Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 11strona oryginału ↗

Z KOBZARZEM W DUSZY

Слово Просвіти, №33 за 2008 рік

Nadia KYRIAN Ukraińska bajka ludowa „Mądra dziewczyna” opowiada, jak pan kazał dziewczynie, aby pojawiła się przed nim jednocześnie nieobuta i niebosa, nie przyszła i nie przyjechała, z prezentem i bez prezentu. Ten epizod przypomniał się, gdy w tym roku odwiedziliśmy Akademię Sztuk Pięknych w Petersburgu, gdzie uczył się Taras Szewczenko. Kiedy wraz z przewodniczącą Kijowskiego oddziału obwodowego MO „Żinocha hromada” Tamarą Bihun przyszłyśmy do Akademii i zapytałyśmy, jak trafić do Memorialnej pracowni-muzeum Szewczenki (otwartej w 1964 roku podczas obchodów 150-lecia urodzin poety), muzealna dozorczyni odpowiedziała: „Ona jest zamknięta. Przyjdźcie 9 marca, wtedy odwiedzicie. Nie pożałujecie! Tutaj tego dnia Ukraińców jest wielu, są w pięknych strojach narodowych i śpiewają pieśni, i tańczą, tak ciekawie! Prawda, w tym roku pokój otwierano jeszcze raz, kiedy przyjeżdżała delegacja z Bohusławia w związku z jubileuszem ich ziomka Iwana Soshenki, również absolwenta Akademii”. Zatem pokój-muzeum, z którego dumni są Ukraińcy, niby jest i jednocześnie go nie ma. A życie genialnego poety jest ściśle związane zarówno z Petersburgiem, jak i z Akademią Sztuk Pięknych, którą ukończył. Rada Akademii nadała mu tytuł akademika w dziedzinie grawerowania. Już po zesłaniu, od czerwca 1858 roku, tam mieszkał i pracował. Poeta mieszkał w pomieszczeniu, które miało jeden pokój, podzielony na dwie części: antresolę i pracownię. Na antresoli stały biurko i łóżko. Na dole — pracownia, z której wąskimi, ciasnymi schodami można było wejść na antresolę. W tym pokoju 10 marca 1861 roku poeta zmarł i w cerkwi przy Akademii odbyło się jego nabożeństwo żałobne. Czyżby cała społeczność nie mogła uczynić pokoju-muzeum dostępnym dla zwiedzających? Przecież tych, którzy interesują się kulturą, jest niemało nie tylko wśród Ukraińców. Na Cmentarz Smoleński, w odróżnieniu od muzeum, trafiliśmy bez problemów. Tutaj przy wejściu, obok cerkwi, ustawiono kamień, na którym wyryto napis: „Tutaj 12 marca 1861 r. odbył się pierwszy pochówek Wielkiego Poety Ukrainy Tarasa Szewczenki”. Obok niego stale leżą kwiaty. Razem z nami uczcić pamięć poety przyszli Ukraińcy z obwodu mikołajowskiego. W Petersburgu imieniem Tarasa Szewczenki nazwano plac, na którym za zebrane przez Ukraińców środki wykonano i ustawiono pomnik geniusza autorstwa rzeźbiarza z Kanady Leo Mola. Przed pomnikiem na kamieniu w językach ukraińskim i rosyjskim wyryto napis: „Ten plac w 2001 roku nazwano na cześć wybitnego ukraińskiego poety i malarza Tarasa Hryhorowycza Szewczenki. Kamień pamiątkowy ustawiono w 2003 roku kosztem wspólnoty terytorialnej m. Kijowa na cześć 300-lecia założenia Petersburga”. A jeśli chodzi o naszą petersburską diasporę, to przekonałam się: Ukraińcy żyją z Szewczenką w duszy. Istnieje tam Petersburskie Towarzystwo im. T. H. Szewczenki, które było inicjatorem stworzenia „Ukraińskiej Narodowej Autonomii Kulturalnej Petersburga”. Razem z nią bierze udział w wielu przedsięwzięciach oświatowych, z których znaczna część poświęcona jest Tarasowi. Jedna z najaktywniejszych petersburskich Ukrainek Tetiana Łebedynśka wydała książki „Szewczenkowskie miejsca Petersburga”, gdzie przytoczono około stu miejsc związanych z imieniem geniusza, „Petersburg i Ukraina”… Od 2000 roku corocznie organizuje konferencje naukowe na ten temat. Tetiana Mykołajiwna urodziła się w Kijowie. W jej rodzinie zawsze była twórcza, duchowa atmosfera. W gościach u jej ojca, poety Mykoły Szpaka, bywali Maksym Mykołajiwnie udało się zorganizować w domu Grina muzeum, dokąd przychodziło wielu ludzi. Przez te problemy pochować ją obok Grina zabroniono. Na polecenie władz przyjechali, zabrali trumnę i pochowali na pustkowiu jakieś 100 metrów od cmentarza. 22 sierpnia 1971 roku, w dniu urodzin Grina, bliska znajoma żony pisarza Perłowa oraz czworo studentów z inicjatywy Wiktora Kostiantynowycza w nocy potajemnie wykopali trumnę z Niną Grin i pochowali w rodzinnym grobie, jak ona zapowiedziała. Wszystkie te okoliczności zmusiły Wiktora Kostiantynowycza do opuszczenia Ukrainy. Osiedlił się w Petersburgu, gdzie mieszka do dziś. Z sukcesem prowadzi wycieczki, ludzie zachwycają się jego pięknymi opowieściami. Przygotował wycieczkę „Szewczenko w Petersburgu”. Od niego petersburżanie i goście miasta mogą dowiedzieć się wiele o najwybitniejszym ukraińskim poecie, odwiedzić miejsca związane z jego życiem i twórczością. Jest to, na przykład, Prospekt Zagorodny, dom 8, na którym znajduje się tablica pamiątkowa z napisem: „W tym domu w latach 1832—38 mieszkał wybitny ukraiński poeta, rewolucjonista-demokrata T. H. Szewczenko”. Tutaj, w domu Krestowskiego, w mieszkaniu W. H. Szyriajewa mieszkał i pracował na kontrakt u tego mistrza cechu malarskiego. Ogród Letni, który Szewczenko stale odwiedzał, gdzie 3 kwietnia 1836 roku poznał Iwana Soshenkę; to spotkanie drastycznie zmieniło jego los. Pałac Aniczkowski na Newskim Prospekcie przy Moście Aniczkowskim przez Fontankę. Tutaj odbywała się loteria, w której rozegrano portret W. A. Żukowskiego, namalowany przez Karla Briułłowa. Za środki uzyskane za portret wykupiono Szewczenkę z poddaństwa (22 kwietnia 1838 r.). Wyspa Wasylewska, 5 linia, dom Kastiurina, na którym jest tablica pamiątkowa: „W tym domu w latach 1840—1844 mieszkał wybitny ukraiński poeta, rewolucyjny demokrata Taras Hryhorowycz Szewczenko. Tutaj napisano poematy „Sen”, „Hajdamacy”. To znana Akademia Sztuk Pięknych, inne miejsca pamięci… Teraz Wiktor Padałka przygotowuje wycieczkę „Ukraińcy w Petersburgu, począwszy od XVIII wieku aż po dziś”. Ukraińców było tu wielu: wybitnych i zwyczajnych, postępowych i zdrajców swojego narodu, którzy za ochłapy, hrabiowskie i książęce tytuły zapominali o Ukrainie, pomagali ją grabić i niszczyć. Było tu wielu dysydentów, tych, którzy nie akceptowali komunistycznej ideologii. Wałentyna Błaszczuk kieruje obecnie ukraińskim zespołem „Suzirja”. W pokoju, gdzie zbiera się zespół, na honorowym miejscu jest portret Szewczenki, a pieśni do jego słów — stale w repertuarze. Rylski, Mykoła Bażan, Ołeksandr Kornijczuk, Andrij Malyszko oraz inni klasycy. Studiowała początkowo na uniwersytecie we Lwowie, potem w Leningradzie, ukończyła aspiranturę, przez 40 lat wykładała na uczelniach wyższych Leningradu. Kandydat nauk filozoficznych, docent, członek Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy. Niezmordowanie pracuje, generuje nowe pomysły i wciela je w życie. Profesor T. M. Zubyk występuje z referatami o Szewczence przed społecznością, uświadamiając ludziom znaczenie jego postaci: „W historii każdego etnosu są swoi bohaterowie — pasjonaci. Kumulują oni energię, która przez stulecia gromadzi się w społeczeństwie. Charakteryzuje ich wewnętrzne, nieodparte dążenie do aktywnej działalności w interesach swojego narodu. Pasjonatami byli przeważnie bohaterowie miecza. Każdy naród, który osiągnął dojrzałość, ma swoich pasjonarnych bohaterów. Do nich, bez wątpienia, należy geniusz narodu ukraińskiego Taras Szewczenko. Ale on jest pasjonatem niezwykłego pokroju, bo jego bronią nie jest miecz, a słowo. Słowo Szewczenki pomogło Ukraińcom uświadomić sobie siebie i swoje miejsce w historii. Wielki Kobziarz przypomniał im chwalebną przeszłość, otworzył oczy na ciężką niewolę. Oświetlił na stulecia drogę do upragnionej wolności i niepodległości…”. Wiktor Padałka to znany w Petersburgu przewodnik z niełatwą biografią. Urodził się w 1945 roku we wsi Sosnowa w rejonie perejasławsko-chmielnickim na Kijowszczyźnie, szkołę ukończył na Krymie, studiował na Kijowskim Uniwersytecie Państwowym im. Tarasa Szewczenki. Relacje z kierownictwem uniwersytetu nie układały się z powodu jego krytycznych poglądów na radziecką rzeczywistość, tak zwanego „dysydentyzmu”. Powrócił do rodziców do Symferopola. Właśnie wtedy, w październiku 1970 roku, do Starego Krymu, gdzie znajdował się domek Grina, przywieziono trumnę z ciałem Niny Mikołajewny, żony pisarza. Zostawiła testament, by pochowano ją w rodzinnym grobie obok męża i matki. Ale radzieckie organy uważały ją za zdrajczynię: przebywała w radzieckich łagrach 10 lat, w 1955 roku powróciła. I po tym były problemy z komunistyczną władzą — Nina. Switłana Myrwoda z uczestnikami zespołu pieśni ukraińskiej „Suzirja”

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn