Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 4strona oryginału ↗

PROWADZIĆ DO LEPSZEGO ŻYCIA SPOŁECZNEGO

Слово Просвіти, №33 за 2008 рік

Ołena TUNIK. Początek XX wieku to czas niespotykanego rozwoju, odkryć i nadziei w kulturze ukraińskiej. Niektórzy nazywają go nawet okresem rewolucji kulturalnej lub odrodzenia. Ten wieloaspektowy wybuch twórczej energii nosił nazwę „polityki ukrainizacji”. Pierwsze działania tego procesu miały na celu rozszerzenie używania języka ukraińskiego. A realizowano to drogą edukacji pozaszkolnej poprzez organizacje kulturalno-oświatowe. Aby dowiedzieć się, jak w tamtym czasie rozwijała się „Proświta” w regionach, zbadałam zasoby w Żytomierskim Archiwum Obwodowym. Ośrodki, które są wymienione w dokumentach, obejmują nie tylko powiat żytomierski, ale także owrucki, nowogradwołyński i radomyski. W kartotece wspomniano ponad pół setki ośrodków towarzystwa, co świadczy o pragnieniu ludzi, by odradzać się i rozwijać we własnym państwie. W latach 20. podziemni działacze mogli otwarcie deklarować swoją działalność, gdyż mieli wsparcie ministerstwa i aktywnie rozszerzali organizację. W gminach Piatkiwka i Trojanów w 1920 roku stworzono całą sieć ośrodków, a w 1921 roku – w całej gminie Ozadiwka. W innych miejscowościach w tamtym czasie towarzystwa kulturalno-oświatowe już się organizowały i aktywnie działały. Przypadki tworzenia ośrodków w 1921 roku są pojedyncze. Przeglądając dokumenty, znalazłam trzy ośrodki nazwane imieniem Tarasa Szewczenki – we wsiach Studenycia i Baraniwka w gminach Lewkiwka i Małyn. Oto tekst z dokumentu archiwalnego gminy Małyn: „Powiatowy oddział oświaty ludowej Towarzystwa Korbutowskiego „Proświta” im. T. Szewczenki. Podanie. Towarzystwo Korbutowskiej „Proświty” prosi o zatwierdzenie pieczęci Towarzystwa. Przy czym dołączamy wzór. Przewodniczący „Proświty” Szewczuk”. Wzoru pieczęci nie widziałam. Ale to, że w tamtym czasie kilka ośrodków włączyło do nazwy imię Kobziarza, świadczy o świadomych, wykształconych, piśmiennych obywatelach-aktywistach. Jeszcze początek jednego rękopiśmiennego statutu: „Statut Motowyliwskiej „Proświty” na Wołyniu. 1. Towarzystwo „Proświta” zakłada się po to, aby pomóc w oświatowym rozwoju swoich członków, dać im dobrą naukę, pożyteczną rozrywkę i prowadzić do lepszego życia społecznego. 2. Aby osiągnąć swoje zadania, „Proświta” musi dbać: a) o otwarcie bibliotek-czytelni; b) organizację publicznych czytelni, wykładów, odczytów, rozmów; c) otwarcie szkół dla dorosłych, organizację wieczorków dziecięcych i choinek bożonarodzeniowych; d) zakładanie kółek śpiewaczych; e) organizację przedstawień teatralnych i wieczorków; f) budowę „Rodzimej Chaty”; g) nawiązanie kontaktów z innymi „Proświtami” dla jak najlepszego wykonania swoich zadań. 3. Aby lepiej prowadzić pracę „Proświty”, z jej członków tworzy się oddzielne oddziały lub kółka, które dzielą między sobą pracę „Proświty”. W kosztorysach rzetelnie obliczono wydatki ośrodków. W archiwum przechowuje się plan budynku „Rodzimej Chaty”, który projektowano, protokoły zebrań, listy ośrodków oraz ich statuty, sprawozdania, a także Statut towarzystwa kulturalno-oświatowego „Proświta” guberni wołyńskiej z 1920 roku (odbitka typograficzna). Zgodnie z dokumentami, prowadzono regularne występy społeczno-teatralne „Proświt”. W powiecie owruckim znajduje się oryginał dokumentu „O zwolnieniu z mobilizacji wojskowej członków towarzystwa „Proświta” z dnia 22. 02. 1921 roku”. Jest przypadek obrabowania przez wojska polskie mienia towarzystwa „Proświta” we wsi Januszpol gminy Januszpol z dnia 21. 09. 1921 roku. Żydowska „Proświta” – zjawisko unikalne, ale pierwszy protokół również znajduje się w aktach. „Kółko inicjatywne miasta Czerwone zainteresowane sprawą organizacji żydowskiej „Proświty”… Na zebranie przyszło 85 osób. Rozpatrzywszy statut towarzystwa kulturalno-oświatowego „Proświta”, zebranie ogólne uchwaliło przyjąć go do wiadomości i kierować się nim w swojej pracy…”. Dołączono również „Listę członków żydowskiej „Proświty” w mieście Czerwone. Liczba członków – 90 osób”; listę artystów żydowskiej „Proświty”. W archiwum przechowuje się wiele spraw, które czekają na uważnego badacza. A ile ciekawych faktów tak i pozostało nieznanych! Działalność towarzystwa trzeba badać, bo to przeszłość naszych mentorów z sukcesami, niepowodzeniami i triumfami.

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn