Мокрика “Бунт проти імперії”, що вийшла у видавництві “А-БА-БА-ГА-ЛА-МА-ГА” Івана Малковича. Дарія Гірна і Радомир Мокрик
Ta praca przedstawia spójną historię kształtowania się pokolenia ukraińskich dysydentów od „chruszczowskiej odwilży” do „breżniewowskiej stagnacji”. Pod pojęciem „szestdziesiątnictwo” kryje się mnóstwo zjawisk kulturalnych, ludzkich losów i dzieł literackich. Ta książka „Bunt przeciwko imperium” zaprasza czytelnika w podróż do mikroświata ukraińskich szestdziesiątników – młodych ludzi, którzy tworzyli nową kulturę w czasie chruszczowskiej „odwilży”. Zagłębienie się w świat, który – wbrew zasadom radzieckiego reżimu totalitarnego – opierał się na zasadach solidarności, wzajemnego wsparcia i szacunku między wyjątkowymi młodymi talentami. Książka-badanie jest próbą ujrzenia w gronie szestdziesiątników żywych ludzi – z ich wątpliwościami, wahaniami, intelektualną odwagą i błyskotliwym talentem. Ujrzenia tych młodych, utalentowanych ludzi bez „zbronzowienia”, z którym tak często przedstawiają ich szkolne podręczniki. Ta grupa – „maleńka garstka” szestdziesiątników od Wołynia do Donbasu – dążyła do zrozumienia własnej odrębności Ukrainy z różnych
Tłumaczenie maszynowe
W okresie pełnoskalowej wojny w Ukrainie uszkodzono lub zniszczono 763 obiekty dziedzictwa kulturowego – poinformowała służba prasowa Ministerstwa Kultury i Polityki Informacyjnej, o czym donosi Ukrinform. „MKIP nadal odnotowuje uszkodzenia obiektów dziedzictwa kulturowego w Ukrainie w wyniku rosyjskiej agresji. W okresie od 24 lutego 2022 roku do 25 lipca 2023 roku uszkodzono lub zniszczono 763 obiekty dziedzictwa kulturowego. Spośród nich 105 to obiekty o znaczeniu państwowym, 595 o znaczeniu lokalnym, a 63 zostały dopiero wykryte” – czytamy w komunikacie. Jak zaznaczono, zabytki architektury stanowią wśród nich 241 obiektów, architektury i urbanistyki – 218, historii – 185, architektury i historii – 28, sztuki monumentalnej – 19, urbanistyki i sztuki monumentalnej – 17, archeologii – 18, architektury, urbanistyki i historii – 27, urbanistyki – 5, nauki i techniki – 2, sztuki ogrodowo-parkowej – 1, architektury, urbanistyki i sztuki monumentalnej – 1, architektury i sztuki monumentalnej – 1. Najbardziej ucierpiały zabytki kultury w obwodach charkowskim, donieckim i chersońskim.
Zdjąć poetów i pisarzy z zbronzowiałych cokołów, przywrócić ich życiu, podkreślając przy tym, że los wielu z nich jest rzeczywiście heroiczny (wystarczy choćby wspomnieć życiową drogę Wasyla Symonenki, Alli Horskiej, Oleksy Tychyja, Walerija Marczenki, Wasyla Stusa...) – i nie wolno tego lekceważyć. Ci ludzie to prawdziwi bojownicy o duchową i narodową niezależność, którzy w pewnym sensie wyprzedzili swój czas.
Przygotował Heorhij ŁUKJANCZUK
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
pracowaliśmy jeszcze przy „Ukrainie w ogniu”, znam ich dobrze. Jako reżyser starałem się dawać aktorom swobodę. Dla mnie najważniejsze, aby przekazali moją myśl, a jak to zrobią – zależy od nich. Aktorowi trzeba ufać, jeśli oczywiście jest to dobry aktor. A właśnie tacy zebrali się w naszym zespole. W centrum sceny – wielka ikona. Zapewne każdy widz na swój sposób zrozumie znaczenie takiego symbolu. Od siebie dodam, że często bywałem w Karpatach. Tam w wioskach na każdej ulicy stoi kapliczka. Kiedy ludzie przechodzą obok niej, przypomina im o Bogu. Być może i nasza ikona jest takim przypomnieniem. Kostiumy wykonane są w klasycznym stylu. Pracę nad nimi w całości powierzyłem artystce Lizie Skurskiej. Miałem tylko jeden warunek: aby Anna miała różne ubrania na początku i w drugiej połowie spektaklu. Muzykę dobierałem sam. To autentyka połączona ze współczesnością. Jak dla mnie, wyszło nieźle. Na świecie często łączy się współczesną muzykę z tą, która była popularna sto czy dwieście lat temu. Podczas drugiego pokazu początek spektaklu opóźnił się z powodu alarmu przeciwlotniczego. Takie rzeczy zdarzają się nie po raz pierwszy… „Ukradzione szczęście” to dobra i głęboka dramaturgia, którą wielu chce wystawiać. Ludzie mogą długo ją grać i dopiero po dziesięciu lub więcej latach zrozumieć, o czym jest ta sztuka. Do pewnego stopnia pozostaje ona zagadką także dla nas. Nie zamierzamy zmieniać czegoś w naszym spektaklu strategicznie, ale jest gdzie się rozwijać, jest co zmieniać. Oczywiście, chciałbym zaprezentować ten spektakl na jakimś festiwalu, aby dowiedziano się o nim poza Kijowem. Na ile jest to realne – pokaże czas. Marzę o wystawieniu komedii. Jak wiadomo, jest brutalny humor, a jest taki, który wywołuje lekki uśmiech. Mnie bliższy jest ten drugi. Mam kilka wariantów. Najważniejsze, żeby było ciekawie pracować mi i aktorom, a potem ciekawie oglądać publiczności. środków finansowych na razie nie możemy wznowić założonego przez nas Międzynarodowego festiwalu spektakli kameralnych „AndriyivskyFest”. Ale nasi aktorzy biorą aktywny udział w działalności festiwalowej na Ukrainie i za granicą. W ubiegłym roku reprezentowali teatr „Kołeso” na dwóch międzynarodowych festiwalach na Litwie. Teraz przygotowujemy się do festiwali online – chersońskiego i mikołajowskiego. Planujemy pojechać na Ogólnoukraiński festiwal teatralny „Weresnewi samocwity” w Kropywnyckim. A oto co opowiedzieli wykonawcy. Arsentij Prymak (Pan I): – Nasz teatr zaczął pracować już w pierwszych miesiącach po rozpoczęciu pełnoskalowej inwazji. Widzieliśmy, jak ważna jest nasza praca dla widza. Ludzie mówili, że leczymy ich dusze. Osobiście ja na półtorej godziny, dopóki trwa spektakl, zapominam o wszystkim, co dzieje się wokół. Podczas pracy nad spektaklem razem z Ołeksandrem Kokariewem staraliśmy się wykonywać te zadania, które stawiała przed nami reżyserka. Nasi bohaterowie znajdują się w niezwykłej sytuacji, czekają na nich pewne próby. Oni nie wiedzą, czym i kiedy to wszystko się skończy. My z Ołeksandrem wymyśliliśmy dla inscenizacji swoje własne historie, które staramy się wcielać na scenie. Sztuka została napisana, kiedy jeszcze istniał Związek Radziecki i każdego człowieka mogli aresztować. Myślę, że nasz spektakl jest również o tym. Podoba mi się praca z tym materiałem, chociaż jest on trudny, wymaga znacznego zaangażowania i pełnej koncentracji. Zapewne każdy widz zobaczy w spektaklu coś swojego i oceni naszą pracę aktorską. Z własnego doświadczenia zaznaczę, że dopiero po dziesiątym zagranym spektaklu można powiedzieć, że praca jest wykonana. Pierwszy i dziesiąty spektakl są zupełnie inne. Chociaż postacie się nie zmieniają, przed aktorami stoją te same zadania, ale zmieniają się same odczucia. Postać jakby przyrasta do ciebie, staje się bliższa. Kiedy grasz dla publiczności, to inaczej czujesz się w materiale. Właśnie widz jest współautorem tego, co dzieje się na placu sceny. Ołeksandr Kokariew (Pan II): – Przed pracą w teatrze „Kołeso” zdążyłem popracować w kilku teatrach. Porównywać jest trudno, ale każdy dał ciekawe doświadczenie. W „Kołesie” mam możliwość wykonywania ról, których nie grałem wcześniej. Wiele odkryłem dla siebie podczas pracy nad nowym wizerunkiem. Jak zawsze, włożyłem w niego pewne cechy swojego charakteru. Obok mnie wspaniały aktor Arsentij Prymak. Z nim ciekawie jest być na jednej scenie. On jest wymagający zarówno wobec siebie, jak i kolegów. Żeby spektakl żył, rozwijał się, trzeba nad nim pracować. Widzę, że jeszcze trzeba dopracować wizerunek mojej postaci. Materiały przygotował Eduard OWCHARENKO Zdjęcia ze stron teatrów
Tłumaczenie maszynowe
Fenomen „Ukradzionego szczęścia” Franki tkwi w niemożności wskazania winnego w odwiecznym trójkącie miłosnym. Tutaj każdy ma prawo do szczęścia. Od 130 lat serce widza kraje się z niemożności podzielenia bohaterów na dobrych i złych, i zapewne jeszcze tyle samo lat reżyserzy będą szukać i nie znajdować prostych odpowiedzi na zbyt skomplikowane pytania… – To mój drugi spektakl po rozpoczęciu pełnoskalowej inwazji – opowiedział reżyser-inscenizator Jewhen Chramcow. – Najpierw była „Ukraina w ogniu” Ołeksandra Dowżenki. Zapoznałem się z tym utworem, gdy byłem studentem. Już wtedy zainteresowały mnie niektóre sceny, chciałem zrobić spektakl jako samodzielną pracę. Ale nie wyszło. A kiedy zaczęła się wojna, to, jakkolwiek paradoksalnie by to nie brzmiało, wydarzenia i okoliczności sprzyjały temu, by to wydarzenie doszło do skutku. Może ktoś się zdziwi, jednak pracowało się łatwiej i ciekawiej niż w czasie pokoju. Wszyscy byliśmy emocjonalnie naładowani tą historią, naładowani tym, co dzieje się z krajem, z każdym z nas. Jeszcze dwa lata temu większości było dość trudno wyjaśnić, czym jest wojna. A pod koniec wiosny – na początku lata ubiegłego roku, kiedy zagraliśmy premierę, żadne wyjaśnienia nie były już potrzebne, bo sami wszystko to przeżyliśmy. Kolejny pokaz „Ukrainy w ogniu” odbędzie się 23 października na nowej scenie teatru. Wracając do „Ukradzionego szczęścia”. I tutaj wszystko zaczynało się w latach studenckich. Razem z naszym pedagogiem Bohdanem Beniukiem robiliśmy pracę dyplomową na podstawie tej sztuki. Tliła się nadzieja, by wystawić ten wspaniały materiał na profesjonalnej scenie. Po premierze „Ukrainy w ogniu” myślałem, że trzeba jeszcze coś wystawić. Porozmawiałem z aktorami, poparli mój pomysł dotyczący „Ukradzionego szczęścia”. Podszedłem do dyrektora artystycznego teatru Kyryła Kaszlikowa – zgodził się. Ten klasyczny tekst można wystawiać o tym, co cię boli… Ale osobiście nie dawała mi spokoju ostatnia fraza sztuki – ona zazwyczaj jest istotą utworu. Mychajło przed śmiercią mówi do Mykoły – swojego zabójcy: „Dziękuję ci! Wyświadczyłeś mi przysługę i nie gniewam się na ciebie! Sam chciałem sobie coś takiego zrobić, ale jakoś ręka się nie podniosła”. Myślę: stop, to historia nie tylko o miłości, inaczej Mychajło z Anną przeprowadziliby się do innej wsi – i happy end! Ale przecież u Franki wszystko jest o wiele głębsze. Wydaje mi się, że tutaj chodzi bardziej o wewnętrzną walkę – o rozliczenie się z samym sobą i z Bogiem… Chyba wszyscy my z początkiem wojny, przeżywając straszne tragedie, czytając o śmierci dzieci, zadawaliśmy sobie pytanie: jeśli Bóg jest, gdzie on jest? Jak mógł do tego dopuścić?.. Mychajło miał nadzieję znaleźć harmonię, odnaleźć w sobie Boga dzięki miłości, jednak przez nią cała trójka jest nieszczęśliwa, a człowiek nie może sobie tego wybaczyć. Każdy w życiu miał momenty, kiedy niby wszystko jest niestabilne, ale czujesz się absolutnie szczęśliwy. A bywa odwrotnie, kiedy we wszystkim niby się wiedzie – i pieniądze są, i w życiu osobistym wszystko w porządku, ale coś gryzie… Poszukiwanie harmonii, równowagi, Boga w sobie właśnie staraliśmy się zrealizować. Praca nad spektaklem składała się z dwóch etapów. Najpierw analizowaliśmy materiał. Spotykaliśmy się z aktorami, którzy mieli wykonywać główne i drugoplanowe role, raz lub dwa razy w tygodniu. Czytaliśmy tekst, omawialiśmy różne sceny. Ten proces trwał około trzech miesięcy. Na półtora miesiąca przed premierą otrzymaliśmy możliwość próbowania na scenie pod dachem. A gdzieś na dziesięć dni przed pierwszym pokazem ustawiono nam dekoracje. Nawiasem mówiąc, „Ukradzione szczęście” to pierwszy spektakl wystawiony na scenie pod dachem naszego teatru po rozpoczęciu pełnoskalowej wojny. Oczywiście, wszystkim chce się wystawiać na dużych scenach. Ale ta niewielka pod względem rozmiarów, przytulna przestrzeń dobrze pasowała do tego spektaklu. Nasza inscenizacja w pewnym stopniu była awanturą. Niektórzy nawet wyrzucali nam, że porwaliśmy się na taki utwór. Ale Ołeksandr Kriuczkow (Mychajło), Wiaczesław Nikołenko (Mykoła), Marija Honczarowa (Anna) i inni aktorzy poparli mnie i zgodzili się spróbować. Z wieloma wykonawcami Narodowy Akademicki Teatr Dramatyczny imienia Łesi Ukrainki niedawno przedstawił nowy spektakl, stworzony na podstawie jednej z najlepszych ukraińskich sztuk – „Ukradzionego szczęścia” Iwana Franki. Premiera odbyła się na Scenie pod dachem. Twórczość znanego polskiego pisarza Sławomira Mrożka jest dość różnorodna gatunkowo: felietony i humoreski, powieści i opowiadania, sztuki i scenariusze filmowe. W latach 50. XX wieku był dość znany jako karykaturzysta. Właśnie w celowo parodystycznym, ekscentrycznym gatunku napisana jest jego sztuka „Strip-tease”, która stała się podstawą nowego spektaklu. W niej dramaturg wykorzystuje mnóstwo środków artystycznych, symbole i groteskę, wieloznaczną ironię oraz metaforę. „Nierealne jest realne! Albo odwrotnie?” – Mrożek jest niezwykle ciekawy, niezwykły, popularny – przekonana jest reżyserka-inscenizatorka spektaklu, artystka ludowa Ukrainy Iryna Kliszczewska. – Wiele teatrów grało sztuki Mrożka, w szczególności „Emigrantów”. Jego twórczość pisarska jest dobrze znana szerokiemu ogółowi. Sztuka „Strip-tease” bardzo mi się spodobała. Jest filozoficzna, niezwykła, tutaj wiele rzeczy trzeba odgadywać. Utwór jest współbrzmiący z naszymi czasami. Po raz pierwszy nasz teatr zwrócił się ku twórczości Mrożka dwa lata temu. Wtedy reżyserka, zasłużona artystka Ukrainy Marija Hruniczewa wystawiła spektakl „Strip-tease w letni dzień”. Myśleliśmy, że po zakończeniu pracy nad spektaklem „Strip-tease – 2” będziemy pokazywać te dwa spektakle jednego wieczoru. Ale wszystkie plany zburzyła wojna… W drugim spektaklu miał grać Dmytro Melnyczuk, który obecnie jest na froncie. Więc zdecydowaliśmy, że grać będą ci sami aktorzy, co w pierwszym. Zmieniliśmy ich charaktery, stali się zupełnie inni. W procesie pracy zrozumieliśmy, że pokazywanie dwóch spektakli jednego wieczoru jest trudne, przede wszystkim dla aktorów. Ponadto podczas antraktu nie ma wystarczająco dużo czasu na zmianę de-
Tłumaczenie maszynowe
W Kijowskim Teatrze Akademickim „Koleso” po raz drugi sięgnięto po twórczość polskiego pisarza Sławomira Mrożka – wystawiono spektakl „Strip-Tease 2”, który wraz z poprzednim przedstawieniem „Striptiz w letni dzień” tworzy swoistą dylogię. dekoracji. Dlatego będziemy grać te dwa spektakle przez dwa dni z rzędu. Proces prób był skomplikowany. Wszak równolegle z pracą nad nową inscenizacją aktorzy brali udział w wznawianiu tych spektakli, które wcześniej znajdowały się w naszym repertuarze. Pracowaliśmy intensywnie, dokładając wielu starań. „Striptiz – 2” to spektakl o wolności i prawie wyboru. Bohaterowie przekazują widzom filozoficzne treści w przystępnej formie. Jeden z wykonawców – Ołeksandr Kokariew – przyszedł do naszego teatru kilka lat temu, wcześniej pracował w Zaporożu. Zdążył już zagrać wiele ról w różnych spektaklach. To aktor charakterystyczny, dobrze słyszy reżysera, od razu rozumie, czego się od niego oczekuje. A do tego Ołeksandr pięknie śpiewa i tańczy. Myślę, że wykorzystamy jego talent w naszej dalszej pracy. Drugi aktor – Arsentij Prymak – ukończył dwie uczelnie: Kijowską Państwową Wyższą Szkołę Muzyczną im. R. Gliera oraz Narodowy Uniwersytet Teatru, Kina i Telewizji im. I. Karpenki-Karego. Wcześniej pracował w Kijowskim Narodowym Teatrze Akademickim Operetki oraz w Miejskiej Męskiej Kapeli Chóralnej im. L. Rewuckiego. Również ma dobry głos. Arsentij to aktor, który słyszy, widzi, wie. Dekoracje i kostiumy bohaterów są dość proste, tak jak zapisano u Mrożka. A co jeszcze pojawia się w spektaklu – nie będziemy opowiadać, aby zachować intrygę. Widz będzie mógł zobaczyć niespodzianki w spektaklu „Strip-Tease 2”. Przekład sztuki na język ukraiński wykonała Łarysa Andrijiwśka, a pieśń „Die Forelle” z języka niemieckiego przetłumaczył Andrij Danyłenko. Miło było usłyszeć na premierze pierwsze pochlebne opinie od widzów. Obecnie wznawiamy różnorodne spektakle, które były w naszym repertuarze przed pełnoskalową inwazją. Dajemy pierwszeństwo tym, w których jest więcej pozytywów. W 36. sezonie teatralnym rozpoczynamy pracę nad inscenizacją spektaklu dla dzieci „Kotygroszko” według sztuki Nadiji Symchycz. Planujemy również wystawić spektakl na podstawie opowiadania Leopolda von Sacher-Masocha „Księżycowa noc” (przy wsparciu Austriackiego Forum Kultury). Ta inscenizacja miała ukazać się jeszcze w zeszłym roku, ale wtedy na przeszkodzie stanęła wojna. Ostatnio Masoch zaczął powracać do widza. Ale nie wszyscy wiedzą, że urodził się we Lwowie i przeżył tam dwanaście lat, a jego nianią była Ukrainka. W spektaklu będą brzmiały ukraińskie pieśni. Obiecujemy, że sama inscenizacja będzie niezwykła. Niestety, z powodu braku
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
Swoją codzienną pracą dziewięćdziesięcioletni artysta inspiruje wielu młodych ludzi. Podczas uroczystości padło wiele ciepłych słów pod adresem jubilata od gości, którzy przybyli na to święto z różnych zakątków Ukrainy. Muzycznym prezentem był występ tria jazzowego z kompozycjami „Ukraiński samuraj” i „Czerwona kalina”. Jednym z końcowych akordów wydarzenia było wystąpienie wolontariusza, obecnie żołnierza Sił Zbrojnych Ukrainy, Nestora Woli: – Nic nie powstrzyma alfabetu, którego czas nadszedł (sparafrazowane słowa Stepana Bandery). Wracamy do swoich korzeni. Do tego, co było głęboko w naszej duszy. Ta czcionka wyraźnie identyfikuje nas jako Ukraińców, budzi to, co w nas żyło przez tysiąclecia. Działalność Wasyla Jakowycza określa byt narodu. Nadszedł czas na ten alfabet. Zwróciłem się z propozycją do Rady Najwyższej Ukrainy, aby wprowadzić „Rutenię” jako narodową czcionkę Ukrainy!
Tłumaczenie maszynowe
W Muzeum Książki i Drukarstwa Ukrainy, w Kijowie, na Ukrainie i poza jej granicami 5 sierpnia miało miejsce wielkie wydarzenie – 90 lat od dnia urodzin Wasyla Czebanyka. Wasyl Jakowycz to nie tylko znany artysta. Jest on znany jako klasyk ukraińskiej grafiki. W Muzeum Książki i Drukarstwa przechowywane są oryginały jego prac, podarowane przez autora. W ostatnich dziesięcioleciach artysta znany jest jako bojownik o język ukraiński, o prawo języka ukraińskiego do posiadania własnego wizerunku, własnej wizualności. Nad grafiką alfabetu, którą nazwał „Rutenia”, pracuje już ponad pięćdziesiąt lat. Aby pogratulować mistrzowi jubileuszu, do muzeum przybyli liczni wielbiciele jego twórczości. Eduard OWCHARENKO Zdjęcie z mediów społecznościowych – Dzisiaj jesteśmy świadkami znaczącego wydarzenia dla ukraińskiej państwowości, ukraińskiej tożsamości – podkreśliła popularyzatorka twórczości Wasyla Czebanyka Anżelika Kornijenko. – Osobiście dla mnie Wasyl Jakowycz to człowiek-legenda, który przez 52 lata walczy o przywrócenie głównego symbolu Ukrainy – narodowego alfabetu „Rutenia”. Każde państwo obok flagi i godła powinno mieć swój narodowy alfabet. Mają go Gruzja, Chiny, Izrael. Niestety, ukraińska cywilizacja, która dała cywilizacyjny rozwój całemu światu, nie ma swojego wizerunku. Nasz słowiański język jest przedstawiany niesłowiańską czcionką. Tą kwestią Wasyl Jakowycz zajmuje się pół wieku – po spotkaniu z rektorem Uniwersytetu w Lipsku w 1972 roku. Na dzień dzisiejszy jego alfabet ma już ponad 60 czcionek. – Na budynkach Kancelarii Prezydenta Ukrainy, Rady Najwyższej napisy wciąż są rosyjską czcionką – zauważył laureat Nagrody Szewczenkowskiej, zasłużony działacz sztuki Ukrainy Wasyl Czebanyk. – Musimy odzyskać swój alfabet, który jest starszy niż wszystkie europejskie czcionki. A ta czcionka, którą przykryto Ukrainę, to symbol imperium. Musimy przywrócić państwu oblicze, które nie jest podobne do tego imperialnego symbolu. Wtedy nasz język stanie się samodzielny. Wierzę, że nadejdzie czas, kiedy świat zobaczy, że jesteśmy innym państwem, jak choćby Estonia, Litwa czy Polska. Jeśli to dotrze do ludzi, którzy podejmują decyzje, będziemy mieli nowy symbol państwowy. – Jubileusz Wasyla Czebanyka to dzień podziękowania Bogu za to, że podarował nam takiego człowieka. Podziękowania za nieoceniony wkład, który Wasyl Jakowycz wniósł dla Ukrainy. To dzień podziękowania za pracę nad naszą ukraińską tożsamością – podkreśliła dyrektorka Biblioteki Publicznej imienia Łesi Ukrainki Olga Romaniuk. (Po jej wystąpieniu wyświetlono film, który stworzyła ta biblioteka o życiu i twórczości artysty). – Wasyl Czebanyk żyje ciekawym, nasyconym życiem, pełnym różnych wydarzeń – opowiedział artysta Ołeksandr Druhanow. – On jest dla nas wzorem, naszym Nauczycielem, ma niezwykle silną wewnętrzną dyscyplinę. Zawsze jest w poszukiwaniu, pewnie dąży do swojego celu. Jestem dumny z tego, że jestem uczniem Wasyla Jakowycza. – Kiedy przyjechałem z Donbasu do Kijowa, to pierwszym, którego spotkałem, był szczery wykładowca – Wasyl Czebanyk – wspominał przewodniczący Kijowskiej organizacji Narodowego Związku Artystów Ukrainy Mykoła Kutniachow. – Wtedy jeszcze nie wiedziałem, że stanie się on człowiekiem narodu. Nasz Związek liczy ponad cztery tysiące członków. Decyzją rady obwodów oraz sekretariatu Związku Wasyl Jakowycz zostaje nagrodzony naszym najwyższym wyróżnieniem – „Za osiągnięcia twórcze”. Szanowny Wasylu Jakowyczu, Kijowska organizacja NZAU gratuluje Panu wspaniałego jubileuszu, wyrażamy swoją serdeczną wdzięczność za Pana osobisty wkład w rozwój ukraińskiej sztuki. Pana dorobek twórczy zasłużenie stał się dziedzictwem kulturowym Ukrainy. Życzymy Panu, aby nadal pozostawał Pan aktywnym działaczem społeczności artystycznej. – Dzisiaj jest dzień miłości, wszyscy Pana bardzo, bardzo kochamy – wyznał zasłużony działacz sztuki Ukrainy Roman Petruk. – Kochamy Pana sztukę i Pana jako człowieka. Jest Pan i artystą, i człowiekiem przez duże „C”. Ten alfabet to cała Pana istota. To to, co najlepsze w kulturze i sztuce naszego narodu, naszego kraju. Pan nas tym napełnia. Cieszę się, że często się widujemy. Daj Boże, aby nasza przyjaźń trwała jeszcze wiele lat i żebyśmy razem doczekali jeszcze nie jednego Pana jubileuszu. – Czebanyk zrobił dla każdego z nas najwięcej, co mógł zrobić – jest przekonana naczelniczka wydziału kultury Peczerskiej rejonowej w mieście Kijowie administracji państwowej Diana Marynycz. – Nauczył nas kochać, rozwijać i popularyzować swoje, rodzime. Znamy się ponad trzydzieści lat. Staramy się robić wszystko, aby na każdym kroku ludzie widzieli język ukraiński, z naszą czcionką. – Ukraińskie malarstwo, grafika, muzyka mają swój wyraźny ukraiński język narodowy – zaznaczył artysta ludowy Ukrainy, szef Kijowskiej miejskiej „Proświty” Kyryło Stecenko. – Nasz język ukraiński nie jest tylko werbalny, to wszystko, co dotyczy kultury. Utrwalenie języka zależy od naszej aktywności, wiary i pewności. (Pan Kyryło ucieszył obecnych wykonaniem na skrzypcach „Szczedryka” i pieśni ludowej „Oj didu, dudaryku”). – W tej sali zebrali się uczniowie Wasyla Jakowycza. Wszyscy jesteśmy dumni, że na naszej uczelni jest tabliczka z napisem Pana czcionką. Pan jest wojownikiem, a my pod Pana sztandarem zmierzamy do zwycięstwa – powiedziała prorektorka Narodowej Akademii Sztuk Pięknych i Architektury Ukrainy Julia Majstrenko-Wakulenko. Pogratulowali Wasylowi Czebanykowi także rodacy – artyści, którzy również urodzili się na Bukowinie. Filipp Czornobrow życzył, aby nie tylko na NASPiA, ale i na wszystkich innych placówkach Ukrainy były tabliczki napisane „Rutenią”. A Dmytro Kowal zaznaczył, że
Tłumaczenie maszynowe
Przyjaciele! Tygodnik „Słowo Proświty” – jedna z niewielu istniejących obecnie wysp niezależnego ukraińskiego słowa w informacyjnym morzu – przy pewnym „wsparciu” naszych władz znalazł się na granicy zakończenia swojego istnienia. I tylko my sami, którzy kochamy, szanujemy i cenimy ukraińskie prawdziwe i obiektywne słowo, możemy pomóc „Słowu Proświty”. Każde wsparcie finansowe wydawnictwa to znaczący wkład w ukraińską sprawę. Podajemy zatem Państwu nasze dane bankowe: AT „Sens Bank”, rachunek bieżący UA 30300346000002600 2016994001; odbiorca: Organizacja Społeczna „Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki; kod EDRPOU/INN: 00031756. Tytuł płatności wypełnia płatnik w taki sposób, aby przekazać pełną informację o płatności. Na naszą prośbę o pomoc dla gazety „Słowo Proświty” odpowiedzieli: 1. Horbaczowa Nadija Wasyliwna, Mocjo Zenowija Andrijiwna – 500 hrywien. 2. Czerniachiwski Ołeksij Iwanowycz – 1000 hrywien. 3. Bondarenko Ołeksandr Hnatowycz – 2000 hrywien. 4. Łupij Łarysa Stepaniwna – 500 hrywien. 5. Juszczenko Mykoła Iwanowycz – 300 hrywien. Sekretarz odpowiedzialna Iryna SZEWCZUK Wydział kultury Eduard OWCHARENKO 279-39-55 Redaktorka literacka Hałyna DACIUK Korektorka Ołena HŁUSZKO Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org http://prosvitanews.org.ua Korespondencja z czytelnikami – tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy wykorzystywaniu naszych publikacji powołanie się na „Słowo Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” – 30617 Wydrukowano w spółce z o.o. „Mega-Polihraf”, 04073 m. Kijów, ul. Marka Wowczka 3.
Tłumaczenie maszynowe
Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo «Proświta» imienia Tarasa Szewczenki Świadectwo rejestracji KV nr 4066 z dnia 02.03.2000 r. Szef-redaktor Pawło MOWCZAN Redaktor naczelny Ihor ZOC Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca) Pawło MOWCZAN Mykoła TYMOSZYK Heorhij FILIPCZUK Mykoła HOŁOMSZA Jurij HANDZIUK Hałyna DACIUK Jewhen BUKET
Tłumaczenie maszynowe